Ksemendra: Avadanakalpalata 23

चिन्तारन्तादध्करुचयः सर्वलोकेष्वनिन्द्या वन्द्यास्ते ऽन्यैः पुरुषमणयः के ऽप्यपूर्वप्रभावाः । येषां नैव प्रियमपि परं पुत्रदारादि दत्वा सत्त्वार्थानाम् भवति वदनम्लानता दैन्यदूती

cintārantādadhkarucayaḥ sarvalokeṣvanindyā vandyāste 'nyaiḥ puruṣamaṇayaḥ ke 'pyapūrvaprabhāvāḥ / yeṣāṃ naiva priyamapi paraṃ putradārādi datvā sattvārthānām bhavati vadanamlānatā dainyadūtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् भिक्षुभिः पृष्टः पुरा शाक्यपुरे जिनः । जगाद पूर्ववृत्तान्तं देवदत्तकथान्तरे

bhagavān bhikṣubhiḥ pṛṣṭaḥ purā śākyapure jinaḥ / jagāda pūrvavṛttāntaṃ devadattakathāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरी बभूव विश्वाख्या विश्वासवसतिः श्रियः । विश्वोपकारसक्तस्यसुकॄतस्येव जन्मभूः

purī babhūva viśvākhyā viśvāsavasatiḥ śriyaḥ / viśvopakārasaktasyasukṝtasyeva janmabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजयाख्यो ऽभवत् तस्याममित्रतिमिरांशुमान् । नेत्रानन्दसुधासूतिर्विचित्रचरितो नृपः

saṃjayākhyo 'bhavat tasyāmamitratimirāṃśumān / netrānandasudhāsūtirvicitracarito nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य विश्वंतरो नाम वदान्यस्तनयो ऽभवत् । अपूर्वत्यागिना येन हृतं कल्पतयोर्यशः

tasya viśvaṃtaro nāma vadānyastanayo 'bhavat / apūrvatyāginā yena hṛtaṃ kalpatayoryaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईर्ष्याविरहितास्तुल्यं विदग्धेन प्र्साधिताः । सत्येन भारती येन दानेन श्रीः श्रुतेन धीः

īrṣyāvirahitāstulyaṃ vidagdhena prsādhitāḥ / satyena bhāratī yena dānena śrīḥ śrutena dhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यापि यस्य दिक्कान्ताकर्णाभरणताम् गतम् । विभाति केतकीगर्भपलाशविशदं यशह्

adyāpi yasya dikkāntākarṇābharaṇatām gatam / vibhāti ketakīgarbhapalāśaviśadaṃ yaśah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचिद्ददौ दिव्यरत्नालकारमर्थिने । अथं विजयसाम्राज्यमनोरथहरं त्विषा

sa kadāciddadau divyaratnālakāramarthine / athaṃ vijayasāmrājyamanorathaharaṃ tviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्ते रथवरे तस्मिन् विस्मयेनाखिलो जनः । बभूवाक्राण्तहृदयश्चिन्तया च नरेश्वरः

datte rathavare tasmin vismayenākhilo janaḥ / babhūvākrāṇtahṛdayaścintayā ca nareśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामात्यानथाहूय हर्षहीनो महीपतिः । उवाचोपचितोद्वेगचिन्ताक्रान्तमनोरथह्

mahāmātyānathāhūya harṣahīno mahīpatiḥ / uvācopacitodvegacintākrāntamanorathah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तो रथः कुमारेण स जैत्रः शत्रुमर्दनः । यत्प्रभावार्जिता सेयं महारथवरूथिनी

datto rathaḥ kumāreṇa sa jaitraḥ śatrumardanaḥ / yatprabhāvārjitā seyaṃ mahārathavarūthinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मी सुखनिषण्णा मे याता निश्चलताम् तया । रथे सौर्यपथे तस्मिन् जयकुज़्न्जे च कुञ्जरे

lakṣmī sukhaniṣaṇṇā me yātā niścalatām tayā / rathe sauryapathe tasmin jayakuznje ca kuñjare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति राजवचः श्रुत्वा तमभाषन्त मन्त्रिणः । राजन् दोषस्तवैवायं वात्सल्येन प्रमाद्यतः

iti rājavacaḥ śrutvā tamabhāṣanta mantriṇaḥ / rājan doṣastavaivāyaṃ vātsalyena pramādyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मः कस्य न हर्षाय दानं कस्य न संमतम् । किं तु मूलहताद्वृक्षान्निवर्तन्ते पलार्थिनः

dharmaḥ kasya na harṣāya dānaṃ kasya na saṃmatam / kiṃ tu mūlahatādvṛkṣānnivartante palārthinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रीतः परदेशे च रथस्तेन द्विजन्मना । इत्युक्त्वा मन्त्रिणः सर्वे शल्यविद्धा इवाभवन्

vikrītaḥ paradeśe ca rathastena dvijanmanā / ityuktvā mantriṇaḥ sarve śalyaviddhā ivābhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कालेन संप्राप्ते वसन्ते मदनोत्सवे । विपाके सुकृतस्येव हृदयानन्ददायिनि

atha kālena saṃprāpte vasante madanotsave / vipāke sukṛtasyeva hṛdayānandadāyini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंग्रहोपजीव्यस्य मधोर्मधुकरार्थिनः । लोकः पुष्पवनैर्यातो यशोभिरिव शुभ्रताम्

svayaṃgrahopajīvyasya madhormadhukarārthinaḥ / lokaḥ puṣpavanairyāto yaśobhiriva śubhratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोकं लोकसच्छायमुपकारोद्यतं द्रुमम् । मधु विधूतं संनद्धे कलिकालं कृतं जगत्

aśokaṃ lokasacchāyamupakārodyataṃ drumam / madhu vidhūtaṃ saṃnaddhe kalikālaṃ kṛtaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रः समारुह्य कुञ्जरं राजवर्धनम् । ययौ फुल्लान् वने द्रुष्टुमर्थिकल्पतरुस्तरून्

rājaputraḥ samāruhya kuñjaraṃ rājavardhanam / yayau phullān vane druṣṭumarthikalpatarustarūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजन्तं प्रति सामन्तप्रयुक्तातं द्विजाः पथिः । बभाषिरे समभ्येत्य स्वस्तिवादपुरःसराः

vrajantaṃ prati sāmantaprayuktātaṃ dvijāḥ pathiḥ / babhāṣire samabhyetya svastivādapuraḥsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तामणिर्गीयसे त्वं श्लाघ्यो जगति जङ्गमः । यस्य संदर्शनेनार्थी गाढमालिङ्ग्यते श्रिया

cintāmaṇirgīyase tvaṃ ślāghyo jagati jaṅgamaḥ / yasya saṃdarśanenārthī gāḍhamāliṅgyate śriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वावेव विश्रुतोत्कर्षविदेषौ भद्रजन्मनि । दानार्द्रहस्तस्त्वं लोके गजश्चायं स्थिरोन्नतिः

dvāveva viśrutotkarṣavideṣau bhadrajanmani / dānārdrahastastvaṃ loke gajaścāyaṃ sthironnatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मभ्यं सुकृत्प्दार कुञ्जरो ऽयं प्रदीयताम् । त्वदन्येन वदान्येन दातुमेष न शक्यते

asmabhyaṃ sukṛtpdāra kuñjaro 'yaṃ pradīyatām / tvadanyena vadānyena dātumeṣa na śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यर्थितस्तैः सोत्साहः स तेभ्यस्तु ददौ द्विपम् । सजीवमिव साम्राज्यं सशङ्खध्वजचामरम्

ityarthitastaiḥ sotsāhaḥ sa tebhyastu dadau dvipam / sajīvamiva sāmrājyaṃ saśaṅkhadhvajacāmaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्वा बोधिप्रधानेन प्रणिधानेन शुद्धधीः । रथरत्नं द्विपेन्द्रं च सो ऽभूदानन्दनिर्भरः

datvā bodhipradhānena praṇidhānena śuddhadhīḥ / ratharatnaṃ dvipendraṃ ca so 'bhūdānandanirbharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैव नृपतिर्दत्तं विश्रुतं जयकुज़्न्जरम् । रक्षाप्रकाररहितां राजलक्ष्मीममन्यत

śrutvaiva nṛpatirdattaṃ viśrutaṃ jayakuznjaram / rakṣāprakārarahitāṃ rājalakṣmīmamanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राज्यभ्रंशभीतेन कुपितेन महीभुजा । निष्कासितः कुमारो ऽथ प्रतस्थे प्रणिपत्य तम्

sa rājyabhraṃśabhītena kupitena mahībhujā / niṣkāsitaḥ kumāro 'tha pratasthe praṇipatya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माद्रीदयितया सार्धं जालिनं नाम दारकम् । कृष्णाभिधां तथा कन्यामादाय स ययौ वनम्

mādrīdayitayā sārdhaṃ jālinaṃ nāma dārakam / kṛṣṇābhidhāṃ tathā kanyāmādāya sa yayau vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने ऽपि शेष ं स ददौ वाहनादिकमर्थिने । समं हि महतां सत्त्वं संपत्सु च विपत्सु च

vane 'pi śeṣa ṃ sa dadau vāhanādikamarthine / samaṃ hi mahatāṃ sattvaṃ saṃpatsu ca vipatsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माद्य्रां कदाचिद्यातायां पुष्पमूलफलाप्तये । ब्राह्मणःकश्चिदभ्येत्य राजपुत्रमभाषत

mādyrāṃ kadācidyātāyāṃ puṣpamūlaphalāptaye / brāhmaṇaḥkaścidabhyetya rājaputramabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिचारकाहीनाय चतुरौ बालकाविमौ । देहि मह्यं महासत्त्वं सर्वदो ह्यसि विश्रुतः

paricārakāhīnāya caturau bālakāvimau / dehi mahyaṃ mahāsattvaṃ sarvado hyasi viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतदविचार्यैव दारकौ दयितौ परम् । दत्वा स तस्मै सहसा सेहे तद्विरहव्यथाम्

śrutvaitadavicāryaiva dārakau dayitau param / datvā sa tasmai sahasā sehe tadvirahavyathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनपुत्रकलत्रादि लोके कस्य नवल्लभम् । दानादन्यद्वदान्यानां न दयावताम्

dhanaputrakalatrādi loke kasya navallabham / dānādanyadvadānyānāṃ na dayāvatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ माद्री समभ्येत्य बालकौ बालवत्सला । अपश्यन्ती पुरः पत्युः पतितापन्नमूर्च्छिता

atha mādrī samabhyetya bālakau bālavatsalā / apaśyantī puraḥ patyuḥ patitāpannamūrcchitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा लब्धसंज्ञा दीप्तेन व्याप्ता शोककृशानुना । शिशुप्रदानवृत्तान्तं श्रुत्वैवाभूत्पलापिनी

sā labdhasaṃjñā dīptena vyāptā śokakṛśānunā / śiśupradānavṛttāntaṃ śrutvaivābhūtpalāpinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश्चेतसि दुःखाग्निरपत्यस्नेहदुःसहः । प्रियप्रेमानुसृत्यैव प्रययौ पुटपाकताम्

tasyāścetasi duḥkhāgnirapatyasnehaduḥsahaḥ / priyapremānusṛtyaiva prayayau puṭapākatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राण्तरे समभ्येत्य विप्ररूपः सुरेश्वरः । भृत्यार्थी दयिताम् पत्नीं राजपुत्रमयाचत

atrāṇtare samabhyetya viprarūpaḥ sureśvaraḥ / bhṛtyārthī dayitām patnīṃ rājaputramayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचितस्तेन सहसा शुचं जायावियोगजाम् । धिया संस्तभ्य सत्त्वाब्धिः स तस्मै विततार ताम्

yācitastena sahasā śucaṃ jāyāviyogajām / dhiyā saṃstabhya sattvābdhiḥ sa tasmai vitatāra tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यः प्रदानतरलां संत्रस्तां हरिणीमिव । सो ऽवदद्दयितामन्तः कलयन् बोधिवासनाम्

sadyaḥ pradānataralāṃ saṃtrastāṃ hariṇīmiva / so 'vadaddayitāmantaḥ kalayan bodhivāsanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वासिहि कल्याणि न शोकं कर्तुकर्हसि । स्वप्नप्रणयकल्पो ऽयमसत्यः प्रियसंगमः

samāśvāsihi kalyāṇi na śokaṃ kartukarhasi / svapnapraṇayakalpo 'yamasatyaḥ priyasaṃgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्रूषया द्विजस्यास्य धर्मे ते रमताम् मतिः । विलोललोकयात्रायां धर्मः स्थिरसुहृत् सताम्

śuśrūṣayā dvijasyāsya dharme te ramatām matiḥ / vilolalokayātrāyāṃ dharmaḥ sthirasuhṛt satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा सर्वे स्वजनसुजना बान्धवाश्चानुभूताः न्यस्ता कण्ठे क्षणपरिमलम्लायिनी मित्राला । दारे पुत्रे क्षपितमनिशं यौवनं जीवितं च प्राप्तो नाप्तश्तिरपरिचयः को ऽपि धर्मादृते ऽन्यः

dṛṣṭvā sarve svajanasujanā bāndhavāścānubhūtāḥ nyastā kaṇṭhe kṣaṇaparimalamlāyinī mitrālā / dāre putre kṣapitamaniśaṃ yauvanaṃ jīvitaṃ ca prāpto nāptaśtiraparicayaḥ ko 'pi dharmādṛte 'nyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा वल्लभां लोभपरित्यागादुवाह सः । द्युतिं वदनपद्मेन धैर्यवृत्तिं च चेतसा

ityuktvā vallabhāṃ lobhaparityāgāduvāha saḥ / dyutiṃ vadanapadmena dhairyavṛttiṃ ca cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियोगशोकविकलां माद्रीं दृष्ट्वा कृपाकुलः । निजरूपं समाधाय शचीपतिरुवाच् अताम्

viyogaśokavikalāṃ mādrīṃ dṛṣṭvā kṛpākulaḥ / nijarūpaṃ samādhāya śacīpatiruvāc atām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषादं मा कृथाह् पुत्रि देवो ऽहं त्रिदशेश्वरः । अर्थिभ्यस्त्वा ददात्येष तस्मादसि मयर्थिता

viṣādaṃ mā kṛthāh putri devo 'haṃ tridaśeśvaraḥ / arthibhyastvā dadātyeṣa tasmādasi mayarthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुना सैव पत्युस्त्वं न्यासीभूता मयार्पिता । तं ददात्येष नान्यस्मौ दीयते कथम्

adhunā saiva patyustvaṃ nyāsībhūtā mayārpitā / taṃ dadātyeṣa nānyasmau dīyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिष्यामि तवावश्यं दारकाभ्यां समागमम् । इत्युदीर्य सहस्राक्षः सहसाण्तरधीयतः

kariṣyāmi tavāvaśyaṃ dārakābhyāṃ samāgamam / ityudīrya sahasrākṣaḥ sahasāṇtaradhīyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तौ दारकौ विप्रः समादायार्थलिप्सया । विश्वामित्रपुरं गत्वा लोभाद्वोक्रेतुमुद्यतह्

atha tau dārakau vipraḥ samādāyārthalipsayā / viśvāmitrapuraṃ gatvā lobhādvokretumudyatah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्यामित्रः परिज्ञाय राजपुत्रस्य दारकौ । जग्राह महतार्थेन बाष्पसंरुद्धलोचनः

viśyāmitraḥ parijñāya rājaputrasya dārakau / jagrāha mahatārthena bāṣpasaṃruddhalocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन त्रिदिवं याते विश्वामित्रमहीपतौ । भेजे विश्वंतरो राज्यं पौरामात्यगणार्थितः

kālena tridivaṃ yāte viśvāmitramahīpatau / bheje viśvaṃtaro rājyaṃ paurāmātyagaṇārthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ये विरक्तस्य तस्य दानव्यसनिनः परम् । सत्त्वेन वर्धमानर्द्धिर्न कश्चिद् याचको ऽभवत्

rājye viraktasya tasya dānavyasaninaḥ param / sattvena vardhamānarddhirna kaścid yācako 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वित्तपूर्णविभवो ब्राह्मणः सो ऽपि जम्बुकह् । कृतघ्नः स्वप्रभावान्मे संपदित्यभ्यधाज्जनम्

tadvittapūrṇavibhavo brāhmaṇaḥ so 'pi jambukah / kṛtaghnaḥ svaprabhāvānme saṃpadityabhyadhājjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वंतरः स एवाहम् देवदत्तः स च द्विजः । उक्त्वेति चक्रे भगवान् भिक्षूणां दानदेशनाम्

viśvaṃtaraḥ sa evāham devadattaḥ sa ca dvijaḥ / uktveti cakre bhagavān bhikṣūṇāṃ dānadeśanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलम्बनं श्वभ्रशतावपाते घोरान्धकारे सुचिरप्रकाशः । आश्वासनं दुःसहदुःखकाले दानम् नराणां परलोकबन्धुः

ālambanaṃ śvabhraśatāvapāte ghorāndhakāre suciraprakāśaḥ / āśvāsanaṃ duḥsahaduḥkhakāle dānam narāṇāṃ paralokabandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.