Ksemendra: Avadanakalpalata 24

अत्राण्तरे नरपतिं प्राहुर्नैमित्तिकाः स्फुटम् । मुनिर्वा चक्रवर्ती वा प्रातस्ते बह्विता सुतः

atrāṇtare narapatiṃ prāhurnaimittikāḥ sphuṭam / munirvā cakravartī vā prātaste bahvitā sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संचिन्त्य नृपतिः प्रव्रज्याम् चकितः परम् । अकारयत् पुरद्वारगुप्तिं रुद्धगमागमाम्

tataḥ saṃcintya nṛpatiḥ pravrajyām cakitaḥ param / akārayat puradvāraguptiṃ ruddhagamāgamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणोदनमुखान् भ्रातॄन् द्वारेषु विनिवेश्य सः । नगरस्य स्वयं मख्ये तथा सामात्यसैनिकः

droṇodanamukhān bhrātṝn dvāreṣu viniveśya saḥ / nagarasya svayaṃ makhye tathā sāmātyasainikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रादथ प्राप्तगर्भा देवी यशोधरा । वभाषे शारदीव द्यौः प्रत्यासन्नेन्दुपाण्डुरा

rājaputrādatha prāptagarbhā devī yaśodharā / vabhāṣe śāradīva dyauḥ pratyāsannendupāṇḍurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकरात्रावशेषे ऽथ नगरद्वाररक्षणे । शमप्रवृत्तार्कमभूत् प्रव्रज्याभिमुखं दिनम्

ekarātrāvaśeṣe 'tha nagaradvārarakṣaṇe / śamapravṛttārkamabhūt pravrajyābhimukhaṃ dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं विचर्य संसारं शान्तिं याते दिवस्पतौ । काषायाम्बरमालम्ब्य ययौ संध्यावदृश्यताम्

ciraṃ vicarya saṃsāraṃ śāntiṃ yāte divaspatau / kāṣāyāmbaramālambya yayau saṃdhyāvadṛśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशेषाशातमोमोहविरामविमलां शनैः । इन्दुर्गामुदितश्चक्रे पूर्णालोकविलोकिनीम्

aśeṣāśātamomohavirāmavimalāṃ śanaiḥ / indurgāmuditaścakre pūrṇālokavilokinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरागतापे वभसश्चेतसीव गते रवौ । शुद्धेन्दुहृदयस्याभूत् प्रसादः को ऽप्यविप्लवः

sarāgatāpe vabhasaścetasīva gate ravau / śuddhenduhṛdayasyābhūt prasādaḥ ko 'pyaviplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्मिन्नन्तरे कान्तासंततान्तःपुरोदरे । रत्नहर्म्यप्रविष्टेन्दुद्युतिसंदोहहासिनि

athāsminnantare kāntāsaṃtatāntaḥpurodare / ratnaharmyapraviṣṭendudyutisaṃdohahāsini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसारविरसं सर्वं राजसूनुर्विलोकयन् । जगाअ गगनस्वच्छस्वच्छन्दोच्छलितस्मृतिः

niḥsāravirasaṃ sarvaṃ rājasūnurvilokayan / jagāa gaganasvacchasvacchandocchalitasmṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणो ऽयं नारीणां मदनदहनोल्कापरिकरः परित्याज्यस्तीव्रव्यसनशतसंतापसचिवः । इदानीं युक्ता मे तरुतललताशीतलरे परित्यक्तागारप्रशमसुखसारे परिणतिः

gaṇo 'yaṃ nārīṇāṃ madanadahanolkāparikaraḥ parityājyastīvravyasanaśatasaṃtāpasacivaḥ / idānīṃ yuktā me tarutalalatāśītalare parityaktāgārapraśamasukhasāre pariṇatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताश्चन्द्रद्युतिमदमया यामि नार्यो वने ऽस्मिन् निद्रामुद्रानियमितदृशः संस्तरस्रस्तवत्राः । स्वप्नोत्पन्नानुचितवचनाः केशसंछादितांसाः क्षिप्रं मन्दानिलविचलितान् लज्जयन्तीव दीपान्

etāścandradyutimadamayā yāmi nāryo vane 'smin nidrāmudrāniyamitadṛśaḥ saṃstarasrastavatrāḥ / svapnotpannānucitavacanāḥ keśasaṃchāditāṃsāḥ kṣipraṃ mandānilavicalitān lajjayantīva dīpān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरलस्रस्तगात्राणां निर्लज्जानां विवाससाम् । सुप्तानां च मृतानां च भेदः को नाम देहिनाम्

saralasrastagātrāṇāṃ nirlajjānāṃ vivāsasām / suptānāṃ ca mṛtānāṃ ca bhedaḥ ko nāma dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य ब्रुवाणस्य संजाते गमनोद्यमे । मिथः कथा समभवन्नगरद्वाररक्षिणाम्

iti tasya bruvāṇasya saṃjāte gamanodyame / mithaḥ kathā samabhavannagaradvārarakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो भोः कः को ऽत्र जागर्ति जाग्रतो नास्ति विप्लवः । प्रभुचित्तग्रहव्यग्राः समग्रा एव जाग्रति

bho bhoḥ kaḥ ko 'tra jāgarti jāgrato nāsti viplavaḥ / prabhucittagrahavyagrāḥ samagrā eva jāgrati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जागर्ति संसारगृहे मनीषी मोहाण्धकारे स्वपिति प्रमत्तः । ज्जीवितमेव लोके मृतस्य सुप्तस्य च को विशेषः

jāgarti saṃsāragṛhe manīṣī mohāṇdhakāre svapiti pramattaḥ / jjīvitameva loke mṛtasya suptasya ca ko viśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मर्ह्यस्थितः श्रुत्वा रात्रौ राजसुतः कथाः । प्रस्थितं सत्पथेनेव निजं मेने मनोरथम्

iti marhyasthitaḥ śrutvā rātrau rājasutaḥ kathāḥ / prasthitaṃ satpatheneva nijaṃ mene manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवॄत्तेर्लक्षणं दृष्ट्वा स स्वप्नं क्षणनिद्रया

nivṝtterlakṣaṇaṃ dṛṣṭvā sa svapnaṃ kṣaṇanidrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रबुद्धा सहसा त्रस्ता देवी यशोधरा । तत्कालोपनतं स्वप्नं दयिताय न्यवेदयत्

tataḥ prabuddhā sahasā trastā devī yaśodharā / tatkālopanataṃ svapnaṃ dayitāya nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यङ्काभरणान्गानि स्वप्ने भग्नानि मे विभो । श्रीर्व्रजन्ती मया दृष्ट्वा चन्द्रार्कौ च तोरिहितौ

paryaṅkābharaṇāngāni svapne bhagnāni me vibho / śrīrvrajantī mayā dṛṣṭvā candrārkau ca torihitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकर्ण्य स तामूचे मुग्धे सत्यविवर्जितः । संसार एव स्वप्नो ऽयं स्वप्ने स्वप्नो ऽपि कीदृशः

ityākarṇya sa tāmūce mugdhe satyavivarjitaḥ / saṃsāra eva svapno 'yaṃ svapne svapno 'pi kīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने ऽद्य नाभिसंजाता लता व्याप्ता विहारसा । मेरूपधानशिरसा पूर्वपश्चिमवारिधौ

svapne 'dya nābhisaṃjātā latā vyāptā vihārasā / merūpadhānaśirasā pūrvapaścimavāridhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजाभ्यां चरणाभ्याम् च दक्षिणाब्धिर्मया धृतः । भद्रे स्वप्नः शुभो ऽयं ते स्त्रीणां भर्तुशुभं शुभम्

bhujābhyāṃ caraṇābhyām ca dakṣiṇābdhirmayā dhṛtaḥ / bhadre svapnaḥ śubho 'yaṃ te strīṇāṃ bhartuśubhaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते बोधिसत्त्वेन नोचे किंचिद् यशोधरा । पुनश्च निद्राभिमुखी बभूव मीलितेक्षणा

ityukte bodhisattvena noce kiṃcid yaśodharā / punaśca nidrābhimukhī babhūva mīlitekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रब्रह्ममुखाः सर्वे समेत्याथ सुधाभुजः । चक्रिरे बोधिसत्त्वस्य सत्त्वोत्साहप्रपूरणम्

śakrabrahmamukhāḥ sarve sametyātha sudhābhujaḥ / cakrire bodhisattvasya sattvotsāhaprapūraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर्देवपुत्राश्चत्वारः समादिष्टा महाजवाः । सहाया गमने तस्य भूशैलाब्धिधृतिक्षमाः

tairdevaputrāścatvāraḥ samādiṣṭā mahājavāḥ / sahāyā gamane tasya bhūśailābdhidhṛtikṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रादिष्टेन यक्षेण पाञ्चिकाख्येन निर्मितैः । सहर्म्यासक्तसोपानैरवतीर्य विनिर्ययौ

śakrādiṣṭena yakṣeṇa pāñcikākhyena nirmitaiḥ / saharmyāsaktasopānairavatīrya viniryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तं सारथिमादाय छन्दकाख्यं प्रबोध्य सः । उत्सादमिव जग्राह कण्ठकाख्यं तुरङ्गमम्

suptaṃ sārathimādāya chandakākhyaṃ prabodhya saḥ / utsādamiva jagrāha kaṇṭhakākhyaṃ turaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तीक्ष्णरुचिरं लक्ष्मीकटाक्षतरलं हरिम् । स चक्रे संयमालीनं मूर्धि संस्पृश्य पाणिना

taṃ tīkṣṇaruciraṃ lakṣmīkaṭākṣataralaṃ harim / sa cakre saṃyamālīnaṃ mūrdhi saṃspṛśya pāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमोद्यमे सुमनसा स् अको ऽप्यन्तर्बहिः समह् । शिशवो ऽपि विमुञ्चन्ति यत्प्रभावेण चापलम्

śamodyame sumanasā s ako 'pyantarbahiḥ samah / śiśavo 'pi vimuñcanti yatprabhāveṇa cāpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलजिज्ञासया न्यस्तं तेनाथ चरणं क्षितौ । न ते कम्पयितुं शेकुर्देवपुत्राः सविस्मयाः

balajijñāsayā nyastaṃ tenātha caraṇaṃ kṣitau / na te kampayituṃ śekurdevaputrāḥ savismayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्दकेन सहारुह्य निस्तरङ्गं तुरङ्गमम् । स जगाहे महद्व्योम विमलं स्वमिवाशयम्

chandakena sahāruhya nistaraṅgaṃ turaṅgamam / sa jagāhe mahadvyoma vimalaṃ svamivāśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रययौ तरलावर्तिनर्तितोष्णीषपल्लवः । संसर्पिपवनोल्लसैः शोकोच्छ्वास इव श्रियः

prayayau taralāvartinartitoṣṇīṣapallavaḥ / saṃsarpipavanollasaiḥ śokocchvāsa iva śriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याभरणरत्नांशुलेखाभिः शबलं नभः । जग्राह सूत्रपत्रालीविचित्रम्जिव चीवरम्

tasyābharaṇaratnāṃśulekhābhiḥ śabalaṃ nabhaḥ / jagrāha sūtrapatrālīvicitramjiva cīvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्णाश्रुबिन्दुकलिता विलोलनयनोत्पलाः । व्रजन्तं ददृशुर्दृश्यास्तमन्तःपुरदेवताः

kīrṇāśrubindukalitā vilolanayanotpalāḥ / vrajantaṃ dadṛśurdṛśyāstamantaḥpuradevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारमिव विस्तीर्णं पुरं सनृपबान्धवम् । दूरात् प्रदक्षिणीकृत्य क्षम्यतामित्यभाषत

saṃsāramiva vistīrṇaṃ puraṃ sanṛpabāndhavam / dūrāt pradakṣiṇīkṛtya kṣamyatāmityabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षपायां क्षणशेषायाम् जने निद्राभिमुद्रिते । तं ददर्श महान्नाम प्रबुद्धो राजबान्धवः

kṣapāyāṃ kṣaṇaśeṣāyām jane nidrābhimudrite / taṃ dadarśa mahānnāma prabuddho rājabāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवि दृष्ट्वा व्रजन्तं तं शशाङ्कशङ्कया हृतः । ऊचे चिरं विचार्योच्चैर्बाष्याज़्न्चितविलोचनह्

divi dṛṣṭvā vrajantaṃ taṃ śaśāṅkaśaṅkayā hṛtaḥ / ūce ciraṃ vicāryoccairbāṣyāzncitavilocanah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रमेतद् विरक्तव्तं बन्धुजीवोपमस्य ते । कुमार रुचिराकार न युक्तं युक्तकारणम्

citrametad viraktavtaṃ bandhujīvopamasya te / kumāra rucirākāra na yuktaṃ yuktakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशोत्कर्षविशेषार्थू निबद्धाशः पिता त्वयि । कस्मान्निराश क्रियते सर्वाशाभरण त्वया

vaṃśotkarṣaviśeṣārthū nibaddhāśaḥ pitā tvayi / kasmānnirāśa kriyate sarvāśābharaṇa tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति शाक्यस्य महतः श्रुत्वा वाक्यं नृपात्मजः । तमूचे बान्धवप्रीतिर्बन्धो वन्धनशृङ्खला

iti śākyasya mahataḥ śrutvā vākyaṃ nṛpātmajaḥ / tamūce bāndhavaprītirbandho vandhanaśṛṅkhalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं कायः क्षयं याति मिथ्यागृहसुखप्रियः । विषयोग्रविष्र्तानाममृतायतनं वनम्

ayaṃ kāyaḥ kṣayaṃ yāti mithyāgṛhasukhapriyaḥ / viṣayograviṣrtānāmamṛtāyatanaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ताकृष्टस्त्रिफणिफणभृन्मस्तकन्यस्तमृत्यु कण्ठाबद्धित्कटविषलतापल्लवालोलमालः । दीप्ताङ्गारप्र्करगहनं गाहते दुर्गमार्गं संसारे ऽस्मिन् विषयनिचये सप्रमोदः प्रमादी

hastākṛṣṭastriphaṇiphaṇabhṛnmastakanyastamṛtyu kaṇṭhābaddhitkaṭaviṣalatāpallavālolamālaḥ / dīptāṅgāraprkaragahanaṃ gāhate durgamārgaṃ saṃsāre 'smin viṣayanicaye sapramodaḥ pramādī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युदीर्य व्रजन् व्योम्ना विलङ्घ्य नगरं क्षणात् । बहिर्भूतलमभ्येत्य स ययौ वाजिना जवात्

ityudīrya vrajan vyomnā vilaṅghya nagaraṃ kṣaṇāt / bahirbhūtalamabhyetya sa yayau vājinā javāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महता शाक्यमुख्येन बोधितस्याथ भूपतेः । अन्तःपुरे च कान्तानामुद्भूतः करुणः स्वरः

mahatā śākyamukhyena bodhitasyātha bhūpateḥ / antaḥpure ca kāntānāmudbhūtaḥ karuṇaḥ svaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ब्रह्मेन्द्रधनदप्रमुखस्त्रिदशैर्वृतः । राजसूनुर्वनं प्राप गत्वा द्वादशयोजनम्

atha brahmendradhanadapramukhastridaśairvṛtaḥ / rājasūnurvanaṃ prāpa gatvā dvādaśayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवरुह्याथ तुरगात्ग् विमुच्याभरणानि सः । उवाच सूचितानन्दश्छन्दकं वदनत्विषा

avaruhyātha turagātg vimucyābharaṇāni saḥ / uvāca sūcitānandaśchandakaṃ vadanatviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वाबह्रणानि त्वं हयं च व्रज मन्दिरम् । मेदानीमस्ति मे कृत्यमेतैर्मायानिबन्धनैः

gṛhītvābahraṇāni tvaṃ hayaṃ ca vraja mandiram / medānīmasti me kṛtyametairmāyānibandhanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने ऽस्मिन्नहमेकाकी शमसंतोषबान्धवः । एकः संजायते जन्तुरेक एव विपद्यते

vane 'sminnahamekākī śamasaṃtoṣabāndhavaḥ / ekaḥ saṃjāyate jantureka eva vipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमविषययोगं भोगमुत्सृज्य रे कः सरसरति विशेषक्लेशशोषप्रवृत्तः । परिभवभुवने ऽस्मिन्नेष नः संनिवेशः शमितमदनकान्तिः शान्तिमेव श्रयामि

viṣamaviṣayayogaṃ bhogamutsṛjya re kaḥ sarasarati viśeṣakleśaśoṣapravṛttaḥ / paribhavabhuvane 'sminneṣa naḥ saṃniveśaḥ śamitamadanakāntiḥ śāntimeva śrayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वाभरणान्यस्य दीप्तान्यङ्के मुमोच सः । त्यक्तशोकान्वितानीव मुक्तापक्कणसंचये

ityuktvābharaṇānyasya dīptānyaṅke mumoca saḥ / tyaktaśokānvitānīva muktāpakkaṇasaṃcaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूडां निस्कृष्य खङ्गेन स चिक्षेप नभःस्थले । शक्रश्च तम् समादाय निनाय दिवमादरात्

cūḍāṃ niskṛṣya khaṅgena sa cikṣepa nabhaḥsthale / śakraśca tam samādāya nināya divamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशः क्लेश इवोत्कृत्तो यत्र तेन महात्मना । केशप्रतिग्रहं चैत्यं सद्भिस्तत्र निवेशितम्

keśaḥ kleśa ivotkṛtto yatra tena mahātmanā / keśapratigrahaṃ caityaṃ sadbhistatra niveśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्दको ऽप्यश्वमादायं प्रयातः सप्तभिर्दिनैः । शनैः प्राप पुरोपान्तं शोकार्तः समचिन्तयत्

chandako 'pyaśvamādāyaṃ prayātaḥ saptabhirdinaiḥ / śanaiḥ prāpa puropāntaṃ śokārtaḥ samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यं तुरगमादाय परित्यज्य नृपात्मजम् । द्रष्टुं शक्नोमि नृपतिं कथं पुत्रप्रलापिनम्

śūnyaṃ turagamādāya parityajya nṛpātmajam / draṣṭuṃ śaknomi nṛpatiṃ kathaṃ putrapralāpinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचिन्त्येति हयं त्यक्त्वा स तत्रैव व्यलम्बत । शून्यासनः परं वाजी मूर्तः शोक इवाविशत्

vicintyeti hayaṃ tyaktvā sa tatraiva vyalambata / śūnyāsanaḥ paraṃ vājī mūrtaḥ śoka ivāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वान्तः पुरजनः सामात्यश्च महीपतिः । प्रतिप्रलापमुखराश्चक्रिरे निखिला दिशः

taṃ dṛṣṭvāntaḥ purajanaḥ sāmātyaśca mahīpatiḥ / pratipralāpamukharāścakrire nikhilā diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भूतार्तस्वरैः कण्ठैः सोत्कण्ठैः स विषादवान् । सर्वैर्गृहीतकीर्णाश्रुर्वाजी जीवितमत्यजत्

udbhūtārtasvaraiḥ kaṇṭhaiḥ sotkaṇṭhaiḥ sa viṣādavān / sarvairgṛhītakīrṇāśrurvājī jīvitamatyajat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बोधिसत्त्वसंस्पर्शपुण्यप्राप्तिपवित्रितः । जग्राह ब्राह्मणकुले जन्म संसारमुक्तये

sa bodhisattvasaṃsparśapuṇyaprāptipavitritaḥ / jagrāha brāhmaṇakule janma saṃsāramuktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रदत्तं कुमारस्तु यत्र काषायमग्रहीत् । काषायग्रहणम् तत्र चैत्यं चक्रे महाजनः

śakradattaṃ kumārastu yatra kāṣāyamagrahīt / kāṣāyagrahaṇam tatra caityaṃ cakre mahājanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभवमभववृत्त्यै जन्म जन्मप्रमुक्त्यै विजनमपि जनानां मोहगर्तान्निवृत्त्यै । इति स कुशलकामः काममुत्सृज्य भेजे गुणकृतजनरागः श्लाघ्यतां त्यक्तरागः

vibhavamabhavavṛttyai janma janmapramuktyai vijanamapi janānāṃ mohagartānnivṛttyai / iti sa kuśalakāmaḥ kāmamutsṛjya bheje guṇakṛtajanarāgaḥ ślāghyatāṃ tyaktarāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.