Ksemendra: Avadanakalpalata 30

श्लाष्यः को ऽपि स सत्त्वसारसरलः सौजन्यपुण्यस्थितिर् निन्द्य को ऽपि स धर्ममार्गगमने विघ्नः कृतघ्नः परम् । चित्रं यच्चरितं विचार्य सुचिरं रोमाञ्चचर्चाचितस् तुल्यं याति जनः सबाष्पनयनस्तद्वर्पने मूकताम्

ślāṣyaḥ ko 'pi sa sattvasārasaralaḥ saujanyapuṇyasthitir nindya ko 'pi sa dharmamārgagamane vighnaḥ kṛtaghnaḥ param / citraṃ yaccaritaṃ vicārya suciraṃ romāñcacarcācitas tulyaṃ yāti janaḥ sabāṣpanayanastadvarpane mūkatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदत्तप्रसङ्गेन भिक्षुभिर्भगवान् पुरा । पृष्टः कथामकथयत् पूर्ववृत्तान्तसंश्रयाम्

devadattaprasaṅgena bhikṣubhirbhagavān purā / pṛṣṭaḥ kathāmakathayat pūrvavṛttāntasaṃśrayām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेन्द्रसेननामाभूद् वाराणस्यां नरेश्वरः । ययुः क्षितीश्वराः सर्वे यस्य लक्ष्म्या विलक्षताम्

mahendrasenanāmābhūd vārāṇasyāṃ nareśvaraḥ / yayuḥ kṣitīśvarāḥ sarve yasya lakṣmyā vilakṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रप्रभाभवत्तस्य दिव्यकीर्तिरिव प्रिया । यस्याः पत्युः प्रभावेण स्वप्नाः सत्यत्वमाययुः

candraprabhābhavattasya divyakīrtiriva priyā / yasyāḥ patyuḥ prabhāveṇa svapnāḥ satyatvamāyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव समये तस्मिन् मृतयूथपतिर्वने । सुवर्णपार्श्व इत्याप्तनामा हेममयच्छविः

babhūva samaye tasmin mṛtayūthapatirvane / suvarṇapārśva ityāptanāmā hemamayacchaviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलरत्नोदरास्फरमुक्ताहारनिभप्रभा । अभूद्दृष्टिच्छटा यस्य भूषणं काननश्रियः

nīlaratnodarāspharamuktāhāranibhaprabhā / abhūddṛṣṭicchaṭā yasya bhūṣaṇaṃ kānanaśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवालवल्लिशृङ्गस्य चित्ररत्नचितत्वचः । तस्याश्चर्यसुधाम्भोधिलहरी रुरुचे रुचिः

pravālavalliśṛṅgasya citraratnacitatvacaḥ / tasyāścaryasudhāmbhodhilaharī ruruce ruciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वावतारस्य तस्य कान्तमभूद्वपुः । पूर्वं सुकृतचित्रस्य लक्षणं हि सुरूपता

bodhisattvāvatārasya tasya kāntamabhūdvapuḥ / pūrvaṃ sukṛtacitrasya lakṣaṇaṃ hi surūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घदृष्टिर्बभूवास्य वयस्यो वृद्धवायसः । लब्धकान्वेषणत्रासे दिग्विलोकनतत्परः

dīrghadṛṣṭirbabhūvāsya vayasyo vṛddhavāyasaḥ / labdhakānveṣaṇatrāse digvilokanatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ कथाभिर्मिथः प्रीत्या विविक्तेषु विजस्रतुः । प्राक्पुण्यैर्जायते वाणी तिरश्चामपि माणुषी

tau kathābhirmithaḥ prītyā vivikteṣu vijasratuḥ / prākpuṇyairjāyate vāṇī tiraścāmapi māṇuṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचिज्जलान्वेषी यथूनाथः सहानुगैः । तटिन्या वेणुमालिन्याः पुलिनं समुपाययौ

sa kadācijjalānveṣī yathūnāthaḥ sahānugaiḥ / taṭinyā veṇumālinyāḥ pulinaṃ samupāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तारतरं श्रुत्वा दीर्घमाक्रन्दनिश्वनम् । हरिणा दुद्रुवुः सर्वे ग्रीवावलनविभ्रमैः

tasya tārataraṃ śrutvā dīrghamākrandaniśvanam / hariṇā dudruvuḥ sarve grīvāvalanavibhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णपार्श्वस्तु तदा कृपापाशवशीकृतः । तत्रैव निश्चलस्तस्थौ मर्मविद्ध इवेषुणा

suvarṇapārśvastu tadā kṛpāpāśavaśīkṛtaḥ / tatraiva niścalastasthau marmaviddha iveṣuṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुद्धरणसंनद्धं दीर्घदृष्टिं विलोक्य तम् । काकः प्रोवाच न सखे युक्तो ऽतं ते समुद्यमः

taduddharaṇasaṃnaddhaṃ dīrghadṛṣṭiṃ vilokya tam / kākaḥ provāca na sakhe yukto 'taṃ te samudyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पोपमा विपत्काले कृतार्थाः कुलिशोपमाः । कृतमेते न मन्यन्ते स्वकायसुहृदः खलाः

puṣpopamā vipatkāle kṛtārthāḥ kuliśopamāḥ / kṛtamete na manyante svakāyasuhṛdaḥ khalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यसौ वार्यमाणो ऽपि काकेन करुणाकुलः । अवतीर्याशु सरितं सरलस्तमतारत(?)

ityasau vāryamāṇo 'pi kākena karuṇākulaḥ / avatīryāśu saritaṃ saralastamatārata(?)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुच्य बन्धनान्यस्य स शृङ्गाभ्यामशङ्कितः । तं पादपतितं दीनमवदद्गन्तुमुद्यतम्

vimucya bandhanānyasya sa śṛṅgābhyāmaśaṅkitaḥ / taṃ pādapatitaṃ dīnamavadadgantumudyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वया कथनीयो ऽहमत्रस्थः कस्यचित्सखे । प्रार्थयन्ते सुवर्णं मां चर्मलुब्धा हि लुब्धकाः

na tvayā kathanīyo 'hamatrasthaḥ kasyacitsakhe / prārthayante suvarṇaṃ māṃ carmalubdhā hi lubdhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तस्तेन विनयात् तत्तथेत्यभिधाय सः । ययौ कुटिलकाख्यस्तं प्रणम्य प्रस्तुतस्तुतिः

ityuktastena vinayāt tattathetyabhidhāya saḥ / yayau kuṭilakākhyastaṃ praṇamya prastutastutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे नरपतेः पत्नी चन्द्रप्रभा निशि । स्वप्ने ददर्शासनस्थं मृगं सद्धर्मवादिनम्

atrāntare narapateḥ patnī candraprabhā niśi / svapne dadarśāsanasthaṃ mṛgaṃ saddharmavādinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्य्स्वप्नाथ सा देवी प्रबुद्धा नृपमब्रवीत् । सुवर्णहरिणः स्वप्ने देव दृष्टो मयाद्भुतः

satysvapnātha sā devī prabuddhā nṛpamabravīt / suvarṇahariṇaḥ svapne deva dṛṣṭo mayādbhutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमहं द्रष्टुमिच्छामि साक्षादुपगतं मृगम् । अङ्कादिव मृगाङ्कस्य निर्गतं राहुशङ्कया

tamahaṃ draṣṭumicchāmi sākṣādupagataṃ mṛgam / aṅkādiva mṛgāṅkasya nirgataṃ rāhuśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः प्रणयात्प्रीतो देव्या च पृथिवीपतिः । मृगग्रहाय व्यसृजत् लुब्धकान् द्रविणप्रदः

ityuktaḥ praṇayātprīto devyā ca pṛthivīpatiḥ / mṛgagrahāya vyasṛjat lubdhakān draviṇapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रतिनिवृत्तास्ते वनमन्विष्य लुब्धकाः । निष्फलागमनक्रुद्धं सकम्पा जगदुर्नृपम्

tataḥ pratinivṛttāste vanamanviṣya lubdhakāḥ / niṣphalāgamanakruddhaṃ sakampā jagadurnṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयतीं जगती देव विचिता निचिताचलैः । भ्रान्ता वयमविश्रान्ता न लभ्यस्तद्विधो मृगः

iyatīṃ jagatī deva vicitā nicitācalaiḥ / bhrāntā vayamaviśrāntā na labhyastadvidho mṛgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यरचनाकृष्टलोचनश् चारुलोचनः । स्वप्नसंपन्नरूपो ऽसौ हिरण्यहरिणः कुतः

āścaryaracanākṛṣṭalocanaś cārulocanaḥ / svapnasaṃpannarūpo 'sau hiraṇyahariṇaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो विनोदने तस्मिन् यदि देव प्रसीदति । कुर्वन्तु काञ्चनमृगं कुशलाः के ऽपि शिल्पिनः

mano vinodane tasmin yadi deva prasīdati / kurvantu kāñcanamṛgaṃ kuśalāḥ ke 'pi śilpinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वा स नृपतिर्ददद्बहुतरं धनम् । मृगान्वेषणसंकल्पे बभूवाभिनिवेशवान्

iti śrutvā sa nṛpatirdadadbahutaraṃ dhanam / mṛgānveṣaṇasaṃkalpe babhūvābhiniveśavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुटिलको ऽभ्येत्य नृपं श्रुत्वा बहुप्रदम् । उवाच द्रविणादाने लुब्धकेभ्यो ऽपि लुब्धधीः

tataḥ kuṭilako 'bhyetya nṛpaṃ śrutvā bahupradam / uvāca draviṇādāne lubdhakebhyo 'pi lubdhadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादः क्रियतां देव मृगं संदर्शयाम्यमह् । दृष्टः कनकसाराङ्ग सारङ्गः समया वने

prasādaḥ kriyatāṃ deva mṛgaṃ saṃdarśayāmyamah / dṛṣṭaḥ kanakasārāṅga sāraṅgaḥ samayā vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकर्ण्य क्षितिपतिः प्रहर्षित्फुल्ललोचनः । भद्र संदर्शय क्कासौ क्कासावित्यवदन्मुहुः

ityākarṇya kṣitipatiḥ praharṣitphullalocanaḥ / bhadra saṃdarśaya kkāsau kkāsāvityavadanmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमेवाग्रेसरं कृत्वा मृगमार्गप्रदर्शकम् । ससैन्यः स ययौ स्वच्छच्छत्रचन्द्रोदयाचलः

tamevāgresaraṃ kṛtvā mṛgamārgapradarśakam / sasainyaḥ sa yayau svacchacchatracandrodayācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घदृष्टिर्ददर्शाथ काकस्तरुशिरःस्थितः । गजवाजिव्रजोदीर्णरेणुप्रवारणं वनम्

dīrghadṛṣṭirdadarśātha kākastaruśiraḥsthitaḥ / gajavājivrajodīrṇareṇupravāraṇaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णपार्श्वमभ्येत्य जगाद मृययूथपम् । हितमुक्तं मया पूर्वं न श्रुतं न कृतं त्वया

suvarṇapārśvamabhyetya jagāda mṛyayūthapam / hitamuktaṃ mayā pūrvaṃ na śrutaṃ na kṛtaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एष पुरुषः प्राप्तः संनद्धैः सह धन्विभिः । मया निवारितेनापि संहारेण न तृप्यते

sa eṣa puruṣaḥ prāptaḥ saṃnaddhaiḥ saha dhanvibhiḥ / mayā nivāritenāpi saṃhāreṇa na tṛpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुना क्क नु गन्तव्यं किं कर्तव्यं भयोद्भवे । हितं किमनुवर्तव्यं तुल्यं मर्तव्यमेव वा

adhunā kka nu gantavyaṃ kiṃ kartavyaṃ bhayodbhave / hitaṃ kimanuvartavyaṃ tulyaṃ martavyameva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतघ्नः क्रूरचरितः क्षुद्रो ऽयं संघपातकह् । त्वयैवात्मविनाशाय रक्षितो विषपादपः

kṛtaghnaḥ krūracaritaḥ kṣudro 'yaṃ saṃghapātakah / tvayaivātmavināśāya rakṣito viṣapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वशरीरप्रदस्यापि संहारेण न तृप्यते । ससत्त्वसागरग्रासी कृतघ्नो वाडवानलः

svaśarīrapradasyāpi saṃhāreṇa na tṛpyate / sasattvasāgaragrāsī kṛtaghno vāḍavānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकारः कृतघ्नेषु विश्वासः कुटुलात्मसु । उपदेशश्च मूर्खेषु कर्तुर्दोषाय केवलम्

upakāraḥ kṛtaghneṣu viśvāsaḥ kuṭulātmasu / upadeśaśca mūrkheṣu karturdoṣāya kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति काकेन कथिते प्रत्यासन्ने च पार्थिवे । अचिन्तयत् प्राप्तकालं हितं यूथस्य यूथपह्

iti kākena kathite pratyāsanne ca pārthive / acintayat prāptakālaṃ hitaṃ yūthasya yūthapah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभटानामियं सेना विगाहेद्गहनं महत् । करोति मत्प्रसङ्गेन मुहूर्तेनैव निर्मृगम्

subhaṭānāmiyaṃ senā vigāhedgahanaṃ mahat / karoti matprasaṅgena muhūrtenaiva nirmṛgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्सैन्यप्रधानस्य गच्छामि स्वयमन्तिकम् । एकस्यैव वधो मे ऽस्तु सर्वे जीवन्त्वमी मृगाः

tasmātsainyapradhānasya gacchāmi svayamantikam / ekasyaiva vadho me 'stu sarve jīvantvamī mṛgāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य स ययौ समीपं भूपतेर्मृगः । परप्राणपरित्राणे तृणं प्राणां महात्मनाम्

iti niścitya sa yayau samīpaṃ bhūpatermṛgaḥ / paraprāṇaparitrāṇe tṛṇaṃ prāṇāṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमायान्तं द्रुतं दृष्ट्वा हृष्टः कुटुलकह् पुरः । सो ऽयमित्याशु पाणिभ्याम् राज्ञे दूरे व्यदर्शयत्

tamāyāntaṃ drutaṃ dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ kuṭulakah puraḥ / so 'yamityāśu pāṇibhyām rājñe dūre vyadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणे द्रोणशापेन वज्रेणेव निपातिना । करु परिच्युतौ तस्य पापपादपपल्लवौ

tatkṣaṇe droṇaśāpena vajreṇeva nipātinā / karu paricyutau tasya pāpapādapapallavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वृत्तं विस्मितः श्रुत्वा मृगेण कथितं नृपः । अभूत्कृतघ्नचरिते धिक्कारमुखराननः

tadvṛttaṃ vismitaḥ śrutvā mṛgeṇa kathitaṃ nṛpaḥ / abhūtkṛtaghnacarite dhikkāramukharānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्षितिपतिः प्रीत्या परया मृगम् । तम् निनाय स्वनगरीं गौरवेण गरीयसा

tataḥ kṣitipatiḥ prītyā parayā mṛgam / tam nināya svanagarīṃ gauraveṇa garīyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजधानीमथासाद्य तस्मै रत्नासनं नृपः । दत्वा सान्तःपुरामात्यस्तस्याग्रे समुपाविशत्

rājadhānīmathāsādya tasmai ratnāsanaṃ nṛpaḥ / datvā sāntaḥpurāmātyastasyāgre samupāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बोधिसत्त्वो हरिणस्तस्यां पर्षदि दिव्यधीः । धर्मं दिदेश येनाभूज्जनः शिक्षापदान्वितः

sa bodhisattvo hariṇastasyāṃ parṣadi divyadhīḥ / dharmaṃ dideśa yenābhūjjanaḥ śikṣāpadānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णपार्श्वः सारङ्गः सो ऽयमेवाभवं पुरा । यो ऽभवत् कुटिलः क्रूरो देवदत्तः स चाधुना

suvarṇapārśvaḥ sāraṅgaḥ so 'yamevābhavaṃ purā / yo 'bhavat kuṭilaḥ krūro devadattaḥ sa cādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुकृतचितं भगवता भवभीतिभिदा कथितमुदारसत्त्वरुचिरस्य ततश्चरितम् । प्रशममयं निशम्य कुशलाय स भिक्षुगणः किमपि बभूव पुण्यपरिपाकविवेकरुचिरः

iti sukṛtacitaṃ bhagavatā bhavabhītibhidā kathitamudārasattvarucirasya tataścaritam / praśamamayaṃ niśamya kuśalāya sa bhikṣugaṇaḥ kimapi babhūva puṇyaparipākavivekaruciraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.