Ksemendra: Avadanakalpalata 4

शोभन्ते भुवनेषु भव्यमनसां यन्नाककान्ताकर- प्रौढोदञ्चितचारुचामरसितच्छत्रस्मिताः संपदः । यच्चोत्सर्पति तर्पितश्रुति यशः कर्पूरपूरोज्ज्वलं स्वल्पं दानकणस्य तत् फलमहो दानं निदानं श्रियः

śobhante bhuvaneṣu bhavyamanasāṃ yannākakāntākara- prauḍhodañcitacārucāmarasitacchatrasmitāḥ saṃpadaḥ / yaccotsarpati tarpitaśruti yaśaḥ karpūrapūrojjvalaṃ svalpaṃ dānakaṇasya tat phalamaho dānaṃ nidānaṃ śriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभूदुपोषधो नाम भूभृध्यस्य विभावतः । विबुधाभिमता कीर्तिः सुधा दुग्धोदधेरिव

abhūdupoṣadho nāma bhūbhṛdhyasya vibhāvataḥ / vibudhābhimatā kīrtiḥ sudhā dugdhodadheriva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुधामवतो यस्य वसुधामवतः पुरः । ननाम प्रणतौ कस्य न नाम नृपतेः शिरः

vasudhāmavato yasya vasudhāmavataḥ puraḥ / nanāma praṇatau kasya na nāma nṛpateḥ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धा धीरिव धर्मेण दानेनेव दयालुता । विभूतिर्विनयेनेव भूषिता येन भूरभूत्

śuddhā dhīriva dharmeṇa dāneneva dayālutā / vibhūtirvinayeneva bhūṣitā yena bhūrabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणिनः प्रांशुवंशस्य बभूवेन्दुद्युतेः स्थितिः । यस्य सर्वातपत्रस्य मूर्ध्नि सर्वमहीभृताम्

guṇinaḥ prāṃśuvaṃśasya babhūvendudyuteḥ sthitiḥ / yasya sarvātapatrasya mūrdhni sarvamahībhṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्येश्वरशिरःस्थायि शुभं गङ्गाजलोज्ज्वलम् । भ्रमत्यदभ्रं लोकेषु भुवनाभरणं यशः

yasyeśvaraśiraḥsthāyi śubhaṃ gaṅgājalojjvalam / bhramatyadabhraṃ lokeṣu bhuvanābharaṇaṃ yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तु क्रतुसहस्राणां सहस्राक्षाधिकश्रियः । यस्य षष्टिसहस्राणि कलत्रं सुदृशामभूत्

kartu kratusahasrāṇāṃ sahasrākṣādhikaśriyaḥ / yasya ṣaṣṭisahasrāṇi kalatraṃ sudṛśāmabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिन्मुनिरक्षायै रक्षःक्षयकृतक्षणः । विचचाराश्वमारुह्य स तपोननभूमिषु

kadācinmunirakṣāyai rakṣaḥkṣayakṛtakṣaṇaḥ / vicacārāśvamāruhya sa taponanabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र राजर्षिभिः कैश्चित्पुत्रेष्टिकलशं धृतम् । दूराध्वश्रमसंतप्तः स पयःपूर्णमापपौ

tatra rājarṣibhiḥ kaiścitputreṣṭikalaśaṃ dhṛtam / dūrādhvaśramasaṃtaptaḥ sa payaḥpūrṇamāpapau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजनासादितं पीत्वा स मन्त्रकलशात् पयः । राजधानीं समासाद्य गर्भं लेभे विभुर्भुवः

vijanāsāditaṃ pītvā sa mantrakalaśāt payaḥ / rājadhānīṃ samāsādya garbhaṃ lebhe vibhurbhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नमायेन्द्रजालादि यस्याः कौतुकविप्रषुः । जयत्यद्भुतसंभारभूमिः सा भवितव्यता

svapnamāyendrajālādi yasyāḥ kautukavipraṣuḥ / jayatyadbhutasaṃbhārabhūmiḥ sā bhavitavyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेर्विविधवैचित्र्यचित्रकर्मविधायिनः । आश्चर्यरेखाविन्यासं कः परिच्छेत्तुमीश्वरः

vidhervividhavaicitryacitrakarmavidhāyinaḥ / āścaryarekhāvinyāsaṃ kaḥ paricchettumīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन तस्य मूर्धानं भित्त्वा बाल्ॐ ऽशुमानिव । रूढव्रणस्य सहसा दिव्यद्युतिरजायत

kālena tasya mūrdhānaṃ bhittvā bāloṃ 'śumāniva / rūḍhavraṇasya sahasā divyadyutirajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं राजजाया जगृहुर्जगत्साम्राज्यलक्षणम् । वात्सल्यप्रस्रुतक्षीराः पुण्यंमूर्तिमिवाश्रितम्

taṃ rājajāyā jagṛhurjagatsāmrājyalakṣaṇam / vātsalyaprasrutakṣīrāḥ puṇyaṃmūrtimivāśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मां धारयिष्यति शिशुः श्लाघ्यो ऽयं जननीपदे । इति तासां मिथो वाक्यैर्मान्धाताभून्नृपात्मजः

māṃ dhārayiṣyati śiśuḥ ślāghyo 'yaṃ jananīpade / iti tāsāṃ mitho vākyairmāndhātābhūnnṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य प्रवर्धमानस्य बालक्रीडाविलासिनः । षडिन्द्रः प्रययौ कालः पुण्यक्रीडक्षयायुषः

tasya pravardhamānasya bālakrīḍāvilāsinaḥ / ṣaḍindraḥ prayayau kālaḥ puṇyakrīḍakṣayāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवयौवनमारूढः सर्वविद्यासु पारगः । स याते पितरि स्वर्गं भेजे राज्यं क्रमागतम्

navayauvanamārūḍhaḥ sarvavidyāsu pāragaḥ / sa yāte pitari svargaṃ bheje rājyaṃ kramāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षो दिवौकसो नाम सुकृतेर्दासताम् गतः । अभिषेकोपकरणं दिव्यं तस्योपनीतवान्

yakṣo divaukaso nāma sukṛterdāsatām gataḥ / abhiṣekopakaraṇaṃ divyaṃ tasyopanītavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स स्वर्णैर्बद्धमुकुटः कल्पितोष्णीषशेखरः । श्रदभ्रावतंसस्य मेरोः शोभामवाप्तवान्

sa svarṇairbaddhamukuṭaḥ kalpitoṣṇīṣaśekharaḥ / śradabhrāvataṃsasya meroḥ śobhāmavāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त रत्नानि तस्याथ प्रादुर्भूतानि तक्षणे । चक्राश्वमणिहस्तिश्रीगृहसेनाग्रगाण्यपि

sapta ratnāni tasyātha prādurbhūtāni takṣaṇe / cakrāśvamaṇihastiśrīgṛhasenāgragāṇyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभुव चास्य पुत्राणां तुल्यरूपबलौजसाम् । सहस्रं विजितारातेर्भुजानामिव भूभुजः

babhuva cāsya putrāṇāṃ tulyarūpabalaujasām / sahasraṃ vijitārāterbhujānāmiva bhūbhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुंधरां समस्ताब्धुइवेलाकलितमेखलाम् । निखिलां विदधे दोष्णि शेषविश्रान्तिर्निर्वृताम्

vasuṃdharāṃ samastābdhuivelākalitamekhalām / nikhilāṃ vidadhe doṣṇi śeṣaviśrāntirnirvṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवनत्राणसंसद्धह् प्रत्यग्रकमलाश्रयः । चक्रवर्ती स सुकृतेर्विष्णोः कर इवाबभौ

bhuvanatrāṇasaṃsaddhah pratyagrakamalāśrayaḥ / cakravartī sa sukṛterviṣṇoḥ kara ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिजगज्जाह्नवी कीर्तिः प्रभावाभरणाः श्रियः । सो ऽयं सुकॄतवल्लीनां प्रथमं कुसुमोद्गमः

trijagajjāhnavī kīrtiḥ prabhāvābharaṇāḥ śriyaḥ / so 'yaṃ sukṝtavallīnāṃ prathamaṃ kusumodgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचिद्द्वनान्तेषु विकाशिकुसुमश्रियः । रुचिरं सचिवैः सार्धं विचचार विलोकयन्

sa kadāciddvanānteṣu vikāśikusumaśriyaḥ / ruciraṃ sacivaiḥ sārdhaṃ vicacāra vilokayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श तत्र निष्पक्षान् विहगान् पादचारिणः । व्योममार्गगतिं स्मृत्वा प्रयातान् कृशतामिव

dadarśa tatra niṣpakṣān vihagān pādacāriṇaḥ / vyomamārgagatiṃ smṛtvā prayātān kṛśatāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षहीनानगतिकान् वृत्तिक्षीणान्निरम्बरान् । दरिद्रानिव तान् वीक्ष्य प्रोवाच कृपया नृपः

pakṣahīnānagatikān vṛttikṣīṇānnirambarān / daridrāniva tān vīkṣya provāca kṛpayā nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो वराकौर्विहगैः किमेतैः कुकृतं कृतम् । यदेते पक्षविकलाः कृच्छ्रचरणचारिणः

aho varākaurvihagaiḥ kimetaiḥ kukṛtaṃ kṛtam / yadete pakṣavikalāḥ kṛcchracaraṇacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते भूमिपतिना करुणाकुलितात्मना । पुरःस्थितो महामात्यः सत्यसेनस्तमब्रवीत्

ityukte bhūmipatinā karuṇākulitātmanā / puraḥsthito mahāmātyaḥ satyasenastamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतमेतन्मया देव कथ्यमानं वनेचरैः । कारणं पक्षपतने यदभूत् पक्षिणामिह

śrutametanmayā deva kathyamānaṃ vanecaraiḥ / kāraṇaṃ pakṣapatane yadabhūt pakṣiṇāmiha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ति पञ्च शतान्यत्र पुण्यधाम्नि तपोवने । तपःस्वाध्यायसक्तानां मुनीनां दीप्ततेजसाम्

santi pañca śatānyatra puṇyadhāmni tapovane / tapaḥsvādhyāyasaktānāṃ munīnāṃ dīptatejasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामद्ययनध्यानजपविघ्नविधायिनः । एते लोकाहलं चक्रुः खगास्तरूवने सदा

teṣāmadyayanadhyānajapavighnavidhāyinaḥ / ete lokāhalaṃ cakruḥ khagāstarūvane sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै विहगसंघाय कर्णापायकृते परम् । अतिसंवर्धमानाय चुकोप मुनिमण्डलम्

tasmai vihagasaṃghāya karṇāpāyakṛte param / atisaṃvardhamānāya cukopa munimaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुर्भूतमहाशापतापल्पोषेण सर्वतः । क्षणेन पक्षिणां पक्षा व्यशीर्यन्त कृतागसाम्

tadurbhūtamahāśāpatāpalpoṣeṇa sarvataḥ / kṣaṇena pakṣiṇāṃ pakṣā vyaśīryanta kṛtāgasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त एते विहगाः पक्षरहिताः कृच्छ्रवर्तिनः । त्वद्विपक्षा इव वने श्रान्ताश्रचरणचारिणः

ta ete vihagāḥ pakṣarahitāḥ kṛcchravartinaḥ / tvadvipakṣā iva vane śrāntāśracaraṇacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामात्येन कथितं निश्मैतन्महीपतिः । उवाच करुणाक्रान्तस्तप्तः शापेन पक्षिणाम्

mahāmātyena kathitaṃ niśmaitanmahīpatiḥ / uvāca karuṇākrāntastaptaḥ śāpena pakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो तेजः परिणतं शान्तानामपि कानने । अङ्गाराणां मुनीनां च दहत्येवानिवारितम्

aho tejaḥ pariṇataṃ śāntānāmapi kānane / aṅgārāṇāṃ munīnāṃ ca dahatyevānivāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यातपस्विभिः किं तैः स्वसुखाय न यैः कृतः । मनसः कोपतप्तस्य परिषेकः क्षमाम्बुभिः

mithyātapasvibhiḥ kiṃ taiḥ svasukhāya na yaiḥ kṛtaḥ / manasaḥ kopataptasya pariṣekaḥ kṣamāmbubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्ना धीर्मणो मैत्रं दया दानं दमह् क्षमा । येषां तेषां तपः श्लाध्यं शेषाणां कायशोषणम्

prasannā dhīrmaṇo maitraṃ dayā dānaṃ damah kṣamā / yeṣāṃ teṣāṃ tapaḥ ślādhyaṃ śeṣāṇāṃ kāyaśoṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तपोभिः सकोपानां विल्पुतानां वनेन किम् । विभवैः किं सलोभानां दुर्वृत्तानां श्रुतेन किम्

kiṃ tapobhiḥ sakopānāṃ vilputānāṃ vanena kim / vibhavaiḥ kiṃ salobhānāṃ durvṛttānāṃ śrutena kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कलुषचित्तास्ते तीब्रमन्युपरायणाः । दुःसहा एव मुनयः प्रयान्तु विषयान्मम

evaṃ kaluṣacittāste tībramanyuparāyaṇāḥ / duḥsahā eva munayaḥ prayāntu viṣayānmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा प्राःइणोत्तेभ्यः संदेशं पुरुषैर्नृपः । यावती मद्वशा भूमिस्तावती त्यज्यतामिति

ityuktvā prāḥiṇottebhyaḥ saṃdeśaṃ puruṣairnṛpaḥ / yāvatī madvaśā bhūmistāvatī tyajyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहंगपक्षपातेन कुपितस्य महीपतेः । संदेशं मुनयः श्रुत्वा विलक्षाः समचिन्तयन्

vihaṃgapakṣapātena kupitasya mahīpateḥ / saṃdeśaṃ munayaḥ śrutvā vilakṣāḥ samacintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःसमुद्रपरिखामेखलायाः क्षितेः पतिः । नरेन्द्रो ऽयं क्क्व गच्छामः को देशो ऽस्य वशे न यः

catuḥsamudraparikhāmekhalāyāḥ kṣiteḥ patiḥ / narendro 'yaṃ kkva gacchāmaḥ ko deśo 'sya vaśe na yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्यं मुनयः पार्श्वं कनकभूभृतः । सुरसिद्धसमाकीर्णं जम्बूखण्डान्तिकं ययुः

iti saṃcintyaṃ munayaḥ pārśvaṃ kanakabhūbhṛtaḥ / surasiddhasamākīrṇaṃ jambūkhaṇḍāntikaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य महीभर्तुः प्रब्ःआवेण महीयसा । अभूददृष्टशस्या भूद्याश्च रत्नाम्बरप्रसूः

atha tasya mahībhartuḥ prabḥāveṇa mahīyasā / abhūdadṛṣṭaśasyā bhūdyāśca ratnāmbaraprasūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाकशासनवैलक्ष्यकरणास्तस्य शासनात् । सप्ताहं हेम ववृषुर्मेघाः संग्ःआतवर्षिणः

pākaśāsanavailakṣyakaraṇāstasya śāsanāt / saptāhaṃ hema vavṛṣurmeghāḥ saṃgḥātavarṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रभावेण महता सह सैन्यैर्नभोगतिः । चक्रे पूर्वविदेहाख्यं द्वीपं दिव्यजनं वशे

sa prabhāveṇa mahatā saha sainyairnabhogatiḥ / cakre pūrvavidehākhyaṃ dvīpaṃ divyajanaṃ vaśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूवुरग्रे सौन्यानि स्फीटशौर्यबलौजसां । भटानां व्योमगमने तस्याष्टादशकोटयः

babhūvuragre saunyāni sphīṭaśauryabalaujasāṃ / bhaṭānāṃ vyomagamane tasyāṣṭādaśakoṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोदानीयं ततो द्वीपमथोत्तरकुरूनपि । पार्श्वानि स सुमेरोश्च शशासासतशासनः

godānīyaṃ tato dvīpamathottarakurūnapi / pārśvāni sa sumerośca śaśāsāsataśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखं विहरतस्तस्य मेरोः कनकसानुषु । बहुशक्रो ययौ कालश्चतुर्द्वीपमहीपतेः

sukhaṃ viharatastasya meroḥ kanakasānuṣu / bahuśakro yayau kālaścaturdvīpamahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचित् सुरान् द्रष्टुं व्याम्ना गच्चन् सुरोपमः । चकार नीलजलदैर्व्याप्ता इव गजैर्दिशः

sa kadācit surān draṣṭuṃ vyāmnā gaccan suropamaḥ / cakāra nīlajaladairvyāptā iva gajairdiśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तेषां निरस्तानां मेरुपार्श्वे तपस्यताम् । मुनीनामपतन् मूर्ध्नि तद्गजाश्वशकृद्दिवः

atha teṣāṃ nirastānāṃ merupārśve tapasyatām / munīnāmapatan mūrdhni tadgajāśvaśakṛddivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते क्रोधसंतप्तदृशा व्योमावलोकिनः । चक्रुः पिङ्गपर्भावल्लिकलापकपिला दिशः

tataste krodhasaṃtaptadṛśā vyomāvalokinaḥ / cakruḥ piṅgaparbhāvallikalāpakapilā diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपात्किमेतदित्युक्त्वा शापाग्निविसिसृक्षता । अभ्येत्य देवदूतस्तान् प्रहर्षाकुलितो ऽवदत्

kopātkimetadityuktvā śāpāgnivisisṛkṣatā / abhyetya devadūtastān praharṣākulito 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा निःशेषभूपालमौलिविश्रान्तशासनः । पाकशासनतुल्यश्रीर्मान्धाता पृथिवीपतिः

eṣā niḥśeṣabhūpālamauliviśrāntaśāsanaḥ / pākaśāsanatulyaśrīrmāndhātā pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नभसा नरदेवि ऽयं सह सैन्यैः प्रसर्पति । यस्य कीर्तनधन्येयं वाणी पुण्याभिमानिनी

nabhasā naradevi 'yaṃ saha sainyaiḥ prasarpati / yasya kīrtanadhanyeyaṃ vāṇī puṇyābhimāninī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दृष्टो यस्य निर्दिष्टसर्वलोकसुखश्रियः । मोहः संबिन्मयस्येव विभवप्रभवो मदः

na dṛṣṭo yasya nirdiṣṭasarvalokasukhaśriyaḥ / mohaḥ saṃbinmayasyeva vibhavaprabhavo madaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौबेरं धनदव्यक्त्या कौमारं शक्तिमत्तया । ऐश्वरं वृषसंयोगाद्वैष्णवं श्रीसमागमात्

kauberaṃ dhanadavyaktyā kaumāraṃ śaktimattayā / aiśvaraṃ vṛṣasaṃyogādvaiṣṇavaṃ śrīsamāgamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापप्रसरात् सौरमैन्दवं जननन्दनात् । ऐन्द्रं दृप्तबलच्छदाद्दिव्यं रूपं बिभर्त्ययम्

pratāpaprasarāt sauramaindavaṃ jananandanāt / aindraṃ dṛptabalacchadāddivyaṃ rūpaṃ bibhartyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिः प्रयातः पातालं दधीचो ऽप्यस्थिशेषताम् । अस्य त्यागेन जलधिः क्षोभमद्यापि नोज्झति

baliḥ prayātaḥ pātālaṃ dadhīco 'pyasthiśeṣatām / asya tyāgena jaladhiḥ kṣobhamadyāpi nojjhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति देवदूतस्य वचनं मुनिमध्यगः । ससर्ज दुर्मुखो नाम मुनिः शापजलं दिवि

śrutveti devadūtasya vacanaṃ munimadhyagaḥ / sasarja durmukho nāma muniḥ śāpajalaṃ divi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहसन्नथ तं प्राह सेनानां परिणायकः । महर्षे संहर रूषं मा कृथास्तपसः क्षयम्

prahasannatha taṃ prāha senānāṃ pariṇāyakaḥ / maharṣe saṃhara rūṣaṃ mā kṛthāstapasaḥ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैफल्यलज्जां शापो ऽथं यास्यत्यग्रे महीपतेः । नैते बत खगा येषां यूयं पक्षक्षयक्षमाः

vaiphalyalajjāṃ śāpo 'thaṃ yāsyatyagre mahīpateḥ / naite bata khagā yeṣāṃ yūyaṃ pakṣakṣayakṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते सौन्त्यपतिना शापस्तब्धामनीकिनीम् । दृष्ट्वाग्रे विस्मयादूचे किमेतदिति भूपतिः

ityukte sauntyapatinā śāpastabdhāmanīkinīm / dṛṣṭvāgre vismayādūce kimetaditi bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरब्धो ऽथ समभ्येत्य सेनापतिरुवाच तम् । तेषां देव महर्षीणां शापात् सैम्यं न सर्पति

saṃrabdho 'tha samabhyetya senāpatiruvāca tam / teṣāṃ deva maharṣīṇāṃ śāpāt saimyaṃ na sarpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं च चक्ररत्नं ते व्योम्नि शापविघूर्णितम् । धत्ते जलदसंरुद्धतिग्मदीधितितुल्यताम्

idaṃ ca cakraratnaṃ te vyomni śāpavighūrṇitam / dhatte jaladasaṃruddhatigmadīdhititulyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदाकर्ण्य नृपतिर्दृष्टा चाग्रे तथैव तत् । दृशैव दिवधे शापं विफलोच्चण्डविल्पवम्

etadākarṇya nṛpatirdṛṣṭā cāgre tathaiva tat / dṛśaiva divadhe śāpaṃ viphaloccaṇḍavilpavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहक्षयं महर्षीणां परिरक्षन् कृपाकुलः । जटा न्यपातयद् भूमौ स लीलालसशासनः

dehakṣayaṃ maharṣīṇāṃ parirakṣan kṛpākulaḥ / jaṭā nyapātayad bhūmau sa līlālasaśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजितक्रोधमोहानां भारभूता वृथा वयम् । इतीव लज्जया तेषां लीनाः क्षितितले जटाह्

ajitakrodhamohānāṃ bhārabhūtā vṛthā vayam / itīva lajjayā teṣāṃ līnāḥ kṣititale jaṭāh

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मेरुशिरः प्राप्य नृपः सुरनिकेतनम् । पुरं सुदर्शनं नाम दर्दर्श प्रियदर्शनम्

atha meruśiraḥ prāpya nṛpaḥ suraniketanam / puraṃ sudarśanaṃ nāma dardarśa priyadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागास्तत्र कृतारक्षाः प्रख्यातोदकनिःसृताः । करोटपाणयो यक्षाः सुरा मालाधराभिधाः

nāgāstatra kṛtārakṣāḥ prakhyātodakaniḥsṛtāḥ / karoṭapāṇayo yakṣāḥ surā mālādharābhidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदामत्तास्तथा देवाः क्रोधोत्तम्भितसैनिकाः । महाराजकायिकाख्यास्त्रिदशा बलवत्तराः

sadāmattāstathā devāḥ krodhottambhitasainikāḥ / mahārājakāyikākhyāstridaśā balavattarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाराजाश्च चत्वारः संनद्धकवचायुधाः । जित्वा राज्ञा प्रभावेण निजसेनाग्रगाह् कृताः

mahārājāśca catvāraḥ saṃnaddhakavacāyudhāḥ / jitvā rājñā prabhāveṇa nijasenāgragāh kṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कल्पद्रुमोदारकोचिदारमनोहरम् । ददर्श पारिजाताख्यं संश्रयं त्रिदिवौकसाम्

tataḥ kalpadrumodārakocidāramanoharam / dadarśa pārijātākhyaṃ saṃśrayaṃ tridivaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरोर्मूर्ध्नि ततः शुभ्रप्रभां मालामिवामलाम् । सुधर्माख्यां सभां प्राप स्वभासोद्भासिताम्बराम्

merormūrdhni tataḥ śubhraprabhāṃ mālāmivāmalām / sudharmākhyāṃ sabhāṃ prāpa svabhāsodbhāsitāmbarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमविद्रमवैदूर्यस्तम्भसंब्ःआरभास्वरः । प्रासादो वैजयान्ताख्यः प्रख्यातो यत्र राजते

hemavidramavaidūryastambhasaṃbḥārabhāsvaraḥ / prāsādo vaijayāntākhyaḥ prakhyāto yatra rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राब्जेर्वदनैर्भृङ्गैरलकैस्तुल्यतां गताः । पद्मिन्यः सुरनारीणां पद्मिनीनां सुराङ्गनाः

yatrābjervadanairbhṛṅgairalakaistulyatāṃ gatāḥ / padminyaḥ suranārīṇāṃ padminīnāṃ surāṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिम्बतैस्त्रिदशैर्यत्र मणिभूस्तम्भभित्तिषु । सुरलोको बिभर्त्येको ऽप्यनेकसुरलोकताम्

bimbataistridaśairyatra maṇibhūstambhabhittiṣu / suraloko bibhartyeko 'pyanekasuralokatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नतोरणहर्म्यांनिवहैर्यत्र चित्रिताः । व्याप्ता विभान्ति ककुभः शक्रायुधशतैरिव

ratnatoraṇaharmyāṃnivahairyatra citritāḥ / vyāptā vibhānti kakubhaḥ śakrāyudhaśatairiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र बालानिलालोलकल्पपादपपल्लवैः । नृत्यद्धस्ता इवाभान्ति नन्दिन्यो नन्दनश्रियः

yatra bālānilālolakalpapādapapallavaiḥ / nṛtyaddhastā ivābhānti nandinyo nandanaśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र चैत्ररथं नाम देवोद्यानं मनोरमम् । धत्ते नित्योत्सवं प्रेमिकामं कामवसन्तयोः

yatra caitrarathaṃ nāma devodyānaṃ manoramam / dhatte nityotsavaṃ premikāmaṃ kāmavasantayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकामं सर्वसुखं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् । सर्वातिशयितं दृष्ट्वा देवानाम् सदनं नृपः

sarvakāmaṃ sarvasukhaṃ sarvartukusumojjvalam / sarvātiśayitaṃ dṛṣṭvā devānām sadanaṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्तविसम्यास्पन्दसानन्दस्निग्धलोचनः । अच्नितयत् सुकृतिनामिमास्ताह् फलभूमयः

muhūrtavisamyāspandasānandasnigdhalocanaḥ / acnitayat sukṛtināmimāstāh phalabhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐरावणं सुरपतेर्लोलालिओवलयाकुलम् । ददर्श तत्र सामोदं साकारमिव नन्दनम्

airāvaṇaṃ surapaterlolāliovalayākulam / dadarśa tatra sāmodaṃ sākāramiva nandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरंदरस्ततो ज्ञात्वा प्राप्तं भूमिपुरंदरम् । प्रत्युद्ययौ प्रमुदितः सह सर्वैर्मरुद्गणैः

puraṃdarastato jñātvā prāptaṃ bhūmipuraṃdaram / pratyudyayau pramuditaḥ saha sarvairmarudgaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजितः सुरराजेन रत्नराजिविराजितां । राजराजह् सभाभूमिं भेजे विरजसां वरह्

pūjitaḥ surarājena ratnarājivirājitāṃ / rājarājah sabhābhūmiṃ bheje virajasāṃ varah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदशेषूपविष्टेषु रत्नपर्यङ्कपङ्क्तिषु । उपाविशन्नृपः श्रीमानासनार्धे शतक्रतोः

tridaśeṣūpaviṣṭeṣu ratnaparyaṅkapaṅktiṣu / upāviśannṛpaḥ śrīmānāsanārdhe śatakratoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकासनजुषोस्तत्र सुरेन्द्रमनुजेन्द्रयोः । रूपं गुणगणोदारम् निर्विशेषमदृश्यत

ekāsanajuṣostatra surendramanujendrayoḥ / rūpaṃ guṇagaṇodāram nirviśeṣamadṛśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततह् सर्वसुरोत्सृष्टस्पष्टलोचनषट्पदैः । पीयमानमुखाम्भोजं व्याजहार हरिर्नृपम्

tatah sarvasurotsṛṣṭaspaṣṭalocanaṣaṭpadaiḥ / pīyamānamukhāmbhojaṃ vyājahāra harirnṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो उदयः श्लाध्यस्ते तेजसा तेजसां निधे । भवता भूषिता भूमिर्द्यौश्च देवेन भास्वता

aho udayaḥ ślādhyaste tejasā tejasāṃ nidhe / bhavatā bhūṣitā bhūmirdyauśca devena bhāsvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्युन्नतप्रभावो ऽयं लसत्सितयश्ॐशुकः । भ्राजते ते त्रिभुवने साम्राज्यविजयध्वजः

abhyunnataprabhāvo 'yaṃ lasatsitayaśoṃśukaḥ / bhrājate te tribhuvane sāmrājyavijayadhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्कथामृतपानस्य त्वद्दर्शनरसस्य च । प्रेर्यते श्रोत्रनेत्रेण सुखाख्याने सरस्वती

tvatkathāmṛtapānasya tvaddarśanarasasya ca / preryate śrotranetreṇa sukhākhyāne sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरीकृतस्त्वयैवायं सुकृताप्तविभूतिना । कर्मणां फलवादस्य निश्चरश्छिन्नसंशयः

sthirīkṛtastvayaivāyaṃ sukṛtāptavibhūtinā / karmaṇāṃ phalavādasya niścaraśchinnasaṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एवेन्द्रियग्रामे चक्षुरेव स्पृहास्पदम् । पुण्यैः पुण्योचिताचारा दृश्यन्ते यद्भवद्विधाः

ata evendriyagrāme cakṣureva spṛhāspadam / puṇyaiḥ puṇyocitācārā dṛśyante yadbhavadvidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते त्रिदशेन्द्रेण मान्धाता यशसां निधिः । त्वत्प्रसादप्रभावो ऽयमित्युवाच नताननः

ityukte tridaśendreṇa māndhātā yaśasāṃ nidhiḥ / tvatprasādaprabhāvo 'yamityuvāca natānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवं पूज्यमानस्य तस्य नित्यादरैः सुरैः । षडिन्द्रः प्रणयौ कालस्त्रिदिवे वसतः सतः

ityevaṃ pūjyamānasya tasya nityādaraiḥ suraiḥ / ṣaḍindraḥ praṇayau kālastridive vasataḥ sataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पराक्रमविध्वस्तसमस्तासुरमण्डलः । बभूव सुरराजस्य निरपायोदयो जयः

tatparākramavidhvastasamastāsuramaṇḍalaḥ / babhūva surarājasya nirapāyodayo jayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्तदानवसंग्रामे तस्य शौर्यमहातरोः । विश्रान्तिं भेजिरे देवा भुजच्छायोपजीविनः

dīptadānavasaṃgrāme tasya śauryamahātaroḥ / viśrāntiṃ bhejire devā bhujacchāyopajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुण्यपणक्रीतं भिञ्जानस्याक्षयं सुखम् । कालप्रवाहे महति प्रययुः षट् पुरंदराः

tasya puṇyapaṇakrītaṃ bhiñjānasyākṣayaṃ sukham / kālapravāhe mahati prayayuḥ ṣaṭ puraṃdarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्कर्मफलभोगस्य लाञ्छनं विमलं मनः । कालुष्याज्जायते तस्य प्रत्यासन्नः परिक्षयः

satkarmaphalabhogasya lāñchanaṃ vimalaṃ manaḥ / kāluṣyājjāyate tasya pratyāsannaḥ parikṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कालेन कालुष्यकलितस्य मनोरथः । अभूल्लोभाभिभूतस्य भूतपेरभिमानिनः

atha kālena kāluṣyakalitasya manorathaḥ / abhūllobhābhibhūtasya bhūtaperabhimāninaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदशानामियं लक्ष्मीर्मद्बाहुबलपालिता । तदिमां न सहे तावदर्धासनविडम्बनाम्

tridaśānāmiyaṃ lakṣmīrmadbāhubalapālitā / tadimāṃ na sahe tāvadardhāsanaviḍambanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहमेकः सुरपतिः प्रभावान्न भवामि किम् । अयं मम भुजः सर्वजगद्भारभरक्षमः

ahamekaḥ surapatiḥ prabhāvānna bhavāmi kim / ayaṃ mama bhujaḥ sarvajagadbhārabharakṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

च्यावयित्वा सुराशीशं स्वर्गसाम्राज्यसंपदम् । एकातपत्रतिलकां स्वयंग्राहोचितां बह्जे

cyāvayitvā surāśīśaṃ svargasāmrājyasaṃpadam / ekātapatratilakāṃ svayaṃgrāhocitāṃ bahje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्तयतस्तस्य शक्रद्रोहाभिलाषिणः । शुभ्रप्रभा प्रभावश्रीर्मालेव म्लानताम् ययौ

iti cintayatastasya śakradrohābhilāṣiṇaḥ / śubhraprabhā prabhāvaśrīrmāleva mlānatām yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनोदयसमुत्सिक्ता सौजन्यतटपातिनी । लोलं कलुषयत्येव मानसं श्रीतरङ्गिणी

ghanodayasamutsiktā saujanyataṭapātinī / lolaṃ kaluṣayatyeva mānasaṃ śrītaraṅgiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादो विपदां दूतो दुःसहो महतामपि । कुशलोन्मूलनायैव किल्बिषाकुलिता मतिः

pramādo vipadāṃ dūto duḥsaho mahatāmapi / kuśalonmūlanāyaiva kilbiṣākulitā matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापसंकल्पमात्रेण क्षितौ क्षितिपतिः क्षणात् । पपात विस्रस्तफलश्छिन्नमूल इव द्रुमः

pāpasaṃkalpamātreṇa kṣitau kṣitipatiḥ kṣaṇāt / papāta visrastaphalaśchinnamūla iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्ति विद्यामनभ्यासः श्रियं हन्ति मदोदयः । विद्वेषः साधुताम् हन्ति लोभः समुन्नतिम्

hanti vidyāmanabhyāsaḥ śriyaṃ hanti madodayaḥ / vidveṣaḥ sādhutām hanti lobhaḥ samunnatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बत महोत्कर्षशृङ्गारोहो महोदयः । विभवोद्भवमत्तानां सहसैव पतत्यधः

aho bata mahotkarṣaśṛṅgāroho mahodayaḥ / vibhavodbhavamattānāṃ sahasaiva patatyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन सर्वविभुर्नाम पूजितः पूर्वजन्मनि । तत्फलादाप्तवान् राज्यं स्पृहणीयं मरूत्पतेः

tena sarvavibhurnāma pūjitaḥ pūrvajanmani / tatphalādāptavān rājyaṃ spṛhaṇīyaṃ marūtpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुराधिपाधिकः को ऽपि प्रभावो विस्मयावहः । अनल्पपिण्डस्तस्याभुत् पात्रदानांशसंभवह्

surādhipādhikaḥ ko 'pi prabhāvo vismayāvahaḥ / analpapiṇḍastasyābhut pātradānāṃśasaṃbhavah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्बन्धुमत्यभिधानायां नगर्यामुषितः शुचिः । वणिगुत्करिको नाम सो ऽभवत् पूर्वजन्मनि

dbandhumatyabhidhānāyāṃ nagaryāmuṣitaḥ śuciḥ / vaṇigutkariko nāma so 'bhavat pūrvajanmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपश्यी नाम भिक्षायै सम्यक्संबुद्धां गतः । विवेश त द्गृहं सर्वसत्त्वसंतारणोद्यतः

vipaśyī nāma bhikṣāyai samyaksaṃbuddhāṃ gataḥ / viveśa ta dgṛhaṃ sarvasattvasaṃtāraṇodyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्रे तस्य च चिक्षेप मुद्गमुष्टिं प्रसन्नधीः । फलानि तत्र चत्वारि पेतुः शेषाणी भूतले

pātre tasya ca cikṣepa mudgamuṣṭiṃ prasannadhīḥ / phalāni tatra catvāri petuḥ śeṣāṇī bhūtale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन दानप्रभावेण मान्धाता पृथिवीपतिः । सर्वद्वीपपतिर्भूत्वा शक्रार्धासनमाप्तवान्

tena dānaprabhāveṇa māndhātā pṛthivīpatiḥ / sarvadvīpapatirbhūtvā śakrārdhāsanamāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गशेषश्च्युतो यस्माद् भूतौ तस्यान्यचेतसः । तदसौ फलपर्यन्ते पतितस्त्रिदशालयात्

mudgaśeṣaścyuto yasmād bhūtau tasyānyacetasaḥ / tadasau phalaparyante patitastridaśālayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुठति विकलकल्पा यत्र संकल्पमाला स्फुरन्ति न च कदाचित् स्वप्नमायान्तरे या । भवति विभवभोगाभोगिनी भाग्यभाजा- मतुलफलततिः सा दानकल्पद्रुमाणाम्

luṭhati vikalakalpā yatra saṃkalpamālā sphuranti na ca kadācit svapnamāyāntare yā / bhavati vibhavabhogābhoginī bhāgyabhājā- matulaphalatatiḥ sā dānakalpadrumāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याह भगवान् बुद्धः प्रीत्या दानफलश्रियम् । निजजन्मान्तराख्याने भिक्षूणामनुशासने

ityāha bhagavān buddhaḥ prītyā dānaphalaśriyam / nijajanmāntarākhyāne bhikṣūṇāmanuśāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.