Ksemendra: Avadanakalpalata 45

अन्धीकृतो ऽपि स्वदृशा तमसा खलेन लक्ष्मीविहारविरहे विनिपातितो ऽपि । कष्टां दशामिव निशामतिवाह्य पद्मः स्वामेव संपदमुपैति पुनर्गुणाढ्यः

andhīkṛto 'pi svadṛśā tamasā khalena lakṣmīvihāravirahe vinipātito 'pi / kaṣṭāṃ daśāmiva niśāmativāhya padmaḥ svāmeva saṃpadamupaiti punarguṇāḍhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावस्त्यां सुगते जेतवनोद्यानविहारिणि । देवदत्तः परिद्वेषव्याधिव्याप्तो व्यचिन्तयत्

śrāvastyāṃ sugate jetavanodyānavihāriṇi / devadattaḥ paridveṣavyādhivyāpto vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यः समानो मे भ्राता मनुष्यः शाक्यवंशजः । प्राप्तः पुण्यप्रभावेण त्रिजगत्पूज्यतां जिनः

tulyaḥ samāno me bhrātā manuṣyaḥ śākyavaṃśajaḥ / prāptaḥ puṇyaprabhāveṇa trijagatpūjyatāṃ jinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवितोद्वृत्तये तस्मात् तय्स्य यत्नं करोम्यहम् । न ह्यनस्तंगते भानौ परतेजः प्रकाशते

jīvitodvṛttaye tasmāt taysya yatnaṃ karomyaham / na hyanastaṃgate bhānau paratejaḥ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानेनानुभावेन विद्यया तपसा श्रिया । परप्रकर्षं सहते न हि मानोन्नतं मनह्

vijñānenānubhāvena vidyayā tapasā śriyā / paraprakarṣaṃ sahate na hi mānonnataṃ manah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं निजनखाग्रेषु धृत्वा तस्य प्रणामकृत् । संचारयामि वपुषि नेदिष्ठः पादपीडणैः

viṣaṃ nijanakhāgreṣu dhṛtvā tasya praṇāmakṛt / saṃcārayāmi vapuṣi nediṣṭhaḥ pādapīḍaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य कलुषं विद्वेषविवशः खलह् । स तिष्यप्रमुखानेत्य बान्धवानिदमभ्यधात्

iti saṃcintya kaluṣaṃ vidveṣavivaśaḥ khalah / sa tiṣyapramukhānetya bāndhavānidamabhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रूरः कृतापकारो ऽहं सुगतस्याद्य पादयोः । सरलस्य प्रसादाय प्तामि गुरुपातकह्

krūraḥ kṛtāpakāro 'haṃ sugatasyādya pādayoḥ / saralasya prasādāya ptāmi gurupātakah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणस्तैः सर्वैः सुदत्तानुमतैः सह । जिनं जेतवनासीनं द्रष्टुं दुष्टमतिर्ययौ

iti bruvāṇastaiḥ sarvaiḥ sudattānumataiḥ saha / jinaṃ jetavanāsīnaṃ draṣṭuṃ duṣṭamatiryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन्तं विलोक्याभूत्तत्र यावत्स सर्वशः । तावद्दग्धो ऽहमित्युच्चैरुत्क्षिप्तचरणो ऽवदत्

bhagavantaṃ vilokyābhūttatra yāvatsa sarvaśaḥ / tāvaddagdho 'hamityuccairutkṣiptacaraṇo 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुइंसासंकल्पपापेन व्रज्रेणेव समाहतः । सशरीरं क्षणे तस्मिन् नरकाग्नौ पपात सः

huiṃsāsaṃkalpapāpena vrajreṇeva samāhataḥ / saśarīraṃ kṣaṇe tasmin narakāgnau papāta saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वज्ञः सहसा दृष्ट्वा तं घोरनरके च्युतम् । उवाच श्रुततद्वृत्तविस्मितां भिक्षुसंसदम्

sarvajñaḥ sahasā dṛṣṭvā taṃ ghoranarake cyutam / uvāca śrutatadvṛttavismitāṃ bhikṣusaṃsadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष किल्बिषदोषेण पतितः क्लेशसंकटे । तीव्रम् हि तिमिर सूते सर्वथा मलिनं मनः

eṣa kilbiṣadoṣeṇa patitaḥ kleśasaṃkaṭe / tīvram hi timira sūte sarvathā malinaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगर्यामतिघोषायां रतिसोमस्य भूपतेः । कृतज्ञश्चाकृतज्ञश्च पुरा पुत्रौ बभूवतुः

nagaryāmatighoṣāyāṃ ratisomasya bhūpateḥ / kṛtajñaścākṛtajñaśca purā putrau babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतज्ञः कृपयार्थिभ्यः कल्पवृक्षः इवानिशम् । निजं विमुच्य प्रददौ रत्नाभरणसंचयम्

kṛtajñaḥ kṛpayārthibhyaḥ kalpavṛkṣaḥ ivāniśam / nijaṃ vimucya pradadau ratnābharaṇasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविभक्तं पितुर्द्रव्यं सर्वं साधारणं तयोः । वदन्नित्यकृतज्ञ्पो ऽपि तेन् अदत्तः जहत् तत्

avibhaktaṃ piturdravyaṃ sarvaṃ sādhāraṇaṃ tayoḥ / vadannityakṛtajñpo 'pi ten adattaḥ jahat tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्लाध्याय वचसा मतिघोषाभोधो नृपः । जनकल्यानिकां नाम कृतज्ञाय सुतां ददौ

tataḥ ślādhyāya vacasā matighoṣābhodho nṛpaḥ / janakalyānikāṃ nāma kṛtajñāya sutāṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमेवार्जितं वित्तं दातुं जातमनोरथः । आरुरोहम् प्रवहणं कृतज्ञो ऽथ महोदधौ

svayamevārjitaṃ vittaṃ dātuṃ jātamanorathaḥ / āruroham pravahaṇaṃ kṛtajño 'tha mahodadhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नार्जनोद्यतं यान्तं तं द्वेषस्पर्धितादरः । तमेवानुययौ लोभादकृतज्ञो ऽपि दुर्जनः

ratnārjanodyataṃ yāntaṃ taṃ dveṣaspardhitādaraḥ / tamevānuyayau lobhādakṛtajño 'pi durjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपूर्णं वणिजां सार्थैः ततः प्रवहणं शनैः । आनुकूल्येन मतुतामवाप द्वीपमीप्सितम्

saṃpūrṇaṃ vaṇijāṃ sārthaiḥ tataḥ pravahaṇaṃ śanaiḥ / ānukūlyena matutāmavāpa dvīpamīpsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् प्रतिनिवृत्ते ऽथ स्वदेशं गन्तुमुद्यते । रत्नराशिभिरापूर्णसंक्लपे स्वदेशं गन्तुमुद्यते

tasmin pratinivṛtte 'tha svadeśaṃ gantumudyate / ratnarāśibhirāpūrṇasaṃklape svadeśaṃ gantumudyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतज्ञः पृथिवीमूल्यं रत्नानां शतपःञ्चकम् । आदाय ग्रन्थिपट्टेन बबन्धांशुकपल्लवे

kṛtajñaḥ pṛthivīmūlyaṃ ratnānāṃ śatapaḥñcakam / ādāya granthipaṭṭena babandhāṃśukapallave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नभारपरिश्रान्तं ततः प्रवहणं महत् । अभज्यत महावातैरैश्वर्यमिव दुर्नयैः

ratnabhārapariśrāntaṃ tataḥ pravahaṇaṃ mahat / abhajyata mahāvātairaiśvaryamiva durnayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः फलकवाहस्तं कृतज्ञः प्राप्तजीवितः । अकृतज्ञं निमज्जन्तं पृष्ठेन समतारयत्

tataḥ phalakavāhastaṃ kṛtajñaḥ prāptajīvitaḥ / akṛtajñaṃ nimajjantaṃ pṛṣṭhena samatārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारितः कृपया भ्रात्रा स घोरमकराकरात् । अपश्यदञ्चले तस्य रुचिरं रत्नसंचयम्

tāritaḥ kṛpayā bhrātrā sa ghoramakarākarāt / apaśyadañcale tasya ruciraṃ ratnasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तस्य रत्नलोभेन द्वेषेन च वशीकृतः । समुद्रतीरे श्रान्तस्य भ्रातुर्द्रोहमचिन्तयत्

sa tasya ratnalobhena dveṣena ca vaśīkṛtaḥ / samudratīre śrāntasya bhrāturdrohamacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य निद्रानिलीनस्य शस्त्रेणोत्पाट्य लोचनम् । गृहीत्वा रत्ननिचयं कृतघ्नः स ययौ जवात्

tasya nidrānilīnasya śastreṇotpāṭya locanam / gṛhītvā ratnanicayaṃ kṛtaghnaḥ sa yayau javāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रूरेणाङ्गीकृतस्तेन राहुणेव दिवाकर । लोकोपकारविहतो दुःखितः सो ऽप्यचिन्तयत्

krūreṇāṅgīkṛtastena rāhuṇeva divākara / lokopakāravihato duḥkhitaḥ so 'pyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुनार्थिप्रदाने ऽर्थे व्यर्थीभूते मनोरथे । किं ममान्धस्य वन्ध्येन जीवितेन प्रयोजनम्

adhunārthipradāne 'rthe vyarthībhūte manorathe / kiṃ mamāndhasya vandhyena jīvitena prayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राप्तविषयाः प्राणा न प्रयान्ति यदि क्षयम् । तदसंगतयो योगाः क्लेशय्न्ति क्ष्यक्षमाः

aprāptaviṣayāḥ prāṇā na prayānti yadi kṣayam / tadasaṃgatayo yogāḥ kleśaynti kṣyakṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणे धने जने द्वेषमानवैकल्यविह्वले । पूज्ये पुंसां समेनैव शेषस्य च यशोव्ययः

kṣaṇe dhane jane dveṣamānavaikalyavihvale / pūjye puṃsāṃ samenaiva śeṣasya ca yaśovyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य स शनैर्व्रजन्सार्थेन तारितः । अवाप नगरोपान्तं मतिघोषस्य भूपतेः

iti saṃcintya sa śanairvrajansārthena tāritaḥ / avāpa nagaropāntaṃ matighoṣasya bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपालभवने तत्र स कंचित्कालमास्थितः । उद्यानयात्रागतया राजपुत्र्या विलोकितह्

gopālabhavane tatra sa kaṃcitkālamāsthitaḥ / udyānayātrāgatayā rājaputryā vilokitah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वान्धमपि व्यक्तराजलक्शणलक्षितम् । प्राग्जन्मप्रेमबन्धेन साभिलाषा बभूव सा

taṃ dṛṣṭvāndhamapi vyaktarājalakśaṇalakṣitam / prāgjanmapremabandhena sābhilāṣā babhūva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वयंवरविधिं सा कृत्वा शासनात्पितुः । राज्ञां मध्ये च मान्यानां वव्रे विगतलोचनम्

tataḥ svayaṃvaravidhiṃ sā kṛtvā śāsanātpituḥ / rājñāṃ madhye ca mānyānāṃ vavre vigatalocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिपालान् परित्यज्य वृतो ऽन्धः पापया त्वया । उक्त्वेति पित्रा कोपेन निरस्ता शुशुभे न सा

bhūmipālān parityajya vṛto 'ndhaḥ pāpayā tvayā / uktveti pitrā kopena nirastā śuśubhe na sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्याने सा निधायान्धं यत्नेनाहृत्य भोजनम् । सदा तस्मै ददौ प्रेमप्रणयोपचितादरा

udyāne sā nidhāyāndhaṃ yatnenāhṛtya bhojanam / sadā tasmai dadau premapraṇayopacitādarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित्तां चिरायातामाहारावसरे गते । उवाच राजतनयः परं म्लानाननः क्षुधा

kadācittāṃ cirāyātāmāhārāvasare gate / uvāca rājatanayaḥ paraṃ mlānānanaḥ kṣudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असमीक्षितकारिणा त्वया केवलचापलात् । वृतो ऽहमन्धः संत्यज्य नृपान् विपुललोचनान्

asamīkṣitakāriṇā tvayā kevalacāpalāt / vṛto 'hamandhaḥ saṃtyajya nṛpān vipulalocanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्तापेन नूनं त्वं मयि पर्युषितादरा । अधुना ताण्डवं प्रेम्णह् प्रदर्शयितुमुद्यता

paścāttāpena nūnaṃ tvaṃ mayi paryuṣitādarā / adhunā tāṇḍavaṃ premṇah pradarśayitumudyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धसंदर्शनोद्विग्ना सुरूपालोकनोन्मुखी । आहारकाले ऽतिक्रान्ते चिरेणेह त्वमागता

andhasaṃdarśanodvignā surūpālokanonmukhī / āhārakāle 'tikrānte cireṇeha tvamāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा परुषं तेन कम्पमाना लतेव सा । उवाच गुञ्जन्मधुपश्रेणीमधुरवादिनी

ityuktvā paruṣaṃ tena kampamānā lateva sā / uvāca guñjanmadhupaśreṇīmadhuravādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाथ मिथ्यैव मे शन्कां न कोपात्कर्तुमर्हसि । वाग्बाणपातं सहते न चेतः प्रीतिपेशलं

nātha mithyaiva me śankāṃ na kopātkartumarhasi / vāgbāṇapātaṃ sahate na cetaḥ prītipeśalaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वामेच देवतां जाने यद्यहं शुद्धमानस् आ । तेन सत्येन सालोकमेकं नयनमस्तु ते

tvāmeca devatāṃ jāne yadyahaṃ śuddhamānas ā / tena satyena sālokamekaṃ nayanamastu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते सत्त्वशालिन्या तया तस्याशु लोचनम् । उत्फुल्लकमलाकारमेकं विमलताम् ययौ

ityukte sattvaśālinyā tayā tasyāśu locanam / utphullakamalākāramekaṃ vimalatām yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याह् सत्यप्रभावेण संजातपृथुविस्मयह् । सत्यप्रत्ययसोत्साहं कृतज्ञस्तामभाषत

tasyāh satyaprabhāveṇa saṃjātapṛthuvismayah / satyapratyayasotsāhaṃ kṛtajñastāmabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रात्रा तेनाकृतज्ञ्न पाटिते लोचनद्वये । तस्मिन् विकारो वैरं वा न निकारो ऽप्यभून्मम

bhrātrā tenākṛtajñna pāṭite locanadvaye / tasmin vikāro vairaṃ vā na nikāro 'pyabhūnmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वच्छं तेनास्तु सत्येन द्वितीयमपि लोचनम् । इत्युक्ते तक्षणेनास्य स्पष्टं चक्षुरलक्ष्यत

svacchaṃ tenāstu satyena dvitīyamapi locanam / ityukte takṣaṇenāsya spaṣṭaṃ cakṣuralakṣyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः कथितवृत्तान्तं कृतज्ञमुचितं पतिम् । प्रहृष्टा जनकल्याणी गत्वा पित्रे न्यवेदयत्

ataḥ kathitavṛttāntaṃ kṛtajñamucitaṃ patim / prahṛṣṭā janakalyāṇī gatvā pitre nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजितः श्वशुरेणाथ स रत्नगजवाजिभिः । श्रियेव कान्तया सार्धं जगाम नगरं पितुः

pūjitaḥ śvaśureṇātha sa ratnagajavājibhiḥ / śriyeva kāntayā sārdhaṃ jagāma nagaraṃ pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्र पित्रा हृष्टेन चरणालीनशेखरः । जनानुरागसुभगे यैवराज्ये पदे धृतः

sa tatra pitrā hṛṣṭena caraṇālīnaśekharaḥ / janānurāgasubhage yaivarājye pade dhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृतज्ञो ऽपि निर्लज्जस्तं प्रसादयितुं शठः । विचिन्त्य पादपतने तस्य द्रोहं समाययौ

akṛtajño 'pi nirlajjastaṃ prasādayituṃ śaṭhaḥ / vicintya pādapatane tasya drohaṃ samāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मना हन्तुमायातः स तं कुटुलचेष्टितः । हाहा दग्धो ऽस्मि दग्धो ऽस्मीत्युक्त्वैव नरके ऽपतत्

unmanā hantumāyātaḥ sa taṃ kuṭulaceṣṭitaḥ / hāhā dagdho 'smi dagdho 'smītyuktvaiva narake 'patat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव देवदत्तो ऽसौ कृतज्ञो ऽप्यहमेव च । जन्मान्तरानुबन्धेन द्वेषो ऽस्य न निवर्तते

sa eva devadatto 'sau kṛtajño 'pyahameva ca / janmāntarānubandhena dveṣo 'sya na nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वज्ञभाषितमिति प्रचुरोपकारं तद्देवदत्तचरितं परितापकारि । जन्मान्तरोपचितपातकसंनिबद्धं श्रुत्वा बभूव विमना इव भिक्षुसंघः

sarvajñabhāṣitamiti pracuropakāraṃ taddevadattacaritaṃ paritāpakāri / janmāntaropacitapātakasaṃnibaddhaṃ śrutvā babhūva vimanā iva bhikṣusaṃghaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.