Library·Ksemendra: Avadanakalpalata·47
स्वार्थप्रवृत्तौ विगतस्पृहाणां परोपकारे सततोद्यतानाम् । क्लेशेष्वभीता व्यसनैरनीता विघ्नैरपीडाकरमेति सिद्धिः
svārthapravṛttau vigataspṛhāṇāṃ paropakāre satatodyatānām / kleśeṣvabhītā vyasanairanītā vighnairapīḍākarameti siddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावस्त्यां भगवान् पूर्वं जिनो जेतवनस्थितः । धर्माख्यानप्रसङ्गेन भिक्षुसंघमभाषत
śrāvastyāṃ bhagavān pūrvaṃ jino jetavanasthitaḥ / dharmākhyānaprasaṅgena bhikṣusaṃghamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीदखिलभूपालमौलिलालितशासनह् । सिद्धार्थो नाम सुकृती सार्वभौमो महीपतिः
āsīdakhilabhūpālamaulilālitaśāsanah / siddhārtho nāma sukṛtī sārvabhaumo mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सागराख्यस्य नागस्य सूनुर्जलधिवासिनह् । सर्वार्थसिद्धः पुत्रत्वं प्रययौ तस्य भूपतेः
sāgarākhyasya nāgasya sūnurjaladhivāsinah / sarvārthasiddhaḥ putratvaṃ prayayau tasya bhūpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भाद्रकल्पिको बोधिसत्त्वः सत्त्वोज्ज्वलप्रभः । जातमात्रः क्षितितलं चक्रे पूर्णं स्वऋद्धिभिः
sa bhādrakalpiko bodhisattvaḥ sattvojjvalaprabhaḥ / jātamātraḥ kṣititalaṃ cakre pūrṇaṃ svaṛddhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रवर्धमानस्य धर्मस्येव समुद्ययौ । समस्तभुवनव्यापि विबुधाभ्यर्चितं यशः
tasya pravardhamānasya dharmasyeva samudyayau / samastabhuvanavyāpi vibudhābhyarcitaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदाचिद्वरोद्याने स्यन्दनेन युवा व्रजन् । ददर्श वृद्धपुरुषं देवतानिर्मितं पुरः
sa kadācidvarodyāne syandanena yuvā vrajan / dadarśa vṛddhapuruṣaṃ devatānirmitaṃ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं विलोक्य जराजीर्णं जातवैराग्यवासनह् । संसारमिव निःसारं स शरीवममन्यत
taṃ vilokya jarājīrṇaṃ jātavairāgyavāsanah / saṃsāramiva niḥsāraṃ sa śarīvamamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यानयात्राविरतः शनैः प्रतिनिवृत्य सः । दारिद्य्रविद्रुतच्छायानद्राक्षीत् कृपणान् पथि
udyānayātrāvirataḥ śanaiḥ pratinivṛtya saḥ / dāridyravidrutacchāyānadrākṣīt kṛpaṇān pathi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तानसुखक्लेष्टान् करुणाकृष्टमानसः । अचिन्तयदहो दुःखं सहन्ते भुवि दुर्गताः
dṛṣṭvā tānasukhakleṣṭān karuṇākṛṣṭamānasaḥ / acintayadaho duḥkhaṃ sahante bhuvi durgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदानप्रभवं दुःखं वदन्तीति विसंगताः । पृथिव्यां रत्नपूर्णायां परपिण्डोपजीविनः
adānaprabhavaṃ duḥkhaṃ vadantīti visaṃgatāḥ / pṛthivyāṃ ratnapūrṇāyāṃ parapiṇḍopajīvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदमेवाविसंवादि चिह्नं कलुषकर्मणाम् । दीनां यदेते याचन्ते पुरुषं पुरुषाः परम्
idamevāvisaṃvādi cihnaṃ kaluṣakarmaṇām / dīnāṃ yadete yācante puruṣaṃ puruṣāḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो दुष्कृतमेतेषामवधूताः पदे पदे । यदेते मार्गणोद्विग्ना भिक्षित्वापि बुभुक्षिताः
aho duṣkṛtameteṣāmavadhūtāḥ pade pade / yadete mārgaṇodvignā bhikṣitvāpi bubhukṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य सुचिरं विश्चक्लेशक्षयोद्यतः । यदरिद्रं जगत्कर्तुं रत्नार्थी जलधिं ययौ
iti saṃcintya suciraṃ viścakleśakṣayodyataḥ / yadaridraṃ jagatkartuṃ ratnārthī jaladhiṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथचिदिव संसक्तः स पित्रा दृढनिश्चयः । स्मारुह्य प्रवहणं रत्नद्वीपमवाप्तवान्
kathacidiva saṃsaktaḥ sa pitrā dṛḍhaniścayaḥ / smāruhya pravahaṇaṃ ratnadvīpamavāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रवहणारूढान् वणिजः सहयायिनः । सो ऽब्रवीत्क्रियताम् कामं युष्माभिर्मणिसंग्रहं
tatra pravahaṇārūḍhān vaṇijaḥ sahayāyinaḥ / so 'bravītkriyatām kāmaṃ yuṣmābhirmaṇisaṃgrahaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैः सामान्यरत्नैस्तु मम नास्ति प्रयोजनम् । कोशे महान्ति भास्वन्ति सन्ति रत्नोत्तमानि नः
etaiḥ sāmānyaratnaistu mama nāsti prayojanam / kośe mahānti bhāsvanti santi ratnottamāni naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु चिन्तामणिप्राप्त्यै विपुलो ऽयं ममोद्यमः । तेन विद्रुतदारिद्य्रां कर्तुमिच्छामि मोदेनीम्
kiṃ tu cintāmaṇiprāptyai vipulo 'yaṃ mamodyamaḥ / tena vidrutadāridyrāṃ kartumicchāmi modenīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतं मया नागराजः सागराख्यो महोदधौ । वसत्यस्ति गृहे तस्य चिन्तितार्थप्रदो मणिः
śrutaṃ mayā nāgarājaḥ sāgarākhyo mahodadhau / vasatyasti gṛhe tasya cintitārthaprado maṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलङ्घ्य विषमं मार्गं तमादातुं व्रजाम्यहम् । नास्ति धैर्यसहायानाम् दुर्गमं व्यवसायिनाम्
vilaṅghya viṣamaṃ mārgaṃ tamādātuṃ vrajāmyaham / nāsti dhairyasahāyānām durgamaṃ vyavasāyinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च मद्विरहे किंचिद् व्यसनं वो भविष्यति । सत्यमेव परार्थो ऽयं यदि मे सुकृतोद्यमः
na ca madvirahe kiṃcid vyasanaṃ vo bhaviṣyati / satyameva parārtho 'yaṃ yadi me sukṛtodyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तान् समामन्त्र्य प्रतस्थे स्थिरनिश्चयः । महतीं धृतिमालम्ब्य सत्त्ववान् पार्थिवात्मजः
ityuktvā tān samāmantrya pratasthe sthiraniścayaḥ / mahatīṃ dhṛtimālambya sattvavān pārthivātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्फमात्रेण सप्ताहं गत्वा गङ्गमवर्त्मना । जानुदघ्नेन सप्ताहं सप्ताहं पौरुषेण च
gulphamātreṇa saptāhaṃ gatvā gaṅgamavartmanā / jānudaghnena saptāhaṃ saptāhaṃ pauruṣeṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारि सप्तरात्राणि ततः पुष्करिणीजलैः । गत्वा दृष्टिविषान् घोरान् ददर्श फणिनः पुरः
catvāri saptarātrāṇi tataḥ puṣkariṇījalaiḥ / gatvā dṛṣṭiviṣān ghorān dadarśa phaṇinaḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रीयुक्तेन मनसा कृत्वा तानथ निर्विषान् । क्रूरकोपैर्वृतं यक्षैर्यक्षद्वीपमवाप सः
maitrīyuktena manasā kṛtvā tānatha nirviṣān / krūrakopairvṛtaṃ yakṣairyakṣadvīpamavāpa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मैत्रेण मनसा वीतक्रोधान् विधाय तान् । शुश्राव तैरभिहितं विपुलोत्साहविस्मितैः
tatra maitreṇa manasā vītakrodhān vidhāya tān / śuśrāva tairabhihitaṃ vipulotsāhavismitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमार स्फीटसत्त्वेन तथा वीर्येणचामुना । नागराजस्य भवनं समाहितमवाप्य तम्
kumāra sphīṭasattvena tathā vīryeṇacāmunā / nāgarājasya bhavanaṃ samāhitamavāpya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन सम्यक्संबुद्धः सर्वज्ञस्त्वं भविष्यसि । श्रावकाश्च भविष्यामो वयं त्वदनुयायिनः
kālena samyaksaṃbuddhaḥ sarvajñastvaṃ bhaviṣyasi / śrāvakāśca bhaviṣyāmo vayaṃ tvadanuyāyinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्नैरिति तैरुक्तमभिनन्द्य नृपात्मजः । रक्षेवरावृतं प्राप राक्षसद्वीपमुत्कटम्
prasannairiti tairuktamabhinandya nṛpātmajaḥ / rakṣevarāvṛtaṃ prāpa rākṣasadvīpamutkaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव विगतक्रूरविकारैस्तैः स पूजितः । भूजोत्क्षेपेण निक्षिप्तः क्षणान्नागेन्द्रसद्मानि
tathaiva vigatakrūravikāraistaiḥ sa pūjitaḥ / bhūjotkṣepeṇa nikṣiptaḥ kṣaṇānnāgendrasadmāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र दीप्तविभवे दिव्योत्साससुखोचितः । अशृणोद्दीर्घदुःखार्तिसूचकं रोदनध्वनिम्
sa tatra dīptavibhave divyotsāsasukhocitaḥ / aśṛṇoddīrghaduḥkhārtisūcakaṃ rodanadhvanim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तमाकर्ण्य सोद्वेगः प्रकृत्यैव दयार्द्रधीः । किमेतदिति पप्रच्छ दृष्ट्वाग्रे नागकन्यकाम्
sa tamākarṇya sodvegaḥ prakṛtyaiva dayārdradhīḥ / kimetaditi papraccha dṛṣṭvāgre nāgakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं बभाषे संसक्तशोकोष्मपिशुनैर्मुहुः । म्लानयन्तीं स्वनिश्वासौर्बिम्बाधरदलत्विषम्
sā taṃ babhāṣe saṃsaktaśokoṣmapiśunairmuhuḥ / mlānayantīṃ svaniśvāsaurbimbādharadalatviṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणावान् नागराजस्य पुत्रः कमललोचनः । ज्योष्ठः सर्वार्थसिद्धाख्यः प्रियः पञ्चत्वमागतः
guṇāvān nāgarājasya putraḥ kamalalocanaḥ / jyoṣṭhaḥ sarvārthasiddhākhyaḥ priyaḥ pañcatvamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रतिगतानन्दे विनिवृत्तसुखोत्सवे । धनेन रोदनेनास्मिन्न भवेद्भवने स्थितिः
tataḥ pratigatānande vinivṛttasukhotsave / dhanena rodanenāsminna bhavedbhavane sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्या वचः श्रुत्वा सो ऽन्तः परिचितां वहन् । स्वदेशदर्शनप्राप्तो नागराजान्तिकं ययौ
iti tasyā vacaḥ śrutvā so 'ntaḥ paricitāṃ vahan / svadeśadarśanaprāpto nāgarājāntikaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागराजस्तमायान्तं परिज्ञाय प्रियासखः । एह्येहि पुत्रेति वदन् बभूवानन्दविह्वलः
nāgarājastamāyāntaṃ parijñāya priyāsakhaḥ / ehyehi putreti vadan babhūvānandavihvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्त्यजन्मकथाम् तेन स्वं चागमनकारणम् । श्रुत्वा निवेदितं नागः परिष्वज्य जगाद तम्
martyajanmakathām tena svaṃ cāgamanakāraṇam / śrutvā niveditaṃ nāgaḥ pariṣvajya jagāda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तामणिरयं पुत्र मम मौलिविभूषणम् । गृह्यताम् तव संकल्पं न वन्ध्यं कर्तुमुत्सहे
cintāmaṇirayaṃ putra mama maulivibhūṣaṇam / gṛhyatām tava saṃkalpaṃ na vandhyaṃ kartumutsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देयः कृतजगत्कृत्यो ममैवायं पुनस्त्वया । इत्युक्त्वास्मै ददौ दिव्यचूडं रत्न विमुच्य सः
deyaḥ kṛtajagatkṛtyo mamaivāyaṃ punastvayā / ityuktvāsmai dadau divyacūḍaṃ ratna vimucya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्टः प्रणम्य नागेन्द्रं ययौ प्रवहणान्तिकम्
hṛṣṭaḥ praṇamya nāgendraṃ yayau pravahaṇāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रदेवता तत्र तं दृष्ट्वा श्रुततत्कथा । उवाच कीदृशः साधो प्राप्तश्चिन्तामणीस्त्वया
samudradevatā tatra taṃ dṛṣṭvā śrutatatkathā / uvāca kīdṛśaḥ sādho prāptaścintāmaṇīstvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* * * * । * * * *
* * * * / * * * *
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* * * * । * * * *
* * * * / * * * *
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रे पतितं दृष्ट्वा रत्नं कृच्छ्रतरार्जितम् । स जगाद दृढोद्योगवैफल्योद्वेगनिश्चलः
samudre patitaṃ dṛṣṭvā ratnaṃ kṛcchratarārjitam / sa jagāda dṛḍhodyogavaiphalyodveganiścalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो गुणोचिताकारा प्रणयान्मृदुवादिनी । विद्वेषकलुषं कर्म कृत्वा त्वं न विलज्जसे
aho guṇocitākārā praṇayānmṛduvādinī / vidveṣakaluṣaṃ karma kṛtvā tvaṃ na vilajjase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोत्कर्षेषु संघर्षशोकक्लेशमुपैति यः । शीतला अपि तस्यैता ज्वालावलयिता दिशः
parotkarṣeṣu saṃgharṣaśokakleśamupaiti yaḥ / śītalā api tasyaitā jvālāvalayitā diśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परित्साहः प्रियो यस्य तस्य सत्त्वमहोदधेः । कर्पूरधवलं धत्ते त्रिलोकीतिलकं यशः
paritsāhaḥ priyo yasya tasya sattvamahodadheḥ / karpūradhavalaṃ dhatte trilokītilakaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवि प्रयच्छ मे रत्नमस्माद्विरम पातकात् । अपवादलतां कर्म न साधोरधिरोह्हति
devi prayaccha me ratnamasmādvirama pātakāt / apavādalatāṃ karma na sādhoradhirohhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभात्प्रमादाद्द्वेषाद्वा रत्नं चेन्न प्रयच्छसि । शोषयाम्येष जलधिं तदिमं ते समाश्रयम्
lobhātpramādāddveṣādvā ratnaṃ cenna prayacchasi / śoṣayāmyeṣa jaladhiṃ tadimaṃ te samāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा प्यसकृत्तेन सा रत्ने न ददौ यदा । स तदा स्वप्रभावेण शोषायाब्धेः समुद्ययौ
ityuktvā pyasakṛttena sā ratne na dadau yadā / sa tadā svaprabhāveṇa śoṣāyābdheḥ samudyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यातमात्रं सहस्राक्षवचसा विश्वकर्मणा । निर्मितं सहसा तस्य पत्रमाविरभुत्करे
dhyātamātraṃ sahasrākṣavacasā viśvakarmaṇā / nirmitaṃ sahasā tasya patramāvirabhutkare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेनागस्त्यचुलुकाकारेणाम्भः पयोनिधेः । अन्तरीक्षे समुत्क्षिप्य चिक्षेप क्षमणोद्यतः
sa tenāgastyaculukākāreṇāmbhaḥ payonidheḥ / antarīkṣe samutkṣipya cikṣepa kṣamaṇodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते भूभागशेषे ऽब्धौ तेनात्यद्भुतकारिणा । सुरनिर्भर्त्सिता भीता देवतास्मै मणीं ददौ
kṛte bhūbhāgaśeṣe 'bdhau tenātyadbhutakāriṇā / suranirbhartsitā bhītā devatāsmai maṇīṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्व्याजं साहसं दीप्तिं रत्नानामिव तत्त्वतः । प्रभावं वेत्ति महतां मन्त्राणां तपसां च कः
nirvyājaṃ sāhasaṃ dīptiṃ ratnānāmiva tattvataḥ / prabhāvaṃ vetti mahatāṃ mantrāṇāṃ tapasāṃ ca kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फारस्तावदपारवारिविरसव्यापारहेलाबलात् कल्लोलावलियन्त्रिताम्बरतया रत्नाकरः श्रूयते । गम्भीरः पुनरप्रमेयमहिमा को ऽपि प्रभावः सतां यस्मिन् विस्मयधाम्नि चिन्तनविधावन्ते प्लवन्ते धियः
sphārastāvadapāravārivirasavyāpārahelābalāt kallolāvaliyantritāmbaratayā ratnākaraḥ śrūyate / gambhīraḥ punaraprameyamahimā ko 'pi prabhāvaḥ satāṃ yasmin vismayadhāmni cintanavidhāvante plavante dhiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चिन्तामणिं बुद्ध्वा निजसार्थेन संगतः । राजसूनुः स्वनगरं प्राप पूर्णमनोरथः
tataścintāmaṇiṃ buddhvā nijasārthena saṃgataḥ / rājasūnuḥ svanagaraṃ prāpa pūrṇamanorathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकृत्यः प्रहृष्टेनः स पित्रा तत्र पूजितः । ध्वजाग्रे रत्नमाधाय जगाद जनसंसदि
kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭenaḥ sa pitrā tatra pūjitaḥ / dhvajāgre ratnamādhāya jagāda janasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परार्थ एव यत्नो ऽयं नात्मार्थो यदि मे क्कचित् । तेन सत्येन लोको ऽय सर्वं यात्वदरिद्रताम्
parārtha eva yatno 'yaṃ nātmārtho yadi me kkacit / tena satyena loko 'ya sarvaṃ yātvadaridratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ते सत्त्वनिधिना तेन दीनदयालुना । रत्नवृष्टिरपर्यन्ता निपपात महीतले
ityukte sattvanidhinā tena dīnadayālunā / ratnavṛṣṭiraparyantā nipapāta mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन रत्नसमूहेन दिक्षु सर्वासु भास्वता । ययौ जनस्य दारिद्य्रमयं निःशेषतां तमः
tena ratnasamūhena dikṣu sarvāsu bhāsvatā / yayau janasya dāridyramayaṃ niḥśeṣatāṃ tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशापाशवतां बलाप्त्रविशतां बाह्याङ्गणं श्रीमतां द्वाःस्थाघातवताम् मुहुर्विचलतां द्वारोदरे सीदताम् । दीर्घैर्निःश्वसितैः शुचा निपतितां देहक्षयं काङ्क्षतां दीनानां मणिराशिरश्मिशबलः श्रीसंगमः को ऽप्यभूत्
āśāpāśavatāṃ balāptraviśatāṃ bāhyāṅgaṇaṃ śrīmatāṃ dvāḥsthāghātavatām muhurvicalatāṃ dvārodare sīdatām / dīrghairniḥśvasitaiḥ śucā nipatitāṃ dehakṣayaṃ kāṅkṣatāṃ dīnānāṃ maṇirāśiraśmiśabalaḥ śrīsaṃgamaḥ ko 'pyabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छासनादुरगनायकमेव याते चिन्तामणौ विगतदैन्यजने च लोके । सर्वत्र दानरसिकस्य जनस्य चेतः सर्वार्थिसार्थविरताकुलितं बभूव
tacchāsanāduraganāyakameva yāte cintāmaṇau vigatadainyajane ca loke / sarvatra dānarasikasya janasya cetaḥ sarvārthisārthaviratākulitaṃ babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वार्थसिद्धः क्षितिपालसूनुः यो ऽभूत्स एवाहमिहान्यदेहः । श्रुत्वेतिवृत्तं कथितं जिनेन ते भिक्षवस्तन्मयतामवापुः
sarvārthasiddhaḥ kṣitipālasūnuḥ yo 'bhūtsa evāhamihānyadehaḥ / śrutvetivṛttaṃ kathitaṃ jinena te bhikṣavastanmayatāmavāpuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.