Ksemendra: Darpadalana 1

दर्पदलनम् प्रथमो विचारः प्रशान्ताशेषविघ्नाय दर्पसर्पापसर्पणात् । सत्यामृतनिधानाय स्वप्रकाशविकासिने

darpadalanam prathamo vicāraḥ praśāntāśeṣavighnāya darpasarpāpasarpaṇāt / satyāmṛtanidhānāya svaprakāśavikāsine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारव्यतिरेकाय हृतोत्सेकाय चेतसः । प्रशमामृतसेकाय विवेकाय नमो नमः

saṃsāravyatirekāya hṛtotsekāya cetasaḥ / praśamāmṛtasekāya vivekāya namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेमेन्द्रः सुहृदां प्रीत्या दर्पदोषचिकित्सकः । स्वास्थ्याय कुरुते यत्नं मधुरैः सूक्तिभेषजैः

kṣemendraḥ suhṛdāṃ prītyā darpadoṣacikitsakaḥ / svāsthyāya kurute yatnaṃ madhuraiḥ sūktibheṣajaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलं वित्तं श्रुतं रूपं शौर्यं दानं तपस्तथा । प्राधान्येन मनुष्याणां सप्तैते मदहेतवः

kulaṃ vittaṃ śrutaṃ rūpaṃ śauryaṃ dānaṃ tapastathā / prādhānyena manuṣyāṇāṃ saptaite madahetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहंकाराभिभूतानां भूतानामिव देहिनाम् । हिताय दर्पदलनं क्रियते मोहशान्तये

ahaṃkārābhibhūtānāṃ bhūtānāmiva dehinām / hitāya darpadalanaṃ kriyate mohaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलं कुलं कलयतां मोहान्मिथ्याभिमानिनाम् । लग्नः को ऽयं न जानीमः स्तब्धग्रीवाग्रहग्रहः

kulaṃ kulaṃ kalayatāṃ mohānmithyābhimāninām / lagnaḥ ko 'yaṃ na jānīmaḥ stabdhagrīvāgrahagrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलस्य कमलस्येव मूलमन्विष्यते यदि । दोषपङ्कप्रस्तान्तस् तदावश्यं प्रकाशते

kulasya kamalasyeva mūlamanviṣyate yadi / doṣapaṅkaprastāntas tadāvaśyaṃ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा जात्यतुरंगस्य न शक्यज्जात्य(?)मुच्यते । तथा गुणवतः सूनुर् निर्गुणस्तत्कुलोद्भवः

yathā jātyaturaṃgasya na śakyajjātya(?)mucyate / tathā guṇavataḥ sūnur nirguṇastatkulodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकश्चेत्पूर्वपुरुषः कुले यज्वा बहुश्रुतः । अपरः पापकृन्मूर्खः कुलं कस्यानुर्वर्तताम्

ekaścetpūrvapuruṣaḥ kule yajvā bahuśrutaḥ / aparaḥ pāpakṛnmūrkhaḥ kulaṃ kasyānurvartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोके कुलं कुलं तावद् यावत्पूर्वसमन्वयः । गुणप्रभावे विच्छिन्ने समाप्तं सकलं कुलम्

loke kulaṃ kulaṃ tāvad yāvatpūrvasamanvayaḥ / guṇaprabhāve vicchinne samāptaṃ sakalaṃ kulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलाभिमानः कस्तेषां जघन्यस्थानजन्मनाम् । कुलकूलंकषा येषां जनन्यो निम्नगाः स्त्रियः

kulābhimānaḥ kasteṣāṃ jaghanyasthānajanmanām / kulakūlaṃkaṣā yeṣāṃ jananyo nimnagāḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीनस्य कुलीनस्य नवदारिद्र्यलज्जया । किं कुलेनाकुलीनाग्रे याञ्चादैन्यप्रलापिनः

kulīnasya kulīnasya navadāridryalajjayā / kiṃ kulenākulīnāgre yāñcādainyapralāpinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणवत्कुलजातो ऽपि निर्गुणः केन पूज्यते । दोग्ध्रीकुलोद्भवा धेनुर् वन्ध्या कस्योपयुज्यते

guṇavatkulajāto 'pi nirguṇaḥ kena pūjyate / dogdhrīkulodbhavā dhenur vandhyā kasyopayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं कुलकृतस्तस्माद् विचार्य त्यज्यतां मदः । गुणाधीनं कुलं ज्ञात्वा गुणेष्वाधीयतां मतिः

svayaṃ kulakṛtastasmād vicārya tyajyatāṃ madaḥ / guṇādhīnaṃ kulaṃ jñātvā guṇeṣvādhīyatāṃ matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलान्वेषणचिन्त्यमानमनिशं नास्त्येव पुंसां कुलं स्त्रीणां यत्र परम्परैव तनुते संतानतन्तुक्रमम् । एतासां कृतकप्रपञ्चरचनालज्जावतीनां पुरः संसक्तस्मररूढगूढचरितं तत्त्वेन जानाति कः

mūlānveṣaṇacintyamānamaniśaṃ nāstyeva puṃsāṃ kulaṃ strīṇāṃ yatra paramparaiva tanute saṃtānatantukramam / etāsāṃ kṛtakaprapañcaracanālajjāvatīnāṃ puraḥ saṃsaktasmararūḍhagūḍhacaritaṃ tattvena jānāti kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलाभिमानाभरणस्य माता पितामही वा प्रपितामही वा । योषित्स्वभावेन यदि प्रदुष्टा तदेष दोषः कुलमूलघातः

kulābhimānābharaṇasya mātā pitāmahī vā prapitāmahī vā / yoṣitsvabhāvena yadi praduṣṭā tadeṣa doṣaḥ kulamūlaghātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यवंशे त्रिशङ्कुर्यश् चण्डालो ऽभून्महीपतिः । दिलीपरघुरामाद्याः क्षितिपास्तत्कुलोद्भवाः

sūryavaṃśe triśaṅkuryaś caṇḍālo 'bhūnmahīpatiḥ / dilīparaghurāmādyāḥ kṣitipāstatkulodbhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूभुजां सोमवंश्यानां यः पूर्वपुरुषो बुधः । गुरुतल्पे स चन्द्रस्य जातो जगति विश्रुतः

bhūbhujāṃ somavaṃśyānāṃ yaḥ pūrvapuruṣo budhaḥ / gurutalpe sa candrasya jāto jagati viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यायास्तनयः कर्णः क्षेत्रजाः पाण्डुनन्दनाः । सामान्यकुलचर्चाभिः किमन्याभिः प्रयोजनम्

kanyāyāstanayaḥ karṇaḥ kṣetrajāḥ pāṇḍunandanāḥ / sāmānyakulacarcābhiḥ kimanyābhiḥ prayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरायामभूत्पूर्वं ब्राह्मणः श्रीमतां वरः । यज्वा श्रुतनिधिर्नाम श्रुतिमान्विश्रुतश्रुतः

mathurāyāmabhūtpūrvaṃ brāhmaṇaḥ śrīmatāṃ varaḥ / yajvā śrutanidhirnāma śrutimānviśrutaśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मुक्तालता नाम प्रांशुवंशसमुद्भवा । बभूव वल्लभा पत्नी लावण्यललिताकृतिः

tasya muktālatā nāma prāṃśuvaṃśasamudbhavā / babhūva vallabhā patnī lāvaṇyalalitākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां तस्याभवत्कान्तः सुवृत्तः सगुणाग्रणीः । पुत्रस्तेजोनिधिर्नाम विद्याविमलदर्पणः

tasyāṃ tasyābhavatkāntaḥ suvṛttaḥ saguṇāgraṇīḥ / putrastejonidhirnāma vidyāvimaladarpaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स धीमान्वेदविद्वादी कविः सर्वकलालयः । सभासु विदुषां चक्रे लज्जयावनतं शिरः

sa dhīmānvedavidvādī kaviḥ sarvakalālayaḥ / sabhāsu viduṣāṃ cakre lajjayāvanataṃ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दर्पदोषज्वरितं ग्रीवास्तम्भयुतं रहः । प्रशमाय पिता स्नेहात् पथ्यं वक्तुं प्रचक्रमे

taṃ darpadoṣajvaritaṃ grīvāstambhayutaṃ rahaḥ / praśamāya pitā snehāt pathyaṃ vaktuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्र मिथ्याभिमानेन किं प्रयातो ऽसि मूढताम् । यन्मदद्विरदारूढः पूज्यपूजासु लज्जसे

putra mithyābhimānena kiṃ prayāto 'si mūḍhatām / yanmadadviradārūḍhaḥ pūjyapūjāsu lajjase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्त्युपायः स संसारे दर्पश्वभ्रनिपातिनाम् । मूढानां क्रियते येन क्षनं हस्तावलम्बनम्

nāstyupāyaḥ sa saṃsāre darpaśvabhranipātinām / mūḍhānāṃ kriyate yena kṣanaṃ hastāvalambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टं केनोपदिष्टस्ते विनष्टविनयस्मृतेः । मदः साधुजनाविष्टः कुलविद्याधनोद्भवः

kaṣṭaṃ kenopadiṣṭaste vinaṣṭavinayasmṛteḥ / madaḥ sādhujanāviṣṭaḥ kulavidyādhanodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिरः कुलसंबन्धः सदा विद्याविवादिनी । मदो मोहाय मिथ्यैव मुहूर्तनिधनं धनम्

asthiraḥ kulasaṃbandhaḥ sadā vidyāvivādinī / mado mohāya mithyaiva muhūrtanidhanaṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदेव कुलीनत्वम् एतदेव गुणार्जनम् । यत्सदैव सतां सत्सु विनयावनतं शिरः

etadeva kulīnatvam etadeva guṇārjanam / yatsadaiva satāṃ satsu vinayāvanataṃ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयैव विदिता विद्या सत्यमेवाक्षयं धनम् । अकलङ्कविवेकानां शीलमेवामलं कुलम्

dayaiva viditā vidyā satyamevākṣayaṃ dhanam / akalaṅkavivekānāṃ śīlamevāmalaṃ kulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभोगसुभगा भूतिर् अदैन्यधवलं कुलम् । अदर्पविशदा विद्या भवत्युन्नतचेतसाम्

abhogasubhagā bhūtir adainyadhavalaṃ kulam / adarpaviśadā vidyā bhavatyunnatacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेषः कस्य न दोषाय प्रीतिः कस्य न भूतये । दर्पः कस्य न पाताय नोन्नत्यै कस्य नम्रता

dveṣaḥ kasya na doṣāya prītiḥ kasya na bhūtaye / darpaḥ kasya na pātāya nonnatyai kasya namratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागिना किं दरिद्रेण किं कुलीनेन पापिना । तुष्टेन किं कदर्येण दर्पान्धेन बुधेन किम्

tyāginā kiṃ daridreṇa kiṃ kulīnena pāpinā / tuṣṭena kiṃ kadaryeṇa darpāndhena budhena kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैरायते सुहृद्भावः प्रदानं हरणायते । दर्पभूताभिभूतस्य विद्या मौर्ख्यशतायते

vairāyate suhṛdbhāvaḥ pradānaṃ haraṇāyate / darpabhūtābhibhūtasya vidyā maurkhyaśatāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणिनां मत्सरः शत्रुर् लुब्धानामतियाचकः । सर्व एव सदर्पाणां न कश्चित्प्रियवादिनाम्

guṇināṃ matsaraḥ śatrur lubdhānāmatiyācakaḥ / sarva eva sadarpāṇāṃ na kaścitpriyavādinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्कार्यस्त्वया पुत्र नाहंकारः कदाचन । दर्पोद्ग्रीवः किलोग्रेण मोहग्राहेण गृह्यते

tasmātkāryastvayā putra nāhaṃkāraḥ kadācana / darpodgrīvaḥ kilogreṇa mohagrāheṇa gṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशेनोन्नतिशालिना गुणगणेनान्तश्चमत्कारिणा रूपेणातिमनोहरेण महता वित्तेन वृत्तेन वा । रोहन्मोहमहातरुर्मदमयः संजायते यः सदा तस्यादौ दृढरूढमूलदलने कार्यो ऽभियोगस्त्वया

vaṃśenonnatiśālinā guṇagaṇenāntaścamatkāriṇā rūpeṇātimanohareṇa mahatā vittena vṛttena vā / rohanmohamahātarurmadamayaḥ saṃjāyate yaḥ sadā tasyādau dṛḍharūḍhamūladalane kāryo 'bhiyogastvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणेष्वनादरं पुत्र प्राप्तश्रीरपि मा कृथाः । संपूर्णो ऽपि घटः कूपाद् गुणच्छिन्नः पतत्यधः

guṇeṣvanādaraṃ putra prāptaśrīrapi mā kṛthāḥ / saṃpūrṇo 'pi ghaṭaḥ kūpād guṇacchinnaḥ patatyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलाभिमानं त्यज संवृत्ताग्रं धनाभिमानं त्यज दृष्टनष्टम् । विद्याभिमानं त्यज पण्यरूपं रूपाभिमानं त्यज काललेह्यम्

kulābhimānaṃ tyaja saṃvṛttāgraṃ dhanābhimānaṃ tyaja dṛṣṭanaṣṭam / vidyābhimānaṃ tyaja paṇyarūpaṃ rūpābhimānaṃ tyaja kālalehyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्र प्रयत्नेन विबोधितो ऽसि न मुञ्चसि त्वं यदि दर्पमोहम् । तदेष ते यास्यति शल्यभावं तीव्राभितापप्रसवो ऽभिमानः

putra prayatnena vibodhito 'si na muñcasi tvaṃ yadi darpamoham / tadeṣa te yāsyati śalyabhāvaṃ tīvrābhitāpaprasavo 'bhimānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभूतिनलिनीगजः सुजनमानभङ्गशनि- निपातपथदैशिकः सुकृतचित्रधूमोद्गमः । पराशयनवज्वरश्चरितचन्द्रबिम्बाम्बुदः सदा समदचेतसां गुणविनाशहेतुर्मदः

vibhūtinalinīgajaḥ sujanamānabhaṅgaśani- nipātapathadaiśikaḥ sukṛtacitradhūmodgamaḥ / parāśayanavajvaraścaritacandrabimbāmbudaḥ sadā samadacetasāṃ guṇavināśaheturmadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनित्यतेयं यदि नित्यता स्यात् सर्वं न पाके विरसं यदि स्यात् । कुलार्थविद्यादिकृतो ऽभिमानस् तदैष ते स्यान्न विडम्बनीयः

anityateyaṃ yadi nityatā syāt sarvaṃ na pāke virasaṃ yadi syāt / kulārthavidyādikṛto 'bhimānas tadaiṣa te syānna viḍambanīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं वादी विद्यापरिचयगुरुः सर्वविदुषाम् अहं मानी वाणीप्रसरपरिपाकेन सुकविः । अहं लीलाहंसः कुवलयदृशां मानसचरः करोत्यन्तः पुंसामिति मदपिशाचः परिचयम्

ahaṃ vādī vidyāparicayaguruḥ sarvaviduṣām ahaṃ mānī vāṇīprasaraparipākena sukaviḥ / ahaṃ līlāhaṃsaḥ kuvalayadṛśāṃ mānasacaraḥ karotyantaḥ puṃsāmiti madapiśācaḥ paricayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मीः क्षणक्षयवती परिरक्षितापि कायो ऽप्यपायनिचयस्य निकाय एव । संभोगयोगसुखसंगतिरप्यतथ्या मिथ्याभिमानकलनाघन एष शापः

lakṣmīḥ kṣaṇakṣayavatī parirakṣitāpi kāyo 'pyapāyanicayasya nikāya eva / saṃbhogayogasukhasaṃgatirapyatathyā mithyābhimānakalanāghana eṣa śāpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो ऽप्यसकृत्पित्रा लीलामीलितलोचनः । स ययौ मत्तहस्तीव वेगादगणिताङ्कुशः

ityukto 'pyasakṛtpitrā līlāmīlitalocanaḥ / sa yayau mattahastīva vegādagaṇitāṅkuśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादेन क्षितिमालिखन्ति समदाः कोपोष्णनिःश्वासिनस् तिर्यग्जिह्मनिरीक्षणैर्विदधति भ्रूभङ्गभीमं मुखम् । सस्वेदाङ्गुलिकन्दलीनिकषणैस्ताम्यल्ललाटत्वचः कम्पन्ते हितमन्त्रवादसमये भूताभिभूता इव

pādena kṣitimālikhanti samadāḥ kopoṣṇaniḥśvāsinas tiryagjihmanirīkṣaṇairvidadhati bhrūbhaṅgabhīmaṃ mukham / sasvedāṅgulikandalīnikaṣaṇaistāmyallalāṭatvacaḥ kampante hitamantravādasamaye bhūtābhibhūtā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचिद्वराश्वेषु स्थितेषु जवकौतुकात् । प्रतस्थे खरमारुह्य वयस्यगृहमुत्सवे

sa kadācidvarāśveṣu sthiteṣu javakautukāt / pratasthe kharamāruhya vayasyagṛhamutsave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तीक्ष्णप्रतोदेन चोद्यमानः पुनः पुनः । खरस्तीव्रव्यथार्तो ऽभूत् प्रक्षरत्क्षतजोक्षितः

tena tīkṣṇapratodena codyamānaḥ punaḥ punaḥ / kharastīvravyathārto 'bhūt prakṣaratkṣatajokṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रुताक्षः कथितक्लेशः स्वस्वनोचितसंज्ञया । सो ऽवदत्संमुखायातां गर्दभीं जननीं निजाम्

srutākṣaḥ kathitakleśaḥ svasvanocitasaṃjñayā / so 'vadatsaṃmukhāyātāṃ gardabhīṃ jananīṃ nijām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातर्ब्राह्मणपुत्रो ऽयं पश्य मामधमाशयः । विदारयन्प्रतोदेन वहन्तं हन्तुमुद्यतः

mātarbrāhmaṇaputro 'yaṃ paśya māmadhamāśayaḥ / vidārayanpratodena vahantaṃ hantumudyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं करोमि यमेनाहं लब्धो ऽनेन दुरात्मना । अवटे पातयाम्येनं तनुं श्वभ्रे क्षिपामि वा

kiṃ karomi yamenāhaṃ labdho 'nena durātmanā / avaṭe pātayāmyenaṃ tanuṃ śvabhre kṣipāmi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यार्तराविणं पुत्रं साश्रुनेत्राथ गर्दभी । तमुवाच ससंतापं स्नेहसंक्रन्ततद्यथा

ityārtarāviṇaṃ putraṃ sāśrunetrātha gardabhī / tamuvāca sasaṃtāpaṃ snehasaṃkrantatadyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वहैनं दुर्मदं पुत्र सहस्व विषमां व्यथाम् । अस्य नास्त्येव हृदये दारुणे करुणाकणः

vahainaṃ durmadaṃ putra sahasva viṣamāṃ vyathām / asya nāstyeva hṛdaye dāruṇe karuṇākaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौद्रः शूद्रेण जातो ऽयं ब्राह्मण्यां ब्रह्मवर्जितः । परदुःखं न जानाति चण्डं चण्डालचेष्टितः

raudraḥ śūdreṇa jāto 'yaṃ brāhmaṇyāṃ brahmavarjitaḥ / paraduḥkhaṃ na jānāti caṇḍaṃ caṇḍālaceṣṭitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयादरिद्रं हृदयं वचः क्रकचकर्कशम् । योनिसंकरजातानाम् एतत्प्रत्यक्षलक्षणम्

dayādaridraṃ hṛdayaṃ vacaḥ krakacakarkaśam / yonisaṃkarajātānām etatpratyakṣalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवनीतोपमा वाणी करुणाकोमलं मनः । एकबीजप्रजातानां भवत्यवनतं शिरः

navanītopamā vāṇī karuṇākomalaṃ manaḥ / ekabījaprajātānāṃ bhavatyavanataṃ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रटति कटुकाटोपं कोपादकारणवैरवान् स्पृशति न दयां दैन्यापन्ने विजातितया शठः । क्षणरसिकतालोलः सेवाश्रितानवमन्यते गुणिषु कुरुते गर्वोद्गारानखर्वगलः खलः

raṭati kaṭukāṭopaṃ kopādakāraṇavairavān spṛśati na dayāṃ dainyāpanne vijātitayā śaṭhaḥ / kṣaṇarasikatālolaḥ sevāśritānavamanyate guṇiṣu kurute garvodgārānakharvagalaḥ khalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दुःसहमाकर्ण्य गर्दभीवचनं द्विजः । सर्वप्राणिस्वनाभिज्ञः संमोहाभिहतो ऽपतत्

iti duḥsahamākarṇya gardabhīvacanaṃ dvijaḥ / sarvaprāṇisvanābhijñaḥ saṃmohābhihato 'patat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लब्धसंज्ञः सुचिरान् मेरुशृङ्गादिव च्युतः । तत्याज सहसा दर्पं नष्टाखिलकुलोन्नतिः

sa labdhasaṃjñaḥ sucirān meruśṛṅgādiva cyutaḥ / tatyāja sahasā darpaṃ naṣṭākhilakulonnatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमूर्च्छितो विषेणेव स गत्वा मातुरन्तिकम् । यथाश्रुतं निवेद्यास्यै सर्वं पप्रच्छ तां रहः

saṃmūrcchito viṣeṇeva sa gatvā māturantikam / yathāśrutaṃ nivedyāsyai sarvaṃ papraccha tāṃ rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनुत्यागप्रवृत्तेन पृष्टा सा तेन शापिता । अधोमुखी तमवदद् वैलक्ष्यलुलिताक्षरैः

tanutyāgapravṛttena pṛṣṭā sā tena śāpitā / adhomukhī tamavadad vailakṣyalulitākṣaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लज्जाकरमसत्कर्म कथं तत्कथयामि ते । संसारादपि साश्चर्यं गहनं स्त्रीविचेष्टितम्

lajjākaramasatkarma kathaṃ tatkathayāmi te / saṃsārādapi sāścaryaṃ gahanaṃ strīviceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि कुञ्जरकर्णाग्राद् अपि पिप्पलपल्लवात् । अपि विद्युद्विलसिताद् विलोलं ललनामनः

api kuñjarakarṇāgrād api pippalapallavāt / api vidyudvilasitād vilolaṃ lalanāmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बाध्यन्ते गुणैः पत्युर् न लक्ष्यन्ते परीक्षकैः । न धनेन निवार्यन्ते शीलत्यागोद्यताः स्त्रियः

na bādhyante guṇaiḥ patyur na lakṣyante parīkṣakaiḥ / na dhanena nivāryante śīlatyāgodyatāḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनयौवनसंजात- दर्पकालुष्यविप्लवाः । केनोन्नतपरिभ्रष्टा वार्यन्ते निम्नगाः स्त्रियः

dhanayauvanasaṃjāta- darpakāluṣyaviplavāḥ / kenonnataparibhraṣṭā vāryante nimnagāḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहप्रदाः प्राणहरा नराणां भीरुस्वभावाः प्रविशन्ति वह्निम् । क्रूराः परं पल्लवपेशलाङ्ग्यो मुग्धा विदग्धानपि वञ्चयन्ति

dehapradāḥ prāṇaharā narāṇāṃ bhīrusvabhāvāḥ praviśanti vahnim / krūrāḥ paraṃ pallavapeśalāṅgyo mugdhā vidagdhānapi vañcayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं पुर रजःस्नाता काले कुसुमुलाञ्छने । एकाकिनी पुष्पवने यौवनोन्मादिनी स्थिता

ahaṃ pura rajaḥsnātā kāle kusumulāñchane / ekākinī puṣpavane yauvanonmādinī sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतदीक्षापरे पत्यौ सेर्ष्येव विनतानना । उन्नतस्तनविन्यस्त- हस्ता चिरमचिन्तयम्

vratadīkṣāpare patyau serṣyeva vinatānanā / unnatastanavinyasta- hastā ciramacintayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताः श्वसनसोत्कम्पाः सजृम्भाः षट्पदस्वनैः । सोत्कण्ठमिव गायन्ति लताः पुष्परजखलाः

etāḥ śvasanasotkampāḥ sajṛmbhāḥ ṣaṭpadasvanaiḥ / sotkaṇṭhamiva gāyanti latāḥ puṣparajakhalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भिन्नयौवनाक्रान्ता प्रियभोगवियोगिनी । व्रतशेषजुषः पत्युर् दोषेणैवास्मि निष्फला

udbhinnayauvanākrāntā priyabhogaviyoginī / vrataśeṣajuṣaḥ patyur doṣeṇaivāsmi niṣphalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्ताक्षणे तस्मिंल् लग्नाभिमुखदर्पणः । नापितः परिहासाख्यः शीलशत्रुरिवाययौ

iti cintākṣaṇe tasmiṃl lagnābhimukhadarpaṇaḥ / nāpitaḥ parihāsākhyaḥ śīlaśatrurivāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मामेकाकिनीं दृष्ट्वा नष्टसंवृत्तिकातराम् । पस्पर्शोत्कम्पिनीं पाद- नखग्रहणलीलया

sa māmekākinīṃ dṛṣṭvā naṣṭasaṃvṛttikātarām / pasparśotkampinīṃ pāda- nakhagrahaṇalīlayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राहं वृत्तकर्तव्या नीचसंगमलज्जया । अधोमुखी च्युतं शीलं वीक्षमाणेव मूर्च्छिता

tatrāhaṃ vṛttakartavyā nīcasaṃgamalajjayā / adhomukhī cyutaṃ śīlaṃ vīkṣamāṇeva mūrcchitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविदूरे चरन्ती सा खरी सर्वं ददर्श तत् । गूढगर्भप्रदं चैतत् कर्म मे कुलपातकम्

avidūre carantī sā kharī sarvaṃ dadarśa tat / gūḍhagarbhapradaṃ caitat karma me kulapātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्तां किमनया पुत्र गुप्तवृत्तान्तचर्चया । संवृत्तान्येव शोभन्ते शरीराणि कुलानि च

āstāṃ kimanayā putra guptavṛttāntacarcayā / saṃvṛttānyeva śobhante śarīrāṇi kulāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मातुर्वचः श्रुत्वा यातः स सहसान्धताम् । जातिमानावपतनान् निर्जीवित इवाभवत्

iti māturvacaḥ śrutvā yātaḥ sa sahasāndhatām / jātimānāvapatanān nirjīvita ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गत्वा निराहारः स कैलासाट्टाहासिनीम् । आशां ब्राह्मण्यबद्धाशश् चचार सुचिरं तपः

atha gatvā nirāhāraḥ sa kailāsāṭṭāhāsinīm / āśāṃ brāhmaṇyabaddhāśaś cacāra suciraṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योग्रतपसा तुष्टः स्वयमेव शतक्रतुः । ब्राह्मण्यं याचमानस्य न ददौ दुर्लभं भुवि

tasyogratapasā tuṣṭaḥ svayameva śatakratuḥ / brāhmaṇyaṃ yācamānasya na dadau durlabhaṃ bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पुनः स तपसा संतापितजगत्त्रयः । सहस्राक्षवरात्प्राप देवत्वं न तु विप्रताम्

punaḥ punaḥ sa tapasā saṃtāpitajagattrayaḥ / sahasrākṣavarātprāpa devatvaṃ na tu vipratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्दोदेवाभिधानो ऽथ सो ऽभवद्भुवि विश्रुतः । प्रत्यब्दमेकदिवसे ह्य् अर्चनीयो मृगीदृशाम्

chandodevābhidhāno 'tha so 'bhavadbhuvi viśrutaḥ / pratyabdamekadivase hy arcanīyo mṛgīdṛśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमोहपातालविशालसर्पस् तस्मान्न कार्यः कुलजातिदर्पः । शमक्षमादानदयाश्रयाणां शीलं विशालं कुलमामनन्ति

saṃmohapātālaviśālasarpas tasmānna kāryaḥ kulajātidarpaḥ / śamakṣamādānadayāśrayāṇāṃ śīlaṃ viśālaṃ kulamāmananti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माता न यस्यास्त्यविवेकराशिः पुनर्भवाब्धिर्जनको न यस्य । यस्य प्रसक्ता दयिता न तृष्णा स एव लोके कुशली कुलीनः

mātā na yasyāstyavivekarāśiḥ punarbhavābdhirjanako na yasya / yasya prasaktā dayitā na tṛṣṇā sa eva loke kuśalī kulīnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.