Ksemendra: Darpadalana 3

दासस्पृष्टः स निःशौचः पतितः संभ्रमात्क्षितौ । रक्षः शूलहतः पश्चात् सहसा भस्मसादभूत्

dāsaspṛṣṭaḥ sa niḥśaucaḥ patitaḥ saṃbhramātkṣitau / rakṣaḥ śūlahataḥ paścāt sahasā bhasmasādabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे भरद्वाजः प्रविशन्निजमाश्रमम् । विध्वस्तच्छायमालोक्य सोद्वेगः समचिन्तयत्

atrāntare bharadvājaḥ praviśannijamāśramam / vidhvastacchāyamālokya sodvegaḥ samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम पुष्पफलादान- प्रत्यावृत्तस्य वह्नयः । सदोत्तिष्ठन्ति पुरतस् ते ऽद्य किं निश्चला इव

mama puṣpaphalādāna- pratyāvṛttasya vahnayaḥ / sadottiṣṭhanti puratas te 'dya kiṃ niścalā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य दृष्ट्वाग्रे भस्मभीतं सुतं मुनिः । श्रुत्वा च दासकथितं वृत्तान्तं न्यपतद्भुवि

iti saṃcintya dṛṣṭvāgre bhasmabhītaṃ sutaṃ muniḥ / śrutvā ca dāsakathitaṃ vṛttāntaṃ nyapatadbhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लब्धसंज्ञः शनकैर् अवदद्बाष्पगद्गदम् । रैभ्यो ऽपि विद्वान्कालेन प्राप्नोतु स्वसुताद्वधम्

sa labdhasaṃjñaḥ śanakair avadadbāṣpagadgadam / raibhyo 'pi vidvānkālena prāpnotu svasutādvadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा पुत्र रक्षितेनापि क्षणक्षयनिपातिना । न जीवामि सदोषेण कायेनेव त्वया विना

hā putra rakṣitenāpi kṣaṇakṣayanipātinā / na jīvāmi sadoṣeṇa kāyeneva tvayā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा पुत्रशोकेन चिताग्निमविशन्मुनिः । महत्स्वपि नवोत्सेकाद् अभग्नप्रसराः शुचः

ityuktvā putraśokena citāgnimaviśanmuniḥ / mahatsvapi navotsekād abhagnaprasarāḥ śucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ याते शनैः काले बृहद्युम्नस्य भूपतेः । याजकौ जग्मतुर्गेहम् अर्वावसुपरावसू

atha yāte śanaiḥ kāle bṛhadyumnasya bhūpateḥ / yājakau jagmaturgeham arvāvasuparāvasū

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्ते विधिवत्तस्य दीर्घसत्त्रे पृथुश्रियः । दानमानोदयः को ऽपि तयोर्याजकयोरभूत्

pravṛtte vidhivattasya dīrghasattre pṛthuśriyaḥ / dānamānodayaḥ ko 'pi tayoryājakayorabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद्दिनपर्यन्त- संध्यायां निजमाश्रमम् । परावसुः समागच्छन् दृष्ट्वा पितरमग्रतः

kadāciddinaparyanta- saṃdhyāyāṃ nijamāśramam / parāvasuḥ samāgacchan dṛṣṭvā pitaramagrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं दण्डेन मृगशङ्कया । जघान शापविवशः स तेनाभूद्विचेतनः

kṛṣṇājinottarāsaṅgaṃ daṇḍena mṛgaśaṅkayā / jaghāna śāpavivaśaḥ sa tenābhūdvicetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनकं हतमालोक्य ब्रह्महत्याभयाकुलः । गत्वा यज्ञभुवं भ्रात्रे स तमर्थं न्यवेदयत्

janakaṃ hatamālokya brahmahatyābhayākulaḥ / gatvā yajñabhuvaṃ bhrātre sa tamarthaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्वावसुस्तमवदद् भ्रातः किं क्रियते विधेः । भवन्ति यस्य संकल्पाद् एवंरूपा विपर्ययाः

arvāvasustamavadad bhrātaḥ kiṃ kriyate vidheḥ / bhavanti yasya saṃkalpād evaṃrūpā viparyayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थी पापमाप्नोति शीलार्थी शीलविप्लवम् । विधौ विधुरतां याते द्रविणार्थी दरिद्रताम्

dharmārthī pāpamāpnoti śīlārthī śīlaviplavam / vidhau vidhuratāṃ yāte draviṇārthī daridratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्महत्याव्रतं तीव्रं भवतो ऽर्थे चराम्यहम् । त्वमस्य कुरु भूभर्तुः संपूर्णां याजनक्रियाम्

brahmahatyāvrataṃ tīvraṃ bhavato 'rthe carāmyaham / tvamasya kuru bhūbhartuḥ saṃpūrṇāṃ yājanakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वेत्यर्वावसुर्भ्रातुः पापशान्त्यै धृतव्रतः । चकार सर्वतीर्थेषु तीव्रनिष्कृतिपारणम्

uktvetyarvāvasurbhrātuḥ pāpaśāntyai dhṛtavrataḥ / cakāra sarvatīrtheṣu tīvraniṣkṛtipāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं समाप्तव्रतं प्राप्तं राज्ञो यज्ञवसुंधराम् । दूरात्परावसुर्ज्ञात्वा पितृघ्नः समचिन्तयत्

taṃ samāptavrataṃ prāptaṃ rājño yajñavasuṃdharām / dūrātparāvasurjñātvā pitṛghnaḥ samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं मे दक्षिणाकाले भागहर्ता समागतः । मदभाग्यैश्चिरं तीव्र- व्रतक्लिष्टो ऽपि जीवति

ayaṃ me dakṣiṇākāle bhāgahartā samāgataḥ / madabhāgyaiściraṃ tīvra- vratakliṣṭo 'pi jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य सो ऽभ्येत्य प्रोवाच पृथिवीपतिम् । लोभमात्सर्ययोरङ्के पतितः पातकेच्छया

iti saṃcintya so 'bhyetya provāca pṛthivīpatim / lobhamātsaryayoraṅke patitaḥ pātakecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्यज्ञमहीमेष किल्बिषी ब्रह्महत्यया । प्रविशत्यविकल्पेन मद्भ्राता वार्यतामितः

rājanyajñamahīmeṣa kilbiṣī brahmahatyayā / praviśatyavikalpena madbhrātā vāryatāmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तस्तेन नृपतिः कृतघ्नेन विपर्ययात् । तस्य प्रवेशमज्ञानान् निष्पापस्य न्यवारयत्

ityuktastena nṛpatiḥ kṛtaghnena viparyayāt / tasya praveśamajñānān niṣpāpasya nyavārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धा इव न पश्यन्ति योग्यायोग्यं हिताहितम् । पथा तेनैव गच्छन्ति नीयन्ते येन पार्थिवाः

andhā iva na paśyanti yogyāyogyaṃ hitāhitam / pathā tenaiva gacchanti nīyante yena pārthivāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यापवाददानेन नैव भ्रात्रे चुकोप सः । निकारे कारणं दैवं मन्यन्ते हि मनीषिणः

mithyāpavādadānena naiva bhrātre cukopa saḥ / nikāre kāraṇaṃ daivaṃ manyante hi manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तस्यानृशंस्येन निर्विकारतया तया । तुष्टाः क्रतुसमासीनास् तमूचुस्त्रिदिवौकसः

tena tasyānṛśaṃsyena nirvikāratayā tayā / tuṣṭāḥ kratusamāsīnās tamūcustridivaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशमेन तवानेन प्रसन्नास्ते वयं मुने । वरार्हो ऽपि वराचार गृह्यतां प्रवरो वरः

praśamena tavānena prasannāste vayaṃ mune / varārho 'pi varācāra gṛhyatāṃ pravaro varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः स सुरैः प्रीत्या तानुवाच कृताञ्जलिः । यदि युष्मद्वरार्हो ऽहं दीयतां यन्ममेप्सितम्

ityuktaḥ sa suraiḥ prītyā tānuvāca kṛtāñjaliḥ / yadi yuṣmadvarārho 'haṃ dīyatāṃ yanmamepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्पित्रा यो ऽभिचारेण भरद्वाजात्मजो हतः । स जीवत्वस्मृतक्रूर- निकारः स च तत्पिता

matpitrā yo 'bhicāreṇa bharadvājātmajo hataḥ / sa jīvatvasmṛtakrūra- nikāraḥ sa ca tatpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मत्पिता मृगधिया यः परावसुना हतः । सो ऽपि विस्मृततत्कोपः स्वस्थः प्राप्नोतु जीवितम्

asmatpitā mṛgadhiyā yaḥ parāvasunā hataḥ / so 'pi vismṛtatatkopaḥ svasthaḥ prāpnotu jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यर्थिते वरे तेन तथेत्याख्यायि तैः सुरैः । यवक्रीतभरद्वाज- रैभ्याः प्रापुः स्वजीवितम्

ityarthite vare tena tathetyākhyāyi taiḥ suraiḥ / yavakrītabharadvāja- raibhyāḥ prāpuḥ svajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येते मुनयो ऽपि दर्पविफले याते श्रुते शोच्यतां क्रोधान्ध्येन पुनः प्रनष्टविमलालोके विवेके च्युते । शीले रागमहोष्मणा विगलिते द्वेषेण नाशं गताः कस्यान्यस्य धनाभिमानमलिना विद्या विधत्ते गुणम्

ityete munayo 'pi darpaviphale yāte śrute śocyatāṃ krodhāndhyena punaḥ pranaṣṭavimalāloke viveke cyute / śīle rāgamahoṣmaṇā vigalite dveṣeṇa nāśaṃ gatāḥ kasyānyasya dhanābhimānamalinā vidyā vidhatte guṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतः शान्त्यै द्वेषदर्पोज्झितेन यत्नः कार्यः सर्वथा पण्डितेन । विद्यादीपः कामकोपाकुलाक्ष्णां दर्पान्धानां निष्फलालोक एव

cetaḥ śāntyai dveṣadarpojjhitena yatnaḥ kāryaḥ sarvathā paṇḍitena / vidyādīpaḥ kāmakopākulākṣṇāṃ darpāndhānāṃ niṣphalāloka eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलोभः परमं वित्तम् अहिंसा परमं तपः । अमाया परमा विद्या निरवद्या मनीषिणाम्

alobhaḥ paramaṃ vittam ahiṃsā paramaṃ tapaḥ / amāyā paramā vidyā niravadyā manīṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्रस्य विद्या धनदार्थहर्तुम् आर्याप्रपञ्चोपचितस्य शोच्या । कचस्य वाचस्पतिजन्मनो ऽपि व्याजेन विद्या विफलीबभूव

śukrasya vidyā dhanadārthahartum āryāprapañcopacitasya śocyā / kacasya vācaspatijanmano 'pi vyājena vidyā viphalībabhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.