Library·Kesava: Kausikapaddhati [KKp]·127

Kesava: Kausikapaddhati [KKp] 127

KKp 127

तस्य निष्क्रयो यथार्हं यथासम्पद्वा ॥ कौश्स् १३,३५ १२७ ।१३ ॥] एकतन्त्रे वा कुर्यात् पृथक्तन्त्रे वा कुर्यात् । द्वादशरात्रव्रतं शाकमूलफलभक्षो नवरात्रमश्नन्ति । एवं द्वादशरात्रौ भूत्वा त्रयोदशेऽहनि कर्मप्रयोगः । पाकतन्त्रमाज्यभागान्तं कृत्वा पञ्च पशवस्तायन्ते वारुणः कृष्णोऽजः वायवो हरितोऽजः दिश्यो बहुरूपोऽजः मारुती मेषी अपां नप्त्रे उद्रः जलविरालः बिडालो वा आग्नेयश्च प्राजापत्यश्च क्षीरौदनौ । मन्त्रमध्ये श्रपणम् । अन्वारब्धेभ्यः शान्त्युदकं करोति । तत्रैतत् सूक्तमनुयोजयतीत्युक्तम् । शान्त्युदकस्य च । महाशान्तिमुच्चैरभिनिगदन्तीति सकृत् एवमादीनि योजयितव्यानि । पशुविशसनादीनि वपाग्रहणं च सकृत् । सर्वेषां समानतन्त्रपक्षः । पूर्वप्रकृतिपक्षे आज्यतन्त्रं सर्वत्र वर्तते । यद्देवत्यः पशुस्तद्देवत्यश्चरुः श्रपयितव्यः । उदस्य पर्यग्निकरणान्तं कुर्यात् । वपाहोमान्ते पश्वितिकर्तव्यता । ततोऽवदानानि ददाति । जुहोतीत्यर्थः । ऽउतेयं भूमिःऽ इत्यृचाग्निप्रयोगः । वरुणं मनसा ध्यायेत् । ऽअप्सु ते राजन्ऽ इति चतसृभिः वारुणस्य पशोरवदानानि जुहुयात् प्रत्यृचं स्थालीपाकं च । तथा ऽवायवा रुन्धि नःऽ इति वायव्यस्य । ऽआशानाम्ऽ इति सूक्तेन प्रत्यृचं दिश्यस्य पशोः स्थालीपाकं चैव । ऽप्रति त्यं चारुमध्वरम्ऽ इत्यृचा मारुतस्य पशोरवदानं चरोश्च । ऽअपामग्निःऽ इत्यृचाग्नेयपशोराग्नेयं क्षीरौदनं जुहोति । ऽप्रजापतिः सलिलादाऽ इत्यृचा प्रजापतिक्षीरौदनं जुहोति द्वितीयाम् । ऽनिःसालाभित्युल्मुकेन त्रिः प्रसव्यं परिहरतिऽ (कौश्स् ४४।११) इति । तन्त्रं कृत्वा ततोऽपां सूक्तैः सर्वैर्हिरण्यशकलेन सहोद्रमप्सु प्रवेशयेत् । पाशुकं तन्त्रं समापयेत् । यवैः स्विष्टकृतं ददाति । व्यापकरदापदार्थो भेदेन आरादुपकारतन्त्रेण भवति । एवं मीमांसा योजयितव्या । शेषं समानम् । तन्त्रपक्षे अतिदेशो विशेषातिदेशो योजयितव्यः । ऊहबाधाभ्युदयतन्त्रं मङ्गललक्षणानि योजयितव्यानि । समाप्ता धूमकेतुशान्तिः । धूमकेतु(चा)रे वा नान्यो धूमकेतुर्विद्यते । तथा केतुचारे- उत्थानं चैव केतूनां विनाशायेति हि स्मृतम्। तस्मा(दा)थर्वणैर्मन्त्रैः शमनं कारयेद् बुधः ॥ सर्वस्वं तत्र दक्षिणा । तस्य निष्क्रयो यथार्हं यथासम्पद्वा । केतु(चा)रे पठिता केतु(शान्तिः) । पञ्चत्रिंशी कण्डिका

tasya niṣkrayo yathārhaṃ yathāsampadvā || KauśS 13,35 127 .13 ||] ekatantre vā kuryāt pṛthaktantre vā kuryāt | dvādaśarātravrataṃ śākamūlaphalabhakṣo navarātramaśnanti | evaṃ dvādaśarātrau bhūtvā trayodaśe'hani karmaprayogaḥ | pākatantramājyabhāgāntaṃ kṛtvā pañca paśavastāyante vāruṇaḥ kṛṣṇo'jaḥ vāyavo harito'jaḥ diśyo bahurūpo'jaḥ mārutī meṣī apāṃ naptre udraḥ jalavirālaḥ biḍālo vā āgneyaśca prājāpatyaśca kṣīraudanau | mantramadhye śrapaṇam | anvārabdhebhyaḥ śāntyudakaṃ karoti | tatraitat sūktamanuyojayatītyuktam | śāntyudakasya ca | mahāśāntimuccairabhinigadantīti sakṛt evamādīni yojayitavyāni | paśuviśasanādīni vapāgrahaṇaṃ ca sakṛt | sarveṣāṃ samānatantrapakṣaḥ | pūrvaprakṛtipakṣe ājyatantraṃ sarvatra vartate | yaddevatyaḥ paśustaddevatyaścaruḥ śrapayitavyaḥ | udasya paryagnikaraṇāntaṃ kuryāt | vapāhomānte paśvitikartavyatā | tato'vadānāni dadāti | juhotītyarthaḥ | 'uteyaṃ bhūmiḥ' ityṛcāgniprayogaḥ | varuṇaṃ manasā dhyāyet | 'apsu te rājan' iti catasṛbhiḥ vāruṇasya paśoravadānāni juhuyāt pratyṛcaṃ sthālīpākaṃ ca | tathā 'vāyavā rundhi naḥ' iti vāyavyasya | 'āśānām' iti sūktena pratyṛcaṃ diśyasya paśoḥ sthālīpākaṃ caiva | 'prati tyaṃ cārumadhvaram' ityṛcā mārutasya paśoravadānaṃ carośca | 'apāmagniḥ' ityṛcāgneyapaśorāgneyaṃ kṣīraudanaṃ juhoti | 'prajāpatiḥ salilādā' ityṛcā prajāpatikṣīraudanaṃ juhoti dvitīyām | 'niḥsālābhityulmukena triḥ prasavyaṃ pariharati' (KauśS 44.11) iti | tantraṃ kṛtvā tato'pāṃ sūktaiḥ sarvairhiraṇyaśakalena sahodramapsu praveśayet | pāśukaṃ tantraṃ samāpayet | yavaiḥ sviṣṭakṛtaṃ dadāti | vyāpakaradāpadārtho bhedena ārādupakāratantreṇa bhavati | evaṃ mīmāṃsā yojayitavyā | śeṣaṃ samānam | tantrapakṣe atideśo viśeṣātideśo yojayitavyaḥ | ūhabādhābhyudayatantraṃ maṅgalalakṣaṇāni yojayitavyāni | samāptā dhūmaketuśāntiḥ | dhūmaketu(cā)re vā nānyo dhūmaketurvidyate | tathā ketucāre- utthānaṃ caiva ketūnāṃ vināśāyeti hi smṛtam. tasmā(dā)tharvaṇairmantraiḥ śamanaṃ kārayed budhaḥ || sarvasvaṃ tatra dakṣiṇā | tasya niṣkrayo yathārhaṃ yathāsampadvā | ketu(cā)re paṭhitā ketu(śāntiḥ) | pañcatriṃśī kaṇḍikā

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/KKp/127

Cite as: Kesava: Kausikapaddhati [KKp] 127, in HREEM (hreem.cc/library/KKp/127), after GRETIL, Kesava: Kausikapaddhati Based on the ed.: Keśava's Kauśikapaddhati on the Kauśikasūtra of the….

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/2_grhya/keskaupu.htm — Kesava: Kausikapaddhati Based on the ed.: Keśava's Kauśikapaddhati on the Kauśikasūtra of the Atharvaveda. Critically edited by V.P. Limaye, R.N. Dandekar, C.G. Kashikar, V.V. Bhide, S.S. Bahulkar, Pune: Tilak Maharashtra Vidyapeeth 1982. Input in LEAP by Keta

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text