गम्य-बाहुल्ये बहु प्रति:दिनं च लभमाना नैकं प्रतिगृह्णीयात्।
gamya-bāhulye bahu prati:dinaṃ ca labhamānā naikaṃ pratigṛhṇīyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशं कालं स्थितिम् आत्मनो गुणान् सौभाग्यं चान्याभ्यो न्यूनातिरिक्तां चावेक्ष्य रजन्याम् अर्थं स्थापयेत्।
deśaṃ kālaṃ sthitim ātmano guṇān saubhāgyaṃ cānyābhyo nyūnātiriktāṃ cāvekṣya rajanyām arthaṃ sthāpayet.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्ये दूतांश् च प्रयोजयेत्। तत्-प्रतिबद्धांश् च स्वयं प्रहिणुयात्।
gamye dūtāṃś ca prayojayet. tat-pratibaddhāṃś ca svayaṃ prahiṇuyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विस् त्रिश् चतुर् इति लाभातिशय-ग्रहार्थम् एकस्यापि गच्छेत्। परिग्रहं च चरेत्।
dvis triś catur iti lābhātiśaya-grahārtham ekasyāpi gacchet. parigrahaṃ ca caret.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्य-यौगपद्ये तु लाभ-साम्ये यद् द्रव्यार्थिनी स्यात् तद् दायिनि विशेषः प्रत्य्:अक्ष इत्य् आचार्याः।
gamya-yaugapadye tu lābha-sāmye yad dravyārthinī syāt tad dāyini viśeṣaḥ praty:akṣa ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ:प्रत्य्:आदेयत्वात् सर्व-कार्याणां तन्-मूलत्वाद् हिरण्य-द इति वात्स्यायनः।
a:praty:ādeyatvāt sarva-kāryāṇāṃ tan-mūlatvād hiraṇya-da iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्ण-रजत-ताम्र-कांस्य-लोह-भाण्डोपस्कारास्तरण-प्रावरण-वासो-विशेष-गन्ध-द्रव्य कटुक-भाण्ड-वृत-तैल-धान्य-पशु-जातीनां पूर्व-पूर्वतो विशेषः।
suvarṇa-rajata-tāmra-kāṃsya-loha-bhāṇḍopaskārāstaraṇa-prāvaraṇa-vāso-viśeṣa-gandha-dravya kaṭuka-bhāṇḍa-vṛta-taila-dhānya-paśu-jātīnāṃ pūrva-pūrvato viśeṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तत्र साम्याद् वा द्रव्य-साम्ये मित्र-वाक्याद् अति:पातित्वाद् आयतितो गम्य-गुणतः प्रीतितश् च विशेषः।
yat tatra sāmyād vā dravya-sāmye mitra-vākyād ati:pātitvād āyatito gamya-guṇataḥ prītitaś ca viśeṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागि-त्यागिनोस् त्यागिनि विशेषः प्रत्यक्ष इत्य् आचार्याः।
rāgi-tyāginos tyāgini viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यो हि रागिणि त्याग आधातुम्।
śakyo hi rāgiṇi tyāga ādhātum.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुब्धो ऽपि हि रक्तस् त्यजति न तु त्यागी निर्बन्धाद् राज्यत इति वात्स्यायनः।
lubdho 'pi hi raktas tyajati na tu tyāgī nirbandhād rājyata iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि धनवद्-अ:धनवतोर् धनवति विशेषः। त्यागि-प्रयोजन-कर्त्रोः प्रयोजन-कर्तरि विशेषः प्रत्यक्ष इत्य् आचार्याः।
tatrāpi dhanavad-a:dhanavator dhanavati viśeṣaḥ. tyāgi-prayojana-kartroḥ prayojana-kartari viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोजन-कर्ता सकृत् कृत्वा कृतिनम् आत्मानं मन्यते त्यागी पुनर् अतीतं नापेक्षत इति वात्स्यायनः।
prayojana-kartā sakṛt kṛtvā kṛtinam ātmānaṃ manyate tyāgī punar atītaṃ nāpekṣata iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राप्य् आत्ययिकतो विशेषः।
tatrāpy ātyayikato viśeṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतज्ञ-त्यागिनोस् त्यागिनि विशेषः प्रत्यक्ष इत्य् आचार्याः।
kṛtajña-tyāginos tyāgini viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरम् आराधितो ऽपि त्यागी व्यलीकम् एकम् उपलभ्य प्रतिगणिकया वा मिथ्या-दूषितः श्रमम् अतीतं नापेक्षते।
ciram ārādhito 'pi tyāgī vyalīkam ekam upalabhya pratigaṇikayā vā mithyā-dūṣitaḥ śramam atītaṃ nāpekṣate.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेण हि तेजस्विन ऋजवो ऽन्:आदृताश् च त्यागिनो भवन्ति।
prāyeṇa hi tejasvina ṛjavo 'n:ādṛtāś ca tyāgino bhavanti.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतज्ञस् तु पूर्व-श्रमापेक्षी न सहसा विरज्यते। परीक्षित-शीलत्वाच् च न मिथ्या दूष्यत इति वात्स्यायनः।
kṛtajñas tu pūrva-śramāpekṣī na sahasā virajyate. parīkṣita-śīlatvāc ca na mithyā dūṣyata iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राप्य् आयतितो विशेषः।
tatrāpy āyatito viśeṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्र-वचनार्थागमयोर् अर्थागमे विशेषः प्रत्यक्ष इत्य् आचार्याः।
mitra-vacanārthāgamayor arthāgame viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो पि ह्य् अर्थागामो भविता। मित्रं तु सकृद्-वाक्ये प्रतिहते कलुषितं स्याद् इति वात्स्यायनः।
so pi hy arthāgāmo bhavitā. mitraṃ tu sakṛd-vākye pratihate kaluṣitaṃ syād iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राप्य् अतिपाततो विशेषः।
tatrāpy atipātato viśeṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कार्य-संदर्शनेन मित्रम् अनुनीय श्वो-भूते वचनम् अस्त्व् इति ततो ऽतिपातिनम् अर्थं प्रतिगृह्णीयात्।
tatra kārya-saṃdarśanena mitram anunīya śvo-bhūte vacanam astv iti tato 'tipātinam arthaṃ pratigṛhṇīyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थागमान्:अर्थ-प्रतिघातयोर् अर्थागमे विशेषः प्रत्यक्ष इत्य् आचार्याः।
arthāgamān:artha-pratighātayor arthāgame viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थः परिमितावच्छेदः अन्:अर्थः पुनः सकृत्-प्रसृतो न ज्ञायते क्वावतिष्ठत इति वात्स्यायनः।
arthaḥ parimitāvacchedaḥ an:arthaḥ punaḥ sakṛt-prasṛto na jñāyate kvāvatiṣṭhata iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि गुरु-लाघव-कृतो विशेषः।
tatrāpi guru-lāghava-kṛto viśeṣaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेनार्थ-संशयाद् अन्:अर्थ-प्रतीकारे विशेषो व्याख्यातः।
etenārtha-saṃśayād an:artha-pratīkāre viśeṣo vyākhyātaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव-कुल-तडागारामाणां करणम् स्थलीनाम् अग्नि-चैत्यानां निबन्धनम् गो-सहस्राणां पात्रान्तरितं ब्राह्मणेभ्यो दानम् देवतानां पूजोपहार-प्रवर्तनम् तद्-व्यय-सहिष्णोर् वा धनस्य परिग्रहणम् इत्य् उत्तम-गणिकानां लाभातिशयः।
deva-kula-taḍāgārāmāṇāṃ karaṇam sthalīnām agni-caityānāṃ nibandhanam go-sahasrāṇāṃ pātrāntaritaṃ brāhmaṇebhyo dānam devatānāṃ pūjopahāra-pravartanam tad-vyaya-sahiṣṇor vā dhanasya parigrahaṇam ity uttama-gaṇikānāṃ lābhātiśayaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्वाङ्गिको ऽकङ्कार-योगो गृहस्योदारस्य करणम्। महार्हैर् भाण्डैः परिचारकैश् च गृह-परिच्छादस्योज्ज्वलतेति रूप-जीवानां लाभातिशयः।
sārvāṅgiko 'kaṅkāra-yogo gṛhasyodārasya karaṇam. mahārhair bhāṇḍaiḥ paricārakaiś ca gṛha-paricchādasyojjvalateti rūpa-jīvānāṃ lābhātiśayaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं शुक्लम् आच्छादनम् अपक्षुदम् अन्न-पानं नित्यं सौगन्धिकेन ताम्बूलेन च योगः स:हिरण्य-भागम् अलङ्करणम् इति कुम्भ-दासीनां लाभातिशयः।
nityaṃ śuklam ācchādanam apakṣudam anna-pānaṃ nityaṃ saugandhikena tāmbūlena ca yogaḥ sa:hiraṇya-bhāgam alaṅkaraṇam iti kumbha-dāsīnāṃ lābhātiśayaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन प्रदेशेन मध्यमाधमानाम् अपि लाभातिशयान् सर्वासाम् एव योजयेद् इत्य् आचार्याः।
etena pradeśena madhyamādhamānām api lābhātiśayān sarvāsām eva yojayed ity ācāryāḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देश-काल-विभाव-सामर्थ्यानुराग-लोक-प्रवृत्ति-वशाद् अ:नियत-लाभाद् इयम् अ:वृत्तिर् इति वात्स्यायनः।
deśa-kāla-vibhāva-sāmarthyānurāga-loka-pravṛtti-vaśād a:niyata-lābhād iyam a:vṛttir iti vātsyāyanaḥ.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्यम् अन्यतो निवारयितु-कामा सक्तम् अन्यस्याम् अपहर्तु-कामा वा अन्यां वा लाभतो वियुयुक्षमाणा:गम्य-संसर्गाद् आत्मनः स्थानं वृद्धिम् आयतिम् अभिगम्यतां च मन्यमाना अन्:अर्थ-प्रतीकारे वा साहाय्यम् एनं कारयितु-कामा सक्तस्य वान्यस्य व्यलीकार्थिनी पूर्वोपकारम् अ:कृतम् इव पश्यन्ती केवल-प्रीत्य्-अर्थिनी वा कल्याण-बुद्धेर् अल्पम् अपि लाभं प्रतिगृह्णीयात्।
gamyam anyato nivārayitu-kāmā saktam anyasyām apahartu-kāmā vā anyāṃ vā lābhato viyuyukṣamāṇā:gamya-saṃsargād ātmanaḥ sthānaṃ vṛddhim āyatim abhigamyatāṃ ca manyamānā an:artha-pratīkāre vā sāhāyyam enaṃ kārayitu-kāmā saktasya vānyasya vyalīkārthinī pūrvopakāram a:kṛtam iva paśyantī kevala-prīty-arthinī vā kalyāṇa-buddher alpam api lābhaṃ pratigṛhṇīyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयत्य्-अर्थिनी तु तम् आश्रित्य चान्:अर्थं प्रतिचिकीर्षन्ती नैव प्रतिगृह्णीयात्।
āyaty-arthinī tu tam āśritya cān:arthaṃ praticikīrṣantī naiva pratigṛhṇīyāt.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्ष्याम्य् एनम् अन्यतः प्रतिसन्धास्यामि गमिष्यति दारैर् योक्ष्यते नाशयिष्यत्य् अन्:अर्थान् अङ्कुश-भूत उत्तराध्यक्षो ऽस्यागमिष्यति स्वामी पिता वा स्थान-भ्रंशो वास्य भविष्यति चल-चित्तश् चेति मन्यमाना तदात्वे तस्माल् लाभम् इच्छेत्॥६।५।३६ प्रतिज्ञातम् ईश्वरेण प्रतिग्रहं लप्स्यते अधिकरणं स्थानं वा प्राप्स्यति वृत्ति-कालो ऽस्य वा आसन्नः वाहनम् अस्यागमिष्यति स्थल-पत्त्रं वा सस्यम् अस्य पक्ष्यते कृतम् अस्मिन् न नश्यति नित्यम् अ:विसंवादको वेत्य् आयत्याम् इच्छेत्। परिग्रह-कल्पं वाचरेत्।
tyakṣyāmy enam anyataḥ pratisandhāsyāmi gamiṣyati dārair yokṣyate nāśayiṣyaty an:arthān aṅkuśa-bhūta uttarādhyakṣo 'syāgamiṣyati svāmī pitā vā sthāna-bhraṃśo vāsya bhaviṣyati cala-cittaś ceti manyamānā tadātve tasmāl lābham icchet..6.5.36 pratijñātam īśvareṇa pratigrahaṃ lapsyate adhikaraṇaṃ sthānaṃ vā prāpsyati vṛtti-kālo 'sya vā āsannaḥ vāhanam asyāgamiṣyati sthala-pattraṃ vā sasyam asya pakṣyate kṛtam asmin na naśyati nityam a:visaṃvādako vety āyatyām icchet. parigraha-kalpaṃ vācaret.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति चात्र श्लोकाः
bhavanti cātra ślokāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.