Library·Kapila (trad. author): Samkhyasutra·5

Kapila (trad. author): Samkhyasutra 5

परमतनिर्जयः मङ्गलाचरणं शिष्टाचारात् फलदर्शनात् श्रुतितश्चेति

paramatanirjayaḥ maṅgalācaraṇaṃ śiṣṭācārāt phaladarśanāt śrutitaśceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेश्वराधिष्ठिते फलनिष्पत्तिः कर्मणा तत्सिद्धेः

neśvarādhiṣṭhite phalaniṣpattiḥ karmaṇā tatsiddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वोपकारादधिष्ठानं लोकवत्

svopakārādadhiṣṭhānaṃ lokavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकेश्वरवदितरथा

laukikeśvaravaditarathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारिभाषिको वा

pāribhāṣiko vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रागादृते तत्सिद्धिः प्रतिनियतकारणत्वात्

na rāgādṛte tatsiddhiḥ pratiniyatakāraṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्योगे ऽपि न नित्यमुक्तः

tadyoge 'pi na nityamuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानशक्तियोगाच्चेत् सङ्गापत्तिः

pradhānaśaktiyogāccet saṅgāpattiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तामात्राच्चेत्सर्वैश्वर्यं

sattāmātrāccetsarvaiśvaryaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणाभावान्न तत्सिद्धिः

pramāṇābhāvānna tatsiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बन्धाभावान्नानुमानं

sambandhābhāvānnānumānaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिरपि प्रधानकार्यत्वस्य

śrutirapi pradhānakāryatvasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाविद्याशक्तियोगो निस्सङ्गस्य

nāvidyāśaktiyogo nissaṅgasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्योगे तत्सिद्धावन्योन्याश्रयत्वं

tadyoge tatsiddhāvanyonyāśrayatvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बीजाङ्कुरवत् सादिसंसारश्रुतेः

na bījāṅkuravat sādisaṃsāraśruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यातो ऽन्यत्वे ब्रह्मबाधप्रसङ्गः

vidyāto 'nyatve brahmabādhaprasaṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबाधे नैष्फल्यं

abādhe naiṣphalyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याबाध्यत्वे जगतो ऽप्येवं

vidyābādhyatve jagato 'pyevaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रूपत्वे सादित्वं

tadrūpatve sāditvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न धर्मापलापः प्रकृतिकार्यवैचित्र्यात्

na dharmāpalāpaḥ prakṛtikāryavaicitryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिलिङ्गादिभिः तत्सिद्धिः

śrutiliṅgādibhiḥ tatsiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नियमः प्रमाणान्तरावकाशात्

na niyamaḥ pramāṇāntarāvakāśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयत्राप्येवं

ubhayatrāpyevaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थात् सिद्धिश्चेत्समानमुभयोः

arthāt siddhiścetsamānamubhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तः करणधर्मत्वं धर्मादीनां

antaḥ karaṇadharmatvaṃ dharmādīnāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणादीनां च नात्यन्तबाधः

guṇādīnāṃ ca nātyantabādhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चावयवयोगात् सुखसंवित्तिः

pañcāvayavayogāt sukhasaṃvittiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सकृद्ग्रहणात्सम्बन्ध सिद्धिः

na sakṛdgrahaṇātsambandha siddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियतधर्मसाहित्यमुभयोरेकतरस्य वा व्याप्तिः

niyatadharmasāhityamubhayorekatarasya vā vyāptiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्वान्तरं वस्तुकल्पनाप्रसक्तेः

na tatvāntaraṃ vastukalpanāprasakteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजशक्त्युद्भवमित्याचार्याः

nijaśaktyudbhavamityācāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधेयशक्तियोग इति पञ्चशिखः

ādheyaśaktiyoga iti pañcaśikhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्वरूपशक्तिर्नियमः पुनर्वादप्रसक्तेः

na svarūpaśaktirniyamaḥ punarvādaprasakteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषेणानर्थक्य प्रसक्तेः

viśeṣeṇānarthakya prasakteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पल्लवादिष्वनुपपत्तेश्च

pallavādiṣvanupapatteśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधेयशक्तिसिद्धौ निजशक्तियोगः समानन्यायात्

ādheyaśaktisiddhau nijaśaktiyogaḥ samānanyāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाच्यवाचक भावः सम्बन्धः शब्दार्थयोः

vācyavācaka bhāvaḥ sambandhaḥ śabdārthayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिस्साम्बन्धसिद्धिः

tribhissāmbandhasiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कार्ये नियमः उभयथा दर्शनात्

na kārye niyamaḥ ubhayathā darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोके व्युत्पन्नस्य वेदार्थप्रतीतिः

loke vyutpannasya vedārthapratītiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्रिभिरपौरुषेयत्वाद्वेदस्य तदर्थस्याप्यतीन्द्रियत्वात्

na tribhirapauruṣeyatvādvedasya tadarthasyāpyatīndriyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यज्ञादेः स्वरूपतो धर्मत्वं वैशिष्ट्यात्

na yajñādeḥ svarūpato dharmatvaṃ vaiśiṣṭyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजशक्तिः व्युत्पत्त्या व्यवच्छिद्यते

nijaśaktiḥ vyutpattyā vyavacchidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योग्यायोग्येषु प्रतीतिजनकत्वात्तत्सिद्धिः

yogyāyogyeṣu pratītijanakatvāttatsiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नित्यत्वं वेदानां कार्यत्वश्रुतेः

na nityatvaṃ vedānāṃ kāryatvaśruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पौरुषेयत्वं तत्कर्तुः पुरुषस्याभावात्

na pauruṣeyatvaṃ tatkartuḥ puruṣasyābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तामुक्तयोरयोग्यत्वात्

muktāmuktayorayogyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापौरुषेयत्वान्नित्यत्वमङ्कुरादिवत्

nāpauruṣeyatvānnityatvamaṅkurādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामपि तद्योगे दृष्टबाधादिप्रसक्तिः

teṣāmapi tadyoge dṛṣṭabādhādiprasaktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् अदृष्टे ऽपि कृतबुद्धिरुपजायते तत्पौरुषेयं

yasmin adṛṣṭe 'pi kṛtabuddhirupajāyate tatpauruṣeyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजशक्त्यभिव्यक्तेः स्वतः प्रामाण्यं

nijaśaktyabhivyakteḥ svataḥ prāmāṇyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासतः ख्यानं नृशृङ्गवत्

nāsataḥ khyānaṃ nṛśṛṅgavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सतो बाधदर्नात्

na sato bādhadarnāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानिर्वचनीयस्य तदभावात्

nānirvacanīyasya tadabhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यथाख्यातिः स्ववचोव्याघातात्

nānyathākhyātiḥ svavacovyāghātāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदसत्ख्यातिः बाधाबाधात्

sadasatkhyātiḥ bādhābādhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीत्यप्रतीतिभ्यां न स्फोटात्मकः शब्दः

pratītyapratītibhyāṃ na sphoṭātmakaḥ śabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शब्दनित्यत्वं कार्यताप्रतीतेः

na śabdanityatvaṃ kāryatāpratīteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वसिद्ध सत्त्वस्याभिव्यक्तिः दीपेनेव घटस्य

pūrvasiddha sattvasyābhivyaktiḥ dīpeneva ghaṭasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्कार्यसिद्धान्तश्चेत् सिद्धसाधनं

satkāryasiddhāntaścet siddhasādhanaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाद्वैतमात्मनो लिङ्गात् तद्भेदप्रतीतेः

nādvaitamātmano liṅgāt tadbhedapratīteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानात्मापि प्रत्यक्षबाधात्

nānātmāpi pratyakṣabādhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोभाभ्यां तेनैव

nobhābhyāṃ tenaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यपरत्वमविवेकानां तत्र

anyaparatvamavivekānāṃ tatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्माविद्या नोभयं जगदुपादानकारणं निस्सङ्गत्वात्

nātmāvidyā nobhayaṃ jagadupādānakāraṇaṃ nissaṅgatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकस्यानन्दचिद्रूपत्वे द्वयोर्भेदात्

naikasyānandacidrūpatve dvayorbhedāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखनिवृत्तेर्गौणः

duḥkhanivṛttergauṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्तिप्रशंसा मन्दानां

vimuktipraśaṃsā mandānāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न व्यापकत्वं मनसः करणत्वादिन्द्रियत्वाद्वा वास्यादिवच्चक्षुरादिवच्च

na vyāpakatvaṃ manasaḥ karaṇatvādindriyatvādvā vāsyādivaccakṣurādivacca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्रियत्वात् गतिश्रुतेः

sakriyatvāt gatiśruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निर्भागत्वं तद्योगात् घटवत्

na nirbhāgatvaṃ tadyogāt ghaṭavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिपुरुषयोरन्यत्सर्वमनित्यं

prakṛtipuruṣayoranyatsarvamanityaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भागलाभो भागिनो निर्भागत्वश्रुतेः

na bhāgalābho bhāgino nirbhāgatvaśruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानन्दाभिव्यक्तिर्मुक्तिः निर्धर्मत्वात्

nānandābhivyaktirmuktiḥ nirdharmatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विशेषगुणोच्छित्तिस्तद्वत्

na viśeṣaguṇocchittistadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विशेषगतिः निष्क्रियस्य

na viśeṣagatiḥ niṣkriyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाकारोपरागोच्छित्तिः क्षणिकत्वादिदोषात्

nākāroparāgocchittiḥ kṣaṇikatvādidoṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सर्वोच्छित्तिरपुरुषार्थत्वादिदेषात्

na sarvocchittirapuruṣārthatvādideṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शून्यमपि

evaṃ śūnyamapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयोगाश्च विभागान्ता इति न देशादिलाभो ऽपि

saṃyogāśca vibhāgāntā iti na deśādilābho 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भागियोगो भागस्य

na bhāgiyogo bhāgasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाणिमादियोगो ऽप्यवश्यंभावित्वात् तदुच्छित्तेरितरयोगवत्

nāṇimādiyogo 'pyavaśyaṃbhāvitvāt taducchitteritarayogavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेन्द्रादिपदयोगो ऽपि तद्वत्

nendrādipadayogo 'pi tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भूतप्रकृतिकत्वमिन्द्रियाणामाहङ्कारिकत्वश्रुतेः

na bhūtaprakṛtikatvamindriyāṇāmāhaṅkārikatvaśruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न षट् पदार्थनियमस्तद्बोधान्मुक्तिः

na ṣaṭ padārthaniyamastadbodhānmuktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशादिष्वप्येवं

ṣoḍaśādiṣvapyevaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाणुनित्यता तत्कार्यत्वश्रुतेः

nāṇunityatā tatkāryatvaśruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निर्भागत्वं कार्यत्वात्

na nirbhāgatvaṃ kāryatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रूपनिबन्धनात् प्रत्यक्षनियमः

na rūpanibandhanāt pratyakṣaniyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न परिमाणचातुर्विध्यं द्वाभ्यां तद्योगात्

na parimāṇacāturvidhyaṃ dvābhyāṃ tadyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनित्यत्वे ऽपि स्थिरतायोगात् प्रत्यभिज्ञानं सामान्यस्य

anityatve 'pi sthiratāyogāt pratyabhijñānaṃ sāmānyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तदपलापस्तस्मात्

na tadapalāpastasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यनिवृत्तिरूपत्वं भावप्रतीतेः

nānyanivṛttirūpatvaṃ bhāvapratīteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्त्वान्तरं सादृश्य प्रत्यक्षोपलब्धेः

na tattvāntaraṃ sādṛśya pratyakṣopalabdheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजशक्त्यभिव्यक्तिर्वा वैशिष्ट्यात्तदुपलब्धेः

nijaśaktyabhivyaktirvā vaiśiṣṭyāttadupalabdheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संज्ञासंज्ञि सम्बन्धो ऽपि

na saṃjñāsaṃjñi sambandho 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सम्बन्धनित्यतोभयानित्यत्वात्

na sambandhanityatobhayānityatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाजः सम्बन्धः धर्मिग्राहकप्रमाणबाधात्

nājaḥ sambandhaḥ dharmigrāhakapramāṇabādhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न समवायो ऽस्ति प्रमाणाभावात्

na samavāyo 'sti pramāṇābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयत्राप्यन्यथासिद्धेर्न प्रत्यक्षमनुमानं वा

ubhayatrāpyanyathāsiddherna pratyakṣamanumānaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानुमेयत्वमेव क्रियायाः नेदिष्ठस्य तत्तद्वतोरेवापरोक्षप्रतीतेः

nānumeyatvameva kriyāyāḥ nediṣṭhasya tattadvatorevāparokṣapratīteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पाञ्चभौतिकं शरीरं बहूनामुपादानायोगात्

na pāñcabhautikaṃ śarīraṃ bahūnāmupādānāyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्थूलमिति नियमः आतिवाहिकस्यापि विद्यामानत्वात्

na sthūlamiti niyamaḥ ātivāhikasyāpi vidyāmānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाप्राप्तप्रकाशकत्वमिन्द्रियाणां अप्राप्तेः सर्वप्राप्तेर्वा

nāprāptaprakāśakatvamindriyāṇāṃ aprāpteḥ sarvaprāptervā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तेजो ऽपसर्पणात् तैजस चक्षुः वृत्तितस्तत्सिद्धेः

na tejo 'pasarpaṇāt taijasa cakṣuḥ vṛttitastatsiddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तर्थप्रकाशलिङ्गात् वृत्तिसिद्धिः

prāptarthaprakāśaliṅgāt vṛttisiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागगुणाभ्यां तत्वान्तरं वृत्तिः सम्बन्धार्थं सर्पतीति

bhāgaguṇābhyāṃ tatvāntaraṃ vṛttiḥ sambandhārthaṃ sarpatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न द्रव्यनियमस्तद्योगात्

na dravyaniyamastadyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न देशभेदे ऽप्यन्योपादानतास्मदादिवन्नियमः

na deśabhede 'pyanyopādānatāsmadādivanniyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तव्यपदेशात् तदव्यपदेशः

nimittavyapadeśāt tadavyapadeśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊष्मजाण्डजजरायुजोद्भिज्जसाङ्काल्पिक सांसिद्धिकं चेति न नियमः

ūṣmajāṇḍajajarāyujodbhijjasāṅkālpika sāṃsiddhikaṃ ceti na niyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषु पृथिव्युपादानं असाधारण्यात् तद्व्यपदेशः पूर्ववत्

sarveṣu pṛthivyupādānaṃ asādhāraṇyāt tadvyapadeśaḥ pūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न देहारम्भकस्य प्राणत्वमिन्द्रियशक्तितस्तत्सिद्धेः

na dehārambhakasya prāṇatvamindriyaśaktitastatsiddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोक्तुराधिष्ठानात् भोगायतननिर्माणं अन्यथा पूतिभावप्रसङ्गात्

bhokturādhiṣṭhānāt bhogāyatananirmāṇaṃ anyathā pūtibhāvaprasaṅgāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यद्वारा स्वाम्यधिष्ठितिर्नैकान्त्यात्

bhṛtyadvārā svāmyadhiṣṭhitirnaikāntyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाधिसुषुप्तिमोक्षेषु ब्रह्मरूपता

samādhisuṣuptimokṣeṣu brahmarūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोः सबीजमन्यत्र तद्धतिः

dvayoḥ sabījamanyatra taddhatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोरिव त्रयस्यापि दृष्टत्वात् न तु द्वौ

dvayoriva trayasyāpi dṛṣṭatvāt na tu dvau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनया न स्वार्थख्यापनं दोषयोगे ऽपि न निमित्तस्य प्रधानबाधकत्वं

vāsanayā na svārthakhyāpanaṃ doṣayoge 'pi na nimittasya pradhānabādhakatvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः संस्कारः क्रियानिर्वर्तकः न तु प्रतिक्रियं संस्कारभेदा बहुकल्पनाप्रसक्तेः

ekaḥ saṃskāraḥ kriyānirvartakaḥ na tu pratikriyaṃ saṃskārabhedā bahukalpanāprasakteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.