कम्बलपरिहितो यजमानो गामन्वालभते ॥ पत्न्यहतवसना ज्येष्ठम्
kambalaparihito yajamāno gāmanvālabhate || patnyahatavasanā jyeṣṭham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kesava: Kausikapaddhati·9
Kesava: Kausikapaddhati 9
पत्नीमन्वञ्च इतरे
patnīmanvañca itare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दीपेन भूमिं दग्धां समुत्खाय ॥ आकृतिलोष्टवल्मीकेनास्तीर्य
tena dīpena bhūmiṃ dagdhāṃ samutkhāya || ākṛtiloṣṭavalmīkenāstīrya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिकताभिः प्रकीर्याभ्युक्ष्य
sikatābhiḥ prakīryābhyukṣya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षणं कृत्वा
lakṣaṇaṃ kṛtvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरभ्युक्ष्य
punarabhyukṣya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषभरोमाण्यश्वरोमाण्यजरोमाणि मेषरोमाणि पुरुषरोमाणि अग्निपतनस्थान आस्तीर्य व्रीहियवैश्च शुष्कगोमयानि च । प्राञ्चौ दर्भौ निदधाति ॥ [वृषणौ स्थः इत्यभिप्राण्यारण्यौ
vṛṣabharomāṇyaśvaromāṇyajaromāṇi meṣaromāṇi puruṣaromāṇi agnipatanasthāna āstīrya vrīhiyavaiśca śuṣkagomayāni ca | prāñcau darbhau nidadhāti || [vṛṣaṇau sthaḥ ityabhiprāṇyāraṇyau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोरुपर्यधरारणिम्
tayoruparyadharāraṇim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणतोमूलाम्
dakṣiṇatomūlām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्प्रजननाम् उर्वश्यसि इति
paścātprajananām urvaśyasi iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽपृतनाजितम्ऽ इत्यृचाग्निमाह्वयति ॥ [अभिदक्षिणं ज्येष्ठस्त्रिरभिमन्थति ॐ भूर्गायत्रं छन्दोऽनुप्रजायस्व त्रैष्टुभं जागतमानुष्टुभमो भूर्भुवः स्वर्जनदोम् इति
'pṛtanājitam' ityṛcāgnimāhvayati || [abhidakṣiṇaṃ jyeṣṭhastrirabhimanthati oṃ bhūrgāyatraṃ chando'nuprajāyasva traiṣṭubhaṃ jāgatamānuṣṭubhamo bhūrbhuvaḥ svarjanadom iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[मन्थामि त्वा जातवेदः सुजातं जातवेदसम् । स नो जीवेष्वा भज दीर्घमायुश्च धेहि नः ॥ जातोऽजनिष्ठा यशसा सहाग्ने प्रजां पशूंस्तेजो रयिमस्मासु धेहि । आनन्दिनो मोदमानाः सुवीरा अनामयाः सर्वमायुर्गमेम ॥ उद्दीप्यस्व जातवेदोऽव सेदिं तुष्णां क्षुधं जहि । अपास्मत्तम उछत्वप ह्रीतमुखो जह्यप दुर्हार्द्दिशो जहि ॥ इहैवैधि धनसनिरिह त्वा समिधीमहि । इहैधि पुष्टिवर्धन इह त्वा समिधीमहि इति
[manthāmi tvā jātavedaḥ sujātaṃ jātavedasam | sa no jīveṣvā bhaja dīrghamāyuśca dhehi naḥ || jāto'janiṣṭhā yaśasā sahāgne prajāṃ paśūṃstejo rayimasmāsu dhehi | ānandino modamānāḥ suvīrā anāmayāḥ sarvamāyurgamema || uddīpyasva jātavedo'va sediṃ tuṣṇāṃ kṣudhaṃ jahi | apāsmattama uchatvapa hrītamukho jahyapa durhārddiśo jahi || ihaivaidhi dhanasaniriha tvā samidhīmahi | ihaidhi puṣṭivardhana iha tvā samidhīmahi iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमया मन्थति
prathamayā manthati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयया जातमनुमन्त्रयते
dvitīyayā jātamanumantrayate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीययोद्दीपयति
tṛtīyayoddīpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थ्योपसमादधाति
caturthyopasamādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त्वा क्रुद्धाः (१२।२।५) इति च ॐ भूर्भुवः स्वर्जनदोम् इति अङ्गिरसां त्वा देवानामादित्यानां व्रतेना दधे । द्यौर्महूनासि भूमिर्भूम्ना तस्यास्ते देव्यदितिरुपस्थेऽन्नादायान्नपत्याया दधत् इति ॥ कौश्स् ९,२ ७० ।६ ॥] ऽमन्थामि त्वा जातवेदःऽ इत्यृचा मन्थति । ऽजातोऽजनिष्ठाःऽ इत्यृचा जातमनुमन्त्रयते । ऽउद्दीप्यस्वऽ इत्यृचा ज्वलन्तमनुमन्त्रयते । ऽइहैवैधि धनसनिःऽ इत्यृचा ऽयत्त्वा क्रुद्धाःऽ इत्यृचा च द्वाभ्यामग्नौ काष्ठान्यादधाति ॥ [लक्षणे प्रतिष्ठाप्योपोत्थाय
yattvā kruddhāḥ (12.2.5) iti ca oṃ bhūrbhuvaḥ svarjanadom iti aṅgirasāṃ tvā devānāmādityānāṃ vratenā dadhe | dyaurmahūnāsi bhūmirbhūmnā tasyāste devyaditirupasthe'nnādāyānnapatyāyā dadhat iti || KauśS 9,2 70 .6 ||] 'manthāmi tvā jātavedaḥ' ityṛcā manthati | 'jāto'janiṣṭhāḥ' ityṛcā jātamanumantrayate | 'uddīpyasva' ityṛcā jvalantamanumantrayate | 'ihaivaidhi dhanasaniḥ' ityṛcā 'yattvā kruddhāḥ' ityṛcā ca dvābhyāmagnau kāṣṭhānyādadhāti || [lakṣaṇe pratiṣṭhāpyopotthāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपतिष्ठते
athopatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत आज्यसंस्कारं कृत्वा स्रुचं च सम्मृज्य प्रतप्य स्रवं स्रुचि ग्रहणं कृत्वा ऊर्ध्वस्थितः समिदुत्तरां ऽउप त्वा नमसाऽ इत्यृचान्ते ॐकारं कृत्वा पुरोनुवाक्यां वदेत् ॥ विश्वाहा ते (३।१५।८) इति पूर्णाहुतिं जुहोति
tata ājyasaṃskāraṃ kṛtvā srucaṃ ca sammṛjya pratapya sravaṃ sruci grahaṇaṃ kṛtvā ūrdhvasthitaḥ samiduttarāṃ 'upa tvā namasā' ityṛcānte oṃkāraṃ kṛtvā puronuvākyāṃ vadet || viśvāhā te (3.15.8) iti pūrṇāhutiṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽनडमा रोहऽ इति चतस्रः, ऽअग्ने क्रव्याद्ऽ इत्येका, ऽइमं क्रव्यादा विवेशऽ इत्येका, ऽयो नो अश्वेषु वीरेषुऽ इत्येका, ऽअन्येभ्यस्त्वा पुरुषेभ्यःऽ इति तिस्रः एतैर्मन्त्रैर्माषमन्थं जुहोति सकृत् क्रव्यादि । ऽहिरण्यपाणिम्ऽ इति तिसृभिः सक्तुमन्थं जुहोति । यथा शमयति तथा होतव्यम् ॥ [दक्षिणतो जरत्कोष्ठे शीतं भस्माभिविहरति
'naḍamā roha' iti catasraḥ, 'agne kravyād' ityekā, 'imaṃ kravyādā viveśa' ityekā, 'yo no aśveṣu vīreṣu' ityekā, 'anyebhyastvā puruṣebhyaḥ' iti tisraḥ etairmantrairmāṣamanthaṃ juhoti sakṛt kravyādi | 'hiraṇyapāṇim' iti tisṛbhiḥ saktumanthaṃ juhoti | yathā śamayati tathā hotavyam || [dakṣiṇato jaratkoṣṭhe śītaṃ bhasmābhiviharati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्त्युदकेन सुशान्तं कृत्वावदग्धं समुत्खाय
śāntyudakena suśāntaṃ kṛtvāvadagdhaṃ samutkhāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअस्मिन् वयं सङ्कुसुकेऽ इति द्वे, ऽयद्रिप्रं शमलम्ऽ इत्येका, ऽसीसे मृड्ढ्वम्ऽ इति द्वे इत्येतैर्मन्त्रैरुदकसहितेन सीसेन हस्तप्रक्षालनं करोति ॥ [कृष्णोर्णया पाणिपादान् निमृज्य
'asmin vayaṃ saṅkusuke' iti dve, 'yadripraṃ śamalam' ityekā, 'sīse mṛḍḍhvam' iti dve ityetairmantrairudakasahitena sīsena hastaprakṣālanaṃ karoti || [kṛṣṇorṇayā pāṇipādān nimṛjya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे जीवाः (१२।२।२२) उदीचीनैः (१२।२।२९) इति मन्त्रोक्तम्
ime jīvāḥ (12.2.22) udīcīnaiḥ (12.2.29) iti mantroktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽइमे जीवा अविधवाः सुजामयःऽ इत्यनेनाञ्जनेन सर्पिषा सह उदकं कृत्वा पिञ्जूलीरुदकघटोपरि भ्रामयित्वा यजमानादिपुरुषेभ्यः प्रयच्छति । एकैकस्मै पुरुषाय तिस्रस्तिस्रः ॥ [परं मृत्यो (१२।२।२१) व्याकरोमि (१२।२।३२) आ रोहत (१२।२।२४-२५) अन्तर्धिः (१२।२।४४) प्रत्यञ्चमर्कम् (१२।२।५५) ये अग्नयः (३।२१) नमो देववधेभ्यः (६।१३) अग्नेऽभ्यावर्तिन्, अग्ने जातवेदः, सह रय्या, पुनरूर्जा इति
'ime jīvā avidhavāḥ sujāmayaḥ' ityanenāñjanena sarpiṣā saha udakaṃ kṛtvā piñjūlīrudakaghaṭopari bhrāmayitvā yajamānādipuruṣebhyaḥ prayacchati | ekaikasmai puruṣāya tisrastisraḥ || [paraṃ mṛtyo (12.2.21) vyākaromi (12.2.32) ā rohata (12.2.24-25) antardhiḥ (12.2.44) pratyañcamarkam (12.2.55) ye agnayaḥ (3.21) namo devavadhebhyaḥ (6.13) agne'bhyāvartin, agne jātavedaḥ, saha rayyā, punarūrjā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽइमं जीवेभ्यः परिधिम्ऽ इति त्रिभिः पादैः शर्करान् गृहद्वारे निखनति । ऽइमं जीवेभ्यःऽ इत्यृचा एकामाहुतिं जुहोति ॥ [जुहोत्येतयर्चा आयुर्दावा धनदावा बलदावा पशुदावा पुष्टिदावा प्रजापतये स्वाहा इति
'imaṃ jīvebhyaḥ paridhim' iti tribhiḥ pādaiḥ śarkarān gṛhadvāre nikhanati | 'imaṃ jīvebhyaḥ' ityṛcā ekāmāhutiṃ juhoti || [juhotyetayarcā āyurdāvā dhanadāvā baladāvā paśudāvā puṣṭidāvā prajāpataye svāhā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्सम्पातं माता पुत्रानाशयते ॥ कौश्स् ९,४ ७२ ।१९ ॥] ऽआयुर्दावाऽ इत्यादिमन्त्रेण एकामाहुतिमाज्येन जुहोति । ऽआयुर्दावाऽ इत्यादि षट्कृत्वः भक्तं सम्पात्याभिमन्त्र्य ततो माता पुत्रान् दुहितॄश्चाशयति ॥ [उच्छिष्टं जायाम्
ṣaṭsampātaṃ mātā putrānāśayate || KauśS 9,4 72 .19 ||] 'āyurdāvā' ityādimantreṇa ekāmāhutimājyena juhoti | 'āyurdāvā' ityādi ṣaṭkṛtvaḥ bhaktaṃ sampātyābhimantrya tato mātā putrān duhitṝścāśayati || [ucchiṣṭaṃ jāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरमग्निं नोद्वायान्न हरेन्नाहरेयुः
saṃvatsaramagniṃ nodvāyānna harennāhareyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधाने दश गा दक्षिणा दद्यात् ॥ पश्चादग्नेर्वाग्यतः संविशति
ādhāne daśa gā dakṣiṇā dadyāt || paścādagnervāgyataḥ saṃviśati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवाग्नेयस्थालीपाकमाज्यभागान्तं कृत्वा ऽउदेनमुत्तरं नयऽ (६।५) इति तिसृभिः ऽप्रजापते न त्वद्ऽ (७।८०।३) इत्यृचा स्थालीपाकं जुहोति । पार्वणाद्युत्तरतन्त्रम् । त्रयोदशेऽहनि कर्म समाप्तम् ॥ अथ सायंहोमविधानमुच्यते- [सायम्प्रातर्व्रीहीनावपेद् यवान् वा अग्नये स्वाहा प्रजापतये स्वाहा इति ॥ सायं सूर्याय स्वाहा प्रजापतये स्वाहा इति
athavāgneyasthālīpākamājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'udenamuttaraṃ naya' (6.5) iti tisṛbhiḥ 'prajāpate na tvad' (7.80.3) ityṛcā sthālīpākaṃ juhoti | pārvaṇādyuttaratantram | trayodaśe'hani karma samāptam || atha sāyaṃhomavidhānamucyate- [sāyamprātarvrīhīnāvaped yavān vā agnaye svāhā prajāpataye svāhā iti || sāyaṃ sūryāya svāhā prajāpataye svāhā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समतीते सन्धिवर्णेऽथ हावयेत् सुसमिद्धे पावक आहुतीषहिः
samatīte sandhivarṇe'tha hāvayet susamiddhe pāvaka āhutīṣahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नये च प्रजापतये च रात्रावादित्यश्च दिवा प्रजापतिश्च। उदकं च समिधश्च होमेहोमे पुरो वरम्
agnaye ca prajāpataye ca rātrāvādityaśca divā prajāpatiśca. udakaṃ ca samidhaśca homehome puro varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होम्यैः समिद्भिः पयसा स्थालीपाकेन सर्पिषा। सायम्प्रातर्होम एतेषामेकेनापि सिध्यति
homyaiḥ samidbhiḥ payasā sthālīpākena sarpiṣā. sāyamprātarhoma eteṣāmekenāpi sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो दत्त्वा स्वयमल्पं च भुक्त्वापराह्णे व्रतमुपैति याज्ञिकम्
bhūyo dattvā svayamalpaṃ ca bhuktvāparāhṇe vratamupaiti yājñikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनशनं ब्रह्मचर्यं च भूमौ शुचिरग्निमुपशेते सुगन्धिः
anaśanaṃ brahmacaryaṃ ca bhūmau śuciragnimupaśete sugandhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नीषोमाभ्यां दर्शन इन्द्राग्निभ्यामदर्शने। आग्नेयं तु पूर्वं नित्यमन्वाहार्यं प्रजापतेः
agnīṣomābhyāṃ darśana indrāgnibhyāmadarśane. āgneyaṃ tu pūrvaṃ nityamanvāhāryaṃ prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्घाहुतिस्तु सौविष्टकृती सर्वेषां हविषां स्मृता। आनुमती वा भवति स्थालीपाकेष्वथर्वणाम्
arghāhutistu sauviṣṭakṛtī sarveṣāṃ haviṣāṃ smṛtā. ānumatī vā bhavati sthālīpākeṣvatharvaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभौ च सन्धिजौ यौ वैश्वदेवौ यथऋत्विजौ। वर्जयित्वा सबर्हिषः साज्या यज्ञाः सदक्षिणाः
ubhau ca sandhijau yau vaiśvadevau yathaṛtvijau. varjayitvā sabarhiṣaḥ sājyā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशक्ति यथाबलं ॥ हुतादोऽन्ये अहुतादोऽन्ये। वैश्वदेवं हविरुभये सञ्चरन्ति
yathāśakti yathābalaṃ || hutādo'nye ahutādo'nye. vaiśvadevaṃ havirubhaye sañcaranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सम्यञ्च इह मादयन्तामिषमूर्जं यजमाना यमिछत। विश्वे देवा इदं हविरादित्यासः सपर्यत। अस्मिन् यज्ञे मा व्यथिष्यमृताय हविष्कृतम्
te samyañca iha mādayantāmiṣamūrjaṃ yajamānā yamichata. viśve devā idaṃ havirādityāsaḥ saparyata. asmin yajñe mā vyathiṣyamṛtāya haviṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वदेवस्य हविषः सायम्प्रातर्जुहोति। सायमाशप्रातराशौ यज्ञावेतौ स्मृतावुभौ
vaiśvadevasya haviṣaḥ sāyamprātarjuhoti. sāyamāśaprātarāśau yajñāvetau smṛtāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतिभुक्तौ शुचिकार्यौ च नित्यं वैश्वदेवौ जानता यज्ञश्रेष्ठौ। नाश्रोत्रियो नानवनिक्तपाणिर्नामन्त्रविज्जुहुयान्नाविपश्चित्
apratibhuktau śucikāryau ca nityaṃ vaiśvadevau jānatā yajñaśreṣṭhau. nāśrotriyo nānavaniktapāṇirnāmantravijjuhuyānnāvipaścit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीभत्सवः शुचिकामा हि देवा नाश्रद्दधानस्य हविर्जुषन्ते। ब्राह्मणेन ब्रह्मविदा तु हावयेन्न स्त्रीहुतं शूद्रहुतं च देवगम्
bībhatsavaḥ śucikāmā hi devā nāśraddadhānasya havirjuṣante. brāhmaṇena brahmavidā tu hāvayenna strīhutaṃ śūdrahutaṃ ca devagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः बलिहरणं कुर्यात्- [तयोर्बलिहरणम्
tataḥ baliharaṇaṃ kuryāt- [tayorbaliharaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमं चरुं सौम्यं श्यामाकं पञ्चमया ऋचा जुहोति । पार्वणादिस्विष्टकृदन्तं कृत्वा ततः चरुप्राशनं करोति यजमानः । कर्ता प्राशित्रहरणे द्विरवदानं चरूणाम् । सर्वेषां प्रतिहविषां समुद्धृत्य प्राशित्रहरणे कृत्वा यजमानाय प्रयच्छति ॥ [अथ यजमानः प्राशित्रं गृह्णीते
pañcamaṃ caruṃ saumyaṃ śyāmākaṃ pañcamayā ṛcā juhoti | pārvaṇādisviṣṭakṛdantaṃ kṛtvā tataḥ caruprāśanaṃ karoti yajamānaḥ | kartā prāśitraharaṇe dviravadānaṃ carūṇām | sarveṣāṃ pratihaviṣāṃ samuddhṛtya prāśitraharaṇe kṛtvā yajamānāya prayacchati || [atha yajamānaḥ prāśitraṃ gṛhṇīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः हृदयमन्वालभ्य जपति ऽअमोऽसि प्राणऽ इति मन्त्रेण । ऽस्वाहेष्टेभ्यःऽ इत्यादि उत्तरतन्त्रम् ॥ वत्सः प्रथमजो ग्रीष्मे वासः शरदि दक्षिणा
tataḥ hṛdayamanvālabhya japati 'amo'si prāṇa' iti mantreṇa | 'svāheṣṭebhyaḥ' ityādi uttaratantram || vatsaḥ prathamajo grīṣme vāsaḥ śaradi dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[शक्त्या वा दक्षिणां दद्यात्
[śaktyā vā dakṣiṇāṃ dadyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.