अष्टमे वर्षे ब्रह्मचर्यम् द्वादशसंवत्सरादर्वागा तत्राष्टमे वर्षे कुर्यात् स्मृत्युक्ते शुभनक्षत्रे तस्मिन्नहनि पूर्वाह्णे उपक्रम्य पूर्वं नान्दीमुकं कृत्वा ततः पुण्याहे पूर्वाह्णे उपक्रम्य पूर्वनान्तीमुखं कृत्वा ततः पुण्याहे पूर्वाह्ने आचार्यः सहसिरसं स्नापयित्वा वटोः सर्वपनं कारयित्वा स्नात्वालंकृत्याहतेन वाससा परिधाय चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य प्राङ्मुखोपविश्य पादौ क्षोलनीमाक्रम्य दक्षिणे शिष्यस्तद्वदाचार्य स्वयं दारोर्वा दद्यात्तूष्णीं नवोपतं व्रतिमुचे तद्वद्धिरण्ये लोम्ना चर्मणि उपवीतोभूत्वा तयोः पुनराचम्य गृह्याग्निं प्रतिष्ठाय विस्मृतं सगोत्रेर्ऽधं ॥॥॥॥। चौलोपनयनगोदानेषु ततःसमूहनादि प्रपदान्तं कृत्वा इध्माङ्गं हुत्वा ततो ऽन्वारब्धायां व्याहृतिभिः तिसृभिः हुत्वा उभाभ्यां हस्ताभ्यां माणवकं गृहीत्वा यममा दभ वाचयित्वा --- प्रेक्षेत्सवितारं ध्यायन् नुष्णेनेत्युष्णोदकं प्रोक्षेद्वायुं ध्यायन् दक्षिणेन अञ्जलिं माणवकः पूरयित्वा दक्षिणतः केशान्वापयित्वाप उन्दन्तु इति वापयित्वा विष्णोर्दष्ट्रो ऽसि इत्यादर्श प्रेक्षेद् ओषधे त्रायस्वैनमिति दर्भ पिञ्जूली प्रक्षाल्या स्थाने प्रतिष्ठाप्य स्वधिते नैनं हिंसीः इत्यादर्शं ओषधीरिति संजोज्य येन पूषेति विप्रास्तं प्रोक्षेयुः अन्यपुरुषः सकृदायसेन प्रच्छिद्या सप्तभिः केशाग्रान् दर्भाग्रयुक्तान् तूष्णीं अनडुह प्रक्षिप्यपुनश्च उन्दनादि प्रभृत्य एवं पश्चादुत्तरस्य त्रियायुर्षमिति मूर्धानं परिगृह्या जपे तदुपसृप्य कुर्येति ब्राह्मणं ब्रूयात् को नामेति पृच्छेदाचार्यः शिष्यो नक्षत्र स्वयं नाम ब्रूयात् तूष्णीं शिष्याञ्जलौ निलीय तथा भूमौशिष्यः ततः आचार्यो ब्रूयात् ताभ्यां हस्ताभ्यां माणवकाञ्जलिं गृह्णीयात् देवस्य त्वेत्याचार्यो मन्त्री सूर्यस्येव दुकृदात्वानावर्त्यः प्राङ्मुखस्तिष्ठन् आचार्यपृष्ठतः प्राङ्मुखः स्थित्वा उभौ करतलेन शिष्यस्य नाभिदेशं स्पृष्ट्वा प्राणानामित्य् अन्तं क इत्यदरअहुर इत्युरसि कृसर इति कण्ठे सं॥॥॥॥॥। सव्येन सव्यं देवाय त्वेत्यपसव्ये वा सव्यं प्रजापतये त्वेति पुनश्च वटुः प्राङ्मुखो भूत्वाचार्यो ब्रह्मचार्योस्यसौ समिधमा धेहि आपो ऽशान कर्म कुरु मा दिवा स्वाप्सीः इति त्वं ब्रह्मचारोत्यर्थः स्वमग्नि कार्यं कुरुत स्रावमन प्राणाग्निगोत्रोदिति वा जठरत्वामित्य एवं कर्तव्यमित्याचार्यो ब्रूयातु तथास्त्विति तान् प्रतिप्य प्रातराहुतिं हुत्वा स्वसूक्तं गीत्वा प्राणायामं कुर्यात स्वगोत्रे वान्यगोत्रे वा स्वगोत्रे वेदर्यभागं दद्यादन्यगोत्रे वेत्यादं विभस्य स्वगोत्रे पुरस्ताद्देशेद एकदेशे शाउदमित्युक्त्वा प्रणयनं विदुस् तमग्निं बर्हिषि सद्यो निधाय ततः समूहनादि प्रपदान्तं कृत्वा इध्माङ्गं हुत्वा ततोन्वारब्धे व्याहृतिभिस्तिसृभिः हुत्वा पुनश्च समस्ताभिश्च हुत्वाग्ने व्रतपत इत्यादिभिः माणवको हुत्वा तत्राग्निगुर्वोमध्यनयेद् तथा मत्वा ब्राह्मण आचार्य तिष्टस्वदुः प्राङ्मुखो भूत्वा प्रागग्रान्दर्भान् ब्राह्मणं स्थित्वा पूरयित्वोदकजशं गृह्णोयात् शिष्याञ्जलिं कारयित्वा आचार्ये पर्यञ्जलिं ब्राह्मणं पूरयित्वा मन्त्रेत्याचार्ये जपित्वा शिष्याञ्जलिं प्रेक्षयेत् ब्रह्मचार्यतः प्राणायामं कृत्वा परिषिचाभ्यर्च्य अग्नये समिधमित्येकां समिधमादद्यात् प्रजापतिं मनसा द्वितीयेन हुत्वा श्रद्धा मे धेत्यग्निमुण्स्थायामात्मानमभिवाद्य त्रियायुषमिति भस्म गृहीत्वा मध्यमेलचानामिकाङ्गुष्ठेन संयूय ब्रह्मा बिन्दुरसीति भाले आयुः बिन्दुरसीति शिरसि श्रीर्बिन्दुरसीति उरसि श्रद्ध बिन्दुरसीति गले मेधा बिन्दुरसीति नाभौ तेजो बिन्दुरसीति दक्षिणबाहुमूले कामबिन्दुरसीति सव्ये वासुपृष्ठे सर्वकामेति सर्वाङ्गे वा ततो भैक्षं याचेत् तत् भैक्षं ब्रह्मणे दद्यात् आचार्याधीनः तूष्णीं तिष्ठेत् ततो मध्याङ्गे यथोक्तमार्जनं कुर्यात् सायमग्निकार्यं ततो ब्राह्मणभोजनं ततो ब्राह्मणभोजनम्
aṣṭame varṣe brahmacaryam dvādaśasaṃvatsarādarvāgā tatrāṣṭame varṣe kuryāt smṛtyukte śubhanakṣatre tasminnahani pūrvāhṇe upakramya pūrvaṃ nāndīmukaṃ kṛtvā tataḥ puṇyāhe pūrvāhṇe upakramya pūrvanāntīmukhaṃ kṛtvā tataḥ puṇyāhe pūrvāhne ācāryaḥ sahasirasaṃ snāpayitvā vaṭoḥ sarvapanaṃ kārayitvā snātvālaṃkṛtyāhatena vāsasā paridhāya caturasraṃ sthaṇḍilamupalipya prāṅmukhopaviśya pādau kṣolanīmākramya dakṣiṇe śiṣyastadvadācārya svayaṃ dārorvā dadyāttūṣṇīṃ navopataṃ vratimuce tadvaddhiraṇye lomnā carmaṇi upavītobhūtvā tayoḥ punarācamya gṛhyāgniṃ pratiṣṭhāya vismṛtaṃ sagotrer'dhaṃ ......... caulopanayanagodāneṣu tataḥsamūhanādi prapadāntaṃ kṛtvā idhmāṅgaṃ hutvā tato 'nvārabdhāyāṃ vyāhṛtibhiḥ tisṛbhiḥ hutvā ubhābhyāṃ hastābhyāṃ māṇavakaṃ gṛhītvā yamamā dabha vācayitvā --- prekṣetsavitāraṃ dhyāyan nuṣṇenetyuṣṇodakaṃ prokṣedvāyuṃ dhyāyan dakṣiṇena añjaliṃ māṇavakaḥ pūrayitvā dakṣiṇataḥ keśānvāpayitvāpa undantu iti vāpayitvā viṣṇordaṣṭro 'si ityādarśa prekṣed oṣadhe trāyasvainamiti darbha piñjūlī prakṣālyā sthāne pratiṣṭhāpya svadhite nainaṃ hiṃsīḥ ityādarśaṃ oṣadhīriti saṃjojya yena pūṣeti viprāstaṃ prokṣeyuḥ anyapuruṣaḥ sakṛdāyasena pracchidyā saptabhiḥ keśāgrān darbhāgrayuktān tūṣṇīṃ anaḍuha prakṣipyapunaśca undanādi prabhṛtya evaṃ paścāduttarasya triyāyurṣamiti mūrdhānaṃ parigṛhyā jape tadupasṛpya kuryeti brāhmaṇaṃ brūyāt ko nāmeti pṛcchedācāryaḥ śiṣyo nakṣatra svayaṃ nāma brūyāt tūṣṇīṃ śiṣyāñjalau nilīya tathā bhūmauśiṣyaḥ tataḥ ācāryo brūyāt tābhyāṃ hastābhyāṃ māṇavakāñjaliṃ gṛhṇīyāt devasya tvetyācāryo mantrī sūryasyeva dukṛdātvānāvartyaḥ prāṅmukhastiṣṭhan ācāryapṛṣṭhataḥ prāṅmukhaḥ sthitvā ubhau karatalena śiṣyasya nābhideśaṃ spṛṣṭvā prāṇānāmity antaṃ ka ityadaraahura ityurasi kṛsara iti kaṇṭhe saṃ........... savyena savyaṃ devāya tvetyapasavye vā savyaṃ prajāpataye tveti punaśca vaṭuḥ prāṅmukho bhūtvācāryo brahmacāryosyasau samidhamā dhehi āpo 'śāna karma kuru mā divā svāpsīḥ iti tvaṃ brahmacārotyarthaḥ svamagni kāryaṃ kuruta srāvamana prāṇāgnigotroditi vā jaṭharatvāmitya evaṃ kartavyamityācāryo brūyātu tathāstviti tān pratipya prātarāhutiṃ hutvā svasūktaṃ gītvā prāṇāyāmaṃ kuryāta svagotre vānyagotre vā svagotre vedaryabhāgaṃ dadyādanyagotre vetyādaṃ vibhasya svagotre purastāddeśeda ekadeśe śāudamityuktvā praṇayanaṃ vidus tamagniṃ barhiṣi sadyo nidhāya tataḥ samūhanādi prapadāntaṃ kṛtvā idhmāṅgaṃ hutvā tatonvārabdhe vyāhṛtibhistisṛbhiḥ hutvā punaśca samastābhiśca hutvāgne vratapata ityādibhiḥ māṇavako hutvā tatrāgnigurvomadhyanayed tathā matvā brāhmaṇa ācārya tiṣṭasvaduḥ prāṅmukho bhūtvā prāgagrāndarbhān brāhmaṇaṃ sthitvā pūrayitvodakajaśaṃ gṛhṇoyāt śiṣyāñjaliṃ kārayitvā ācārye paryañjaliṃ brāhmaṇaṃ pūrayitvā mantretyācārye japitvā śiṣyāñjaliṃ prekṣayet brahmacāryataḥ prāṇāyāmaṃ kṛtvā pariṣicābhyarcya agnaye samidhamityekāṃ samidhamādadyāt prajāpatiṃ manasā dvitīyena hutvā śraddhā me dhetyagnimuṇsthāyāmātmānamabhivādya triyāyuṣamiti bhasma gṛhītvā madhyamelacānāmikāṅguṣṭhena saṃyūya brahmā bindurasīti bhāle āyuḥ bindurasīti śirasi śrīrbindurasīti urasi śraddha bindurasīti gale medhā bindurasīti nābhau tejo bindurasīti dakṣiṇabāhumūle kāmabindurasīti savye vāsupṛṣṭhe sarvakāmeti sarvāṅge vā tato bhaikṣaṃ yācet tat bhaikṣaṃ brahmaṇe dadyāt ācāryādhīnaḥ tūṣṇīṃ tiṣṭhet tato madhyāṅge yathoktamārjanaṃ kuryāt sāyamagnikāryaṃ tato brāhmaṇabhojanaṃ tato brāhmaṇabhojanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.