इति श्रीमद्भट्टरामेश्वरसूनुनारायणभट्टविरचितायां वृत्तरत्नाकरव्याख्यायां मात्रावृत्ताधिकारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः ॥ ---------------------------- तृतीयो ऽध्यायः गुः श्त्रीः
iti śrīmadbhaṭṭarāmeśvarasūnunārāyaṇabhaṭṭaviracitāyāṃ vṛttaratnākaravyākhyāyāṃ mātrāvṛttādhikāro nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ // ---------------------------- tṛtīyo 'dhyāyaḥ guḥ śtrīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौ स्त्री
gau strī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मो नारी
mo nārī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रो मृगी
ro mṛgī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्गौ चेत्कन्या
mgau cetkanyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्गौ गिति पङ्क्तिः
mgau giti paṅktiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यौ स्तस्तनुमध्या
tyau stastanumadhyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशिवदना न्यौ
śaśivadanā nyau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युल्लेखा मो मः
vidyullekhā mo maḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्सा चेद्वसुमती
tsā cedvasumatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्सौ गः स्यान्मदलेखाः
msau gaḥ syānmadalekhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भौ गिति चित्रपदा गः
bhau giti citrapadā gaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मो मो गो गो विद्युन्माला
mo mo go go vidyunmālā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माणवकं भात्तलगा
māṇavakaṃ bhāttalagā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्नौ गौ हंसरुतमेतत्
mnau gau haṃsarutametat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
र्जौ समानिका गलौ च
rjau samānikā galau ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणिका जरौ लगौ
pramāṇikā jarau lagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितानमाभ्यां यदन्यत्
vitānamābhyāṃ yadanyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम्नसाविह हलमुखी
rāmnasāviha halamukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजगशिशुभृतां नौ मः
bhujagaśiśubhṛtāṃ nau maḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्सा ज्गौ शुद्धविराडिदं मतम्
msā jgau śuddhavirāḍidaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्नौ ज्गौ चेति पणवनामकम्
mnau jgau ceti paṇavanāmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
र्जौ रगौ मयूरसारिणी स्यात्
rjau ragau mayūrasāriṇī syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्मौ सगयुक्तौ रुक्मवतीयम्
bhmau sagayuktau rukmavatīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्ता ज्ञेया मभसगयुक्ता
mattā jñeyā mabhasagayuktā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरजगौर्भवेन्मनोरमा
narajagaurbhavenmanoramā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्जौ जो गुरुणेयमुपस्थिता
tjau jo guruṇeyamupasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ गः
syādindravajrā yadi tau jagau gaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेन्द्रवज्रा जतजास्ततो गौ
upendravajrā jatajāstato gau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादौ यदीयावुपजातयस्ताः
pādau yadīyāvupajātayastāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरन्ति जातिष्विदमेव नाम मे
smaranti jātiṣvidameva nāma me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नजजलगैर्गदिता सुमुखी
najajalagairgaditā sumukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोधकवृत्तमिदं भभभाद्गौ
dodhakavṛttamidaṃ bhabhabhādgau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालिन्युक्ता म्तौ तगौ गो ऽब्धिलोकैः
śālinyuktā mtau tagau go 'bdhilokaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातोर्मीयं कथिता म्भौ तगौ गः
vātormīyaṃ kathitā mbhau tagau gaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाणरसैः स्याद्भतनगगैः श्रीः
vāṇarasaiḥ syādbhatanagagaiḥ śrīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्भौ न्लौ गः स्याद् भ्रमरविलसितम्
mbhau nlau gaḥ syād bhramaravilasitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रान्नराविह रथोद्धता लगौ
rānnarāviha rathoddhatā lagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वागतेति रनभाद्गुरुयुग्मम्
svāgateti ranabhādguruyugmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननरलगुरुरचिता वृन्ता
nanaralagururacitā vṛntā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननरमगुरुभिश्च भद्रिका
nanaramagurubhiśca bhadrikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येनिका रजौ रलौ गुरुर्पदा
śyenikā rajau ralau gururpadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौक्तिकमाला यदि भतनाद्गौ
mauktikamālā yadi bhatanādgau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थितमिदं ज्सौ ताद्गकारौ
upasthitamidaṃ jsau tādgakārau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रवर्त्म निगदन्ति रनभसैः
candravartma nigadanti ranabhasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जतौ तु वंशस्थमुदीरितं जरौ
jatau tu vaṃśasthamudīritaṃ jarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यादिन्द्रवंशा ततजै रसंयुतैः
syādindravaṃśā tatajai rasaṃyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह तोटकमम्बुधिसैः प्रथितम्
iha toṭakamambudhisaiḥ prathitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतविलम्बितमाह नभौ भरौ
drutavilambitamāha nabhau bharau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिनुशरविरतिर्नौ म्यौ पुटो ऽयम्
minuśaraviratirnau myau puṭo 'yam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमुदितवदना भवेन्नौ च रौ
pramuditavadanā bhavennau ca rau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नयसहितौ न्यौ कुसुमवचित्रा
nayasahitau nyau kusumavacitrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसैर्जसजसा जलोद्धतगतिः
rasairjasajasā jaloddhatagatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्जगणं वद मौक्तिकदाम
caturjagaṇaṃ vada mauktikadāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजङ्गप्रयातं भवेद्यैश्चतुभिः
bhujaṅgaprayātaṃ bhavedyaiścatubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रैश्चतुर्भिर्युता स्रग्विणी सम्मता
raiścaturbhiryutā sragviṇī sammatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुवि भवेन्नभजरैः प्रियंवदा
bhuvi bhavennabhajaraiḥ priyaṃvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यौ त्यौ मणिमाला च्छिन्ना गुहवक्त्रैः
tyau tyau maṇimālā cchinnā guhavaktraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरैरभाणि ललिता तभौजरौ
dhīrairabhāṇi lalitā tabhaujarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमिताक्षरा सजससैरुदिता
pramitākṣarā sajasasairuditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननभरसहिता महितोज्ज्वला
nanabharasahitā mahitojjvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाश्वैश्छिन्ना वैश्यदेवी ममौ यौ
pañcāśvaiśchinnā vaiśyadevī mamau yau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्ध्यष्टाभिर्जलधरमाला म्भौ स्मौ
abdhyaṣṭābhirjaladharamālā mbhau smau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह नवमालिका नजभयैः स्यात्
iha navamālikā najabhayaiḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरशरविरतिर्ननौ रौ प्रभा
svaraśaraviratirnanau rau prabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति नजावथ मालती जरौ
bhavati najāvatha mālatī jarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जभौ जरौ वदति पञ्चामरम्
jabhau jarau vadati pañcāmaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनवतामरसं नजजाद्यः
abhinavatāmarasaṃ najajādyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुरगरसयतिर्नौ ततौ गः क्षमा
turagarasayatirnau tatau gaḥ kṣamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्नौ ज्रौ गस्त्रिदशयतिः प्रहर्षिणीअम्
mnau jrau gastridaśayatiḥ praharṣiṇīam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्ग्रहैरतिरुचिरा जभस्जगाः
caturgrahairatirucirā jabhasjagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदै रन्ध्रैर्म्तौ यसगा मत्तमयूरम्
vedai randhrairmtau yasagā mattamayūram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
( उपस्थितमिदं ज्सौ त्सौ सगुरुकं चेत् )
( upasthitamidaṃ jsau tsau sagurukaṃ cet )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सजसा जगौ भवति मञ्जुभाषिणी
sajasā jagau bhavati mañjubhāṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननततगुरुभिश्चन्द्रिकाश्वर्तुभिः
nanatatagurubhiścandrikāśvartubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्तौ न्सौ गावक्षग्रहविरतिसम्बाधा
mtau nsau gāvakṣagrahaviratisambādhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननरसलघुगैः स्वरैरपराजिता
nanarasalaghugaiḥ svarairaparājitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननभनलघुगैः प्रहरणकलिता
nanabhanalaghugaiḥ praharaṇakalitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्ता वसन्ततिलका तभजा जगौ गः
uktā vasantatilakā tabhajā jagau gaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहोन्नतेयमुदिता मुनिकाश्यपेन
siṃhonnateyamuditā munikāśyapena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धर्षिणीयमुदिता मुनिसैतवेन
uddharṣiṇīyamuditā munisaitavena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्दुवदना भजसनैः सगुरुयुग्मैः
induvadanā bhajasanaiḥ saguruyugmaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विःसप्तच्छिदलोला म्सौ म्भौ गौ चरणे चेत्
dviḥsaptacchidalolā msau mbhau gau caraṇe cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विहतहयलघुरथ गिति शशिकला
dvihatahayalaghuratha giti śaśikalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रगिति भवति रसनवकयतिरियम्
sragiti bhavati rasanavakayatiriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुहययतिरिह मणिगुणनिकरः
vasuhayayatiriha maṇiguṇanikaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकैः
nanamayayayuteyaṃ mālinī bhogilokaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति नजौ भजौ रसहितौ प्रभद्रकम्
bhavati najau bhajau rasahitau prabhadrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सजना नयौ शरदशयतिरियमेला
sajanā nayau śaradaśayatiriyamelā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्रौ म्यौ यान्तौ भवेतां सप्ताष्टभिश्चन्द्रलेखा
mrau myau yāntau bhavetāṃ saptāṣṭabhiścandralekhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रत्रिनगैः स्वरात्खमृषभगजविलसितम्
bhratrinagaiḥ svarātkhamṛṣabhagajavilasitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नजभजरैः सदा भवति वाणिनी गयुक्तैः
najabhajaraiḥ sadā bhavati vāṇinī gayuktaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसै रुद्रैश्छिन्ना यमनसभला गः शिखरिणी
rasai rudraiśchinnā yamanasabhalā gaḥ śikhariṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जसौ जसयला वसुग्रहयतिश्च पृथ्वी गुरुः
jasau jasayalā vasugrahayatiśca pṛthvī guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिङ्मुनि वंशपत्रपतितं भरनभनलगैः
diṅmuni vaṃśapatrapatitaṃ bharanabhanalagaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसयुगहयैर्न्सौ म्रौ स्लौ गौ यदा हरिणी तदा
rasayugahayairnsau mrau slau gau yadā hariṇī tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दाक्रान्ता जलधिषडगैर्म्भौनतौ ताद् गुरु चेत्
mandākrāntā jaladhiṣaḍagairmbhaunatau tād guru cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयदशभिर्नजौ भजजला गुरु नर्कुटकम्
hayadaśabhirnajau bhajajalā guru narkuṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिगुहकार्ंअवैः कृतयति वद कोकिलकम्
muniguhakārṃavaiḥ kṛtayati vada kokilakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याद् भूतर्त्वश्वैः कुसुमितलतावेल्लिता म्तौ नयौ यौ
syād bhūtartvaśvaiḥ kusumitalatāvellitā mtau nayau yau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्याश्वैर्मसजस्तताः सगुरवः शार्दूलविक्रीडितम्
sūryāśvairmasajastatāḥ saguravaḥ śārdūlavikrīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेया सप्ताश्वषड्भ्र्मरभनययुता भ्लो गः सुवदना
jñeyā saptāśvaṣaḍbhrmarabhanayayutā bhlo gaḥ suvadanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्री रजौ गलौ भवेदिहेदृशेन लक्षणेन वृत्तनाम
trī rajau galau bhavedihedṛśena lakṣaṇena vṛttanāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्रभ्नैर्यानां त्रयेण त्रिमुनियतियुता स्रग्धरा कीर्तितेयम्
mrabhnairyānāṃ trayeṇa trimuniyatiyutā sragdharā kīrtiteyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रौ नरना रनावथ गुरुर्दिगर्कविरमं हि भद्रकमिति
bhrau naranā ranāvatha gururdigarkaviramaṃ hi bhadrakamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदिह नजौ भजौ भ्जभलगास्तदश्वललितं हरार्कयतिमम्
yadiha najau bhajau bhjabhalagāstadaśvalalitaṃ harārkayatimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मताक्रीडा मौ त्नौ नौ नल्गिति भवति वसुशरदशयतियुता
matākrīḍā mau tnau nau nalgiti bhavati vasuśaradaśayatiyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतमुनिनैर्यतिरिह भतनाः स्भौ भनयाश्च यदि भवति तन्वी
bhūtamuninairyatiriha bhatanāḥ sbhau bhanayāśca yadi bhavati tanvī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रौञ्जपदा भमौ स्मौ ननना न्गाविषशरवसुमुनिविरतिरिह भवेत्
krauñjapadā bhamau smau nananā ngāviṣaśaravasumuniviratiriha bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्वीशाश्वच्छेदोपेतं ममतनयुगनरसलगैर्भुजङ्गविजृम्भितम्
vasvīśāśvacchedopetaṃ mamatanayuganarasalagairbhujaṅgavijṛmbhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मो नाः षट् सगगिति यदि नवरसरसशरयतियुतमपवाहाख्यम्
mo nāḥ ṣaṭ sagagiti yadi navarasarasaśarayatiyutamapavāhākhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ह नयुगलं ततः सप्तरेफा स्तदा चण्डवृष्टिप्रपातो भवेद्दण्डकः
yadi ha nayugalaṃ tataḥ saptarephā stadā caṇḍavṛṣṭiprapāto bhaveddaṇḍakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिचरणविवृद्धरेफाः स्युर्णार्णवव्यालजीमूतलीलाकरोद्दामशङ्खादयः
praticaraṇavivṛddharephāḥ syurṇārṇavavyālajīmūtalīlākaroddāmaśaṅkhādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रचितकसमभिधो धीरधीभिः स्मृतोदण्डको नद्वयादुत्तरैः सप्तभिर्यैः
pracitakasamabhidho dhīradhībhiḥ smṛtodaṇḍako nadvayāduttaraiḥ saptabhiryaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.