द्वितीय-पटलम् करयोर् युगलं विधायेत्य् आदिना सूचितं मन्त्रम् उद्धर्तुम् आदौ गोपाल-मन्त्रेष्व् अपि मौलीभूतौ दशाक्षराष्टादशाक्षरौ प्रथमं संस्तौति-वक्ष्ये मनुम् इति । वक्ष्ये मनुं त्रिभुवन-प्रथितात्म-भावम् अक्षीण-पुण्य-निचयैर् मुनिभिर् विमृग्यम् । पक्षीन्द्र-केतु-विषयं वसु-धर्म-काम- मोक्ष-प्रदं सकल-कर्मणि कर्म-दक्षम्
dvitīya-paṭalam karayor yugalaṃ vidhāyety ādinā sūcitaṃ mantram uddhartum ādau gopāla-mantreṣv api maulībhūtau daśākṣarāṣṭādaśākṣarau prathamaṃ saṃstauti-vakṣye manum iti | vakṣye manuṃ tribhuvana-prathitātma-bhāvam akṣīṇa-puṇya-nicayair munibhir vimṛgyam | pakṣīndra-ketu-viṣayaṃ vasu-dharma-kāma- mokṣa-pradaṃ sakala-karmaṇi karma-dakṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिगुह्यम् अबोध-तूल-राशि- ज्वलनं वाग्-आधिपत्य-दं नराणाम् । दुरितापहरं विषापमृत्यु- ग्रह-रोगादि-निवारणैक-हेतुम्
atiguhyam abodha-tūla-rāśi- jvalanaṃ vāg-ādhipatya-daṃ narāṇām | duritāpaharaṃ viṣāpamṛtyu- graha-rogādi-nivāraṇaika-hetum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयदं प्रधने ऽभयदं विपिने सलिल-प्लवने सुख-तारणदम् । नर-सप्ति-रथ-द्विप-वृद्धि-करं सुत-गो-धरणी-धन-धान्य-करम्
jayadaṃ pradhane 'bhayadaṃ vipine salila-plavane sukha-tāraṇadam | nara-sapti-ratha-dvipa-vṛddhi-karaṃ suta-go-dharaṇī-dhana-dhānya-karam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बल-वीर्य-शौर्य-निचय-प्रतिभा- स्वर-वर्ण-कान्ति-सुभगत्व-करम् । ब्रह्माण्ड-कोटि-मणिम् आदि-गुणा- ष्टकदं किम् अत्र बहुनाखिल-दम्
bala-vīrya-śaurya-nicaya-pratibhā- svara-varṇa-kānti-subhagatva-karam | brahmāṇḍa-koṭi-maṇim ādi-guṇā- ṣṭakadaṃ kim atra bahunākhila-dam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दशाक्षर-मन्त्र-राजम् उद्धरति-शार्ङ्गीत्य् आदिना । शार्ङ्गी सो ऽतुर-दन्तः परो रामाक्षि-युक् द्वितीयार्णम् । शूली सौरिर् बालो बलानुज-द्वयम् अथाक्षर-चतुष्टयम्
atha daśākṣara-mantra-rājam uddharati-śārṅgīty ādinā | śārṅgī so 'tura-dantaḥ paro rāmākṣi-yuk dvitīyārṇam | śūlī saurir bālo balānuja-dvayam athākṣara-catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूर-तुरीयः सानन आवृत्तः स्यात् सुशोभो ऽष्तमो ऽग्नि-सखः । तद्-दयिताक्षर-युग्मं तद्-उपरिगस् त्व् एवम् उद्धरेन् मन्त्रम्
śūra-turīyaḥ sānana āvṛttaḥ syāt suśobho 'ṣtamo 'gni-sakhaḥ | tad-dayitākṣara-yugmaṃ tad-uparigas tv evam uddharen mantram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशित इति- प्रकाशितो दशाक्षरो मनुस् त्व् अयं मधु-द्विषः । विशेषतः पदारविन्द-युग्मं भक्ति-वर्धनः
prakāśita iti- prakāśito daśākṣaro manus tv ayaṃ madhu-dviṣaḥ | viśeṣataḥ padāravinda-yugmaṃ bhakti-vardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रस्य ऋष्य्-आदिकं दर्शयति-नारद इति । नारदो मुनिर् अमुष्य कीर्तितश् छन्द उक्तम् ऋषिभिर् विराड् इति । देवता-सकल-लोक-मङ्गलो नन्द-गोप-तनयः समीरितह्
mantrasya ṛṣy-ādikaṃ darśayati-nārada iti | nārado munir amuṣya kīrtitaś chanda uktam ṛṣibhir virāḍ iti | devatā-sakala-loka-maṅgalo nanda-gopa-tanayaḥ samīritah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुनास्य मन्त्रस्य पञ्चाङ्गानि दर्शयति-अङ्गानीत्य् आदिना- अङ्गानि पञ्च हुत-भुग् दयिता-समेतैश् चक्रैर् अमुष्य मुख-वृत्त-विषूपपन्नैः । त्रैलोक्य-रक्षण-युजाप्य् असुरान्तकाख्य- पूर्वेण चेह कथितानि विभक्ति-युक्तैः
adhunāsya mantrasya pañcāṅgāni darśayati-aṅgānīty ādinā- aṅgāni pañca huta-bhug dayitā-sametaiś cakrair amuṣya mukha-vṛtta-viṣūpapannaiḥ | trailokya-rakṣaṇa-yujāpy asurāntakākhya- pūrveṇa ceha kathitāni vibhakti-yuktaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये नतिः शिरसि पावक-प्रिया स-वषट्-शिखाहुम् इति वर्मणि स्थितम् । स-फड्-अस्त्रम् इत्य् उदितम् अङ्ग-पञ्चकं स-चतुर्थि-वौषड्-उदितं दृशोर् यदि
hṛdaye natiḥ śirasi pāvaka-priyā sa-vaṣaṭ-śikhāhum iti varmaṇi sthitam | sa-phaḍ-astram ity uditam aṅga-pañcakaṃ sa-caturthi-vauṣaḍ-uditaṃ dṛśor yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ दशाङ्गानि दर्शयति- मन्त्रार्णैर् दशभिर् उपेत-चन्द्र-खण्डैर् अङ्गानां दशकम् उदीरितं नमो ऽन्तम् । हृद्-छीर्षं तद्-अनु शिखातनुत्र-मन्त्रं पार्श्व-द्वन्द्व-सकटि-पृष्ठम्-मूर्ध-युक्तम्
|| daśāṅgāni darśayati- mantrārṇair daśabhir upeta-candra-khaṇḍair aṅgānāṃ daśakam udīritaṃ namo 'ntam | hṛd-chīrṣaṃ tad-anu śikhātanutra-mantraṃ pārśva-dvandva-sakaṭi-pṛṣṭham-mūrdha-yuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुनास्य मन्त्रस्य बीज-शक्त्य्-अधिष्ठातृ-देवता-प्रकृति-विनियोगान् दर्शयति वक्ष्य इत्य् आदिना । वक्ष्ये मन्त्रस्यास्य बीजं च शक्ति- चक्री शक्री वाम-नेत्र-प्रदीप्तः । स-प्रद्युम्नो बीजम् एतत्-प्रदिष्टं मन्त्र-प्राद्युम्नो जगन्-मोहनो ऽयम्
adhunāsya mantrasya bīja-śakty-adhiṣṭhātṛ-devatā-prakṛti-viniyogān darśayati vakṣya ity ādinā | vakṣye mantrasyāsya bījaṃ ca śakti- cakrī śakrī vāma-netra-pradīptaḥ | sa-pradyumno bījam etat-pradiṣṭaṃ mantra-prādyumno jagan-mohano 'yam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिम् आह-हंस इति । हंसो मेदो वक्र-वृत्ताभ्युपेतः पोत्री नेत्राद्य्-अन्वितो ऽसौ युगार्णा । प्रोक्ता शक्तिः सर्व-गीर्-वाण-वृन्दैर् वन्दस्याग्नेर् वल्लभा काम-देयम्
śaktim āha-haṃsa iti | haṃso medo vakra-vṛttābhyupetaḥ potrī netrādy-anvito 'sau yugārṇā | proktā śaktiḥ sarva-gīr-vāṇa-vṛndair vandasyāgner vallabhā kāma-deyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनियोगम् आह-विनियोग इति । विन्योगस्य मन्त्रस्य पुरुषार्थ-चतुष्टये । कृष्णं प्रकृतिर् इत्य् उक्तो दुर्गाधिष्ठातृ-देवता
viniyogam āha-viniyoga iti | vinyogasya mantrasya puruṣārtha-catuṣṭaye | kṛṣṇaṃ prakṛtir ity ukto durgādhiṣṭhātṛ-devatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रार्थम् आह-गोपायतीत्य् आदिना । गोपायेति सकलम् इदं गोपायति परं पुमांसम् इति गोपी । प्रकृतेस् तस्या जातं जन इति नदादिकं पृथिव्य्-अन्तम्
mantrārtham āha-gopāyatīty ādinā | gopāyeti sakalam idaṃ gopāyati paraṃ pumāṃsam iti gopī | prakṛtes tasyā jātaṃ jana iti nadādikaṃ pṛthivy-antam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनयोर् गोपी-जनयोः समीरणाद् आश्रितो व्याप्त्या । वल्लभ इत्य् उपदिष्टं सान्द्रानन्दं निरञ्जनं ज्योतिः
anayor gopī-janayoḥ samīraṇād āśrito vyāptyā | vallabha ity upadiṣṭaṃ sāndrānandaṃ nirañjanaṃ jyotiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाहेत्य् आत्मानं गमयामीत्य् अतेजसे तस्मै । यः कार्य-कारणेशः परमात्मेत्य् अच्युतैकतास्य मनोः
svāhety ātmānaṃ gamayāmīty atejase tasmai | yaḥ kārya-kāraṇeśaḥ paramātmety acyutaikatāsya manoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकारान्तरेणार्थम् आह-अथवेति । अथवा गोपीजन इति समस्त-जगद्-वन-शक्ति-समुदायः । तस्य स्वानन्यस्य स्वामी वल्लभ इति ह निर्दिष्टः
prakārāntareṇārtham āha-athaveti | athavā gopījana iti samasta-jagad-vana-śakti-samudāyaḥ | tasya svānanyasya svāmī vallabha iti ha nirdiṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकारान्तरेणार्थम् आह-अथवेति । अथवा व्रज-युवतीनां दयिताय जुहोमि मां मदीयम् अपीत्य् अर्पयेत् समस्तं ब्रह्मणि सुगणे समस्त-सम्पत्त्यै
prakārāntareṇārtham āha-athaveti | athavā vraja-yuvatīnāṃ dayitāya juhomi māṃ madīyam apīty arpayet samastaṃ brahmaṇi sugaṇe samasta-sampattyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादशाक्षर-मन्त्रोद्धाराय तद्-अन्तर्भूतौ कृष्ण-गोविन्द-शब्दौ प्रथमतो विविच्य दर्शयति-कृष्-शब्द इति । कृष्-शब्दः सत्तार्थो णश् चानन्दात्मकस् ततः कृष्णः । भक्ताघ-कर्षणाद् अपि तद्-वर्णत्वाच् च मन्त्र-मय-वपुषः
aṣṭādaśākṣara-mantroddhārāya tad-antarbhūtau kṛṣṇa-govinda-śabdau prathamato vivicya darśayati-kṛṣ-śabda iti | kṛṣ-śabdaḥ sattārtho ṇaś cānandātmakas tataḥ kṛṣṇaḥ | bhaktāgha-karṣaṇād api tad-varṇatvāc ca mantra-maya-vapuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गो-शब्द-वाचकत्वाज् ज्ञानं तेनोपलभ्यते गोविन्दः । वेत्तीति शब्द-राशिं गोविन्दो गो-विचारनाद् अपि च
go-śabda-vācakatvāj jñānaṃ tenopalabhyate govindaḥ | vettīti śabda-rāśiṃ govindo go-vicāranād api ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं मन्त्रम् उद्धरति- एते ऽभिख्ये ऽनुक्रमतस् तूर्य-विभक्त्या मन्त्रात् पूर्वं मन्मथ-बीजाद् अथ पश्चात् । स्यातां चेद् अष्टादश-वर्णो मनु-वर्यो गुह्याद् गुह्यो वाञ्छित-चिन्तामणिर् एषः
idānīṃ mantram uddharati- ete 'bhikhye 'nukramatas tūrya-vibhaktyā mantrāt pūrvaṃ manmatha-bījād atha paścāt | syātāṃ ced aṣṭādaśa-varṇo manu-varyo guhyād guhyo vāñchita-cintāmaṇir eṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋष्य्-आदिकम् अप्य् आह-पूर्वेति । पूर्व-प्रदिष्टे मुनि-देवते ऽस्य छन्दस् तु गायत्रम् उशन्ति सन्तः । अङ्गानि मन्त्रार्ण-चतुष्कैर् वर्मावसानानि युगार्णम् अस्त्रम्
ṛṣy-ādikam apy āha-pūrveti | pūrva-pradiṣṭe muni-devate 'sya chandas tu gāyatram uśanti santaḥ | aṅgāni mantrārṇa-catuṣkair varmāvasānāni yugārṇam astram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजादिकम् आह-बीजम् इति । बीजं शक्तिः प्रकृतिर् विनियोगश् चापि पूर्ववद् अमुष्य । पूर्वतरस्य मनोरथं कथयामि न्यासम् अखिल-सिद्धि-करम्
bījādikam āha-bījam iti | bījaṃ śaktiḥ prakṛtir viniyogaś cāpi pūrvavad amuṣya | pūrvatarasya manorathaṃ kathayāmi nyāsam akhila-siddhi-karam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना न्यास-क्रमं दशार्णस्य कथयति-व्यापय्येति । व्यापय्यार्थो हस्तयोर् मन्त्रम् अन्तर् बाह्ये पार्श्वे तार-रुद्धं बुधेन । न्यासो वर्णैस् तार-युग्मान्तरस्थैर् बिन्दूत्तंसैर् हार्द-हृद्यैर् विधेयः
adhunā nyāsa-kramaṃ daśārṇasya kathayati-vyāpayyeti | vyāpayyārtho hastayor mantram antar bāhye pārśve tāra-ruddhaṃ budhena | nyāso varṇais tāra-yugmāntarasthair bindūttaṃsair hārda-hṛdyair vidheyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ उक्त-वर्ण-न्यास-स्थानम् आह-शाखास्व् इत्य् आदिना । शाखासु त्रीणि पर्वाण्य् अधि दशसु पृथग्-दक्षिणाङ्गुष्ठ-पूर्वं वामाङ्गष्ठावसानं न्यसतु विमल-धीः सृष्टिर् उक्ता करस्था । अङ्गुष्ठ-द्वन्द्व-पूर्वा स्थितिर् उभय-करे संहृतिर् वाम-पूर्वा दक्षाङ्गुष्ठान्तिकैतत् त्रयम् अपि सृजति स्थित्य्-उपेतं च कार्यम्
|| ukta-varṇa-nyāsa-sthānam āha-śākhāsv ity ādinā | śākhāsu trīṇi parvāṇy adhi daśasu pṛthag-dakṣiṇāṅguṣṭha-pūrvaṃ vāmāṅgaṣṭhāvasānaṃ nyasatu vimala-dhīḥ sṛṣṭir uktā karasthā | aṅguṣṭha-dvandva-pūrvā sthitir ubhaya-kare saṃhṛtir vāma-pūrvā dakṣāṅguṣṭhāntikaitat trayam api sṛjati sthity-upetaṃ ca kāryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत इति । ततः स्थिति-क्रमाद् बुधो दशाङ्गकानि विन्यसेत् । तद्-अङ्ग-पञ्चकं तथा विधिः समीरितः करे
tata iti | tataḥ sthiti-kramād budho daśāṅgakāni vinyaset | tad-aṅga-pañcakaṃ tathā vidhiḥ samīritaḥ kare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृका-न्यास-विशेषं दर्शयन् तत्त्व-न्यासं च क्रमेणाह-पुटितैर् इति । पुटितैर् मनुनाथ मातृआर्णैर् अभिविन्यस्य स-बिन्दुभिः पुरोवत् । अणु-संहृति-सृष्टि-मार्ग-भेदाद् दश-तत्त्व्वानि च मन्त्र-वर्ण-भाञ्जि
mātṛkā-nyāsa-viśeṣaṃ darśayan tattva-nyāsaṃ ca krameṇāha-puṭitair iti | puṭitair manunātha mātṛārṇair abhivinyasya sa-bindubhiḥ purovat | aṇu-saṃhṛti-sṛṣṭi-mārga-bhedād daśa-tattvvāni ca mantra-varṇa-bhāñji
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहार-सृष्टि-प्रकारं दर्शयति-संहृताव् इति । संहृतावन-गतो मनु-वर्यः सृष्टि-वर्त्मनि भवेत् प्रतियातः । उद्धृतिः खलु पुरोक्तवद् एषां न्यास-कर्म कथयाम्य् अधुनाहम्
saṃhāra-sṛṣṭi-prakāraṃ darśayati-saṃhṛtāv iti | saṃhṛtāvana-gato manu-varyaḥ sṛṣṭi-vartmani bhavet pratiyātaḥ | uddhṛtiḥ khalu puroktavad eṣāṃ nyāsa-karma kathayāmy adhunāham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्व-नामान्य् आह-महीति । मही-सलिल-पावकानिलवियन्ति गर्वो महान् पुनः प्रकृति-पुरुषौ पर इमानि तत्त्वान्य् अथ । पदान्धु-हृदयास्यकान्य् अधि तु पञ्च मध्ये द्वयं त्रयं सकल-गं ततो न्यसतु तद्-विपर्यासतः
tattva-nāmāny āha-mahīti | mahī-salila-pāvakānilaviyanti garvo mahān punaḥ prakṛti-puruṣau para imāni tattvāny atha | padāndhu-hṛdayāsyakāny adhi tu pañca madhye dvayaṃ trayaṃ sakala-gaṃ tato nyasatu tad-viparyāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुप्ततमो ऽयम् इति । गुप्ततमो ऽयं न्यासः सम्प्रोक्तस् तत्त्व-दशक-परिक्प्तः । कार्यो ऽन्य्ष्व् अपि सद्भिर् गोपाल-मनुषु झटिति फल-सिद्ध्यै
guptatamo 'yam iti | guptatamo 'yaṃ nyāsaḥ samproktas tattva-daśaka-parikptaḥ | kāryo 'nyṣv api sadbhir gopāla-manuṣu jhaṭiti phala-siddhyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यासान्तरम् आह-आकेशाद् इति । आकेशाद् आपादं दोर्भ्यां ध्रुव-पुटितम् अथ मनु-वरं न्यसेद् वपुषि । त्रिशो मूर्धन्य् अक्ष्णोः श्रुत्योर् घ्राणे मुख-हृदय-जठर-शिव-जानुपत्सु तथाक्षराणि
nyāsāntaram āha-ākeśād iti | ākeśād āpādaṃ dorbhyāṃ dhruva-puṭitam atha manu-varaṃ nyased vapuṣi | triśo mūrdhany akṣṇoḥ śrutyor ghrāṇe mukha-hṛdaya-jaṭhara-śiva-jānupatsu tathākṣarāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्ता सृष्टिः शिष्टैर् एषा स्थितिर् अपि मुनिभिर् अभिहिता हृदादि-मुखान्तिका । संहारो ऽङ्घ्र्य्-आदि-मूर्धान्तस् त्रितयम् इति विरचयेच् च सृष्टिम् अनु स्थितिम्
uktā sṛṣṭiḥ śiṣṭair eṣā sthitir api munibhir abhihitā hṛdādi-mukhāntikā | saṃhāro 'ṅghry-ādi-mūrdhāntas tritayam iti viracayec ca sṛṣṭim anu sthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्टैर् आगम-ज्ञैर् एषा सृष्टिर् उक्तेत्य् अर्थः । स्थितिर् अपि स्थिति-न्यासो ऽपि मुनिभिर् नारदादिभिर् हृदयादि-मुखान्तिका अभिहिता हृदयम् आरभ्य मुख-पर्यन्तं कथिता । तत्र क्रमः हृदय-जठर-लिङ्ग-जानु-पाद-मूर्धाक्षि-श्रवण-घ्राण-मुखानीति संहारो ऽङ्घ्र्य्-आदि-मूर्धान्तः कार्यः । तत्र मन्त्राक्षराणि प्रतिलोमेन देयानीतीदं त्रितयं विरचयतु अनु पश्चाद् एतत् त्रितय-करणानन्तरं पुनः सृष्टिम् स्थितिम् च विरचयतु । तथा च पञ्च न्यासाः कार्या इत्य् अर्थः । प्रयोगस् तु ग्ॐ नमः पीं नमः इत्य् आदि ॥३३॥ येषाम् आश्रमिणां यद्-अन्तो न्यासस् तद् दर्शयति -न्यास इति । न्यासः संहारान्तो मस्करि-वैखानसेषु विहितो ऽयम् । स्थित्य्-अन्तो गृहमेधिषु सृष्ट्य्-अन्तो वर्णिनाम् इति प्राहुः
śiṣṭair āgama-jñair eṣā sṛṣṭir uktety arthaḥ | sthitir api sthiti-nyāso 'pi munibhir nāradādibhir hṛdayādi-mukhāntikā abhihitā hṛdayam ārabhya mukha-paryantaṃ kathitā | tatra kramaḥ hṛdaya-jaṭhara-liṅga-jānu-pāda-mūrdhākṣi-śravaṇa-ghrāṇa-mukhānīti saṃhāro 'ṅghry-ādi-mūrdhāntaḥ kāryaḥ | tatra mantrākṣarāṇi pratilomena deyānītīdaṃ tritayaṃ viracayatu anu paścād etat tritaya-karaṇānantaraṃ punaḥ sṛṣṭim sthitim ca viracayatu | tathā ca pañca nyāsāḥ kāryā ity arthaḥ | prayogas tu goṃ namaḥ pīṃ namaḥ ity ādi ||33|| yeṣām āśramiṇāṃ yad-anto nyāsas tad darśayati -nyāsa iti | nyāsaḥ saṃhārānto maskari-vaikhānaseṣu vihito 'yam | sthity-anto gṛhamedhiṣu sṛṣṭy-anto varṇinām iti prāhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैराग्येति । वैराग्य-युजि गृहस्थे संहारं केचिद् आहुर् आचार्याः । सहजानौ वन-वासिनि स्थितिं च विद्यार्थिनां सृष्टिम्
vairāgyeti | vairāgya-yuji gṛhasthe saṃhāraṃ kecid āhur ācāryāḥ | sahajānau vana-vāsini sthitiṃ ca vidyārthināṃ sṛṣṭim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्ताक्षर-न्यासाङ्गुलि-नियमं दर्शयति-शिरसीत्य् आदिना । शिरसि विहिता मध्या सैवाक्ष्णि तर्जनिकान्विता श्रवसि रहिताङ्गुष्ठा ज्येष्ठान्वितोषकनिष्ठका । नसि च वदने सर्वाः सज्यायसी हृदि तर्जनी प्रथमज-युता मध्या नाभौ श्रवो-विहिता शिवे
uktākṣara-nyāsāṅguli-niyamaṃ darśayati-śirasīty ādinā | śirasi vihitā madhyā saivākṣṇi tarjanikānvitā śravasi rahitāṅguṣṭhā jyeṣṭhānvitoṣakaniṣṭhakā | nasi ca vadane sarvāḥ sajyāyasī hṛdi tarjanī prathamaja-yutā madhyā nābhau śravo-vihitā śive
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एवाङ्गुलयो जान्वोः साङ्गुष्ठास् तु पद-द्वये । स्थानार्णयोर् विनिमयो भवेन् नास्त्य् अङ्गुलि-स्थानयोः
tā evāṅgulayo jānvoḥ sāṅguṣṭhās tu pada-dvaye | sthānārṇayor vinimayo bhaven nāsty aṅguli-sthānayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं विभूति-पञ्जर-न्यासम् आह-वच्मीति । वच्म्य् अपरं न्यास-वरं भूत्य्-अभिधं भूतिकरम् । मन्त्र-दशावृत्ति-मयं गुप्ततमं मन्त्रि-वरैः
idānīṃ vibhūti-pañjara-nyāsam āha-vacmīti | vacmy aparaṃ nyāsa-varaṃ bhūty-abhidhaṃ bhūtikaram | mantra-daśāvṛtti-mayaṃ guptatamaṃ mantri-varaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यास-स्थानम् आह-आधारेत्य् आदिना । आधार-ध्वज-नाभि-हृद्-गल-मुखांसोरु-द्वये कन्धरा- नाभ्योः कुक्षि-हृदोरुरोज-युगले पार्श्वापर-श्रोणिषु । कास्याक्षि-श्रुतिनः कपोल-कर-पत्-सन्ध्य्-अग्र-शाखासु के तत्-प्राच्यादि-दिशासु मूर्ध्नि सकले दोष्णोश् च सक्थ्नोस् तथा
nyāsa-sthānam āha-ādhārety ādinā | ādhāra-dhvaja-nābhi-hṛd-gala-mukhāṃsoru-dvaye kandharā- nābhyoḥ kukṣi-hṛdoruroja-yugale pārśvāpara-śroṇiṣu | kāsyākṣi-śrutinaḥ kapola-kara-pat-sandhy-agra-śākhāsu ke tat-prācyādi-diśāsu mūrdhni sakale doṣṇoś ca sakthnos tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरो ऽक्ष्यास्य-कण्ठाख्य-हृत्-तुन्द-कन्दा- न्धु-जानु-प्रपत्स्वित्थमर्णान्मनूत्थान् । न्यसेच् छ्रोत्र-गण्डांस-वक्षोज-पार्श्व- स्फिग्-ऊरु-स्थली-जानु-जङ्घाङ्घ्रि-युक्षु
śiro 'kṣyāsya-kaṇṭhākhya-hṛt-tunda-kandā- ndhu-jānu-prapatsvitthamarṇānmanūtthān | nyasec chrotra-gaṇḍāṃsa-vakṣoja-pārśva- sphig-ūru-sthalī-jānu-jaṅghāṅghri-yukṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यास-फलम् आह-इतीति । इति कथितं विभूति-पञ्जरं सकल-सुखार्थ-धर्म-मोक्षदम् । नर-तरुणी-मनो ऽनुरञ्जनं हरि-चरणाब्ज-भक्ति-वर्धनम्
nyāsa-phalam āha-itīti | iti kathitaṃ vibhūti-pañjaraṃ sakala-sukhārtha-dharma-mokṣadam | nara-taruṇī-mano 'nurañjanaṃ hari-caraṇābja-bhakti-vardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्ति-पञ्जर-न्यासम् आह-स्फूर्तय इति । स्फूर्तये ऽथास्य मन्त्रस्य कीर्त्यते मूर्ति-पञ्जरम् । आर्ति-ग्रह-विषारि-घ्नं कीर्ति-श्री-कान्ति-पुष्टिदम्
mūrti-pañjara-nyāsam āha-sphūrtaya iti | sphūrtaye 'thāsya mantrasya kīrtyate mūrti-pañjaram | ārti-graha-viṣāri-ghnaṃ kīrti-śrī-kānti-puṣṭidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना न्यासम् उद्धरति-केशवादीति । केशवादि-युग-षट्क-मूर्तिभिर् धातृ-पूर्व-मिहिरान् नमो ऽन्तकान् । द्वादशाक्षर-भवाक्षरैः स्वरैः क्लीब-वर्ण-रहितैः क्रमान् न्यसेत्
adhunā nyāsam uddharati-keśavādīti | keśavādi-yuga-ṣaṭka-mūrtibhir dhātṛ-pūrva-mihirān namo 'ntakān | dvādaśākṣara-bhavākṣaraiḥ svaraiḥ klība-varṇa-rahitaiḥ kramān nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मूर्ति-पञ्जर-न्यासे न्यास-स्थानम् आह-भालोदरेति । भालोदर-हृद्-गल-कूप-तले वामेतर-पार्श्व-भुजान्त-गले । वाम-त्रय-पृष्ठ-ककुत्सु तथा मूर्धन्य् अनु षड्-युग-वर्ण-मनुम्
atha mūrti-pañjara-nyāse nyāsa-sthānam āha-bhālodareti | bhālodara-hṛd-gala-kūpa-tale vāmetara-pārśva-bhujānta-gale | vāma-traya-pṛṣṭha-kakutsu tathā mūrdhany anu ṣaḍ-yuga-varṇa-manum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मस्तके सम्पूर्ण-मन्त्र-न्यासस्य प्रयोजनम् आह-चैतन्येति । चैतन्यामृत-वपुर् अर्क-कोटि-तेजा मूर्धस्थो वपुर् अखिलं स वासुदेवः । औधस्यं सुविमल-पायसीव सिक्तं व्याप्नोति प्रकटित-मन्त्र-वर्ण-कीर्णम्
mastake sampūrṇa-mantra-nyāsasya prayojanam āha-caitanyeti | caitanyāmṛta-vapur arka-koṭi-tejā mūrdhastho vapur akhilaṃ sa vāsudevaḥ | audhasyaṃ suvimala-pāyasīva siktaṃ vyāpnoti prakaṭita-mantra-varṇa-kīrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीर-न्यास-जातम् उपसंहरति-सृष्टि-स्थितीति । सृष्टि-स्थिती दश-पञ्चाङ्ग-युग्मं मुन्य्-आदिक-त्रितयं कास्य-हृत्सु । विन्यस्यतु ग्रथयित्वा च मुद्रा- भूयो दिशां दशकं बन्धनीयम्
śarīra-nyāsa-jātam upasaṃharati-sṛṣṭi-sthitīti | sṛṣṭi-sthitī daśa-pañcāṅga-yugmaṃ muny-ādika-tritayaṃ kāsya-hṛtsu | vinyasyatu grathayitvā ca mudrā- bhūyo diśāṃ daśakaṃ bandhanīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षर-मन्त्रोद्धारम् आह-तारम् इत्य् आदिना । तारं हार्दं विश्व-मूर्तिश् च शार्ङ्गी मांसान्तस् ते वाय-मध्ये सुदेवाः । षड्-द्वन्द्वार्णो मन्त्र-वर्यः स उक्तः साक्षाद् द्वारं मोक्ष-पुर्याः सुगम्यम्
dvādaśākṣara-mantroddhāram āha-tāram ity ādinā | tāraṃ hārdaṃ viśva-mūrtiś ca śārṅgī māṃsāntas te vāya-madhye sudevāḥ | ṣaḍ-dvandvārṇo mantra-varyaḥ sa uktaḥ sākṣād dvāraṃ mokṣa-puryāḥ sugamyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षरादित्यान् दर्शयति--धात्र्-अर्यमेत्य् आदिना । धात्र्-अर्यम-मित्राख्या वरुणांशुभगा विवस्वद्-इन्द्र-युताः । पूषाह्वय-पर्जन्यौ त्वष्टा विष्णुश् च भानवः प्रोक्ताः
dvādaśākṣarādityān darśayati--dhātr-aryamety ādinā | dhātr-aryama-mitrākhyā varuṇāṃśubhagā vivasvad-indra-yutāḥ | pūṣāhvaya-parjanyau tvaṣṭā viṣṇuś ca bhānavaḥ proktāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुनाष्टादशाक्षर-मन्त्र-न्यासम् आह-अथ तु युगेत्य् आदि । अथ तु युग-रन्ध्रार्णस्याहं मनोर् न्यसनं ब्रुवे रचयतु कर-द्वन्द्वे पञ्चाङ्गम् अङ्गुलि-पञ्चके । तनुम् अनु मनुं व्यापय्याथ त्रिशः प्रणवं सकृन् मनुजलिपयो न्यास्या भूयः पदानि च सादरम्
adhunāṣṭādaśākṣara-mantra-nyāsam āha-atha tu yugety ādi | atha tu yuga-randhrārṇasyāhaṃ manor nyasanaṃ bruve racayatu kara-dvandve pañcāṅgam aṅguli-pañcake | tanum anu manuṃ vyāpayyātha triśaḥ praṇavaṃ sakṛn manujalipayo nyāsyā bhūyaḥ padāni ca sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्राक्षर-न्यास-स्थानम् आह-कच-भुवीति । कच-भुवि ललाटे भ्रू-युग्मान्तरे श्रवणाक्षिणोर् युगल-वदन-ग्रीवाहृन्-नाभि-कट्य्-उभयान्धुषु । न्यसतु शितधीर्जान्वङ्घ्र्योर् अक्षरान् शिरसि ध्रुवं नयन-मुख-हृद्-गुह्याङ्घ्रिष्व् अर्पयेत् पद-पञ्चकम्
mantrākṣara-nyāsa-sthānam āha-kaca-bhuvīti | kaca-bhuvi lalāṭe bhrū-yugmāntare śravaṇākṣiṇor yugala-vadana-grīvāhṛn-nābhi-kaṭy-ubhayāndhuṣu | nyasatu śitadhīrjānvaṅghryor akṣarān śirasi dhruvaṃ nayana-mukha-hṛd-guhyāṅghriṣv arpayet pada-pañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाङ्गानीति । पञ्चाङ्गानि न्यसेद् भूयो मुन्य्-आदीन् अप्य् अन्यत् सर्वम् । तुल्यं पूर्वेणाथो वक्ष्ये मुद्रा बन्ध्या मन्वोर् याः स्युः
pañcāṅgānīti | pañcāṅgāni nyased bhūyo muny-ādīn apy anyat sarvam | tulyaṃ pūrveṇātho vakṣye mudrā bandhyā manvor yāḥ syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयाद्य्-अङ्ग-न्यास-मुद्राः प्रदर्शयति-अनङ्गुष्ठा इत्य् आदि । अनङ्गुष्ठा ऋजवो हस्त-शाखा भवेन् मुद्रा हृदये शीर्षके च । अधो ऽङ्गुष्ठा खलु मुष्टिः शिखायां कर-द्वन्द्वाङ्गुलयो वर्मणि स्युः
hṛdayādy-aṅga-nyāsa-mudrāḥ pradarśayati-anaṅguṣṭhā ity ādi | anaṅguṣṭhā ṛjavo hasta-śākhā bhaven mudrā hṛdaye śīrṣake ca | adho 'ṅguṣṭhā khalu muṣṭiḥ śikhāyāṃ kara-dvandvāṅgulayo varmaṇi syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाराचमुष्ट्य्-उद्धत-बाहु-युग्म- काङ्गुष्ठ-तर्जन्य्-उदितो ध्वनिस् तु । विष्वग्-विषक्तः कथितास्त्र-मुद्रा यत्राक्षिणी तर्जनी-मध्यमे तु
nārācamuṣṭy-uddhata-bāhu-yugma- kāṅguṣṭha-tarjany-udito dhvanis tu | viṣvag-viṣaktaḥ kathitāstra-mudrā yatrākṣiṇī tarjanī-madhyame tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणु-मुद्राम् आह-ओष्ठ इति । ओष्ठे वाम-कराङ्गुष्ठो लग्नस् तस्य कनिष्ठिका । दक्षिणाङ्गुष्ठ-संयुक्ता तत्-कनिष्ठा प्रसारिता
veṇu-mudrām āha-oṣṭha iti | oṣṭhe vāma-karāṅguṣṭho lagnas tasya kaniṣṭhikā | dakṣiṇāṅguṣṭha-saṃyuktā tat-kaniṣṭhā prasāritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्जनी-मध्यमानामाः किञ्चित् संकुच्य चालिताः । वेणु-मुद्रेह कथिता सुगुप्ता प्रेयसी हरेः
tarjanī-madhyamānāmāḥ kiñcit saṃkucya cālitāḥ | veṇu-mudreha kathitā suguptā preyasī hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोच्यन्त इति । नोच्यन्ते ऽत्र प्रसिद्धत्वान् माला-श्री-वत्स-कौस्तुभाः । उच्यते ऽच्युत-मुद्राणां मुद्रा बिल्व-फलाकृतिः
nocyanta iti | nocyante 'tra prasiddhatvān mālā-śrī-vatsa-kaustubhāḥ | ucyate 'cyuta-mudrāṇāṃ mudrā bilva-phalākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्व-मुद्राम् आह-अङ्गुष्ठम् इति । अङ्गुष्ठं वामम् उद्दण्डितम् इतर-कराङ्गुष्टकेनाथ बद्ध्वा तस्याग्रं पीडयित्वाङ्गुलिभिर् अपि तथा वाम-हस्ताङ्गुलिभिः । बद्ध्वा गाढं हृदि स्थापयतु विमल-धीर् व्याहरन् मार-बीजं बिल्वाख्या मुद्रिकैषा स्फुटम् इह कथिता गोपनीया विधिज्ञैः
bilva-mudrām āha-aṅguṣṭham iti | aṅguṣṭhaṃ vāmam uddaṇḍitam itara-karāṅguṣṭakenātha baddhvā tasyāgraṃ pīḍayitvāṅgulibhir api tathā vāma-hastāṅgulibhiḥ | baddhvā gāḍhaṃ hṛdi sthāpayatu vimala-dhīr vyāharan māra-bījaṃ bilvākhyā mudrikaiṣā sphuṭam iha kathitā gopanīyā vidhijñaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्याः फलम् आह-मन इति । मनो-वाणी-देहैर् यद् इह च पुरा वापि विहितं त्वमत्या मत्या वा तद् अखिलम् असौ दुष्कृति-चयम् । इमां मुद्रां जानन् क्षपयति नरस् तं सुर-गणा नमन्त्य् अस्याधीना भवति सततं सर्व-जनता
etasyāḥ phalam āha-mana iti | mano-vāṇī-dehair yad iha ca purā vāpi vihitaṃ tvamatyā matyā vā tad akhilam asau duṣkṛti-cayam | imāṃ mudrāṃ jānan kṣapayati naras taṃ sura-gaṇā namanty asyādhīnā bhavati satataṃ sarva-janatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-स्थान-गत-तेजोभिर् विनीतः प्रतिमादिषु ॥ आवाहनीया मुद्रा स्याद् एषार्चन-विधौ मुने । एषैवाधो-मुखी मुद्रा स्थापने शय्यते पुनः ॥ उन्नताङ्गुष्ठ-योगेन मुष्टीकृत-कर-द्वयम् । सन्निधी-करणं नाम मुद्रा देवार्चने विधौ ॥ अङ्गुष्ठ-गर्भिणी सैव मुद्रा स्यात् संनिरोधिनी । उत्तान-मुष्टि-युगला सम्मुखी-करणी मता ॥ अङ्गैर् एवाङ्ग-विन्यासः सकली-करणी तथा । अन्योन्याङ्गुष्ट-संलग्ना विस्तारित-कर-द्वयी ॥ महा-मुद्रेयम् आख्याता न्यूनाधिक-समापनी । कनिष्ठानामिका-मध्यान्तःस्थाङ्गुष्ठान्तरे ऽग्रतः ॥ गोपिताङ्गुलि-मध्ये समन्तान् मुकुली-कृता । कर-द्वयेन मुद्रा स्याच् छङ्काख्येयं सुरार्चने ॥ अन्योन्याभिमुख-स्पर्श-व्यत्ययेन तु वेष्टयेत् । अङ्गुलीभिः प्रयत्नेन मण्डली-करणं मुने ॥ चक्र-मुद्रेयम् आख्याता गदा-मुद्रा ततः परम् । अन्योन्याभिमुखाश्लिष्टाङ्गुलिः प्रोन्नत-मध्यमा ॥ अथाङ्गुष्ठ-द्वयं मध्ये दत्त्वापि परितः करौ । मण्डली-करणं सम्यग्-अङ्गुलीनां तपोधन ॥ पद्म-मुद्रा भवेद् एषा धेनु-मुद्रा ततः परम् । अनामिका-कनिष्ठाभ्यां तर्जनीभ्यां च मध्यमे । अन्योन्याभिमुखाश्लिष्टे ततः कौस्तुभ-संज्ञितः ॥ कनिष्ठान्योन्य-संलग्ने ऽभिमुखे ऽपि परस्परम् । वामस्य तर्जनी-मध्ये मध्यानामिकयोर् अपि ॥ वामानामिक-संस्पृष्टा तर्जनी-मध्य-शोभिता । पर्यायेण नताङ्गुष्ठ-द्वयी कौस्तुभ-लक्षणा ॥ कनिष्ठान्योन्य-संलग्ना विपरीतं वियोजिता । अधस्तात् स्थापिताङ्गुष्ठा मुद्रा गरुड-संज्ञिता ॥ तर्जन्य्-अङ्गुष्ठ-मध्यस्था मध्य्मानामिका-द्वयी । कनिष्ठानामिका-मध्या तर्जन्य्-अग्रे कर-द्वयी ॥ मुने श्रीवत्स-मुद्रेयं वनमाला भवेत् ततः । कनिष्ठानामिका-मध्या मुष्टिर् उन्नीत-तर्जनी ॥ परिभ्रान्ता शिरस्य् उच्चैस् तर्जनीभ्यां दिवौकसः । मुद्रा योनिः समाख्याता सङ्कोचित-कर-द्वयी ॥ तर्जन्य्-अङ्गुष्ठ-मध्यान्तः-स्थितानामिक-युग्मका । मध्य-मूल-स्थिताङ्गुष्ठा ज्ञेया शस्तार्चने मुने ॥ इति । अस्त्र-मन्त्रम् आह-प्रणवेति । प्रणव-हृदोर् अवसाने स-चतुर्थि- सुदर्शनं तथास्त्र-पदं च । उक्त्वा फड्-अन्तम् अमुना कलयेन् मनुनास्त्र-मुद्रया दश-हरितः
tri-sthāna-gata-tejobhir vinītaḥ pratimādiṣu || āvāhanīyā mudrā syād eṣārcana-vidhau mune | eṣaivādho-mukhī mudrā sthāpane śayyate punaḥ || unnatāṅguṣṭha-yogena muṣṭīkṛta-kara-dvayam | sannidhī-karaṇaṃ nāma mudrā devārcane vidhau || aṅguṣṭha-garbhiṇī saiva mudrā syāt saṃnirodhinī | uttāna-muṣṭi-yugalā sammukhī-karaṇī matā || aṅgair evāṅga-vinyāsaḥ sakalī-karaṇī tathā | anyonyāṅguṣṭa-saṃlagnā vistārita-kara-dvayī || mahā-mudreyam ākhyātā nyūnādhika-samāpanī | kaniṣṭhānāmikā-madhyāntaḥsthāṅguṣṭhāntare 'grataḥ || gopitāṅguli-madhye samantān mukulī-kṛtā | kara-dvayena mudrā syāc chaṅkākhyeyaṃ surārcane || anyonyābhimukha-sparśa-vyatyayena tu veṣṭayet | aṅgulībhiḥ prayatnena maṇḍalī-karaṇaṃ mune || cakra-mudreyam ākhyātā gadā-mudrā tataḥ param | anyonyābhimukhāśliṣṭāṅguliḥ pronnata-madhyamā || athāṅguṣṭha-dvayaṃ madhye dattvāpi paritaḥ karau | maṇḍalī-karaṇaṃ samyag-aṅgulīnāṃ tapodhana || padma-mudrā bhaved eṣā dhenu-mudrā tataḥ param | anāmikā-kaniṣṭhābhyāṃ tarjanībhyāṃ ca madhyame | anyonyābhimukhāśliṣṭe tataḥ kaustubha-saṃjñitaḥ || kaniṣṭhānyonya-saṃlagne 'bhimukhe 'pi parasparam | vāmasya tarjanī-madhye madhyānāmikayor api || vāmānāmika-saṃspṛṣṭā tarjanī-madhya-śobhitā | paryāyeṇa natāṅguṣṭha-dvayī kaustubha-lakṣaṇā || kaniṣṭhānyonya-saṃlagnā viparītaṃ viyojitā | adhastāt sthāpitāṅguṣṭhā mudrā garuḍa-saṃjñitā || tarjany-aṅguṣṭha-madhyasthā madhymānāmikā-dvayī | kaniṣṭhānāmikā-madhyā tarjany-agre kara-dvayī || mune śrīvatsa-mudreyaṃ vanamālā bhavet tataḥ | kaniṣṭhānāmikā-madhyā muṣṭir unnīta-tarjanī || paribhrāntā śirasy uccais tarjanībhyāṃ divaukasaḥ | mudrā yoniḥ samākhyātā saṅkocita-kara-dvayī || tarjany-aṅguṣṭha-madhyāntaḥ-sthitānāmika-yugmakā | madhya-mūla-sthitāṅguṣṭhā jñeyā śastārcane mune || iti | astra-mantram āha-praṇaveti | praṇava-hṛdor avasāne sa-caturthi- sudarśanaṃ tathāstra-padaṃ ca | uktvā phaḍ-antam amunā kalayen manunāstra-mudrayā daśa-haritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक् कृतं न्यास-जातम् उपसंहरन् अग्निम् अपटले वक्ष्यमाणं ध्यानं सूचयति-इतीति । इति विधाय समस्त-विधिं जगज्- जनि-विनाश-विधान-विशारदम् । श्रुति-विमृग्यम् अजं मनु-विग्रहं स्मरतु गोप-वधू-जन-वल्लभम्
prāk kṛtaṃ nyāsa-jātam upasaṃharan agnim apaṭale vakṣyamāṇaṃ dhyānaṃ sūcayati-itīti | iti vidhāya samasta-vidhiṃ jagaj- jani-vināśa-vidhāna-viśāradam | śruti-vimṛgyam ajaṃ manu-vigrahaṃ smaratu gopa-vadhū-jana-vallabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.