Kalidasa: Kumarasambhava 6

अथ विश्वात्मने गौरी संदिदेश मिथः सखीम् । दाता मे भूभृतां नाथः प्रमाणीक्रियताम् इति

atha viśvātmane gaurī saṃdideśa mithaḥ sakhīm / dātā me bhūbhṛtāṃ nāthaḥ pramāṇīkriyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया व्याहृतसंदेशा सा बभौ निभृता प्रिये । चूतयष्टिर् इवाभ्याष्ये मधौ परभृतामुखी

tayā vyāhṛtasaṃdeśā sā babhau nibhṛtā priye / cūtayaṣṭir ivābhyāṣye madhau parabhṛtāmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथेति प्रतिज्ञाय विसृज्य कथम् अप्य् उमाम् । ऋषीञ् ज्योतिर्मयान् सप्त सस्मार स्मरशासनः

sa tatheti pratijñāya visṛjya katham apy umām / ṛṣīñ jyotirmayān sapta sasmāra smaraśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्रभामण्डलैर् व्योम द्योतयन्तस् तपोधनाः । सारुन्धतीकाः सपदि प्रादुर् आसन् पुरः प्रभोः

te prabhāmaṇḍalair vyoma dyotayantas tapodhanāḥ / sārundhatīkāḥ sapadi prādur āsan puraḥ prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्लुतास् तीरमन्दार- कुसुमोत्किरवीचिषु । आकाशगङ्गास्रोतस्सु दिङ्नागमदगन्धिषु

āplutās tīramandāra- kusumotkiravīciṣu / ākāśagaṅgāsrotassu diṅnāgamadagandhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तायज्ञोपवीतानि बिभ्रतो हैमवल्कलाः । रत्नाक्षसूत्राः प्रव्रज्यां कल्पवृक्षा इवाश्रिताः

muktāyajñopavītāni bibhrato haimavalkalāḥ / ratnākṣasūtrāḥ pravrajyāṃ kalpavṛkṣā ivāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधःप्रवर्त्तिताश्वेन समावर्जितकेतुना । सहस्ररश्मिना शश्वत् सप्रमाणम् उदीक्षिताः

adhaḥpravarttitāśvena samāvarjitaketunā / sahasraraśminā śaśvat sapramāṇam udīkṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसक्तबाहुलतया सार्धम् उद्धृतया भुवा । महावराहदंष्ट्रायां विश्रान्ताः प्रलयापदि

āsaktabāhulatayā sārdham uddhṛtayā bhuvā / mahāvarāhadaṃṣṭrāyāṃ viśrāntāḥ pralayāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गशेषप्रणयनाद् विश्वयोनेर् अनन्तरम् । पुरातनाः पुराविद्भिर् धातार इति कीर्तिताः

sargaśeṣapraṇayanād viśvayoner anantaram / purātanāḥ purāvidbhir dhātāra iti kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्तनानां विशुद्धानां परिपाकम् उपेयुषाम् । तपसाम् उपभुञ्जानाः फलान्य् अपि तपस्विनः

prāktanānāṃ viśuddhānāṃ paripākam upeyuṣām / tapasām upabhuñjānāḥ phalāny api tapasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मध्यगता साध्वी पत्युः पादार्पितेक्षणा । साक्षाद् इव तपःसिद्धिर् बभासे बह्व् अरुन्धती

teṣāṃ madhyagatā sādhvī patyuḥ pādārpitekṣaṇā / sākṣād iva tapaḥsiddhir babhāse bahv arundhatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अगौरवभेदेन मुनींश् चापश्यद् ईश्वरः । स्त्री पुमान् इत्य् अनास्थैषा वृत्तं हि महितं सताम्

tām agauravabhedena munīṃś cāpaśyad īśvaraḥ / strī pumān ity anāsthaiṣā vṛttaṃ hi mahitaṃ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दर्शनाद् अभूच् छम्भोर् भूयान् दारार्थम् आदरः । क्रियाणां खलु धर्म्याणां सत्पत्न्यो मूलसाधनम्

taddarśanād abhūc chambhor bhūyān dārārtham ādaraḥ / kriyāṇāṃ khalu dharmyāṇāṃ satpatnyo mūlasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मेणापि पदं शर्वे कारिते पार्वतीं प्रति । पूर्वापराधभीतस्य कामस्योच्छ्वासितं मनः

dharmeṇāpi padaṃ śarve kārite pārvatīṃ prati / pūrvāparādhabhītasya kāmasyocchvāsitaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ते मुनयः सर्वे मानयित्वा जगद्गुरुम् । इदम् ऊचुर् अनूचानाः प्रीतिकण्टकितत्वचः

atha te munayaḥ sarve mānayitvā jagadgurum / idam ūcur anūcānāḥ prītikaṇṭakitatvacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् ब्रह्म सम्यग् आम्नातं यद् अग्नौ विधिना हुतम् । यच् च तप्तं तपस् तस्य विपक्वं फलम् अद्य नः

yad brahma samyag āmnātaṃ yad agnau vidhinā hutam / yac ca taptaṃ tapas tasya vipakvaṃ phalam adya naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अध्यक्षेण जगतां वयम् आरोपितास् त्वया । मनोरथस्याविषयं मनोविषयम् आत्मनः

yad adhyakṣeṇa jagatāṃ vayam āropitās tvayā / manorathasyāviṣayaṃ manoviṣayam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य चेतसि वर्तेथाः स तावत् कृतिनां वरः । किं पुनर् ब्रह्मयोनेर् यस् तव चेतसि वर्तते

yasya cetasi vartethāḥ sa tāvat kṛtināṃ varaḥ / kiṃ punar brahmayoner yas tava cetasi vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् अर्काच् च सोमाच् च परम् अध्यास्महे पदम् । अद्य तूच्चैस्तरं तस्मात् स्मरणानुग्रहात् तव

satyam arkāc ca somāc ca param adhyāsmahe padam / adya tūccaistaraṃ tasmāt smaraṇānugrahāt tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्संभावितम् आत्मानं बहु मन्यामहे वयम् । प्रायः प्रत्ययम् आधत्ते स्वगुणेषूत्तमादरः

tvatsaṃbhāvitam ātmānaṃ bahu manyāmahe vayam / prāyaḥ pratyayam ādhatte svaguṇeṣūttamādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या नः प्रीतिर् विरूपाक्ष त्वदनुध्यानसंभवा । सा किम् आवेद्यते तुभ्यम् अन्तरात्मासि देहिनाम्

yā naḥ prītir virūpākṣa tvadanudhyānasaṃbhavā / sā kim āvedyate tubhyam antarātmāsi dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षाद् दृष्टो ऽसि न पुनर् विद्मस् त्वां वयम् अञ्जसा । प्रसीद कथयात्मानं न धियां पथि वर्तसे

sākṣād dṛṣṭo 'si na punar vidmas tvāṃ vayam añjasā / prasīda kathayātmānaṃ na dhiyāṃ pathi vartase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं येन सृजसि व्यक्तम् उत येन बिभर्षि तत् । अथ विश्वस्य संहर्ता भागः कतम एष ते

kiṃ yena sṛjasi vyaktam uta yena bibharṣi tat / atha viśvasya saṃhartā bhāgaḥ katama eṣa te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा सुमहत्य् एषा प्रार्थना देव तिष्ठतु । चिन्तितोपस्थितांस् तावच् छाधि नः करवाम किम्

athavā sumahaty eṣā prārthanā deva tiṣṭhatu / cintitopasthitāṃs tāvac chādhi naḥ karavāma kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मौलिगतस्येन्दोर् विशदैर् दशनांशुभिः । उपचिन्वन् प्रभां तन्वीं प्रत्याह परमेश्वरः

atha mauligatasyendor viśadair daśanāṃśubhiḥ / upacinvan prabhāṃ tanvīṃ pratyāha parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदितं वो यथा स्वार्था न मे काश्चित् प्रवृत्तयः । ननु मूर्तिभिर् अष्टाभिर् इत्थंभूतो ऽस्मि सूचितः

viditaṃ vo yathā svārthā na me kāścit pravṛttayaḥ / nanu mūrtibhir aṣṭābhir itthaṃbhūto 'smi sūcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं तृष्णातुरैर् वृष्टिं विद्युत्वान् इव चातकैः । अरिविप्रकृतैर् देवैः प्रसूतिं प्रति याचितः

so 'haṃ tṛṣṇāturair vṛṣṭiṃ vidyutvān iva cātakaiḥ / ariviprakṛtair devaiḥ prasūtiṃ prati yācitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत आहर्तुम् इच्छामि पार्वतीम् आत्मजन्मने । उत्पत्तये हविर्भोक्तुर् यजमान इवारणिम्

ata āhartum icchāmi pārvatīm ātmajanmane / utpattaye havirbhoktur yajamāna ivāraṇim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अस्मदर्थे युष्माभिर् याचितव्यो हिमालयः । विक्रियायै न कल्पन्ते संबन्धाः सदनुष्ठिताः

tām asmadarthe yuṣmābhir yācitavyo himālayaḥ / vikriyāyai na kalpante saṃbandhāḥ sadanuṣṭhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्नतेन स्थितिमता धुरम् उद्वहता भुवः । तेन योजितसंबन्धं वित्त माम् अप्य् अवञ्चितम्

unnatena sthitimatā dhuram udvahatā bhuvaḥ / tena yojitasaṃbandhaṃ vitta mām apy avañcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वाच्यः स कन्यार्थम् इति वो नोपदिश्यते । भवत्प्रणीतम् आचारम् आमनन्ति हि साधवः

evaṃ vācyaḥ sa kanyārtham iti vo nopadiśyate / bhavatpraṇītam ācāram āmananti hi sādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्याप्य् अरुन्धती तत्र व्यापारं कर्तुं अर्हति । प्रायेणैवंविधे कार्ये पुरन्ध्रीणां प्रगल्भता

āryāpy arundhatī tatra vyāpāraṃ kartuṃ arhati / prāyeṇaivaṃvidhe kārye purandhrīṇāṃ pragalbhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रयातौषधिप्रस्थं सिद्धये हिमवत्पुरम् । महाकोशीप्रपाते ऽस्मिन् संगमः पुनर् एव नः

tat prayātauṣadhiprasthaṃ siddhaye himavatpuram / mahākośīprapāte 'smin saṃgamaḥ punar eva naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् संयमिनाम् आद्ये जाते परिणयोन्मुखे । जहुः परिग्रहव्रीडां प्राजापत्यास् तपस्विनः

tasmin saṃyaminām ādye jāte pariṇayonmukhe / jahuḥ parigrahavrīḍāṃ prājāpatyās tapasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परमम् इत्य् उक्त्वा प्रतस्थे मुनिमण्डलम् । भगवान् अपि संप्राप्तः प्रथमोद्दिष्टम् आस्पदम्

tataḥ paramam ity uktvā pratasthe munimaṇḍalam / bhagavān api saṃprāptaḥ prathamoddiṣṭam āspadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चाकाशम् असिश्यामम् उत्पत्य परमर्षयः । आसेदुर् ओषधिप्रस्थं मनसा समरंहसः

te cākāśam asiśyāmam utpatya paramarṣayaḥ / āsedur oṣadhiprasthaṃ manasā samaraṃhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलकाम् अतिवाह्येव वसतिं वसुसंपदाम् । स्वर्गाभिष्यन्दवमनं कृत्वेवोपनिवेशितम्

alakām ativāhyeva vasatiṃ vasusaṃpadām / svargābhiṣyandavamanaṃ kṛtvevopaniveśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गास्रोतःपरिक्षिप्त- वप्रान्तर्ज्वलितौषधि । बृहन्मणिशिलासालं गुप्ताव् अपि मनोहरम्

gaṅgāsrotaḥparikṣipta- vaprāntarjvalitauṣadhi / bṛhanmaṇiśilāsālaṃ guptāv api manoharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितसिंहभया नागा यत्राश्वा बिलयोनयः । यक्षाः किंपुरुषाः पौरा योषितो वनदेवताः

jitasiṃhabhayā nāgā yatrāśvā bilayonayaḥ / yakṣāḥ kiṃpuruṣāḥ paurā yoṣito vanadevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखरासक्तमेघानां व्यजन्ते यत्र वेश्मनाम् । अनुगर्जितसंदिग्धाः करणैर् मुरजस्वनाः

śikharāsaktameghānāṃ vyajante yatra veśmanām / anugarjitasaṃdigdhāḥ karaṇair murajasvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र कल्पद्रुमैर् एव विलोलविटपांशुकैः । गृहयन्त्रपताकाश्रीर् अपौरादरनिर्मिता

yatra kalpadrumair eva vilolaviṭapāṃśukaiḥ / gṛhayantrapatākāśrīr apaurādaranirmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्फटिकहर्म्येषु नक्तम् आपानभूमिषु । ज्योतिषां प्रतिबिम्बानि प्राप्नुवन्त्य् उपहारताम्

yatra sphaṭikaharmyeṣu naktam āpānabhūmiṣu / jyotiṣāṃ pratibimbāni prāpnuvanty upahāratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रौषधिप्रकाशेन नक्तं दर्शितसंचराः । अनभिज्ञास् तमिस्राणां दुर्दिनेष्व् अभिसारिकाः

yatrauṣadhiprakāśena naktaṃ darśitasaṃcarāḥ / anabhijñās tamisrāṇāṃ durdineṣv abhisārikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनान्तं वयो यस्मिन्न् आतङ्कः कुसुमायुधः । रतिखेदसमुत्पन्ना निद्रा संज्ञाविपर्ययः

yauvanāntaṃ vayo yasminn ātaṅkaḥ kusumāyudhaḥ / ratikhedasamutpannā nidrā saṃjñāviparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रूभेदिभिः सकम्पोष्ठैर् ललिताङ्गुलितर्जनैः । यत्र कोपैः कृताः स्त्रीणाम् आप्रसादार्थिनः प्रियाः

bhrūbhedibhiḥ sakampoṣṭhair lalitāṅgulitarjanaiḥ / yatra kopaiḥ kṛtāḥ strīṇām āprasādārthinaḥ priyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतानकतरुच्छाया- सुप्तविद्याधराध्वगम् । यस्य चोपवनं बाह्यं सुगन्धिर् गन्धमादनः

saṃtānakatarucchāyā- suptavidyādharādhvagam / yasya copavanaṃ bāhyaṃ sugandhir gandhamādanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ते मुनयो दिव्याः प्रेक्ष्य हैमवतं पुरम् । स्वर्गाभिसंधिसुकृतं वञ्चनाम् इव मेनिरे

atha te munayo divyāḥ prekṣya haimavataṃ puram / svargābhisaṃdhisukṛtaṃ vañcanām iva menire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते सद्मनि गिरेर् वेगाद् उन्मुखद्वाःस्थवीक्षिताः । अवतेरुर् जटाभारैर् लिखितानलनिश्चलैः

te sadmani girer vegād unmukhadvāḥsthavīkṣitāḥ / avaterur jaṭābhārair likhitānalaniścalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गगनाद् अवतीर्णा सा यथावृद्धपुरस्सरा । तोयान्तर् भास्करालीव रेजे मुनिपरम्परा

gaganād avatīrṇā sā yathāvṛddhapurassarā / toyāntar bhāskarālīva reje muniparamparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् अर्घ्यान् अर्घ्यम् आदाय दूरात् प्रत्युद्ययौ गिरिः । नमयन् सारगुरुभिः पादन्यासैर् वसुन्धराम्

tān arghyān arghyam ādāya dūrāt pratyudyayau giriḥ / namayan sāragurubhiḥ pādanyāsair vasundharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातुताम्राधरः प्रांशुर् देवदारुबृहद्भुजः । प्रकृत्यैव शिलोरस्कः सुव्यक्तो हिमवान् इति

dhātutāmrādharaḥ prāṃśur devadārubṛhadbhujaḥ / prakṛtyaiva śiloraskaḥ suvyakto himavān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिप्रयुक्तसत्कारैः स्वयं मार्गस्य दर्शकः । स तैर् आक्रमयाम् आस शुद्धान्तं शुद्धकर्मभिः

vidhiprayuktasatkāraiḥ svayaṃ mārgasya darśakaḥ / sa tair ākramayām āsa śuddhāntaṃ śuddhakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वेत्रासनासीनान् कृतासनपरिग्रहः । इत्य् उवाचेश्वरान् वाचं प्राञ्जलिः पृथिवीधरः

tatra vetrāsanāsīnān kṛtāsanaparigrahaḥ / ity uvāceśvarān vācaṃ prāñjaliḥ pṛthivīdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपमेघोदयं वर्षम् अदृष्टकुसुमं फलम् । अतर्कितोपपन्नं वो दर्शनं प्रतिभाति मे

apameghodayaṃ varṣam adṛṣṭakusumaṃ phalam / atarkitopapannaṃ vo darśanaṃ pratibhāti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूढं बुद्धम् इवात्मानं हैमीभूतम् इवायसम् । भूमेर् दिवम् इवारूढं मन्ये भवदनुग्रहात्

mūḍhaṃ buddham ivātmānaṃ haimībhūtam ivāyasam / bhūmer divam ivārūḍhaṃ manye bhavadanugrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यप्रभृति भूतानाम् अधिगम्यो ऽस्मि शुद्धये । यद् अध्यासितम् अर्हद्भिस् तद् धि तीर्थं प्रचक्षते

adyaprabhṛti bhūtānām adhigamyo 'smi śuddhaye / yad adhyāsitam arhadbhis tad dhi tīrthaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवैमि पूतम् आत्मानं द्वयेनैव द्विजोत्तमाः । मूर्ध्नि गङ्गाप्रपातेन धौतपादाम्भसा च वः

avaimi pūtam ātmānaṃ dvayenaiva dvijottamāḥ / mūrdhni gaṅgāprapātena dhautapādāmbhasā ca vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जङ्गमं प्रैष्यभावे वः स्थावरं चरणाङ्कितम् । विभक्तानुग्रहं मन्ये द्विरूपम् अपि मे वपुः

jaṅgamaṃ praiṣyabhāve vaḥ sthāvaraṃ caraṇāṅkitam / vibhaktānugrahaṃ manye dvirūpam api me vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्संभावनोत्थाय परितोषाय मूर्च्छते । अपि व्याप्तदिगन्तानि नाङ्गानि प्रभवन्ति मे

bhavatsaṃbhāvanotthāya paritoṣāya mūrcchate / api vyāptadigantāni nāṅgāni prabhavanti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न केवलं दरीसंस्थं भास्वतां दर्शनेन वः । अन्तर्गतम् अपास्तं मे रजसो ऽपि परं तमः

na kevalaṃ darīsaṃsthaṃ bhāsvatāṃ darśanena vaḥ / antargatam apāstaṃ me rajaso 'pi paraṃ tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्यं वो न पश्यामि स्याच् चेत् किं नोपपद्यते । शङ्के मत्पावनायैव प्रस्थानं भवताम् इह

kartavyaṃ vo na paśyāmi syāc cet kiṃ nopapadyate / śaṅke matpāvanāyaiva prasthānaṃ bhavatām iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि तावत् कस्मिंश् चिद् आज्ञां मे दातुम् अर्हथ । विनियोगप्रसादा हि किङ्कराः प्रभविष्णुषु

tathāpi tāvat kasmiṃś cid ājñāṃ me dātum arhatha / viniyogaprasādā hi kiṅkarāḥ prabhaviṣṇuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वयम् अमी दाराः कन्येयं कुलजीवितम् । ब्रूत येनात्र वः कार्यम् अनास्था बाह्यवस्तुषु

ete vayam amī dārāḥ kanyeyaṃ kulajīvitam / brūta yenātra vaḥ kāryam anāsthā bāhyavastuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् ऊचिवांस् तम् एवार्थं दरीमुखविसर्पिणा । द्विर् इव प्रतिशब्देन व्याजहार हिमालयः

ity ūcivāṃs tam evārthaṃ darīmukhavisarpiṇā / dvir iva pratiśabdena vyājahāra himālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाङ्गिरसम् अग्रण्यम् उदाहरणवस्तुषु । ऋषयश् चोदयाम् आसुः प्रत्युवाच स भूधरम्

athāṅgirasam agraṇyam udāharaṇavastuṣu / ṛṣayaś codayām āsuḥ pratyuvāca sa bhūdharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपपन्नम् इदं सर्वम् अतः परम् अपि त्वयि । मनसः शिखराणां च सदृशी ते समुन्नतिः

upapannam idaṃ sarvam ataḥ param api tvayi / manasaḥ śikharāṇāṃ ca sadṛśī te samunnatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाने त्वां स्थावरात्मानं विष्णुम् आहुस् तथा हि ते । चराचराणां भूतानां कुक्षिर् आधारतां गतः

sthāne tvāṃ sthāvarātmānaṃ viṣṇum āhus tathā hi te / carācarāṇāṃ bhūtānāṃ kukṣir ādhāratāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाम् अधास्यत् कथं नागो मृणालमृदुभिः फणैः । आ रसातलमूलात् त्वम् अवालम्बिष्यथा न चेत्

gām adhāsyat kathaṃ nāgo mṛṇālamṛdubhiḥ phaṇaiḥ / ā rasātalamūlāt tvam avālambiṣyathā na cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्छिन्नामलसंतानाः समुद्रोर्म्यनिवारिताः । पुनन्ति लोकान् पुण्यत्वात् कीर्तयः सरितश् च ते

acchinnāmalasaṃtānāḥ samudrormyanivāritāḥ / punanti lokān puṇyatvāt kīrtayaḥ saritaś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैव श्लाघ्यते गङ्गा पादेन परमेष्ठिनः । प्रभवेण द्वितीयेन तथैवोच्छिरसा त्वया

yathaiva ślāghyate gaṅgā pādena parameṣṭhinaḥ / prabhaveṇa dvitīyena tathaivocchirasā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस्ताच् च व्यापको महिमा हरेः । त्रिविक्रमोद्यतस्यासीत् स च स्वाभाविकस् तव

tiryag ūrdhvam adhastāc ca vyāpako mahimā hareḥ / trivikramodyatasyāsīt sa ca svābhāvikas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञभागभुजां मध्ये पदम् आतस्थुषा त्वया । उच्चैर् हिरण्मयं शृङ्गं सुमेरोर् वितथीकृतम्

yajñabhāgabhujāṃ madhye padam ātasthuṣā tvayā / uccair hiraṇmayaṃ śṛṅgaṃ sumeror vitathīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काठिन्यं स्थावरे काये भवता सर्वम् अर्पितम् । इदं तु भक्तिनम्रं ते सताम् आराधनं वपुः

kāṭhinyaṃ sthāvare kāye bhavatā sarvam arpitam / idaṃ tu bhaktinamraṃ te satām ārādhanaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् आगमनकार्यं नः शृणु कार्यं तवैव तत् । श्रेयसाम् उपदेशात् तु वयम् अत्रांशभागिनः

tad āgamanakāryaṃ naḥ śṛṇu kāryaṃ tavaiva tat / śreyasām upadeśāt tu vayam atrāṃśabhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणिमादिगुणोपेतम् अस्पृष्टपुरुषान्तरम् । शब्दम् ईश्वर इत्य् उच्चैः सार्धचन्द्रं बिभर्ति यः

aṇimādiguṇopetam aspṛṣṭapuruṣāntaram / śabdam īśvara ity uccaiḥ sārdhacandraṃ bibharti yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पितान्योन्यसामर्थ्यैः पृथिव्यादिभिर् आत्मनि । येनेदं ध्रियते विश्वं धुर्यैर् यानम् इवाध्वनि

kalpitānyonyasāmarthyaiḥ pṛthivyādibhir ātmani / yenedaṃ dhriyate viśvaṃ dhuryair yānam ivādhvani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनो यं विचिन्वन्ति क्षेत्राभ्यन्तरवर्तिनम् । अनावृत्तिभयं यस्य पदम् आहुर् मनीषिणः

yogino yaṃ vicinvanti kṣetrābhyantaravartinam / anāvṛttibhayaṃ yasya padam āhur manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ते दुहितरं साक्षात् साक्षी विश्वस्य कर्मणः । वृणुते वरदः शंभुर् अस्मत्संक्रामितैः पदैः

sa te duhitaraṃ sākṣāt sākṣī viśvasya karmaṇaḥ / vṛṇute varadaḥ śaṃbhur asmatsaṃkrāmitaiḥ padaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अर्थम् इव भारत्या सुतया योक्तुम् अर्हसि । अशोच्या हि पितुः कन्या सद्भर्त्रे प्रतिपादिता

tam artham iva bhāratyā sutayā yoktum arhasi / aśocyā hi pituḥ kanyā sadbhartre pratipāditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् एतानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । मातरं कल्पयन्त्य् एनाम् ईशो हि जगतः पिता

yāvad etāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca / mātaraṃ kalpayanty enām īśo hi jagataḥ pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणम्य शितिकण्ठाय विबुधास् तदनन्तरम् । चरणौ रञ्जयन्त्य् अस्याश् चूडामणिमरीचिभिः

praṇamya śitikaṇṭhāya vibudhās tadanantaram / caraṇau rañjayanty asyāś cūḍāmaṇimarīcibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमा वधूर् भवान् दाता याचितार इमे वयम् । वरः शंभुर् अलं ह्य् एष त्वत्कुलोद्भूतये विधिः

umā vadhūr bhavān dātā yācitāra ime vayam / varaḥ śaṃbhur alaṃ hy eṣa tvatkulodbhūtaye vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तोतुः स्तूयमानस्य वन्द्यस्यानन्यवन्दिनः । सुतासंबन्धविधिना भव विश्वगुरोर् गुरुः

astotuḥ stūyamānasya vandyasyānanyavandinaḥ / sutāsaṃbandhavidhinā bhava viśvaguror guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वादिनि देवर्षौ पार्श्वे पितुर् अधोमुखी । लीलाकमलपत्राणि गणयाम् आस पार्वती

evaṃ vādini devarṣau pārśve pitur adhomukhī / līlākamalapatrāṇi gaṇayām āsa pārvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलः संपूर्णकामो ऽपि मेनामुखम् उदैक्षत । प्रायेण गृहिणीनेत्राः कन्यार्थे हि कुटुम्बिनः

śailaḥ saṃpūrṇakāmo 'pi menāmukham udaikṣata / prāyeṇa gṛhiṇīnetrāḥ kanyārthe hi kuṭumbinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेने मेनापि तत् सर्वं पत्युः कार्यम् अभीप्सितम् । भवन्त्य् अव्यभिचारिण्यो भर्तुर् इष्टे पतिव्रताः

mene menāpi tat sarvaṃ patyuḥ kāryam abhīpsitam / bhavanty avyabhicāriṇyo bhartur iṣṭe pativratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदम् अत्रोत्तरं न्याय्यम् इति बुद्ध्या विमृश्य सः । आददे वचसाम् अन्ते मङ्गलालङ्कृतां सुताम्

idam atrottaraṃ nyāyyam iti buddhyā vimṛśya saḥ / ādade vacasām ante maṅgalālaṅkṛtāṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि विश्वात्मने वत्से भिक्षासि परिकल्पिता । अर्थिनो मुनयः प्राप्तं गृहमेधिफलं मया

ehi viśvātmane vatse bhikṣāsi parikalpitā / arthino munayaḥ prāptaṃ gṛhamedhiphalaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् उक्त्वा तनयाम् ऋषीन् आह महीधरः । इयं नमति वः सर्वांस् त्रिलोचनवधूर् इति

etāvad uktvā tanayām ṛṣīn āha mahīdharaḥ / iyaṃ namati vaḥ sarvāṃs trilocanavadhūr iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईप्सितार्थक्रियोदारं ते ऽभिनन्द्य गिरेर् वचः । आशीर्भिर् एधयाम् आसुः पुरःपाकाभिर् अम्बिकाम्

īpsitārthakriyodāraṃ te 'bhinandya girer vacaḥ / āśīrbhir edhayām āsuḥ puraḥpākābhir ambikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां प्रणामादरस्रस्त- जाम्बूनदवतंसकाम् । अङ्कम् आरोपयाम् आस लज्जमानाम् अरुन्धती

tāṃ praṇāmādarasrasta- jāmbūnadavataṃsakām / aṅkam āropayām āsa lajjamānām arundhatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मातरं चाश्रुमुखीं दुहितृस्नेहविक्लवाम् । वरस्यानन्यपूर्वस्य विशोकाम् अकरोद् गुणैः

tanmātaraṃ cāśrumukhīṃ duhitṛsnehaviklavām / varasyānanyapūrvasya viśokām akarod guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवाहिकीं तिथिं पृष्टास् तत्क्षणं हरबन्धुना । ते त्र्यहाद् ऊर्ध्वम् आख्याय चेलुश् चीरपरिग्रहाः

vaivāhikīṃ tithiṃ pṛṣṭās tatkṣaṇaṃ harabandhunā / te tryahād ūrdhvam ākhyāya celuś cīraparigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हिमालयम् आमन्त्र्य पुनः प्रेक्ष्य च शूलिनम् । सिद्धं चास्मै निवेद्यार्थं तद्विसृष्टाः खम् उद्ययुः

te himālayam āmantrya punaḥ prekṣya ca śūlinam / siddhaṃ cāsmai nivedyārthaṃ tadvisṛṣṭāḥ kham udyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुपतिर् अपि तान्य् अहानि कृच्छ्राद् अगमयद् अद्रिसुतासमागमोत्कः । कम् अपरम् अवशं न विप्रकुर्युर् विभुम् अपि तं यद् अमी स्पृशन्ति भावाः

paśupatir api tāny ahāni kṛcchrād agamayad adrisutāsamāgamotkaḥ / kam aparam avaśaṃ na viprakuryur vibhum api taṃ yad amī spṛśanti bhāvāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.