Kalidasa: Kumarasambhava 7

अथौषधीनाम् अधिपस्य वृद्धौ तिथौ च जामित्रगुणान्वितायाम् । समेतबन्धुर् हिमवान् सुताया विवाहदीक्षाविधिम् अन्वतिष्ठत्

athauṣadhīnām adhipasya vṛddhau tithau ca jāmitraguṇānvitāyām / sametabandhur himavān sutāyā vivāhadīkṣāvidhim anvatiṣṭhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवाहिकैः कौतुकसंविधानैर् गृहे गृहे व्यग्रपुरंध्रिवर्गम् । आसीत् पुरं सानुमतो ऽनुरागाद् अन्तःपुरं चैककुलोपमेयम्

vaivāhikaiḥ kautukasaṃvidhānair gṛhe gṛhe vyagrapuraṃdhrivargam / āsīt puraṃ sānumato 'nurāgād antaḥpuraṃ caikakulopameyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतानकाकीर्णमहापथं तच् चीनांशुकैः कल्पितकेतुमालम् । भासा ज्वलत् काञ्चनतोरणानां स्थानान्तरस्वर्ग इवाबभासे

saṃtānakākīrṇamahāpathaṃ tac cīnāṃśukaiḥ kalpitaketumālam / bhāsā jvalat kāñcanatoraṇānāṃ sthānāntarasvarga ivābabhāse

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैव सत्याम् अपि पुत्रपङ्क्तौ चिरस्य दृष्टेव मृतोत्थितेव । आसन्नपाणिग्रहणेति पित्रोर् उमा विशेषोच्छ्वसितं बभूव

ekaiva satyām api putrapaṅktau cirasya dṛṣṭeva mṛtotthiteva / āsannapāṇigrahaṇeti pitror umā viśeṣocchvasitaṃ babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्काद् ययाव् अङ्कम् उदीरिताशीः सा मण्डनान् मण्डनम् अन्वभुङ्क्त । संबन्धिभिन्नो ऽपि गिरेः कुलस्य स्नेहस् तदेकायतनं जगाम

aṅkād yayāv aṅkam udīritāśīḥ sā maṇḍanān maṇḍanam anvabhuṅkta / saṃbandhibhinno 'pi gireḥ kulasya snehas tadekāyatanaṃ jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्रे मुहूर्ते शशलाञ्छनेन योगं गतासूत्तरफल्गुनीषु । तस्याः शरीरे प्रतिकर्म चक्रुर् बन्धुस्त्रियो याः पतिपुत्रवत्यः

maitre muhūrte śaśalāñchanena yogaṃ gatāsūttaraphalgunīṣu / tasyāḥ śarīre pratikarma cakrur bandhustriyo yāḥ patiputravatyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा गौरसिद्धार्थनिवेशवद्भिर् दूर्वाप्रवालैः प्रतिभिन्नरागम् । निर्नाभिकौशेयम् उपात्तबाणम् अभ्यङ्गनेपथ्यम् अलञ्चकार

sā gaurasiddhārthaniveśavadbhir dūrvāpravālaiḥ pratibhinnarāgam / nirnābhikauśeyam upāttabāṇam abhyaṅganepathyam alañcakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभौ च संपर्कम् उपेत्य बाला नवेन दीक्षाविधिसायकेन । करेण भानोर् बहुलावसाने संधुक्ष्यमाणेव शशाङ्कलेखा

babhau ca saṃparkam upetya bālā navena dīkṣāvidhisāyakena / kareṇa bhānor bahulāvasāne saṃdhukṣyamāṇeva śaśāṅkalekhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां लोध्रकल्केन हृताङ्गतैलाम् आश्यानकालेयकृताङ्गरागाम् । वासो वसानाम् अभिषेकयोग्यं नार्यश् चतुष्काभिमुखं व्यनैषुः

tāṃ lodhrakalkena hṛtāṅgatailām āśyānakāleyakṛtāṅgarāgām / vāso vasānām abhiṣekayogyaṃ nāryaś catuṣkābhimukhaṃ vyanaiṣuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्यस्तवैदूर्यशिलातले ऽस्मिन्न् अविद्धमुक्ताफलभक्तिचित्रे । आवर्जिताष्टापदकुम्भतोयाः सतूर्यम् एनां स्नपयां बभूवुः

vinyastavaidūryaśilātale 'sminn aviddhamuktāphalabhakticitre / āvarjitāṣṭāpadakumbhatoyāḥ satūryam enāṃ snapayāṃ babhūvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा मङ्गलस्नानविशुद्धगात्री गृहीतपत्युद्गमनीयवस्त्रा । निर्वृत्तपर्जन्यजलाभिषेका प्रफुल्लकाशा वसुधेव रेजे

sā maṅgalasnānaviśuddhagātrī gṛhītapatyudgamanīyavastrā / nirvṛttaparjanyajalābhiṣekā praphullakāśā vasudheva reje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रदेशाच् च वितानवन्तं युक्तं मणिस्तम्भचतुष्टयेन । पतिव्रताभिः परिगृह्य निन्ये कॢप्तासनं कौतुकवेदिमध्यम्

tasmāt pradeśāc ca vitānavantaṃ yuktaṃ maṇistambhacatuṣṭayena / pativratābhiḥ parigṛhya ninye kḷptāsanaṃ kautukavedimadhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां प्राङ्मुखीं तत्र निवेश्य तन्वीं क्षणं व्यलम्बन्त पुरो निषण्णाः । भूतार्थशोभाह्रियमाणनेत्राः प्रसाधने सन्निहिते ऽपि नार्यः

tāṃ prāṅmukhīṃ tatra niveśya tanvīṃ kṣaṇaṃ vyalambanta puro niṣaṇṇāḥ / bhūtārthaśobhāhriyamāṇanetrāḥ prasādhane sannihite 'pi nāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूपोष्मणा त्याजितम् आर्द्रभावं केशान्तम् अन्तःकुसुमं तदीयम् । पर्याक्षिपत् काचिद् उदारबन्धं दूर्वावता पाण्डुमधूकदाम्ना

dhūpoṣmaṇā tyājitam ārdrabhāvaṃ keśāntam antaḥkusumaṃ tadīyam / paryākṣipat kācid udārabandhaṃ dūrvāvatā pāṇḍumadhūkadāmnā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्यस्तशुक्लागुरु चक्रुर् अस्या गोरोचनापत्रविभङ्गम् अङ्गम् । सा चक्रवाकाङ्कितसैकतायास् त्रिस्रोतसः कान्तिम् अतीत्य तस्थौ

vinyastaśuklāguru cakrur asyā gorocanāpatravibhaṅgam aṅgam / sā cakravākāṅkitasaikatāyās trisrotasaḥ kāntim atītya tasthau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लग्नद्विरेफं परिभूय पद्मं समेघलेखं शशिनश् च बिम्बम् । तदाननश्रीर् अलकैः प्रसिद्धैश् चिच्छेद सादृश्यकथाप्रसङ्गम्

lagnadvirephaṃ paribhūya padmaṃ sameghalekhaṃ śaśinaś ca bimbam / tadānanaśrīr alakaiḥ prasiddhaiś ciccheda sādṛśyakathāprasaṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णार्पितो लोध्रकषायरूक्षे गोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे । तस्याः कपोले परभागलाभाद् बबन्ध चक्षूंषि यवप्ररोहः

karṇārpito lodhrakaṣāyarūkṣe gorocanākṣepanitāntagaure / tasyāḥ kapole parabhāgalābhād babandha cakṣūṃṣi yavaprarohaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेखाबिभक्तश् च विभक्तगात्र्याः किंचिन्मधूच्छिष्टविमृष्टरागः । काम् अप्य् अभिख्यां स्फुरितैर् अपुष्यद् आसन्नलावण्यफलो ऽध्ररोष्ठः

rekhābibhaktaś ca vibhaktagātryāḥ kiṃcinmadhūcchiṣṭavimṛṣṭarāgaḥ / kām apy abhikhyāṃ sphuritair apuṣyad āsannalāvaṇyaphalo 'dhraroṣṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्युः शिरश्चन्द्रकलाम् अनेन स्पृशेति सख्या परिहासपूर्वम् । सा रञ्जयित्वा चरणौ कृताशीर् माल्येन तां निर्वचनं जघान

patyuḥ śiraścandrakalām anena spṛśeti sakhyā parihāsapūrvam / sā rañjayitvā caraṇau kṛtāśīr mālyena tāṃ nirvacanaṃ jaghāna

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः सुजातोत्पलपत्रकान्ते प्रसाधिकाभिर् नयने निरीक्ष्य । न चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या कालाञ्जनं मङ्गलम् इत्य् उपात्तम्

tasyāḥ sujātotpalapatrakānte prasādhikābhir nayane nirīkṣya / na cakṣuṣoḥ kāntiviśeṣabuddhyā kālāñjanaṃ maṅgalam ity upāttam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा संभवद्भिः कुसुमैर् लतेव ज्योतिर्भिर् उद्यद्भिर् इव त्रियामा । सरिद् विहङ्गैर् इव लीयमानैर् आमुच्यमानाभरणा चकासे

sā saṃbhavadbhiḥ kusumair lateva jyotirbhir udyadbhir iva triyāmā / sarid vihaṅgair iva līyamānair āmucyamānābharaṇā cakāse

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानम् आलोक्य च शोभमानम् आदर्शबिम्बे स्तिमितायताक्षी । हरोपयाने त्वरिता बभूव स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेषः

ātmānam ālokya ca śobhamānam ādarśabimbe stimitāyatākṣī / haropayāne tvaritā babhūva strīṇāṃ priyālokaphalo hi veṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाङ्गुलिभ्यां हरितालम् आर्द्रं माङ्गल्यम् आदाय मनःशिलां च । कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं माता तदीयं मुखम् उन्नमय्य

athāṅgulibhyāṃ haritālam ārdraṃ māṅgalyam ādāya manaḥśilāṃ ca / karṇāvasaktāmaladantapatraṃ mātā tadīyaṃ mukham unnamayya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमास्तनोद्भेदम् अनुप्रवृद्धो मनोरथो यः प्रथमो बभूव । तम् एव मेना दुहितुः कथंचिद् विवाहदीक्षातिलकं चकार

umāstanodbhedam anupravṛddho manoratho yaḥ prathamo babhūva / tam eva menā duhituḥ kathaṃcid vivāhadīkṣātilakaṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बबन्ध चास्राकुलदृष्टिर् अस्याः स्थानान्तरे कल्पितसन्निवेशम् । धात्र्यङ्गुलीभिः प्रतिसार्यमाणम् ऊर्णमयं कौतुकहस्तसूत्रम्

babandha cāsrākuladṛṣṭir asyāḥ sthānāntare kalpitasanniveśam / dhātryaṅgulībhiḥ pratisāryamāṇam ūrṇamayaṃ kautukahastasūtram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरोदवेलेव सफेनपुञ्जा पर्याप्तचन्द्रेव शरत्त्रियामा । नवं नवक्षौमनिवासिनी सा भूयो बभौ दर्पणम् आदधाना

kṣīrodaveleva saphenapuñjā paryāptacandreva śarattriyāmā / navaṃ navakṣaumanivāsinī sā bhūyo babhau darpaṇam ādadhānā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अर्चिताभ्यः कुलदेवताभ्यः कुलप्रतिष्ट्ःआं प्रणमय्य माता । अकारयत् कारयितव्यदक्षा क्रमेण पादग्रहणं सतीनाम्

tām arcitābhyaḥ kuladevatābhyaḥ kulapratiṣṭḥāṃ praṇamayya mātā / akārayat kārayitavyadakṣā krameṇa pādagrahaṇaṃ satīnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डितं प्रेम लभस्व पत्युर् इत्य् उच्यते ताभिर् उमा स्म नम्रा । तया तु तस्यार्धशरीरभाजा पश्चात्कृताः स्निग्धजनाशिषो ऽ पि

akhaṇḍitaṃ prema labhasva patyur ity ucyate tābhir umā sma namrā / tayā tu tasyārdhaśarīrabhājā paścātkṛtāḥ snigdhajanāśiṣo ' pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छाविभूत्योर् अनुरूपम् अद्रिस् तस्याः कृती कृत्यम् अशेषयित्वा । सभ्यः सभायां सुहृदास्थितायां तस्थौ वृषाङ्कागमनप्रतीक्षः

icchāvibhūtyor anurūpam adris tasyāḥ kṛtī kṛtyam aśeṣayitvā / sabhyaḥ sabhāyāṃ suhṛdāsthitāyāṃ tasthau vṛṣāṅkāgamanapratīkṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद् वरस्यापि कुबेरशैले तत्पूर्वपाणिग्रहणानुरूपम् । प्रसाधनं मातृभिर् आदृताभिर् न्यस्तं पुरस्तात् पुरशासनस्य

tāvad varasyāpi kuberaśaile tatpūrvapāṇigrahaṇānurūpam / prasādhanaṃ mātṛbhir ādṛtābhir nyastaṃ purastāt puraśāsanasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गौरवान् मङ्गलमण्डनश्रीः सा पस्पृशे केवलम् ईश्वरेण । स्व एव वेषः परिणेतुर् इष्टं भावान्तरं तस्य विभोः प्रपेदे

tadgauravān maṅgalamaṇḍanaśrīḥ sā paspṛśe kevalam īśvareṇa / sva eva veṣaḥ pariṇetur iṣṭaṃ bhāvāntaraṃ tasya vibhoḥ prapede

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव भस्मैव सिताङ्गरागः कपालम् एवामलशेखरश्रीः । उपान्तभागेषु च रोचनाङ्को गजाजिनस्यैव दुकूलभावः

babhūva bhasmaiva sitāṅgarāgaḥ kapālam evāmalaśekharaśrīḥ / upāntabhāgeṣu ca rocanāṅko gajājinasyaiva dukūlabhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खान्तरद्योति विलोचनं यद् अन्तर्निविष्टामलपिङ्गतारम् । सान्निध्यपक्षे हरितालमय्यास् तद् एव जातं तिलकक्रियायाः

śaṅkhāntaradyoti vilocanaṃ yad antarniviṣṭāmalapiṅgatāram / sānnidhyapakṣe haritālamayyās tad eva jātaṃ tilakakriyāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाप्रदेशं भुजगेश्वराणां करिश्यताम् आभरणान्तरत्वम् । शरीरमात्रं विकृतिं प्रपेदे तथैव तस्थुः फणरत्नशोभाः

yathāpradeśaṃ bhujageśvarāṇāṃ kariśyatām ābharaṇāntaratvam / śarīramātraṃ vikṛtiṃ prapede tathaiva tasthuḥ phaṇaratnaśobhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवापि निष्ठ्यूतमरीचिभासा बाल्याद् अनाविष्कृतलाञ्छनेन । चन्द्रेण नित्यं प्रतिभिन्नमौलेश् चूडामणेः किं ग्रहणं हरस्य

divāpi niṣṭhyūtamarīcibhāsā bālyād anāviṣkṛtalāñchanena / candreṇa nityaṃ pratibhinnamauleś cūḍāmaṇeḥ kiṃ grahaṇaṃ harasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अद्भुतैकप्रभवः प्रभावात् प्रसिद्धनेपथ्यविधेर् विधाता । आत्मानम् आसन्नगणोपनीते खड्गे निषक्तप्रतिमं ददर्श

ity adbhutaikaprabhavaḥ prabhāvāt prasiddhanepathyavidher vidhātā / ātmānam āsannagaṇopanīte khaḍge niṣaktapratimaṃ dadarśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गोपतिं नन्दिभुजावलम्बी शार्दूलचर्मान्तरितोरुपृष्ठम् । तद्भक्तिसंक्षिप्तबृहत्प्रमाणम् आरुह्य कैलासम् इव प्रतस्थे

sa gopatiṃ nandibhujāvalambī śārdūlacarmāntaritorupṛṣṭham / tadbhaktisaṃkṣiptabṛhatpramāṇam āruhya kailāsam iva pratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मातरो देवम् अनुव्रजन्त्यः स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः । मुखैः प्रभामण्डलरेणुगौरैः पद्माकरं चक्रुर् इवान्तरीक्षम्

taṃ mātaro devam anuvrajantyaḥ svavāhanakṣobhacalāvataṃsāḥ / mukhaiḥ prabhāmaṇḍalareṇugauraiḥ padmākaraṃ cakrur ivāntarīkṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां च पश्चात् कनकप्रभाणां काली कपालाभरणा चकासे । बलाकिनी नीलपयोदराजी दूरं पुरःक्षिप्तशतह्रदेव

tāsāṃ ca paścāt kanakaprabhāṇāṃ kālī kapālābharaṇā cakāse / balākinī nīlapayodarājī dūraṃ puraḥkṣiptaśatahradeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गणैः शूलभृतः पुरोगैर् उदीरितो मङ्गलतूर्यघोषः । विमानशृङ्गाण्य् अवगाहमानः शशंस सेवावसरं सुरेभ्यः

tato gaṇaiḥ śūlabhṛtaḥ purogair udīrito maṅgalatūryaghoṣaḥ / vimānaśṛṅgāṇy avagāhamānaḥ śaśaṃsa sevāvasaraṃ surebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाददे तस्य सहस्ररश्मिस् त्वष्ट्रा नवं निर्मितम् आतपत्रम् । स तद्दुकूलाद् अविदूरमौलिर् बभौ पतद्गङ्ग इवोत्तमाङ्गे

upādade tasya sahasraraśmis tvaṣṭrā navaṃ nirmitam ātapatram / sa taddukūlād avidūramaulir babhau patadgaṅga ivottamāṅge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्ते च गङ्गायमुने तदानीं सचामरे देवम् असेविषाताम् । समुद्रगारूपविपर्यये ऽपि सहंसपाते इव लक्ष्यमाणे

mūrte ca gaṅgāyamune tadānīṃ sacāmare devam aseviṣātām / samudragārūpaviparyaye 'pi sahaṃsapāte iva lakṣyamāṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अन्वगच्छत् प्रथमो विधाता श्रीवत्सलक्ष्मा पुरुषश् च साक्षात् । जयेति वाचा महिमानम् अस्य संवर्धयन्त्या हविषेव वह्निम्

tam anvagacchat prathamo vidhātā śrīvatsalakṣmā puruṣaś ca sākṣāt / jayeti vācā mahimānam asya saṃvardhayantyā haviṣeva vahnim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैव मूर्तिर् बिभिदे त्रिधा सा सामान्यम् एषां प्रथमावरत्वम् । विष्णोर् हरस् तस्य हरिः कदाचिद् वेधास् तयोस् ताव् अपि धातुर् आद्यौ

ekaiva mūrtir bibhide tridhā sā sāmānyam eṣāṃ prathamāvaratvam / viṣṇor haras tasya hariḥ kadācid vedhās tayos tāv api dhātur ādyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं लोकपालाः पुरुहूतमुख्याः श्रीलक्षणोत्सर्गविनीतवेषाः । दृष्टिप्रदाने कृतनन्दिसंज्ञास् तद्दर्शिताः प्राञ्जलयः प्रणेमुः

taṃ lokapālāḥ puruhūtamukhyāḥ śrīlakṣaṇotsargavinītaveṣāḥ / dṛṣṭipradāne kṛtanandisaṃjñās taddarśitāḥ prāñjalayaḥ praṇemuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्पेन मूर्ध्नः शतपत्रयोनिं वाचा हरिं वृत्रहणं स्मितेन । आलोकमात्रेण सुरान् अशेषान् संभावयाम् आस यथाप्रधानम्

kampena mūrdhnaḥ śatapatrayoniṃ vācā hariṃ vṛtrahaṇaṃ smitena / ālokamātreṇa surān aśeṣān saṃbhāvayām āsa yathāpradhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै जयाशीः ससृजे पुरस्तात् सप्तर्षिभिस् तान् स्मितपूर्वम् आह । विवाहयज्ञे वितते ऽत्र यूयम् अध्वर्यवः पूर्ववृता मयेति

tasmai jayāśīḥ sasṛje purastāt saptarṣibhis tān smitapūrvam āha / vivāhayajñe vitate 'tra yūyam adhvaryavaḥ pūrvavṛtā mayeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वावसुप्राग्रहरैः प्रवीणैः संगीयमानत्रिपुरावदानः । अध्वानम् अध्वान्तविकारलङ्घ्यस् ततार ताराधिपखण्डधारी

viśvāvasuprāgraharaiḥ pravīṇaiḥ saṃgīyamānatripurāvadānaḥ / adhvānam adhvāntavikāralaṅghyas tatāra tārādhipakhaṇḍadhārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खे खेलगामी तम् उवाह वाहः सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः । तटाभिघाताद् इव लग्नपङ्के धुन्वन् मुहुः प्रोतघने विषाणे

khe khelagāmī tam uvāha vāhaḥ saśabdacāmīkarakiṅkiṇīkaḥ / taṭābhighātād iva lagnapaṅke dhunvan muhuḥ protaghane viṣāṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रापद् अप्राप्तपराभियोगं नगेन्द्रगुप्तं नगरं मुहूर्तात् । पुरो विलग्नैर् हरदृष्टिपातैः सुवर्णसूत्रैर् इव कृष्यमाणः

sa prāpad aprāptaparābhiyogaṃ nagendraguptaṃ nagaraṃ muhūrtāt / puro vilagnair haradṛṣṭipātaiḥ suvarṇasūtrair iva kṛṣyamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपकण्ठे घननीलकण्ट्ःअः कुतूहलाद् उन्मुखपौरदृष्टः । स्वबाणचिह्नाद् अवतीर्य मार्गाद् आसन्नभूपृष्ठम् इयाय देवः

tasyopakaṇṭhe ghananīlakaṇṭḥaḥ kutūhalād unmukhapauradṛṣṭaḥ / svabāṇacihnād avatīrya mārgād āsannabhūpṛṣṭham iyāya devaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् ऋद्धिमद्बन्धुजनाधिरूढैर् वृन्दैर् गजानां गिरिचक्रवर्ती । प्रत्युज्जगामागमनप्रतीतः प्रफुल्लवृक्षैः कटकैर् इव स्वैः

tam ṛddhimadbandhujanādhirūḍhair vṛndair gajānāṃ giricakravartī / pratyujjagāmāgamanapratītaḥ praphullavṛkṣaiḥ kaṭakair iva svaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्गाव् उभौ देवमहीधराणां द्वारे पुरस्योद्घटितापिधाने । समीयतुर् दूरविसर्पिघोषौ भिन्नैकसेतू पयसाम् इवौघौ

vargāv ubhau devamahīdharāṇāṃ dvāre purasyodghaṭitāpidhāne / samīyatur dūravisarpighoṣau bhinnaikasetū payasām ivaughau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रीमान् अभूद् भूमिधरो हरेण त्रैलोक्यवन्द्येन कृतप्रणामः । पूर्वं महिम्ना स हि तस्य दूरम् आवर्जितं नात्मशिरो विवेद

hrīmān abhūd bhūmidharo hareṇa trailokyavandyena kṛtapraṇāmaḥ / pūrvaṃ mahimnā sa hi tasya dūram āvarjitaṃ nātmaśiro viveda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रीतियोगाद् विकसन्मुखश्रीर् जामातुर् अग्रेसरताम् उपेत्य । प्रावेशयन् मन्दिरम् ऋद्धम् एनम् आगुल्फकीर्णापणमार्गपुष्पम्

sa prītiyogād vikasanmukhaśrīr jāmātur agresaratām upetya / prāveśayan mandiram ṛddham enam āgulphakīrṇāpaṇamārgapuṣpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् मुहूर्ते पुरसुन्दरीणाम् ईशानसंदर्शनलालसानाम् । प्रासादमालासु बभूवुर् इत्थं त्यक्तान्यकार्याणि विचेष्टितानि

tasmin muhūrte purasundarīṇām īśānasaṃdarśanalālasānām / prāsādamālāsu babhūvur itthaṃ tyaktānyakāryāṇi viceṣṭitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोकमार्गं सहसा व्रजन्त्या कयाचिद् उद्वेष्टनवान्तमाल्यः । बन्धुं न संभावित एव तावत् करेण रुद्धो ऽपि न केशपाशः

ālokamārgaṃ sahasā vrajantyā kayācid udveṣṭanavāntamālyaḥ / bandhuṃ na saṃbhāvita eva tāvat kareṇa ruddho 'pi na keśapāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाधिकालम्बितम् अग्रपादम् आक्षिप्य काचिद् द्रवरागम् एव । उत्सृष्टलीलागतिर् आगवाक्षाद् अलक्तकाङ्कां पदवीं ततान

prasādhikālambitam agrapādam ākṣipya kācid dravarāgam eva / utsṛṣṭalīlāgatir āgavākṣād alaktakāṅkāṃ padavīṃ tatāna

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोचनं दक्षिणम् अञ्जनेन संभाव्य तद्वञ्चितवामनेत्रा । तथैव वातायनसंनिकर्षं ययौ शलाकाम् अपरा वहन्ती

vilocanaṃ dakṣiṇam añjanena saṃbhāvya tadvañcitavāmanetrā / tathaiva vātāyanasaṃnikarṣaṃ yayau śalākām aparā vahantī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जालान्तरप्रेषितदृष्तिर् अन्या प्रस्थानभिन्नां न बबन्ध नीवीम् । नाभिप्रविष्टाभरणप्रभेण हस्तेन तस्थाव् अवलम्ब्य वासः

jālāntarapreṣitadṛṣtir anyā prasthānabhinnāṃ na babandha nīvīm / nābhipraviṣṭābharaṇaprabheṇa hastena tasthāv avalambya vāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धाचिता सत्वरम् उत्थितायाः पदे पदे दुर्निमिते गलन्ती । कस्याश्चिद् आसीद् रशना तदानीम् अङ्गुष्ठमूलार्पितसूत्रशेषा

ardhācitā satvaram utthitāyāḥ pade pade durnimite galantī / kasyāścid āsīd raśanā tadānīm aṅguṣṭhamūlārpitasūtraśeṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां मुखैर् आसवगन्धगर्भैर् व्याप्तान्तराः सान्द्रकुतूहलानाम् । विलोलनेत्रभ्रमरैर् गवाक्षाः सहस्रपत्राभरणा इवासन्

tāsāṃ mukhair āsavagandhagarbhair vyāptāntarāḥ sāndrakutūhalānām / vilolanetrabhramarair gavākṣāḥ sahasrapatrābharaṇā ivāsan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् पताकाकुलम् इन्दुमौलिर् उत्तोरणं राजपथं प्रपेदे । प्रासादशृङ्गाणि दिवापि कुर्वञ् ज्योत्स्नाभिषेकद्विगुणद्युतीनि

tāvat patākākulam indumaulir uttoraṇaṃ rājapathaṃ prapede / prāsādaśṛṅgāṇi divāpi kurvañ jyotsnābhiṣekadviguṇadyutīni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एकदृश्यं नयनैः पिबन्त्यो नार्यो न जग्मुर् विषयान्तराणि । तथा हि शेषेन्द्रियवृत्तिर् आसां सर्वात्मना चक्षुर् इव प्रविष्टा

tam ekadṛśyaṃ nayanaiḥ pibantyo nāryo na jagmur viṣayāntarāṇi / tathā hi śeṣendriyavṛttir āsāṃ sarvātmanā cakṣur iva praviṣṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाने तपो दुश्चरम् एतदर्थम् अपर्णया पेलवयापि तप्तम् । या दास्यम् अप्य् अस्य लभेत नारी सा स्यात् कृतार्था किम् उताङ्कशय्याम्

sthāne tapo duścaram etadartham aparṇayā pelavayāpi taptam / yā dāsyam apy asya labheta nārī sā syāt kṛtārthā kim utāṅkaśayyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परेण स्पृहणीयशोभं न चेद् इदं द्वन्द्वम् अयोजयिष्यत् । अस्मिन् द्वये रूपविधानयत्नः पत्युः प्रजानां विफलो ऽभविश्यत्

paraspareṇa spṛhaṇīyaśobhaṃ na ced idaṃ dvandvam ayojayiṣyat / asmin dvaye rūpavidhānayatnaḥ patyuḥ prajānāṃ viphalo 'bhaviśyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नूनम् आरूढरुषा शरीरम् अनेन दग्धं कुसुमायुधस्य । व्रीडाद् अमुं देवम् उदीक्ष्य मन्ये संन्यस्तदेहः स्वयम् एव कामः

na nūnam ārūḍharuṣā śarīram anena dagdhaṃ kusumāyudhasya / vrīḍād amuṃ devam udīkṣya manye saṃnyastadehaḥ svayam eva kāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन संबन्धम् उपेत्य दिष्ट्या मनोरथप्रार्थितम् ईश्वरेण । मूर्धानम् आलि क्षितिधारणोच्चम् उच्चैस्तरां वक्ष्यति शैलराजः

anena saṃbandham upetya diṣṭyā manorathaprārthitam īśvareṇa / mūrdhānam āli kṣitidhāraṇoccam uccaistarāṃ vakṣyati śailarājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् ओषधिप्रस्थविलासिनीनां शृण्वन् कथाः श्रोत्रसुखास् त्रिनेत्रः । केयूरचूर्णीकृतलाजमुष्टिं हिमालयस्यालयम् आससाद

ity oṣadhiprasthavilāsinīnāṃ śṛṇvan kathāḥ śrotrasukhās trinetraḥ / keyūracūrṇīkṛtalājamuṣṭiṃ himālayasyālayam āsasāda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावतीर्याच्युतदत्तहस्तः शरद्घनाद् दीधितिमान् इवोक्ष्णः । क्रान्तानि पूर्वं कमलासनेन कक्ष्यान्तराण्य् अद्रिपतेर् विवेश

tatrāvatīryācyutadattahastaḥ śaradghanād dīdhitimān ivokṣṇaḥ / krāntāni pūrvaṃ kamalāsanena kakṣyāntarāṇy adripater viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अन्वग् इन्द्रप्रमुखाश् च देवाः सप्तर्षिपूर्वाः परमर्षयश् च । गणाश् च गिर्यालयम् अभ्यगच्छन् प्रशस्तम् आरम्भम् इवोत्तमार्थाः

tam anvag indrapramukhāś ca devāḥ saptarṣipūrvāḥ paramarṣayaś ca / gaṇāś ca giryālayam abhyagacchan praśastam ārambham ivottamārthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेश्वरो विष्टरभाग् यथावत् सरत्नम् अर्घ्यं मधुमच् च गव्यम् । नवे दुकूले च नगोपनीतं प्रत्यग्रहीत् सर्वम् अमन्त्रवर्जम्

tatreśvaro viṣṭarabhāg yathāvat saratnam arghyaṃ madhumac ca gavyam / nave dukūle ca nagopanītaṃ pratyagrahīt sarvam amantravarjam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुकूलवासाः स वधूसमीपं निन्ये विनीतैर् अवरोधरक्षैः । वेलासमीपं स्फुटफेनराजिर् नवैर् उदन्वान् इव चन्द्रपादैः

dukūlavāsāḥ sa vadhūsamīpaṃ ninye vinītair avarodharakṣaiḥ / velāsamīpaṃ sphuṭaphenarājir navair udanvān iva candrapādaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः कुमार्या । प्रसन्नचेतःसलिलः शिवो ऽभूत् संसृज्यमानः शरदेव लोकः

tayā pravṛddhānanacandrakāntyā praphullacakṣuḥkumudaḥ kumāryā / prasannacetaḥsalilaḥ śivo 'bhūt saṃsṛjyamānaḥ śaradeva lokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः समापत्तिषु कातराणि किंचिद्व्यवस्थापितसंहृतानि । ह्रीयन्त्रणां तत्क्षणम् अन्वभूवन्न् अन्योन्यलोलानि विलोचनानि

tayoḥ samāpattiṣu kātarāṇi kiṃcidvyavasthāpitasaṃhṛtāni / hrīyantraṇāṃ tatkṣaṇam anvabhūvann anyonyalolāni vilocanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः करं शैलगुरूपनीतं जग्राह ताम्राङ्गुलिम् अष्टमूर्त्तिः । उमातनौ गूढतनोः स्मरस्य तच्छङ्किनः पूर्वम् इव प्ररोहम्

tasyāḥ karaṃ śailagurūpanītaṃ jagrāha tāmrāṅgulim aṣṭamūrttiḥ / umātanau gūḍhatanoḥ smarasya tacchaṅkinaḥ pūrvam iva praroham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमोद्गमः प्रादुर् अभूद् उमायाः स्विन्नाङ्गुलिः पुङ्गवकेतुर् आसीत् । वृत्तिस् तयोः पाणिसमागमेन समं विभक्तेव मनोभवस्य

romodgamaḥ prādur abhūd umāyāḥ svinnāṅguliḥ puṅgavaketur āsīt / vṛttis tayoḥ pāṇisamāgamena samaṃ vibhakteva manobhavasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयुक्तपाणिग्रहणं यद् अन्यद् वधूवरं पुष्यति कान्तिम् अग्र्याम् । सान्निध्ययोगाद् अनयोस् तदानीं किं कथ्यते श्रीर् उभयस्य तस्य

prayuktapāṇigrahaṇaṃ yad anyad vadhūvaraṃ puṣyati kāntim agryām / sānnidhyayogād anayos tadānīṃ kiṃ kathyate śrīr ubhayasya tasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणप्रक्रमणात् कृशानोर् उदर्चिषस् तन् मिथुनं चकासे । मेरोर् उपान्तेष्व् इव वर्तमानम् अन्योन्यसंसक्तम् अहस्त्रियामम्

pradakṣiṇaprakramaṇāt kṛśānor udarciṣas tan mithunaṃ cakāse / meror upānteṣv iva vartamānam anyonyasaṃsaktam ahastriyāmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ दम्पती त्रिः परिणीय वह्निम् कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम् । तां कारयाम् आस वधूं पुरोधास् तस्मिन् समिद्धार्चिषि लाजमोक्षम्

tau dampatī triḥ pariṇīya vahnim karāgrasaṃsparśanimīlitākṣīm / tāṃ kārayām āsa vadhūṃ purodhās tasmin samiddhārciṣi lājamokṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा लाजधूमाञ्जलिम् इष्टगन्धं गुरूपदेशाद् वदनं निनाय । कपोलसंसर्पिशिखः स तस्या मुहूर्तकर्णोत्पलतां प्रपेदे

sā lājadhūmāñjalim iṣṭagandhaṃ gurūpadeśād vadanaṃ nināya / kapolasaṃsarpiśikhaḥ sa tasyā muhūrtakarṇotpalatāṃ prapede

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् ईषदार्द्रारुणगण्डलेखम् उच्छ्वासिकालाञ्जनरागम् अक्ष्णोः । वधूमुखं क्लान्तयवावतंसम् आचारधूमग्रहणाद् बभूव

tad īṣadārdrāruṇagaṇḍalekham ucchvāsikālāñjanarāgam akṣṇoḥ / vadhūmukhaṃ klāntayavāvataṃsam ācāradhūmagrahaṇād babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधूं द्विजः प्राह तवैष वत्से वह्निर् विवाहं प्रति पूर्वसाक्षी । शिवेन भर्त्रा सह धर्मचर्या कार्या त्वया मुक्तविचारयेति

vadhūṃ dvijaḥ prāha tavaiṣa vatse vahnir vivāhaṃ prati pūrvasākṣī / śivena bhartrā saha dharmacaryā kāryā tvayā muktavicārayeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोचनान्तं श्रवणे वितत्य पीतं गुरोस् तद्वचनं भवान्या । निदाघकालोल्बणतापयेव माहेन्द्रम् अम्भः प्रथमं पृथिव्या

ālocanāntaṃ śravaṇe vitatya pītaṃ guros tadvacanaṃ bhavānyā / nidāghakālolbaṇatāpayeva māhendram ambhaḥ prathamaṃ pṛthivyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवेण भर्त्रा ध्रुवदर्शनाय प्रयुज्यमाना प्रियदर्शनेन । सा दृष्ट इत्य् आननम् उन्नमय्य ह्रीसन्नकण्ठी कथम् अप्य् उवाच

dhruveṇa bhartrā dhruvadarśanāya prayujyamānā priyadarśanena / sā dṛṣṭa ity ānanam unnamayya hrīsannakaṇṭhī katham apy uvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं विधिज्ञेन पुरोहितेन प्रयुक्तपाणिग्रहणोपचारौ । प्रणेमतुस् तौ पितरौ प्रजानां पद्मासनस्थाय पितामहाय

itthaṃ vidhijñena purohitena prayuktapāṇigrahaṇopacārau / praṇematus tau pitarau prajānāṃ padmāsanasthāya pitāmahāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधूर् विधात्रा प्रतिनन्द्यते स्म कल्याणि वीरप्रसवा भवेति । वाचस्पतिः सन्न् अपि सो ऽष्टमूर्त्तव् आशास्य चिन्तास्तिमितो बभूव

vadhūr vidhātrā pratinandyate sma kalyāṇi vīraprasavā bhaveti / vācaspatiḥ sann api so 'ṣṭamūrttav āśāsya cintāstimito babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कॢप्तोपचारां चतुरस्रवेदीं ताव् एत्य पश्चाट् कनकासनस्थौ । जायापती लौकिकम् एषितव्यम् आर्द्राक्षतारोपणम् अन्वभूताम्

kḷptopacārāṃ caturasravedīṃ tāv etya paścāṭ kanakāsanasthau / jāyāpatī laukikam eṣitavyam ārdrākṣatāropaṇam anvabhūtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्रान्तलग्नैर् जलबिन्दुजालैर् आकृष्टमुक्ताफलजालशोभम् । तयोर् उपर्य् आयतनालदण्डम् आधत्त लक्ष्मीः कमलातपत्रम्

patrāntalagnair jalabindujālair ākṛṣṭamuktāphalajālaśobham / tayor upary āyatanāladaṇḍam ādhatta lakṣmīḥ kamalātapatram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधा प्रयुक्तेन च वाङ्मयेन सरस्वती तन् मिथुनं नुनाव । संस्कारपूतेन वरं वरेण्यं वधूं सुखग्राह्यनिबन्धनेन

dvidhā prayuktena ca vāṅmayena sarasvatī tan mithunaṃ nunāva / saṃskārapūtena varaṃ vareṇyaṃ vadhūṃ sukhagrāhyanibandhanena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ सन्धिषु व्यञ्जितवृत्तिभेदं रसान्तरेषु प्रतिबद्धरागम् । अपश्यताम् अप्सरसां मुहूर्तं प्रयोगम् आद्यं ललिताङ्गहारम्

tau sandhiṣu vyañjitavṛttibhedaṃ rasāntareṣu pratibaddharāgam / apaśyatām apsarasāṃ muhūrtaṃ prayogam ādyaṃ lalitāṅgahāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवास् तदन्ते हरम् ऊढभार्यं किरीटबद्धाञ्जलयो निपत्य । शापावसाने प्रतिपन्नमूर्त्तेर् ययाचिरे पञ्चशरस्य सेवाम्

devās tadante haram ūḍhabhāryaṃ kirīṭabaddhāñjalayo nipatya / śāpāvasāne pratipannamūrtter yayācire pañcaśarasya sevām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यानुमेने भगवान् विमन्युर् व्यापारम् आत्मन्य् अपि सायकानाम् । काले प्रयुक्ता खलु कार्यविद्भिर् विज्णापना भर्तृषु सिद्धिम् एति

tasyānumene bhagavān vimanyur vyāpāram ātmany api sāyakānām / kāle prayuktā khalu kāryavidbhir vijṇāpanā bhartṛṣu siddhim eti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विबुधगणांस् तान् इन्दुमौलिर् विसृज्य क्षितिधरपतिकन्याम् आददानः करेण । कनककलशरक्शाभक्तिशोभासनाथं क्षितिविरचितशय्यं कौतुकागारम् आगात्

atha vibudhagaṇāṃs tān indumaulir visṛjya kṣitidharapatikanyām ādadānaḥ kareṇa / kanakakalaśarakśābhaktiśobhāsanāthaṃ kṣitiviracitaśayyaṃ kautukāgāram āgāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवपरिणयलज्जाभूषणां तत्र गौरीं वदनम् अपहरन्तीं तत्कृतोत्क्षेपम् ईशः । अपि शयनसखीभ्यो दत्तवाचं कथंचित् प्रमथमुखविकारैर् हासयाम् आस गूढम्

navapariṇayalajjābhūṣaṇāṃ tatra gaurīṃ vadanam apaharantīṃ tatkṛtotkṣepam īśaḥ / api śayanasakhībhyo dattavācaṃ kathaṃcit pramathamukhavikārair hāsayām āsa gūḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.