Kalidasa: Kumarasambhava 8

पाणिपीडनविधेर् अनन्तरं शैलराजदुहितुर् हरं प्रति । भावसाध्वसपरिग्रहाद् अभूत् कामदोहदमनोहरं वपुः

pāṇipīḍanavidher anantaraṃ śailarājaduhitur haraṃ prati / bhāvasādhvasaparigrahād abhūt kāmadohadamanoharaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याहृता प्रतिवचो न सन्दधे गन्तुम् ऐच्छद् अवलम्बितांशुका । सेवते स्म शयनं पराङ्मुखी सा तथापि रतये पिनाकिनः

vyāhṛtā prativaco na sandadhe gantum aicchad avalambitāṃśukā / sevate sma śayanaṃ parāṅmukhī sā tathāpi rataye pinākinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैतवेन शयिते कुतूहलात् पार्वती प्रतिमुखं निपातितम् । चक्षुर् उन्मिषति सस्मितं प्रिये विद्युदाहतम् इव न्यमीलयत्

kaitavena śayite kutūhalāt pārvatī pratimukhaṃ nipātitam / cakṣur unmiṣati sasmitaṃ priye vidyudāhatam iva nyamīlayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभिदेशनिहितः सकम्पया शङ्करस्य रुरुधे तया करः । तद्दुकूलम् अथ चाभवत् स्वयं दूरम् उच्छ्वसितनीविबन्धनम्

nābhideśanihitaḥ sakampayā śaṅkarasya rurudhe tayā karaḥ / taddukūlam atha cābhavat svayaṃ dūram ucchvasitanīvibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् आलि निगृहीतसाध्वसं शङ्करो रहसि सेव्यताम् इति । सा सखीभिर् उपदिष्टम् आकुला नास्मरत् प्रमुखवर्तिनि प्रिये

evam āli nigṛhītasādhvasaṃ śaṅkaro rahasi sevyatām iti / sā sakhībhir upadiṣṭam ākulā nāsmarat pramukhavartini priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् अवस्तुनि कथाप्रवृत्तये प्रश्नतत्परम् अनङ्गशासनम् । वीक्षितेन परिगृह्य पार्वती मूर्धकम्पमयम् उत्तरं ददौ

apy avastuni kathāpravṛttaye praśnatatparam anaṅgaśāsanam / vīkṣitena parigṛhya pārvatī mūrdhakampamayam uttaraṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलिनः करतलद्वयेन सा संनिरुध्य नयने हृतांशुका । तस्य पश्यति ललाटलोचने मोघयत्नविधुरा रहस्य् अभूत्

śūlinaḥ karataladvayena sā saṃnirudhya nayane hṛtāṃśukā / tasya paśyati lalāṭalocane moghayatnavidhurā rahasy abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चुम्बनेष्व् अधरदानवर्जितं सन्नहस्तम् अदयोपगूहने । क्लिष्टमन्मथम् अपि प्रियं प्रभोर् दुर्लभप्रतिकृतं वधूरतम्

cumbaneṣv adharadānavarjitaṃ sannahastam adayopagūhane / kliṣṭamanmatham api priyaṃ prabhor durlabhapratikṛtaṃ vadhūratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् मुखग्रहणम् अक्षताधरं दत्तम् अव्रणपदं नखं च यत् । यद् रतं च सदयं प्रियस्य तत् पार्वती विषहते स्म नेतरत्

yan mukhagrahaṇam akṣatādharaṃ dattam avraṇapadaṃ nakhaṃ ca yat / yad rataṃ ca sadayaṃ priyasya tat pārvatī viṣahate sma netarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रिवृत्तम् अनुयोक्तुम् उद्यतं सा विभातसमये सखीजनम् । नाकरोद् अपकुतूहलं ह्रिया शंसितुं च हृदयेन तत्वरे

rātrivṛttam anuyoktum udyataṃ sā vibhātasamaye sakhījanam / nākarod apakutūhalaṃ hriyā śaṃsituṃ ca hṛdayena tatvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्पणे च परिभोगदर्शिनी पृष्ठतः प्रणयिनो निषेदुषः । प्रेक्ष्य बिम्बम् अनु बिम्बम् आत्मनः कानि कानि न चकार लज्जया

darpaṇe ca paribhogadarśinī pṛṣṭhataḥ praṇayino niṣeduṣaḥ / prekṣya bimbam anu bimbam ātmanaḥ kāni kāni na cakāra lajjayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलकण्ठपरिभुक्तयौवनां तां विलोक्य जननी समाश्वसत् । भर्तृवल्लभतया हि मानसीं मातुर् अस्यति शुचं वधूजनः

nīlakaṇṭhaparibhuktayauvanāṃ tāṃ vilokya jananī samāśvasat / bhartṛvallabhatayā hi mānasīṃ mātur asyati śucaṃ vadhūjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासराणि कतिचित् कथञ्चन स्थाणुना रतम् अकारि चानया । ज्ञातमन्मथरसा शनैः शनैः सा मुमोच रतिदुःखशीलताम्

vāsarāṇi katicit kathañcana sthāṇunā ratam akāri cānayā / jñātamanmatharasā śanaiḥ śanaiḥ sā mumoca ratiduḥkhaśīlatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्वजे प्रियम् उरोनिपीडिता प्रार्थितं मुखम् अनेन नाहरत् । मेखलापणयलोलतां गतं हस्तम् अस्य शिथिलं रुरोध सा

sasvaje priyam uronipīḍitā prārthitaṃ mukham anena nāharat / mekhalāpaṇayalolatāṃ gataṃ hastam asya śithilaṃ rurodha sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावसूचितम् अदृष्टविप्रियं चाटुमत् क्षणवियोगकातरम् । कैश्चिद् एव दिवसैस् तदा तयोः प्रेम रूढम् इतरेतराश्रयम्

bhāvasūcitam adṛṣṭavipriyaṃ cāṭumat kṣaṇaviyogakātaram / kaiścid eva divasais tadā tayoḥ prema rūḍham itaretarāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं यथात्मसदृशं वरं वधूर् अन्वरज्यत वरस् तथैव ताम् । सागराद् अनपगा हि जाह्नवी सो ऽपि तन्मुखरसैकनिर्वृतिः

taṃ yathātmasadṛśaṃ varaṃ vadhūr anvarajyata varas tathaiva tām / sāgarād anapagā hi jāhnavī so 'pi tanmukharasaikanirvṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यतां निधुवनोपदेशिनः शङ्करस्य रहसि प्रपन्नया । शिक्षितं युवतिनैपुणं तया यत् तद् एव गुरुदक्षिणीकृतम्

śiṣyatāṃ nidhuvanopadeśinaḥ śaṅkarasya rahasi prapannayā / śikṣitaṃ yuvatinaipuṇaṃ tayā yat tad eva gurudakṣiṇīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दष्टमुक्तम् अधरोष्ठम् आम्बिका वेदनाविधुतहस्तपल्लवा । शीतलेन निरवापयत् क्षणं मौलिचन्द्रशकलेन शूलिनः

daṣṭamuktam adharoṣṭham āmbikā vedanāvidhutahastapallavā / śītalena niravāpayat kṣaṇaṃ maulicandraśakalena śūlinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चुम्बनादलकचूर्णदूषितं शङ्करो ऽपि नयनं ललाटजम् । उच्छ्वसत्कमलगन्धये ददौ पार्वतीवदनगन्धवाहिने

cumbanādalakacūrṇadūṣitaṃ śaṅkaro 'pi nayanaṃ lalāṭajam / ucchvasatkamalagandhaye dadau pārvatīvadanagandhavāhine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् इन्द्रियसुखस्य वर्त्मनः सेवनाद् अनुगृहीतमन्मथः । शैलराजभवने सहोमया मासमात्रम् अवसद् वृषध्वजः

evam indriyasukhasya vartmanaḥ sevanād anugṛhītamanmathaḥ / śailarājabhavane sahomayā māsamātram avasad vṛṣadhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनुमान्य हिमवन्तम् आत्मभूर् आत्मजाविरहदुःखखेदितम् । तत्र तत्र विजहार संपतन्न् अप्रमेयगतिना ककुद्मता

so 'numānya himavantam ātmabhūr ātmajāvirahaduḥkhakheditam / tatra tatra vijahāra saṃpatann aprameyagatinā kakudmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुम् एत्य मरुदाशुगोक्षकः पार्वतीस्तनपुरस्कृतान् कृती । हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरान् अन्वभूत् सुरतमर्दनक्षमान्

merum etya marudāśugokṣakaḥ pārvatīstanapuraskṛtān kṛtī / hemapallavavibhaṅgasaṃstarān anvabhūt suratamardanakṣamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मनाभचरणाङ्किताश्मसु प्राप्तवत्स्व् अमृतविप्रुषो नवाः । मन्दरस्य कटकेषु चावसत् पार्वतीवदनपद्मषट्पदः

padmanābhacaraṇāṅkitāśmasu prāptavatsv amṛtavipruṣo navāḥ / mandarasya kaṭakeṣu cāvasat pārvatīvadanapadmaṣaṭpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारणध्वनितभीतया तया कण्ठसक्तघनबाहुबन्धनः । एकपिङ्गलगिरौ जगद्गुरुर् निर्विवेश विशदाः शशिप्रभाः

vāraṇadhvanitabhītayā tayā kaṇṭhasaktaghanabāhubandhanaḥ / ekapiṅgalagirau jagadgurur nirviveśa viśadāḥ śaśiprabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य जातु मलयस्थलीरते धूतचन्दनलतः प्रियाक्लमम् । आचचाम सलवङ्गकेसरश् चाटुकार इव दक्षिणानिलः

tasya jātu malayasthalīrate dhūtacandanalataḥ priyāklamam / ācacāma salavaṅgakesaraś cāṭukāra iva dakṣiṇānilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमतामरसताडितप्रिया तत्कराम्बुविनिमीलितेक्षणा । खे व्यगाहत तरङ्गिणीम् उमा मीनपङ्क्तिपुनरुक्तमेखला

hematāmarasatāḍitapriyā tatkarāmbuvinimīlitekṣaṇā / khe vyagāhata taraṅgiṇīm umā mīnapaṅktipunaruktamekhalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां पुलोमतनयालकोचितैः पारिजातकुसुमैः प्रसाधयन् । नन्दने चिरम् अयुग्मलोचनः सस्पृहं सुरवधूभिर् ईक्षितः

tāṃ pulomatanayālakocitaiḥ pārijātakusumaiḥ prasādhayan / nandane ciram ayugmalocanaḥ saspṛhaṃ suravadhūbhir īkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अभौमम् अनुभूय शङ्करः पार्थिवं च दयितासखः सुखम् । लोहितायति कदाचिद् आतपे गन्धमादनगिरिं व्यगाहत

ity abhaumam anubhūya śaṅkaraḥ pārthivaṃ ca dayitāsakhaḥ sukham / lohitāyati kadācid ātape gandhamādanagiriṃ vyagāhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र काञ्चनशिलातलाश्रयो नेत्रगम्यम् अवलोक्य भास्करम् । दक्षिणेतरभुजव्यपाश्रयां व्याजहार सहधर्मचारिणीम्

tatra kāñcanaśilātalāśrayo netragamyam avalokya bhāskaram / dakṣiṇetarabhujavyapāśrayāṃ vyājahāra sahadharmacāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मकान्तिम् अरुणत्रिभागयोः संक्रमय्य तव नेत्रयोर् इव । संक्षये जगद् इव प्रजेश्वरः संहरत्य् अहर् असाव् अहर्पतिः

padmakāntim aruṇatribhāgayoḥ saṃkramayya tava netrayor iva / saṃkṣaye jagad iva prajeśvaraḥ saṃharaty ahar asāv aharpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीकरव्यतिकरं मरीचिभिर् दूरयत्य् अवनते विवस्वति । इन्द्रचापपरिवेषशून्यतां निर्झरास् तव पितुर् व्रजन्त्य् अमी

sīkaravyatikaraṃ marīcibhir dūrayaty avanate vivasvati / indracāpapariveṣaśūnyatāṃ nirjharās tava pitur vrajanty amī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दष्टतामरसकेसरस्रजोः क्रन्दतोर् विपरिवृत्तकण्ठयोः । निघ्नयोः सरसि चक्रवाकयोर् अल्पम् अन्तरम् अनल्पतां गतम्

daṣṭatāmarasakesarasrajoḥ krandator viparivṛttakaṇṭhayoḥ / nighnayoḥ sarasi cakravākayor alpam antaram analpatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानम् आह्निकम् अपास्य दन्तिनः सल्लकीविटपभङ्गवासितम् । आविभातचरणाय गृह्णाते वारि वारिरुहबद्धषट्पदम्

sthānam āhnikam apāsya dantinaḥ sallakīviṭapabhaṅgavāsitam / āvibhātacaraṇāya gṛhṇāte vāri vāriruhabaddhaṣaṭpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य पश्चिमदिगन्तलम्बिना निर्मितं मितकथे विवस्वता । दीर्घया प्रतिमया सरो ऽम्भसां तापनीयम् इव सेतुबन्धनम्

paśya paścimadigantalambinā nirmitaṃ mitakathe vivasvatā / dīrghayā pratimayā saro 'mbhasāṃ tāpanīyam iva setubandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरन्ति विनिकीर्य पल्वलं गाढपङ्क्तम् अतिवाहितातपाः । दंष्ट्रिणो वनवराहयूथपा दष्टभङ्गुरबिसाङ्कुरा इव

uttaranti vinikīrya palvalaṃ gāḍhapaṅktam ativāhitātapāḥ / daṃṣṭriṇo vanavarāhayūthapā daṣṭabhaṅgurabisāṅkurā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष वृक्षशिखरे कृतास्पदो जातरूपरसगौरमण्डलः । हीयमानम् अहर् अत्ययातपं पीवरोरु पिबतीव बर्हिणः

eṣa vṛkṣaśikhare kṛtāspado jātarūparasagauramaṇḍalaḥ / hīyamānam ahar atyayātapaṃ pīvaroru pibatīva barhiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वभागतिमिरप्रवृत्तिभिर् व्यक्तपङ्कम् इव जातम् एकतः । खं हृतातपजलं विवस्वता भाति किञ्चिद् इव शेषवत् सरः

pūrvabhāgatimirapravṛttibhir vyaktapaṅkam iva jātam ekataḥ / khaṃ hṛtātapajalaṃ vivasvatā bhāti kiñcid iva śeṣavat saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविशद्भिर् उटजाङ्गणं मृगैर् मूलसेकसरसैश् च वृक्षकैः । आश्रमाः प्रविशदग्निधेनवो बिभ्रति श्रियम् उदीरिताग्नयः

āviśadbhir uṭajāṅgaṇaṃ mṛgair mūlasekasarasaiś ca vṛkṣakaiḥ / āśramāḥ praviśadagnidhenavo bibhrati śriyam udīritāgnayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धकोशम् अपि तिष्ठति क्षणं सावशेषविवरं कुशेशयम् । षट्पदाय वसतिं ग्रहीष्यते प्रीतिपूर्वम् इव दातुम् अन्तरम्

baddhakośam api tiṣṭhati kṣaṇaṃ sāvaśeṣavivaraṃ kuśeśayam / ṣaṭpadāya vasatiṃ grahīṣyate prītipūrvam iva dātum antaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरमग्रपरिमेयरश्मिना वारुणी दिग् अरुणेन भानुना । भाति केसरवतेव मण्डिता बन्धुजीवतिलकेन कन्यका

dūramagraparimeyaraśminā vāruṇī dig aruṇena bhānunā / bhāti kesaravateva maṇḍitā bandhujīvatilakena kanyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामभिः सहचराः सहस्रशः स्यन्दनाश्वहृदयङ्गमस्वरैः । भानुम् अग्निपरिकीर्णतेजसं संस्तुवन्ति किरणोष्मपायिनः

sāmabhiḥ sahacarāḥ sahasraśaḥ syandanāśvahṛdayaṅgamasvaraiḥ / bhānum agniparikīrṇatejasaṃ saṃstuvanti kiraṇoṣmapāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयम् आनतशिरोधरैर् हयैः कर्णचामरविघट्टितेक्षणैः । अस्तम् एति युगभुग्नकेसरैः संनिधाय दिवसं महोदधौ

so 'yam ānataśirodharair hayaiḥ karṇacāmaravighaṭṭitekṣaṇaiḥ / astam eti yugabhugnakesaraiḥ saṃnidhāya divasaṃ mahodadhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खं प्रसुप्तम् इव संस्थिते रवौ तेजसो महत ईदृशी गतिः । तत् प्रकाशयति यावद् उद्गतं मीलनाय खलु तावतश् च्युतम्

khaṃ prasuptam iva saṃsthite ravau tejaso mahata īdṛśī gatiḥ / tat prakāśayati yāvad udgataṃ mīlanāya khalu tāvataś cyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संध्ययाप्य् अनुगतं रवेर् वपुर् वन्द्यम् अस्तशिखरे समर्पितम् । येन पूर्वम् उदये पुरस्कृता नानुयास्यति कथं तम् आपदि

saṃdhyayāpy anugataṃ raver vapur vandyam astaśikhare samarpitam / yena pūrvam udaye puraskṛtā nānuyāsyati kathaṃ tam āpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपीतकपिशाः पयोमुचां कोटयः कुटिलकेशि भान्त्य् अमूः । द्रक्ष्यसि त्वम् इति संध्ययानया वर्तिकाभिर् इव साधुमण्डिताः

raktapītakapiśāḥ payomucāṃ koṭayaḥ kuṭilakeśi bhānty amūḥ / drakṣyasi tvam iti saṃdhyayānayā vartikābhir iva sādhumaṇḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहकेसरसटासु भूभृतां पल्लवप्रसविषु द्रुमेषु च । पश्य धातुशिखरेषु भानुना संविभक्तम् इव सांध्यम् आतपम्

siṃhakesarasaṭāsu bhūbhṛtāṃ pallavaprasaviṣu drumeṣu ca / paśya dhātuśikhareṣu bhānunā saṃvibhaktam iva sāṃdhyam ātapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्रिराजतनये तपस्विनः पावनाम्बुविहिताञ्जलिक्रियाः । ब्रह्म गूढम् अभिसंध्यम् आदृताः शुद्धये विधिविदो गृणन्त्य् अमी

adrirājatanaye tapasvinaḥ pāvanāmbuvihitāñjalikriyāḥ / brahma gūḍham abhisaṃdhyam ādṛtāḥ śuddhaye vidhivido gṛṇanty amī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् मुहूर्त्तम् अनुमन्तुम् अर्हसि प्रस्तुताय नियमाय माम् अपि । त्वां विनोदनिपुणः सखीजनो वल्गुवादिनि विनोदयिष्यति

tan muhūrttam anumantum arhasi prastutāya niyamāya mām api / tvāṃ vinodanipuṇaḥ sakhījano valguvādini vinodayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विभुज्य दशनच्छदं ततो वाचि भर्तुर् अवधीरणापरा । शैलराजतनया समीपगाम् आललाप विजयाम् अहेतुकम्

nirvibhujya daśanacchadaṃ tato vāci bhartur avadhīraṇāparā / śailarājatanayā samīpagām ālalāpa vijayām ahetukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरो ऽपि दिवसात्ययोचितं मन्त्रपूर्वम् अनुतस्थिवान् विधिम् । पार्वतीम् अवचनाम् असूयया प्रत्युपेत्य पुनर् आह सस्मितम्

īśvaro 'pi divasātyayocitaṃ mantrapūrvam anutasthivān vidhim / pārvatīm avacanām asūyayā pratyupetya punar āha sasmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुञ्च कोपम् अनिमित्तकोपने संध्यया प्रणमितो ऽस्मि नान्यया । किं न वेत्सि सहधर्मचारिणं चक्रवाकसमवृत्तिम् आत्मनः

muñca kopam animittakopane saṃdhyayā praṇamito 'smi nānyayā / kiṃ na vetsi sahadharmacāriṇaṃ cakravākasamavṛttim ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मितेषु पितृषु स्वयंभुवा या तनुः सुतनु पूर्वम् उज्झिता । सेयम् अस्तम् उदयं च सेवते तेन मानिनि ममात्र गौरवम्

nirmiteṣu pitṛṣu svayaṃbhuvā yā tanuḥ sutanu pūrvam ujjhitā / seyam astam udayaṃ ca sevate tena mānini mamātra gauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् इमां तिमिरवृद्धिपीडितां शैलराजतनये ऽधुना स्थिताम् । एकतस् तटतमालमालिनीं पश्य धातुरसनिम्नगाम् इव

tām imāṃ timiravṛddhipīḍitāṃ śailarājatanaye 'dhunā sthitām / ekatas taṭatamālamālinīṃ paśya dhāturasanimnagām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्ध्यम् अस्तमितशेषम् आतपं रक्तलेखम् अपरा बिभर्ति दिक् । सांपरायवसुधा सशोणितं मण्डलाग्रम् इव तिर्यगुज्झितम्

sāndhyam astamitaśeṣam ātapaṃ raktalekham aparā bibharti dik / sāṃparāyavasudhā saśoṇitaṃ maṇḍalāgram iva tiryagujjhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामिनीदिवससन्धिसम्भवे तेजसि व्यवहिते सुमेरुणा । एतद् अन्धतमसं निरङ्कुशं दिक्षु दीर्घनयने विजृम्भते

yāminīdivasasandhisambhave tejasi vyavahite sumeruṇā / etad andhatamasaṃ niraṅkuśaṃ dikṣu dīrghanayane vijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोर्ध्वम् ईक्षणगतिर् न चाप्य् अधो नाभितो न पुरतो न पृष्ठतः । लोक एष तिमिरौघवेष्टितो गर्भवास इव वर्तते निशि

nordhvam īkṣaṇagatir na cāpy adho nābhito na purato na pṛṣṭhataḥ / loka eṣa timiraughaveṣṭito garbhavāsa iva vartate niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धम् आविलम् अवस्थितं चलं वक्रम् आर्जवगुणान्वितं च यत् । सर्वम् एव तमसा समीकृतं धिङ् महत्त्वम् असतां हृतान्तरम्

śuddham āvilam avasthitaṃ calaṃ vakram ārjavaguṇānvitaṃ ca yat / sarvam eva tamasā samīkṛtaṃ dhiṅ mahattvam asatāṃ hṛtāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनम् उन्नमति यज्वनां पतिः शार्वरस्य तमसो निषिद्धये । पुण्डरीकमुखि पूर्वदिङ्मुखं कैतकैर् इव रजोभिर् आवृतम्

nūnam unnamati yajvanāṃ patiḥ śārvarasya tamaso niṣiddhaye / puṇḍarīkamukhi pūrvadiṅmukhaṃ kaitakair iva rajobhir āvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दरान्तरितमूर्तिना निशा लक्ष्यते शशभृता सतारका । त्वं मया प्रियसखीसमागता श्रोष्यतेव वचनानि पृष्ठतः

mandarāntaritamūrtinā niśā lakṣyate śaśabhṛtā satārakā / tvaṃ mayā priyasakhīsamāgatā śroṣyateva vacanāni pṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्धनिर्गमनम् आ दिनक्षयात् पूर्वदृष्टतनुचन्द्रिकास्मितम् । एतद् उद्गिरति चन्द्रमण्डलं दिग्रहस्यम् इव रात्रिचोदितम्

ruddhanirgamanam ā dinakṣayāt pūrvadṛṣṭatanucandrikāsmitam / etad udgirati candramaṇḍalaṃ digrahasyam iva rātricoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य पक्वफलिनीफलत्विषा बिम्बलाञ्छितवियत्सरो ऽम्भसा । विप्रकृष्टविवरं हिमांशुना चक्रवाकमिथुनं विडम्ब्यते

paśya pakvaphalinīphalatviṣā bimbalāñchitaviyatsaro 'mbhasā / viprakṛṣṭavivaraṃ himāṃśunā cakravākamithunaṃ viḍambyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यम् ओषधिपतेर् नवोदयाः कर्णपूररचनाकृते तव । अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश् छेत्तुम् अग्रनखसंपुटैः कराः

śakyam oṣadhipater navodayāḥ karṇapūraracanākṛte tava / apragalbhayavasūcikomalāś chettum agranakhasaṃpuṭaiḥ karāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीभिर् इव केशसंचयं सन्निगृह्य तिमिरं मरीचिभिः । कुड्मलीकृतसरोजलोचनं चुम्बतीव रजनीमुखं शशी

aṅgulībhir iva keśasaṃcayaṃ sannigṛhya timiraṃ marīcibhiḥ / kuḍmalīkṛtasarojalocanaṃ cumbatīva rajanīmukhaṃ śaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य पार्वति नवेन्दुरश्मिभिः सामिभिन्नतिमिरं नभस्तलम् । लक्ष्यते द्विरदभोगदूषितं संप्रसीदद् इव मानसं सरः

paśya pārvati navenduraśmibhiḥ sāmibhinnatimiraṃ nabhastalam / lakṣyate dviradabhogadūṣitaṃ saṃprasīdad iva mānasaṃ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तभावम् अपहाय चन्द्रमा जात एष परिशुद्धमण्डलः । विक्रिया न खलु कालदोषजा निर्मलप्रकृतिषु स्थिरोदया

raktabhāvam apahāya candramā jāta eṣa pariśuddhamaṇḍalaḥ / vikriyā na khalu kāladoṣajā nirmalaprakṛtiṣu sthirodayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्नतेषु शशिनः प्रभा स्थिता निम्नसंश्रयपरं निशातमः । नूनम् आत्मसदृशी प्रकल्पिता वेधसेह गुणदोषयोर् गतिः

unnateṣu śaśinaḥ prabhā sthitā nimnasaṃśrayaparaṃ niśātamaḥ / nūnam ātmasadṛśī prakalpitā vedhaseha guṇadoṣayor gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिश् चन्द्रकान्तजलबिन्दुभिर् गिरिः । मेखलातरुषु निद्रितान् अमून् बोधयत्य् असमये शिखण्डिनः

candrapādajanitapravṛttibhiś candrakāntajalabindubhir giriḥ / mekhalātaruṣu nidritān amūn bodhayaty asamaye śikhaṇḍinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पवृक्षशिखरेषु संप्रति प्रस्फुरद्भिर् इव पश्य सुन्दरि । हारयष्टिगणनाम् इवांशुभिः कर्तुम् आगतकुतूहलः शशी

kalpavṛkṣaśikhareṣu saṃprati prasphuradbhir iva paśya sundari / hārayaṣṭigaṇanām ivāṃśubhiḥ kartum āgatakutūhalaḥ śaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्नतावनतभाववत्तया चन्द्रिका सतिमिरा गिरेर् इयम् । भक्तिभिर् बहुविधाभिर् अर्पिता भाति भूतिर् इव मत्तदन्तिनः

unnatāvanatabhāvavattayā candrikā satimirā girer iyam / bhaktibhir bahuvidhābhir arpitā bhāti bhūtir iva mattadantinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् उच्छ्वसितपीतम् ऐन्दवं वोढुम् अक्षमम् इव प्रभारसम् । मुक्तषट्पदविरावम् अञ्जसा भिद्यते कुमुदम् आ निबन्धनात्

etad ucchvasitapītam aindavaṃ voḍhum akṣamam iva prabhārasam / muktaṣaṭpadavirāvam añjasā bhidyate kumudam ā nibandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य कल्पतरुलम्बि शुद्धया ज्योत्स्नया जनितरूपसंशयम् । मारुते चलति चण्डि केवलं व्यज्यते विपरिवृत्तम् अंशुकम्

paśya kalpatarulambi śuddhayā jyotsnayā janitarūpasaṃśayam / mārute calati caṇḍi kevalaṃ vyajyate viparivṛttam aṃśukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यम् अङ्गुलिभिर् उद्धृतैर् अधः शाखिनां पतितपुष्पपेशलैः । पत्रजर्जरशशिप्रभालवैर् एभिर् उत्कचयितुं तवालकान्

śakyam aṅgulibhir uddhṛtair adhaḥ śākhināṃ patitapuṣpapeśalaiḥ / patrajarjaraśaśiprabhālavair ebhir utkacayituṃ tavālakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष चारुमुखि योगतारया युज्यते तरलबिम्बया शशी । साध्वसाद् उपगतप्रकम्पया कन्ययेव नवदीक्षया वरः

eṣa cārumukhi yogatārayā yujyate taralabimbayā śaśī / sādhvasād upagataprakampayā kanyayeva navadīkṣayā varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोर् उल्लसत्प्रतिकृतिप्रसन्नयोः । रोहतीव तव गण्डलेखयोश् चन्द्रबिम्बनिहिताक्ष्णि चन्द्रिका

pākabhinnaśarakāṇḍagaurayor ullasatpratikṛtiprasannayoḥ / rohatīva tava gaṇḍalekhayoś candrabimbanihitākṣṇi candrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहितार्कमणिभाजनार्पितं कल्पवृक्षमधु बिभ्रती स्वयम् । त्वाम् इयं स्थितिमतीम् उपस्थिता गन्धमादनवनाधिदेवता

lohitārkamaṇibhājanārpitaṃ kalpavṛkṣamadhu bibhratī svayam / tvām iyaṃ sthitimatīm upasthitā gandhamādanavanādhidevatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकेसरसुगन्धि ते मुखं मत्तरक्तनयनं स्वभावतः । अत्र लब्धवसतिर् गुणान्तरं किं विलासिनि मदः करिष्यति

ārdrakesarasugandhi te mukhaṃ mattaraktanayanaṃ svabhāvataḥ / atra labdhavasatir guṇāntaraṃ kiṃ vilāsini madaḥ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मान्यभक्तिर् अथवा सखीजनः सेव्यताम् इदम् अनङ्गदीपनम् । इत्य् उदारम् अभिधाय शङ्करस् ताम् अपाययत पानम् अम्बिकाम्

mānyabhaktir athavā sakhījanaḥ sevyatām idam anaṅgadīpanam / ity udāram abhidhāya śaṅkaras tām apāyayata pānam ambikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्वती तदुपयोगसम्भवां विक्रियाम् अपि सतां मनोहराम् । अप्रतर्क्यविधियोगनिर्मिताम् आम्रतेव सहकारतां ययौ

pārvatī tadupayogasambhavāṃ vikriyām api satāṃ manoharām / apratarkyavidhiyoganirmitām āmrateva sahakāratāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं विपरिवर्तितह्रियोर् नेष्यतोः शयनम् इद्धरागयोः । सा बभूव वशवर्तिनी द्वयोः शूलिनः सुवदना मदस्य च

tatkṣaṇaṃ viparivartitahriyor neṣyatoḥ śayanam iddharāgayoḥ / sā babhūva vaśavartinī dvayoḥ śūlinaḥ suvadanā madasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घूर्णमाननयनं स्खलत्कथं स्वेदिबिन्दुमद् अकारणस्मितम् । आननेन न तु तावद् ईश्वरश् चक्षुषा चिरम् उमामुखं पपौ

ghūrṇamānanayanaṃ skhalatkathaṃ svedibindumad akāraṇasmitam / ānanena na tu tāvad īśvaraś cakṣuṣā ciram umāmukhaṃ papau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां विलम्बितपनीयमेखलाम् उद्वहञ् जघनभारदुर्वहाम् । ध्यानसंभृतविभूतिर् ईश्वरः प्राविशन् मणिशिलागृहं रहः

tāṃ vilambitapanīyamekhalām udvahañ jaghanabhāradurvahām / dhyānasaṃbhṛtavibhūtir īśvaraḥ prāviśan maṇiśilāgṛhaṃ rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र हंसधवलोत्तरच्छदं जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनम् । अध्यशेत शयनं प्रियासखः शारदाभ्रम् इव रोहिणीपतिः

tatra haṃsadhavalottaracchadaṃ jāhnavīpulinacārudarśanam / adhyaśeta śayanaṃ priyāsakhaḥ śāradābhram iva rohiṇīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लिष्टकेशम् अवलुप्तचन्दनं व्यत्ययार्पितनखं समत्सरम् । तस्य तच् छिदुरमेखलागुणं पार्वतीरतम् अभून् न तृप्तये

kliṣṭakeśam avaluptacandanaṃ vyatyayārpitanakhaṃ samatsaram / tasya tac chiduramekhalāguṇaṃ pārvatīratam abhūn na tṛptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं प्रियतमादयालुना ज्योतिषाम् अवनतासु पङ्क्तिषु । तेन तत्परिगृहीतवक्षसा नेत्रमीलनकुतूहलं कृतम्

kevalaṃ priyatamādayālunā jyotiṣām avanatāsu paṅktiṣu / tena tatparigṛhītavakṣasā netramīlanakutūhalaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स व्यबुध्यत बुधस्तवोचितः शतकुम्भकमलाकरैः समम् । मूर्च्छनापरिगृहीतकैशिकैः किन्नरैर् उषसि गीतमङ्गलः

sa vyabudhyata budhastavocitaḥ śatakumbhakamalākaraiḥ samam / mūrcchanāparigṛhītakaiśikaiḥ kinnarair uṣasi gītamaṅgalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ क्षणं शिथिलितोपगूहनौ दम्पती चलितमानसोर् मयः । पद्मभेदपिशुनाः सिषेविरे गन्धमादनवनान्तमारुताः

tau kṣaṇaṃ śithilitopagūhanau dampatī calitamānasor mayaḥ / padmabhedapiśunāḥ siṣevire gandhamādanavanāntamārutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरुमूलनखमार्गराजिभिस् तत्क्षणं हृतविलोचनो हरः । वाससः प्रशिथिलस्य संयमं कुर्वतीं प्रियतमाम् अवारयत्

ūrumūlanakhamārgarājibhis tatkṣaṇaṃ hṛtavilocano haraḥ / vāsasaḥ praśithilasya saṃyamaṃ kurvatīṃ priyatamām avārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रजागरकषायलोचनं गाढदन्तपदताडिताधरम् । आकुलालकम् अरंस्त रागवान् प्रेक्ष्य भिन्नतिलकं प्रियामुखम्

sa prajāgarakaṣāyalocanaṃ gāḍhadantapadatāḍitādharam / ākulālakam araṃsta rāgavān prekṣya bhinnatilakaṃ priyāmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन भङ्गिविषमोत्तरच्छदं मध्यपिण्डितविसूत्रमेखलम् । निर्मले ऽपि शयनं निशात्यये नोज्झितं चरणरागलाञ्छितम्

tena bhaṅgiviṣamottaracchadaṃ madhyapiṇḍitavisūtramekhalam / nirmale 'pi śayanaṃ niśātyaye nojjhitaṃ caraṇarāgalāñchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रियामुखरसं दिवानिशं हर्षवृद्धिजननं सिषेविषुः । दर्शनप्रणयिनाम् अदृश्यताम् आजगाम विजयानिवेदनात्

sa priyāmukharasaṃ divāniśaṃ harṣavṛddhijananaṃ siṣeviṣuḥ / darśanapraṇayinām adṛśyatām ājagāma vijayānivedanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समदिवसनिशीथं सङ्गिनस् तत्र शम्भोः शतम् अगमद् ऋतूनां साग्रम् एका निशेव । न तु सुरतसुखेषु छिन्नतृष्णो बभूव ज्वलन इव समुद्रान्तर्गतस् तज्जलेषु

samadivasaniśīthaṃ saṅginas tatra śambhoḥ śatam agamad ṛtūnāṃ sāgram ekā niśeva / na tu suratasukheṣu chinnatṛṣṇo babhūva jvalana iva samudrāntargatas tajjaleṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.