नैरञ्जनापरिवर्तो ऽष्टादशः । मारश्च भिक्षवः पापीयान् बोधिसत्त्वस्य षड्वर्षाणि दुष्करचर्यां चरतः पृष्ठतः समनुबद्धो ऽभूत् अवतारप्रेक्षी अवतारगवेषी । न च कदाचित्किंचिदवतारमध्यगच्छत् । सो ऽवतारमनधिगच्छन्निर्विण्णो विप्रतिसारी प्राक्रामत् ॥ तत्रेदमुच्यते - रमणीयान्यरण्यानि वनगुल्माश्च वीरुधाः । प्राचीनमुरुबिल्वायां यत्र नैरञ्जना नदी
nairañjanāparivarto 'ṣṭādaśaḥ / māraśca bhikṣavaḥ pāpīyān bodhisattvasya ṣaḍvarṣāṇi duṣkaracaryāṃ carataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddho 'bhūt avatāraprekṣī avatāragaveṣī / na ca kadācitkiṃcidavatāramadhyagacchat / so 'vatāramanadhigacchannirviṇṇo vipratisārī prākrāmat // tatredamucyate - ramaṇīyānyaraṇyāni vanagulmāśca vīrudhāḥ / prācīnamurubilvāyāṃ yatra nairañjanā nadī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहाणायोद्यतं तत्र सततं दृढविक्रमम् । पराक्रमन्तं वीर्येण योगक्षेमस्य प्राप्तये
prahāṇāyodyataṃ tatra satataṃ dṛḍhavikramam / parākramantaṃ vīryeṇa yogakṣemasya prāptaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमुचिर्मधुरां वाचं भाषमाणो उपागमत् । शाक्यपुत्रा समुत्तिष्ठ कायखेदेन किं तव
namucirmadhurāṃ vācaṃ bhāṣamāṇo upāgamat / śākyaputrā samuttiṣṭha kāyakhedena kiṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवतो जीवितं श्रेयो जीवन् धर्मं चरिष्यसि । जीवं हि तानि कुरुते यानि कृत्वा न शोचति
jīvato jīvitaṃ śreyo jīvan dharmaṃ cariṣyasi / jīvaṃ hi tāni kurute yāni kṛtvā na śocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशो विवर्णो दीनस्त्वं अन्तिके मरणं तव । सहस्रभागे मरणं एकभागे च जीवितम्
kṛśo vivarṇo dīnastvaṃ antike maraṇaṃ tava / sahasrabhāge maraṇaṃ ekabhāge ca jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददतः सततं दानं अग्निहोत्रं च जुह्वतः । भविष्यति महत्पुण्यं किं प्रहाणे करिष्यसि
dadataḥ satataṃ dānaṃ agnihotraṃ ca juhvataḥ / bhaviṣyati mahatpuṇyaṃ kiṃ prahāṇe kariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं मार्गं प्रहाणस्य दुष्करं चित्तनिग्रहम् । इमां वाचं तदा मारो बोधिसत्त्वमथाब्रवीत्
duḥkhaṃ mārgaṃ prahāṇasya duṣkaraṃ cittanigraham / imāṃ vācaṃ tadā māro bodhisattvamathābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तथावादिनं मारं बोधिसत्त्वस्ततो ऽब्रवीत् । प्रमत्तबन्धो पापीय स्वेनार्थेन त्वमागतः
taṃ tathāvādinaṃ māraṃ bodhisattvastato 'bravīt / pramattabandho pāpīya svenārthena tvamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणुमात्रं हि मे पुण्यैरर्थो मार न विद्यते । अर्थो येषां तु पुण्येन तानेवं वक्तुमर्हसि
aṇumātraṃ hi me puṇyairartho māra na vidyate / artho yeṣāṃ tu puṇyena tānevaṃ vaktumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवाहं मरणं मन्ये मरणान्तं हि जीवितम् । अनिवर्ती भविष्यामि ब्रह्मचर्यपरायणः
naivāhaṃ maraṇaṃ manye maraṇāntaṃ hi jīvitam / anivartī bhaviṣyāmi brahmacaryaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतांस्यपि नदीनां हि वायुरेष विशोषयेत् । किं पुनः शोषयेत्कायं शोणितं प्रहितात्मनाम्
srotāṃsyapi nadīnāṃ hi vāyureṣa viśoṣayet / kiṃ punaḥ śoṣayetkāyaṃ śoṇitaṃ prahitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणिते तु विशुष्के वै ततो मांसं विशुष्यति । मांसेषु क्षीयमाणेषु भूयश्चित्तं प्रसीदति । भूयश्छन्दश्च वीर्यं च समाधिश्चावतिष्ठते
śoṇite tu viśuṣke vai tato māṃsaṃ viśuṣyati / māṃseṣu kṣīyamāṇeṣu bhūyaścittaṃ prasīdati / bhūyaśchandaśca vīryaṃ ca samādhiścāvatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव मे विहरतः प्राप्तस्योत्तमचेतनाम् । चित्तं नावेक्षते कायं पश्य सत्त्वस्य शुद्धताम्
tasyaiva me viharataḥ prāptasyottamacetanām / cittaṃ nāvekṣate kāyaṃ paśya sattvasya śuddhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति छन्दं तथा वीर्यं प्रज्ञापि मम विद्यते । तं न पश्याम्यहं लोके वीर्याद्यो मां विचालयेत्
asti chandaṃ tathā vīryaṃ prajñāpi mama vidyate / taṃ na paśyāmyahaṃ loke vīryādyo māṃ vicālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं मृत्युः प्राणहरो धिग्ग्राम्यं नोपजीवितम् । संग्रामे मरणं श्रेयो यच्च जीवेत्पराजितः
varaṃ mṛtyuḥ prāṇaharo dhiggrāmyaṃ nopajīvitam / saṃgrāme maraṇaṃ śreyo yacca jīvetparājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशूरो जयते सेनां जित्वा चैनां न मन्यते । शूरस्तु जयते सेनां लघु मार जयामि ते
nāśūro jayate senāṃ jitvā caināṃ na manyate / śūrastu jayate senāṃ laghu māra jayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामास्ते प्रथमा सेना द्वितीया अरतिस्तथा । तृतीया क्षुत्पिपासा ते तृष्णा सेना चतुर्थिका
kāmāste prathamā senā dvitīyā aratistathā / tṛtīyā kṣutpipāsā te tṛṣṇā senā caturthikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमी स्त्यानमिद्धं ते भयं षष्टी निरुच्यते । सप्तमी विचिकित्सा ते क्रोधम्रक्षौ तथाष्टमी
pañcamī styānamiddhaṃ te bhayaṃ ṣaṣṭī nirucyate / saptamī vicikitsā te krodhamrakṣau tathāṣṭamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभश्लोकौ च संस्कारौ मिथ्यालब्धं च यद्यशः । आत्मानं यश्च उत्कर्षेद्यश्च वै ध्वंसयेत्परां
lobhaślokau ca saṃskārau mithyālabdhaṃ ca yadyaśaḥ / ātmānaṃ yaśca utkarṣedyaśca vai dhvaṃsayetparāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा हि नमुचेः सेना कृष्णबन्धोः प्रतापिनः । अत्रावगाढा दृश्यन्ते एते श्रमणब्राह्मणाः
eṣā hi namuceḥ senā kṛṣṇabandhoḥ pratāpinaḥ / atrāvagāḍhā dṛśyante ete śramaṇabrāhmaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या ते सेना धर्षयति लोकमेनं सदेवकम् । भेत्स्यामि प्रज्ञया तां ते आमपात्रमिवाम्बुना
yā te senā dharṣayati lokamenaṃ sadevakam / bhetsyāmi prajñayā tāṃ te āmapātramivāmbunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतिं सूपस्थितां कृत्वा प्रज्ञां चैव सुभाविताम् । संप्रजानं चरिष्यामि किं करिष्यसि दुर्मते
smṛtiṃ sūpasthitāṃ kṛtvā prajñāṃ caiva subhāvitām / saṃprajānaṃ cariṣyāmi kiṃ kariṣyasi durmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समन्तपरिभुक्तश्च भिक्षवो बोधिसत्त्वेनौदारिक आहारः । अथ तत्क्षणमेव बोधिसत्त्वस्य पुण्यबलेन प्रज्ञाबलेन पूर्विका काये शुभवर्णपुष्करता प्रादुरभूत् । द्वात्रिंशच्च महापुरुषलक्षणानि अशीतिश्चानुव्यञ्जनानि व्यामप्रभता च । तत्रेदमुच्यते - षड्वर्ष व्रत उत्तरित्व भगवान् एवं मतिं चिन्तयन् सो ऽहं ध्यानअभिज्ञज्ञानबलवानेवं कृशाङ्गो ऽपि सन् । गच्छेयं द्रुमराजमूलविटपं सर्वज्ञतां बुद्धितुं नो मे स्यादनुकम्पिता हि जनता एवं भवेत् पश्चिमा
samantaparibhuktaśca bhikṣavo bodhisattvenaudārika āhāraḥ / atha tatkṣaṇameva bodhisattvasya puṇyabalena prajñābalena pūrvikā kāye śubhavarṇapuṣkaratā prādurabhūt / dvātriṃśacca mahāpuruṣalakṣaṇāni aśītiścānuvyañjanāni vyāmaprabhatā ca / tatredamucyate - ṣaḍvarṣa vrata uttaritva bhagavān evaṃ matiṃ cintayan so 'haṃ dhyānaabhijñajñānabalavānevaṃ kṛśāṅgo 'pi san / gaccheyaṃ drumarājamūlaviṭapaṃ sarvajñatāṃ buddhituṃ no me syādanukampitā hi janatā evaṃ bhavet paścimā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त्वौदारिक भुक्त्व भोजनवरं काये बलं कृत्वना गच्छेयं द्रुमराजमूलविटपं सर्वज्ञतां बुध्यितुम् । मा हैवेत्वरपुण्य देवमनुजा लूहेन ज्ञानेक्षिणो नो शक्ता सिय बुध्यनाय अमृतं कायेन ते दुर्बलाः
yattvaudārika bhuktva bhojanavaraṃ kāye balaṃ kṛtvanā gaccheyaṃ drumarājamūlaviṭapaṃ sarvajñatāṃ budhyitum / mā haivetvarapuṇya devamanujā lūhena jñānekṣiṇo no śaktā siya budhyanāya amṛtaṃ kāyena te durbalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च ग्रामिकधीत पूर्वचरिता नाम्ना सुजाता इति यज्ञा नित्यु यजाति एवमनसा सिद्धे व्रतं नायके । सा देवान निशाम्य चोदन तदा गृह्या मधूपायसं उपगम्या नदितीरि हृष्टमनसा नैरञ्जनायाः स्थिता
sā ca grāmikadhīta pūrvacaritā nāmnā sujātā iti yajñā nityu yajāti evamanasā siddhe vrataṃ nāyake / sā devāna niśāmya codana tadā gṛhyā madhūpāyasaṃ upagamyā naditīri hṛṣṭamanasā nairañjanāyāḥ sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो चाकल्पसहस्रचीर्णचरितो शान्तप्रशान्तेन्द्रियो देवैर्नागगणैरृषी परिवृतो आगत्य नैरञ्जनाम् । तीर्णस्तारकु पारसत्त्व मतिमां स्नाने मतिं चिन्तयन् ओरुह्या नदि स्नापि शुद्धविमलो लोकानुकम्पी मुनिः
so cākalpasahasracīrṇacarito śāntapraśāntendriyo devairnāgagaṇairṛṣī parivṛto āgatya nairañjanām / tīrṇastāraku pārasattva matimāṃ snāne matiṃ cintayan oruhyā nadi snāpi śuddhavimalo lokānukampī muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा कोटिसहस्र हृष्टमनसा गन्धाम्बु चूर्णानि च ओरुह्या नदि लोडयन्ति सलिलं स्नानार्थ सत्त्वोत्तमे । स्नाना स्नात्वन बोधिसत्त्व विमलस्तीरे स्थितः सूरतः हर्षुर्देवसहस्र स्नानसलिलं पूजार्थ सत्त्वोत्तमे
devā koṭisahasra hṛṣṭamanasā gandhāmbu cūrṇāni ca oruhyā nadi loḍayanti salilaṃ snānārtha sattvottame / snānā snātvana bodhisattva vimalastīre sthitaḥ sūrataḥ harṣurdevasahasra snānasalilaṃ pūjārtha sattvottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काषायानि च वस्त्र निर्मल शुभा ता देवपुत्रो ददे कल्पीयानि च संनिवास्य भगवांस्तीरे हि नद्याः स्थितः । नागाकन्य उदग्र हृष्टमनसा भद्रासनं सा न्यषीत् यत्रासौ निषसाद शान्तमनसो लोकस्य चक्षुष्करः
kāṣāyāni ca vastra nirmala śubhā tā devaputro dade kalpīyāni ca saṃnivāsya bhagavāṃstīre hi nadyāḥ sthitaḥ / nāgākanya udagra hṛṣṭamanasā bhadrāsanaṃ sā nyaṣīt yatrāsau niṣasāda śāntamanaso lokasya cakṣuṣkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा भोजनु सा सुजात मतिमां स्वर्णामये भाजने वन्दित्वा चरणानि सा प्रमुदिता परिभुङ्क्ष्व मे सारथे । भुक्त्वा भोजनु यावदर्थ मतिमान् पात्रीं जले प्राक्षिपत् तां जग्राह पुरंदरः सुरगुरुः पूजां करिष्याम्यहम्
dattvā bhojanu sā sujāta matimāṃ svarṇāmaye bhājane vanditvā caraṇāni sā pramuditā paribhuṅkṣva me sārathe / bhuktvā bhojanu yāvadartha matimān pātrīṃ jale prākṣipat tāṃ jagrāha puraṃdaraḥ suraguruḥ pūjāṃ kariṣyāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद भुक्तं च जिनेन भोजनवरं ओदारिकं तत्क्षणे तस्या कायबलं च तेजशिरिया पूर्वं यथा संस्थितम् । धर्मा कृत्व कथा सुजात मरुणां कृत्वा च अर्थं बहुं सिंहो हंसगतिर्गजेन्द्रगमनो बोधिद्रुमं संस्थितः
yada bhuktaṃ ca jinena bhojanavaraṃ odārikaṃ tatkṣaṇe tasyā kāyabalaṃ ca tejaśiriyā pūrvaṃ yathā saṃsthitam / dharmā kṛtva kathā sujāta maruṇāṃ kṛtvā ca arthaṃ bahuṃ siṃho haṃsagatirgajendragamano bodhidrumaṃ saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.