इति हि भिक्षवस्त्रिसाहस्रमहासाहस्रिको महाब्रह्मा इमं त्रिसाहस्रमहासाहस्रं लोकधातुं तत्क्षणं सममध्यतिष्ठत् । पाणितलजातमपगतशर्करकठल्लमुत्सदमणिमुक्तिवैदूर्यशङ्खशिलाप्रवालरजतजातरूप्यं नीलमृदुकुण्डलजातप्रदक्षिणनन्द्यावर्तकाचिलिन्दिकसुखसंस्पर्शैश्च तृणैरिमं त्रिसाहस्रमहासाहस्रं लोकधातुं संछादितमध्यतिष्ठत् । सर्वे च तदा महासमुद्रा धरणीतलसंस्थिता अभूवन् । न च जलचराणां सत्त्वानां काचिद्विहेठाभूत् । इमं चैव लोकधातुमलंकृतं दृष्ट्वा च दशसु दिक्षु शक्रब्रह्मलोकपालैर्बोधिसत्त्वस्य पूजाकर्मणे बुद्धक्षेत्रशतसहस्राणि समलंकृतान्यभूवन् । बोधिसत्त्वैश्च दिव्यमानुष्यकातिक्रान्तैः पूजाव्यूहैर्दशसु दिक्ष्वप्रमेयाणि बुद्धक्षेत्राणि प्रतिमण्डितान्यभूवन् (वैद्य २०२) बोधिसत्त्वस्य पूजाकर्मणे । सर्वाणि च तानि बुद्धक्षेत्राण्येकमिव बुद्धक्षेत्रं संदृश्यन्ते स्म, नानाव्यूहालंकारालंकृतानि च । न च भूयो लोकान्तरिका न च कालपर्वता न च चक्रवालमहाचक्रवालाः प्रज्ञायन्ते स्म । सर्वाणि च तानि बुद्धक्षेत्राणि बोधिसत्त्वस्याभया स्फुटानि संदृश्यन्ते स्म । षोडश च बोधिमण्डपरिपालिका देवपुत्राः । तद्यथा - उत्खली च नाम देवपुत्रः सूत्खली च नाम प्रजापतिश्च शूरबलश्च केयूरबलश्च सुप्रतिस्थितश्च महिंधरश्च अवभासकरश्च विमलश्च धर्मेश्वरश्च धर्मकेतुश्च सिद्धपात्रश्च अप्रतिहतनेत्रश्च महाव्यूहश्च शीलविशुद्धनेत्रश्च पद्मप्रभश्च । इतीमे षोडश बोधिमण्डप्रतिपालका देवपुत्राः सर्वे ऽवैवर्त्यक्षान्तिप्रतिलब्धास्ते बोधिसत्त्वस्य पूजार्थं बोधिमण्डं मण्डयन्ति स्म । समन्तादशीतियोजनानि सप्तभी रत्नवेदिकाभिः परिवृतं सप्तभिस्तालपङ्क्तिभिः सप्तभी रत्नकिङ्किणीजालैः सप्तभी रत्नसूत्रैः परिवृतम्, सप्तरत्नप्रत्युप्तैश्च जाम्बूनदसुवर्णपटैः सुवर्णसूत्रैर्जाम्बूनदसुवर्णपद्मैश्चावकीर्णं सारवरगन्धनिर्धूपितं रत्नजालसंछन्नम् । ये च दशसु दिक्षु नानालोकधातुषु विविधा वृक्षाः सन्त्यभिजाता अभिपूजिता दिव्यमानुष्यकास्ते ऽपि सर्वे तत्र बोधिमण्डे संदृश्यन्ते स्म । याश्च दशसु दिक्षु नानाप्रकारा जलस्थलजाः पुष्पजातयस्ता अपि सर्वास्तत्र बोधिमण्डे संदृश्यन्ते स्म । ये ऽपि च दशसु दिक्षु नानालोकधातुषु बोधिसत्त्वा बोधिमण्डालंकुर्वन्त्यप्रमाणपुण्यज्ञानसंभारव्यूहैस्ते ऽपि तत्र बोधिमण्डे संदृश्यन्ते स्म ॥ इति हि भिक्षवो बोधिमण्डपरिपालकैर्देवपुत्रैस्तादृशा व्यूहा बोधिमण्डे अभिनिर्मिता अभूवन्, यान् दृष्ट्वा देवनागयक्षगन्धर्वासुराः स्वभवनानि श्मशानसंज्ञामुत्पादयामासुः । तांश्च व्यूहान् दृष्ट्वात्यर्थं चित्रीकारमुत्पादयामासुः । एवमुदानं चोदानयामासुः - साध्वहो ऽचिन्त्यः पुण्यविपाकनिष्यन्द इति । चत्वारश्च बोधिवृक्षदेवताः । तद्यथा - वेणुश्च वल्गुश्च सुमनश्च ओजापतिश्च । एते चत्वारो बोधिवृक्षदेवता बोधिसत्त्वस्य पूजार्थं बोधिवृक्षं मापयन्ति स्म मूलसंपन्नं स्कन्धसंपन्नं शाखापत्रपुष्पफलसंपन्नं आरोहपरिणाहसंपन्नं प्रासादिकं दर्शनीयं विस्तीर्णमशीतिस्तालानुच्चैस्त्वेन तदनुरूपेण परिणाहेन चित्रं दर्शनीयं मनोरमं सप्तभी रत्नवेदिकाभिः परिवृतं सप्तभी रत्नतालपङ्क्तिभिः सप्तभी रत्नकिङ्किणीजालैः सप्तभी रत्नसूत्रैः समन्तादनुपरिवृतैरनुपरिक्षिप्तं पारिजातककोविदारप्रकाशमतृप्तचक्षुर्दर्शनम् । स च पृथिवीप्रदेशस्त्रिसाहस्रमहासाहस्रलोकधातुवज्रेणाभिदृढः सारो ऽभेद्यवज्रमयः संस्थितो ऽभूत् यत्र बोधिसत्त्वो निषण्णो ऽभूद्बोधिमभिसंबोद्धुकामः ॥ इति हि भिक्षवो बोधिसत्त्वेन बोधिमण्डमुपसंक्रमता तथारूपा कायात्प्रभा मुक्ताभूत्, यया प्रभया सर्वे ऽपायाः शान्ता अभूवन् । सर्वाण्यक्षणानि पिथितान्यभूवन् । सर्वदुर्गतिवेदनाश्चोपशोषिता अनुभवन् । ये च सत्त्वा विकलेन्द्रिया अभूवन्, ते सर्वे परिपूर्णेन्द्रियतामनुप्राप्नुवन् । व्याधिताश्च व्याधिभ्यो व्यमुच्यन्त । भयार्दिताश्चाश्वासप्राप्ता अभूवन् । बन्धनबद्धाश्च बन्धनेभ्यो व्यमुच्यन्त । दरिद्राश्च सत्त्वा भोगवन्तो ऽभूवन् । क्लेशसंतप्ताश्च निष्परिदाहा अभूवन् । (वैद्य २०३) बुभुक्षिताश्च सत्त्वाः पूर्णोदरा अभूवन् । पिपासिताश्च तृषापगता अभूवन् । गुर्विण्यश्च सुखेन प्रसूयन्ते स्म । जीर्णदुर्बलाश्च बलसंपन्ना अभूवन् । न च कस्यचित्सत्त्वस्य तस्मिन् समये रागो बाधते द्वेषो व मोहो वा क्रोधो वा लोभो वा खिलो वा व्यापादो वा ईर्ष्या वा मात्सर्यो वा । न कश्चित्सत्त्वस्तस्मिन् समये म्रियते स्म, न च्यवते स्म, नोपपद्यते स्म । सर्वसत्त्वाश्च तस्मिन् समये मैत्रचित्ता हितचित्ताः परस्परं मातापितृसंज्ञिनो ऽभूवन् ॥ तत्रेदमुच्यते - यावच्चावीचिपर्यन्तं नरका घोरदर्शनाः । दुःखं प्रशान्तं सत्त्वानां सुखं विन्दन्ति वेदनाम्
iti hi bhikṣavastrisāhasramahāsāhasriko mahābrahmā imaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ tatkṣaṇaṃ samamadhyatiṣṭhat / pāṇitalajātamapagataśarkarakaṭhallamutsadamaṇimuktivaidūryaśaṅkhaśilāpravālarajatajātarūpyaṃ nīlamṛdukuṇḍalajātapradakṣiṇanandyāvartakācilindikasukhasaṃsparśaiśca tṛṇairimaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ saṃchāditamadhyatiṣṭhat / sarve ca tadā mahāsamudrā dharaṇītalasaṃsthitā abhūvan / na ca jalacarāṇāṃ sattvānāṃ kācidviheṭhābhūt / imaṃ caiva lokadhātumalaṃkṛtaṃ dṛṣṭvā ca daśasu dikṣu śakrabrahmalokapālairbodhisattvasya pūjākarmaṇe buddhakṣetraśatasahasrāṇi samalaṃkṛtānyabhūvan / bodhisattvaiśca divyamānuṣyakātikrāntaiḥ pūjāvyūhairdaśasu dikṣvaprameyāṇi buddhakṣetrāṇi pratimaṇḍitānyabhūvan (Vaidya 202) bodhisattvasya pūjākarmaṇe / sarvāṇi ca tāni buddhakṣetrāṇyekamiva buddhakṣetraṃ saṃdṛśyante sma, nānāvyūhālaṃkārālaṃkṛtāni ca / na ca bhūyo lokāntarikā na ca kālaparvatā na ca cakravālamahācakravālāḥ prajñāyante sma / sarvāṇi ca tāni buddhakṣetrāṇi bodhisattvasyābhayā sphuṭāni saṃdṛśyante sma / ṣoḍaśa ca bodhimaṇḍaparipālikā devaputrāḥ / tadyathā - utkhalī ca nāma devaputraḥ sūtkhalī ca nāma prajāpatiśca śūrabalaśca keyūrabalaśca supratisthitaśca mahiṃdharaśca avabhāsakaraśca vimalaśca dharmeśvaraśca dharmaketuśca siddhapātraśca apratihatanetraśca mahāvyūhaśca śīlaviśuddhanetraśca padmaprabhaśca / itīme ṣoḍaśa bodhimaṇḍapratipālakā devaputrāḥ sarve 'vaivartyakṣāntipratilabdhāste bodhisattvasya pūjārthaṃ bodhimaṇḍaṃ maṇḍayanti sma / samantādaśītiyojanāni saptabhī ratnavedikābhiḥ parivṛtaṃ saptabhistālapaṅktibhiḥ saptabhī ratnakiṅkiṇījālaiḥ saptabhī ratnasūtraiḥ parivṛtam, saptaratnapratyuptaiśca jāmbūnadasuvarṇapaṭaiḥ suvarṇasūtrairjāmbūnadasuvarṇapadmaiścāvakīrṇaṃ sāravaragandhanirdhūpitaṃ ratnajālasaṃchannam / ye ca daśasu dikṣu nānālokadhātuṣu vividhā vṛkṣāḥ santyabhijātā abhipūjitā divyamānuṣyakāste 'pi sarve tatra bodhimaṇḍe saṃdṛśyante sma / yāśca daśasu dikṣu nānāprakārā jalasthalajāḥ puṣpajātayastā api sarvāstatra bodhimaṇḍe saṃdṛśyante sma / ye 'pi ca daśasu dikṣu nānālokadhātuṣu bodhisattvā bodhimaṇḍālaṃkurvantyapramāṇapuṇyajñānasaṃbhāravyūhaiste 'pi tatra bodhimaṇḍe saṃdṛśyante sma // iti hi bhikṣavo bodhimaṇḍaparipālakairdevaputraistādṛśā vyūhā bodhimaṇḍe abhinirmitā abhūvan, yān dṛṣṭvā devanāgayakṣagandharvāsurāḥ svabhavanāni śmaśānasaṃjñāmutpādayāmāsuḥ / tāṃśca vyūhān dṛṣṭvātyarthaṃ citrīkāramutpādayāmāsuḥ / evamudānaṃ codānayāmāsuḥ - sādhvaho 'cintyaḥ puṇyavipākaniṣyanda iti / catvāraśca bodhivṛkṣadevatāḥ / tadyathā - veṇuśca valguśca sumanaśca ojāpatiśca / ete catvāro bodhivṛkṣadevatā bodhisattvasya pūjārthaṃ bodhivṛkṣaṃ māpayanti sma mūlasaṃpannaṃ skandhasaṃpannaṃ śākhāpatrapuṣpaphalasaṃpannaṃ ārohapariṇāhasaṃpannaṃ prāsādikaṃ darśanīyaṃ vistīrṇamaśītistālānuccaistvena tadanurūpeṇa pariṇāhena citraṃ darśanīyaṃ manoramaṃ saptabhī ratnavedikābhiḥ parivṛtaṃ saptabhī ratnatālapaṅktibhiḥ saptabhī ratnakiṅkiṇījālaiḥ saptabhī ratnasūtraiḥ samantādanuparivṛtairanuparikṣiptaṃ pārijātakakovidāraprakāśamatṛptacakṣurdarśanam / sa ca pṛthivīpradeśastrisāhasramahāsāhasralokadhātuvajreṇābhidṛḍhaḥ sāro 'bhedyavajramayaḥ saṃsthito 'bhūt yatra bodhisattvo niṣaṇṇo 'bhūdbodhimabhisaṃboddhukāmaḥ // iti hi bhikṣavo bodhisattvena bodhimaṇḍamupasaṃkramatā tathārūpā kāyātprabhā muktābhūt, yayā prabhayā sarve 'pāyāḥ śāntā abhūvan / sarvāṇyakṣaṇāni pithitānyabhūvan / sarvadurgativedanāścopaśoṣitā anubhavan / ye ca sattvā vikalendriyā abhūvan, te sarve paripūrṇendriyatāmanuprāpnuvan / vyādhitāśca vyādhibhyo vyamucyanta / bhayārditāścāśvāsaprāptā abhūvan / bandhanabaddhāśca bandhanebhyo vyamucyanta / daridrāśca sattvā bhogavanto 'bhūvan / kleśasaṃtaptāśca niṣparidāhā abhūvan / (Vaidya 203) bubhukṣitāśca sattvāḥ pūrṇodarā abhūvan / pipāsitāśca tṛṣāpagatā abhūvan / gurviṇyaśca sukhena prasūyante sma / jīrṇadurbalāśca balasaṃpannā abhūvan / na ca kasyacitsattvasya tasmin samaye rāgo bādhate dveṣo va moho vā krodho vā lobho vā khilo vā vyāpādo vā īrṣyā vā mātsaryo vā / na kaścitsattvastasmin samaye mriyate sma, na cyavate sma, nopapadyate sma / sarvasattvāśca tasmin samaye maitracittā hitacittāḥ parasparaṃ mātāpitṛsaṃjñino 'bhūvan // tatredamucyate - yāvaccāvīciparyantaṃ narakā ghoradarśanāḥ / duḥkhaṃ praśāntaṃ sattvānāṃ sukhaṃ vindanti vedanām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.