Library·Rupa Gosvami: Laghubhagavatamrta·2
ॐ नमः श्री-कृष्ण-रस-रसिकेभ्यः अथ श्री-भक्तामृतम् आराधनं मुकुन्दस्य भवेद् आवश्यकं यथा । तथा तदीय-भक्तानां नो चेद् दोषोऽस्ति दुस्तरः
oṃ namaḥ śrī-kṛṣṇa-rasa-rasikebhyaḥ atha śrī-bhaktāmṛtam ārādhanaṃ mukundasya bhaved āvaśyakaṃ yathā | tathā tadīya-bhaktānāṃ no ced doṣo'sti dustaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि पाद्मे - मार्कण्डेयोऽम्बरीषस्य वसुर् व्यासो विभीषणः । पुण्डरीको बलिः शम्भुः प्रह्लादो विदुरो ध्रुवः ॥ दाल्भ्यः पराशरो भीष्मो नारदाद्याश् च वैष्णवैः । सेव्या हरिं निषेव्यामी नो चेद् आगः परं भवेत्
tathā hi pādme - mārkaṇḍeyo'mbarīṣasya vasur vyāso vibhīṣaṇaḥ | puṇḍarīko baliḥ śambhuḥ prahlādo viduro dhruvaḥ || dālbhyaḥ parāśaro bhīṣmo nāradādyāś ca vaiṣṇavaiḥ | sevyā hariṃ niṣevyāmī no ced āgaḥ paraṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च हरि-भक्ति-सुधोदये (१६।७६) - अर्चयित्वा तु गोविन्दं तदीयान् नार्चयन्ति ये । न ते विष्णोः प्रसादस्य भाजनं दाम्भिका जनाः
tathā ca hari-bhakti-sudhodaye (16.76) - arcayitvā tu govindaṃ tadīyān nārcayanti ye | na te viṣṇoḥ prasādasya bhājanaṃ dāmbhikā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मोत्तर-खण्डे - आराधनानां सर्वेषां विष्णोर् आराधनं परम् । तस्मात् परतरं देवि तदीयानां समर्चनम्
pādmottara-khaṇḍe - ārādhanānāṃ sarveṣāṃ viṣṇor ārādhanaṃ param | tasmāt parataraṃ devi tadīyānāṃ samarcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव च -- अर्चयित्वा तु गोविन्दं तदीयान् नार्चयेत् तु यः । न स भागवतो ज्ञेयः केवलं दाम्भिकः स्मृतः
tatraiva ca -- arcayitvā tu govindaṃ tadīyān nārcayet tu yaḥ | na sa bhāgavato jñeyaḥ kevalaṃ dāmbhikaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । आदि-पुराणे - मम भक्ता हि ये पार्थ न मे भक्तास् तु ते मताः । मद्-भक्तस्य तु ये भक्तास् ते मे युक्ततमा मताः
iti | ādi-purāṇe - mama bhaktā hi ye pārtha na me bhaktās tu te matāḥ | mad-bhaktasya tu ye bhaktās te me yuktatamā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्-भागवते च (११।१९।२१) -- मद्-भक्त-पूजाभ्यधिका । इति
śrīmad-bhāgavate ca (11.19.21) -- mad-bhakta-pūjābhyadhikā | iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषाम् अपि सर्वेषां प्रह्लादः प्रवरो मतः । सर्वेषु हरि-भक्तेषु प्रह्लादो हि महत्तमः
eteṣām api sarveṣāṃ prahlādaḥ pravaro mataḥ | sarveṣu hari-bhakteṣu prahlādo hi mahattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्कान्दे श्री-रुद्र-वाक्यम् - भक्त एव हि तत्त्वेन कृष्णं जानाति न त्व् अहम् । सर्वेषु हरि-भक्तेषु प्रह्लादोऽतिमहत्तमः
yathā skānde śrī-rudra-vākyam - bhakta eva hi tattvena kṛṣṇaṃ jānāti na tv aham | sarveṣu hari-bhakteṣu prahlādo'timahattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-सप्तम-स्कन्धे श्री-प्रह्लादस्यैव वाक्यम् (७।९।२६) - क्वाहं रजः-प्रभव ईश तमो ऽधिके ऽस्मिन् जातः सुरेतर-कुले क्व तवानुकम्पा । न ब्रह्मणो न तु भवस्य न वै रमाया यन् मे ऽर्पितः शिरसि पद्म-करः प्रसादः
śrī-saptama-skandhe śrī-prahlādasyaiva vākyam (7.9.26) - kvāhaṃ rajaḥ-prabhava īśa tamo 'dhike 'smin jātaḥ suretara-kule kva tavānukampā | na brahmaṇo na tu bhavasya na vai ramāyā yan me 'rpitaḥ śirasi padma-karaḥ prasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव श्री-नृसिंह-वाक्यम् - (७।१०।२१) भवन्ति पुरुषा लोके मद्-भक्तास् त्वाम् अनुव्रताः । भवान् मे खलु भक्तानां सर्वेषां प्रतिरूप-धृक्
tatraiva śrī-nṛsiṃha-vākyam - (7.10.21) bhavanti puruṣā loke mad-bhaktās tvām anuvratāḥ | bhavān me khalu bhaktānāṃ sarveṣāṃ pratirūpa-dhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवाः सर्वतः श्रेष्ठाः प्रह्लादाद् ईदृशाद् अपि । श्री-भागवतम् एवात्र प्रमाणं स्फुटम् ईक्ष्यते
pāṇḍavāḥ sarvataḥ śreṣṭhāḥ prahlādād īdṛśād api | śrī-bhāgavatam evātra pramāṇaṃ sphuṭam īkṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि श्री-सप्तम-स्कन्धे श्री-नारद-वाक्यं (७।१०।४८-५०, ७।१५।७५-७७) यूयं नृ-लोके बत भूरि-भागा लोकं पुनाना मुनयो ऽभियन्ति । येषां गृहान् आवसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्य-लिङ्गम्
tathā hi śrī-saptama-skandhe śrī-nārada-vākyaṃ (7.10.48-50, 7.15.75-77) yūyaṃ nṛ-loke bata bhūri-bhāgā lokaṃ punānā munayo 'bhiyanti | yeṣāṃ gṛhān āvasatīti sākṣād gūḍhaṃ paraṃ brahma manuṣya-liṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा अयं ब्रह्म महद्-विमृग्य- कैवल्य-निर्वाण-सुखानुभूतिः । प्रियः सुहृद् वः खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधि-कृद् गुरुश् च
sa vā ayaṃ brahma mahad-vimṛgya- kaivalya-nirvāṇa-sukhānubhūtiḥ | priyaḥ suhṛd vaḥ khalu mātuleya ātmārhaṇīyo vidhi-kṛd guruś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यस्य साक्षाद् भव-पद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजितः प्रसीदताम् एष स सात्वतां पतिः
na yasya sākṣād bhava-padmajādibhī rūpaṃ dhiyā vastutayopavarṇitam | maunena bhaktyopaśamena pūjitaḥ prasīdatām eṣa sa sātvatāṃ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । व्याख्यातं च श्री-स्वामि-पादैः - अहो प्रह्लादस्य भाग्यं येन देवो दृष्टः । वयं तु मन्द-भाग्याः इति विषीदन्तं राजानं प्रत्य् आह यूयम् इति त्रिभिः
iti | vyākhyātaṃ ca śrī-svāmi-pādaiḥ - aho prahlādasya bhāgyaṃ yena devo dṛṣṭaḥ | vayaṃ tu manda-bhāgyāḥ iti viṣīdantaṃ rājānaṃ praty āha yūyam iti tribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु प्रह्लादस्य गृहे परं ब्रह्म वसति, न च तद्-दर्शनार्थं मुनयस् तद्-गृहान् अभियन्ति । न च तस्य ब्रह्म मातुलेयादि-रूपेआ वर्तते । न च स्वयम् एव प्रसन्नं । अतो यूयम् एव ततोऽप्य् अस्मत्तोऽपि भूरि-भागाः इति भावः
na tu prahlādasya gṛhe paraṃ brahma vasati, na ca tad-darśanārthaṃ munayas tad-gṛhān abhiyanti | na ca tasya brahma mātuleyādi-rūpeā vartate | na ca svayam eva prasannaṃ | ato yūyam eva tato'py asmatto'pi bhūri-bhāgāḥ iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदातिसन्निकृष्टत्वात् ममताधिक्यतो हरेः । पाण्डवेभ्योऽपि यदवः केचित् श्रेष्ठतमा मताः
sadātisannikṛṣṭatvāt mamatādhikyato hareḥ | pāṇḍavebhyo'pi yadavaḥ kecit śreṣṭhatamā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि श्री-दशमे (१०।८२।२८,३०) - अहो भोज-पते यूयं जन्म-भाजो नॄणाम् इह । यत् पश्यथासकृत् कृष्णं दुर्दर्शम् अपि योगिनाम्
tathā hi śrī-daśame (10.82.28,30) - aho bhoja-pate yūyaṃ janma-bhājo nṝṇām iha | yat paśyathāsakṛt kṛṣṇaṃ durdarśam api yoginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-दर्शन-स्पर्शनानुपथ-प्रजल्प- शय्यासनाशन-सयौन-सपिण्ड-बन्धः । येषां गृहे निरय-वर्त्मनि वर्ततां वः स्वर्गापवर्ग-विरमः स्वयम् आस विष्टुः
tad-darśana-sparśanānupatha-prajalpa- śayyāsanāśana-sayauna-sapiṇḍa-bandhaḥ | yeṣāṃ gṛhe niraya-vartmani vartatāṃ vaḥ svargāpavarga-viramaḥ svayam āsa viṣṭuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा - (१०।९०।४६) शय्यासनाटनालाप-क्रीडा-स्नानाशनादिषु । न विदुः सन्तम् आत्मानं वृष्णयः कृष्ण-चेतसः
tathā - (10.90.46) śayyāsanāṭanālāpa-krīḍā-snānāśanādiṣu | na viduḥ santam ātmānaṃ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-cetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुभ्योऽपि वरिष्ठोऽसौ सर्वेभ्यः श्रीमद्-उद्धवः । श्रीमद्-भागवते यस्य श्रूयते महिमाद्भुतः
yadubhyo'pi variṣṭho'sau sarvebhyaḥ śrīmad-uddhavaḥ | śrīmad-bhāgavate yasya śrūyate mahimādbhutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि एकादशे श्रीमद्-भगवद्-वाक्यम् ((स्ब् ११।१४।१५) न तथा मे प्रियतम आत्म-योनिर् न शङ्करः न च सङ्कर्षणो न श्रीर् नैवात्मा च यथा भवान्
tathā hi ekādaśe śrīmad-bhagavad-vākyam ((SB 11.14.15) na tathā me priyatama ātma-yonir na śaṅkaraḥ na ca saṅkarṣaṇo na śrīr naivātmā ca yathā bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा (११।१६।२९) त्वं तु भागवतेष्व् अहम्
tathā (11.16.29) tvaṃ tu bhāgavateṣv aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । आबाल्याद् एव गोविन्दे भक्तिर् अस्याखिलोत्तमा
iti | ābālyād eva govinde bhaktir asyākhilottamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्री-तृतीये (३।२।२) -- यः पञ्च-हायनो मात्रा प्रातर्-आशाय याचितः । तन् नैच्छद् रचयन् यस्य सपर्यां बाल-लीलया
tathā ca śrī-tṛtīye (3.2.2) -- yaḥ pañca-hāyano mātrā prātar-āśāya yācitaḥ | tan naicchad racayan yasya saparyāṃ bāla-līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतएव तत्रैव श्रीभगवद्-वचनम् (३।४।३१) - नोद्धवो ऽण्व् अपि मन्-न्यूनो यद् गुणैर् नार्दितः प्रभुः
ataeva tatraiva śrībhagavad-vacanam (3.4.31) - noddhavo 'ṇv api man-nyūno yad guṇair nārditaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अस्यार्थः । यद्-गुणैः यस्य उद्धवस्य गुणैः, प्रभुर् अप्य् अहं न अर्दितः । न याचितः । यद् वा यत् यस्मात् । उद्धवः गुणैः सत्त्वादिभिः । न अर्दितः न पीडितः । गुणातीत इत्य् अर्थः । तत्र हेतुः प्रभुः भक्तिर् असांवादे प्रभविष्णुः
iti | asyārthaḥ | yad-guṇaiḥ yasya uddhavasya guṇaiḥ, prabhur apy ahaṃ na arditaḥ | na yācitaḥ | yad vā yat yasmāt | uddhavaḥ guṇaiḥ sattvādibhiḥ | na arditaḥ na pīḍitaḥ | guṇātīta ity arthaḥ | tatra hetuḥ prabhuḥ bhaktir asāṃvāde prabhaviṣṇuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रज-देव्यो वरीयस्य ईदृशाद् उद्धवाद् अपि । यद् आसां प्रेम-माधुर्यं स एषोऽप्य् अभियाचते
vraja-devyo varīyasya īdṛśād uddhavād api | yad āsāṃ prema-mādhuryaṃ sa eṣo'py abhiyācate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि श्री-दशमे (१०।४७।५८) एताः परं तनु-भृतो भुवि गोप-वध्वो गोविन्द एवम् अखिलात्मनि रूढ-भावाः । वाञ्छन्ति यद् भव-भियो मुनयो वयं च किं ब्रह्म-जन्मभिर् अनन्त-कथा-रसस्य
tathā hi śrī-daśame (10.47.58) etāḥ paraṃ tanu-bhṛto bhuvi gopa-vadhvo govinda evam akhilātmani rūḍha-bhāvāḥ | vāñchanti yad bhava-bhiyo munayo vayaṃ ca kiṃ brahma-janmabhir ananta-kathā-rasasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-बृहद्-वामने च भृग्व्-आदीन् प्रति श्री-ब्रह्म-वाक्यम् - षष्ठि-वर्ष-सहस्राणि मया तप्तं तपः पुरा । नन्द-गोप-व्रज-स्त्रीणां पाद-रेणूपलब्धये । तथापि न मया प्राप्तास् तासां वै पाद-रेणवः
śrī-bṛhad-vāmane ca bhṛgv-ādīn prati śrī-brahma-vākyam - ṣaṣṭhi-varṣa-sahasrāṇi mayā taptaṃ tapaḥ purā | nanda-gopa-vraja-strīṇāṃ pāda-reṇūpalabdhaye | tathāpi na mayā prāptās tāsāṃ vai pāda-reṇavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृग्व्-आदि-वाक्यम् - वैष्णवानां पाद-रजो गृह्यते त्वद्-विधैर् अपि । सन्ति ते बहवो लोके वैष्णवा नारदादयः ॥ तेषां विहाय गोपीनां पाद-रेणुस् त्वयापि यत् । गृह्यते संशयो मेऽत्र को हेतुस् तद्वत् प्रभो
bhṛgv-ādi-vākyam - vaiṣṇavānāṃ pāda-rajo gṛhyate tvad-vidhair api | santi te bahavo loke vaiṣṇavā nāradādayaḥ || teṣāṃ vihāya gopīnāṃ pāda-reṇus tvayāpi yat | gṛhyate saṃśayo me'tra ko hetus tadvat prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-ब्रह्म-वाक्यम् - न स्त्रियो व्रज-सुन्दर्यः पुत्र श्रेष्ठाः श्रियोऽपि ताः । नाहं शिवश् च शेषश् च श्रीश् च ताभिः समाः क्वचित्
śrī-brahma-vākyam - na striyo vraja-sundaryaḥ putra śreṣṭhāḥ śriyo'pi tāḥ | nāhaṃ śivaś ca śeṣaś ca śrīś ca tābhiḥ samāḥ kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदि-पुराणे च श्रीमद्-अर्जुन-वाक्यं - त्रैलोक्ये भगवद्-भक्ताः के त्वां जानन्ति मर्मणि । केषु वा त्वं सदा तुष्टः केषु प्रेम तवातुलम्
ādi-purāṇe ca śrīmad-arjuna-vākyaṃ - trailokye bhagavad-bhaktāḥ ke tvāṃ jānanti marmaṇi | keṣu vā tvaṃ sadā tuṣṭaḥ keṣu prema tavātulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-भगवद्-वाक्यम् - न तथा मे प्रियतमो ब्रह्मा-रुद्रश् च पार्थिव । न च लक्ष्मीर् न चात्मा च यथा गोपीजनो मम्
śrī-bhagavad-vākyam - na tathā me priyatamo brahmā-rudraś ca pārthiva | na ca lakṣmīr na cātmā ca yathā gopījano mam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्ता ममानुरक्ताश् च कति सन्ति न भूतले । किन्तु गोपीजनः प्राणा-धिक-प्रियतमो मम
bhaktā mamānuraktāś ca kati santi na bhūtale | kintu gopījanaḥ prāṇā-dhika-priyatamo mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मां जानन्ति मुनयो योगिनश् च परन्तप । न च रुद्रादयो देवा यथा गोप्यो विदन्ति माम्
na māṃ jānanti munayo yoginaś ca parantapa | na ca rudrādayo devā yathā gopyo vidanti mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तपोभिर् न वेदैश् च नाचारैर् न च विद्यया । वशोऽस्मि केवलं प्रेम्णा प्रेमाणं तत्र गोपिका
na tapobhir na vedaiś ca nācārair na ca vidyayā | vaśo'smi kevalaṃ premṇā premāṇaṃ tatra gopikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्-माहात्म्यं मत्-सपर्यां मच्-छ्रद्दां मन्-मनोगतम् । जानन्ति गोपिकाः पार्थ नान्ये जानन्ति मर्मणि
man-māhātmyaṃ mat-saparyāṃ mac-chraddāṃ man-manogatam | jānanti gopikāḥ pārtha nānye jānanti marmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजाङ्गम् अपि या गोप्यो ममेति समुपासते । ताभ्यः परं न मे पार्थ निगूढ-प्रेम-भाजनम्
nijāṅgam api yā gopyo mameti samupāsate | tābhyaḥ paraṃ na me pārtha nigūḍha-prema-bhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ॥ न चित्रं प्रेम-माधुर्यम् आसां वाञ्छेद् यद् उद्धवः । पाद-रेणूक्षितं येन तृण-जन्मापि याचते
iti || na citraṃ prema-mādhuryam āsāṃ vāñched yad uddhavaḥ | pāda-reṇūkṣitaṃ yena tṛṇa-janmāpi yācate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि श्री-दशमे (भ्प् १०।४७।६१) -- आसाम् अहो चरण-रेणु-जुषाम् अहं स्याम् वृन्दावने किम् अपि गुल्म-लतौषधीनाम् । या दुस्त्यजं स्व-जनम् आर्य-पथं च हित्वा भेजुर् मुकुन्द-पदवीं श्रुतिभिर् विमृग्याम्
tathā hi śrī-daśame (BhP 10.47.61) -- āsām aho caraṇa-reṇu-juṣām ahaṃ syām vṛndāvane kim api gulma-latauṣadhīnām | yā dustyajaṃ sva-janam ārya-pathaṃ ca hitvā bhejur mukunda-padavīṃ śrutibhir vimṛgyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कृष्णं निषेव्याग्रे कृष्णस्योपासकैर् जनैः । सेव्याः प्रसाद-पुष्पाद्यैर् अवश्यं व्रज-सुभ्रुवः
iti kṛṣṇaṃ niṣevyāgre kṛṣṇasyopāsakair janaiḥ | sevyāḥ prasāda-puṣpādyair avaśyaṃ vraja-subhruvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि सर्व-गोपीनां राधिकाति-वरीयसी । सर्वाधिक्येन कथिता यत् पुराणागमादिषु
tatrāpi sarva-gopīnāṃ rādhikāti-varīyasī | sarvādhikyena kathitā yat purāṇāgamādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पाद्मे -- यथा राधा प्रिया विष्णोस् तस्याः कुण्डं प्रियं तथा । सर्व-गोपीषु सैवैका विष्णोर् अत्यन्त-वल्लभा
yathā pādme -- yathā rādhā priyā viṣṇos tasyāḥ kuṇḍaṃ priyaṃ tathā | sarva-gopīṣu saivaikā viṣṇor atyanta-vallabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदि-पुराणे च -- त्रैलोक्ये पृथिवी धन्या यत्र वृन्दावनं पुरी । तत्रापि गोपिकाः पार्थ तत्र राधाभिधा मम
ādi-purāṇe ca -- trailokye pṛthivī dhanyā yatra vṛndāvanaṃ purī | tatrāpi gopikāḥ pārtha tatra rādhābhidhā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.