सूत उवाच क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः । तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः
sūta uvāca kṣetrāṇyetāni sarvāṇi ātapanti gabhastibhiḥ / teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatratārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः । तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः
cīrṇena sukṛteneha sukṛtānte grahāśrayāḥ / tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः । आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि
divyānāṃ pārthivānāṃ ca naiśānāṃ caiva sarvaśaḥ / ādānānnityamādityas tejasāṃ tamasāmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते । सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः
savane syandane 'rthe ca dhātur eṣa vibhāṣyate / savanāttejaso 'pāṃ ca tenāsau savitā mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते । शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते
bahulaścandra ityeṣa hlādane dhāturucyate / śuklatve cāmṛtatve ca śītatve ca vibhāvyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे । जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे
sūryācandramasordivye maṇḍale bhāsvare khage / jalatejomaye śukle vṛttakuṃbhanibhe śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् । घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु
ghanatoyātmakaṃ tatra maṇḍalaṃ śaśinaḥ smṛtam / ghanatejomayaṃ śuklaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः । मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः
vasanti sarvadevāś ca sthānānyetāni sarvaśaḥ / manvantareṣu sarveṣu ṛkṣasūryagrahāśrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च । सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च
tena grahā gṛhāṇyeva tadākhyāste bhavanti ca / sauraṃ sūryo 'viśatsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् । बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम्
śaukraṃ śukro 'viśatsthānaṃ ṣoḍaśārciḥ pratāpavān / bṛhad bṛhaspatiścaiva lohitaścaiva lohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः । बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः
śanaiścaraṃ tathā sthānaṃ devaścāpi śanaiścaraḥ / baudhaṃ budhastu svarbhānuḥ svarbhānusthānamāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च । गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम्
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi nakṣatrāṇi viśanti ca / gṛhāṇyetāni sarvāṇi jyotīṃṣi sukṛtātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा । स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम्
kalpādau sampravṛttāni nirmitāni svayaṃbhuvā / sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvad ābhūtasaṃplavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै । अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः
manvantareṣu sarveṣu devasthānāni tāni vai / abhimānino 'vatiṣṭhante devāḥ sthānaṃ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह । वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह
atītaistu sahaitāni bhāvyābhāvyaiḥ suraiḥ saha / vartante vartamānaiś ca sthānibhistaiḥ suraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः । विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे
asminmanvantare caiva grahā vaimānikāḥ smṛtāḥ / vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vaivasvate 'ntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः । शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः
dyutimānṛṣiputrastu somo devo vasuḥ smṛtaḥ / śukro devastu vijñeyo bhārgavo 'surayājakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः । बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः
bṛhattejāḥ smṛto devo devācāryo 'ṅgiraḥsutaḥ / budho manoharaścaiva ṛṣiputrastu sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः । अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः
śanaiścaro virūpastu saṃjñāputro vivasvataḥ / agnirvikeśyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitārciṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नक्षत्रऋक्षनामिन्यो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः । स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः
nakṣatraṛkṣanāminyo dākṣāyaṇyastu tāḥ smṛtāḥ / svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasaṃtāpano 'suraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः । स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः
somarkṣagrahasūryeṣu kīrtitāstvabhimāninaḥ / sthānānyetānyathoktāni sthāninyaścaiva devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः । हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानम् अम्मयं शुक्लमेव च
sauram agnimayaṃ sthānaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ / himāṃśostu smṛtaṃ sthānam ammayaṃ śuklameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् । शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत्
āpyaṃ śyāmaṃ manojñaṃ ca budharaśmigṛhaṃ smṛtam / śuklasyāpyammayaṃ śuklaṃ padaṃ ṣoḍaśaraśmivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् । हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः
navaraśmi tu bhaumasya lohitaṃ sthānam uttamam / haridrābhaṃ bṛhaccāpi ṣoḍaśārcirbṛhaspateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे । स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम्
aṣṭaraśmigṛhaṃ cāpi proktaṃ kṛṣṇaṃ śanaiścare / svarbhānostāmasaṃ sthānaṃ bhūtasaṃtāpanālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्व् ऋषयस्त्वेकरश्मयः । आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः
vijñeyāstārakāḥ sarvās tv ṛṣayastvekaraśmayaḥ / āśrayāḥ puṇyakīrtīnāṃ śuklāścāpi svavarṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः । आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः
ghanatoyātmikā jñeyāḥ kalpādāveva nirmitāḥ / ādityaraśmisaṃyogāt saṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः । त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः
navayojanasāhasro viṣkaṃbhaḥ savituḥ smṛtaḥ / triguṇastasya vistāro maṇḍalasya pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः । तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति
dviguṇaḥ sūryavistārād vistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ / tulyastayostu svarbhānur bhūtvādhastātprasarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् । स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम्
uddhṛtya pṛthivīchāyāṃ nirmitāṃ maṇḍalākṛtim / svarbhānostu bṛhatsthānaṃ tṛtīyaṃ yattamomayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य समं गच्छति पर्वसु । आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु
ādityāttacca niṣkramya samaṃ gacchati parvasu / ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्भानुं नुदते यस्मात् तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते । चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते
svarbhānuṃ nudate yasmāt tasmātsvarbhānurucyate / candrasya ṣoḍaśo bhāgo bhārgavasya vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः । भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः
viṣkaṃbhānmaṇḍalāccaiva yojanāgrātpramāṇataḥ / bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी उभौ स्मृतौ । विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः
bṛhaspateḥ pādahīnau vakrasaurī ubhau smṛtau / vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै । बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलाच्च वै
tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmantīha yāni vai / budhena tāni tulyāni vistārānmaṇḍalācca vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् । तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्
prāyaśaścandrayogīni vidyādṛkṣāṇi tattvavit / tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने । सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु
śatāni pañca catvāri trīṇi dve caiva yojane / sarvopari nikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते । उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहास्ते दूरसर्पिणः
yojanānyardhamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate / upariṣṭāttrayasteṣāṃ grahāste dūrasarpiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः । पूर्वमेव समाख्याता गतिस्तेषां यथाक्रमम्
sauro 'ṅgirāś ca vakraś ca jñeyā mandavicāriṇaḥ / pūrvameva samākhyātā gatisteṣāṃ yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः । विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै मुनिसत्तमाः
eteṣveva grahāḥ sarve nakṣatreṣu samutthitāḥ / vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vai munisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः । त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसुस्तु सः
viśākhāsu samutpanno grahāṇāṃ prathamo grahaḥ / tviṣimān dharmaputrastu somo devo vasustu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः । षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम्
śītaraśmiḥ samutpannaḥ kṛttikāsu niśākaraḥ / ṣoḍaśārcirbhṛgoḥ putraḥ śukraḥ sūryādanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराग्रहाणां प्रवरस् तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः । ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः
tārāgrahāṇāṃ pravaras tiṣye kṣetre samutthitaḥ / grahaścāṅgirasaḥ putro dvādaśārcirbṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वाख्यासु जगद्गुरुः । नवार्चिर्लोहिताङ्गश् च प्रजापतिसुतो ग्रहः
phālgunīṣu samutpannaḥ pūrvākhyāsu jagadguruḥ / navārcirlohitāṅgaś ca prajāpatisuto grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति स्मृतः । रेवतीष्वेव सप्तार्चिः- स्थाने सौरिः शनैश्चरः
āṣāḍhāsviha pūrvāsu samutpanna iti smṛtaḥ / revatīṣveva saptārciḥ- sthāne sauriḥ śanaiścaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिर् उदितो ग्रहः । तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी
saumyo budho dhaniṣṭhāsu pañcārcir udito grahaḥ / tamomayo mṛtyusutaḥ prajākṣayakaraḥ śikhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः । तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुत्थिताः
āśleṣāsu samutpannaḥ sarvahārī mahāgrahaḥ / tathā svanāmadheyeṣu dākṣāyaṇyaḥ samutthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः । भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्दनः
tamovīryamayo rāhuḥ prakṛtyā kṛṣṇamaṇḍalaḥ / bharaṇīṣu samutpanno grahaścandrārkamardanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः । जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः
ete tārā grahāścāpi boddhavyā bhārgavādayaḥ / janmanakṣatrapīḍāsu yānti vaiguṇyatāṃ yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुच्यते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः । सर्वग्रहाणामेतेषाम् आदिरादित्य उच्यते
mucyate tena doṣeṇa tatastadgrahabhaktitaḥ / sarvagrahāṇāmeteṣām ādirāditya ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनां चापि धूमवान् । ध्रुवः किल ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्दिशम्
tārāgrahāṇāṃ śukrastu ketūnāṃ cāpi dhūmavān / dhruvaḥ kila grahāṇāṃ tu vibhaktānāṃ caturdiśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्याद् अयनानां तथोत्तरम् । वर्षाणां चैव पञ्चानाम् आद्यः संवत्सरः स्मृतः
nakṣatrāṇāṃ śraviṣṭhā syād ayanānāṃ tathottaram / varṣāṇāṃ caiva pañcānām ādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ उच्यते । पक्षाणां शुक्लपक्षस्तु तिथीनां प्रतिपत्तथा
ṛtūnāṃ śiśiraścāpi māsānāṃ māgha ucyate / pakṣāṇāṃ śuklapakṣastu tithīnāṃ pratipattathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्रविभागानाम् अहश्चादिः प्रकीर्तितः । मुहूर्तानां तथैवादिर् मुहूर्तो रुद्रदैवतः
ahorātravibhāgānām ahaścādiḥ prakīrtitaḥ / muhūrtānāṃ tathaivādir muhūrto rudradaivataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः । श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम्
kṣaṇaścāpi nimeṣādiḥ kālaḥ kālavidāṃ varāḥ / śravaṇāntaṃ dhaniṣṭhādi yugaṃ syātpañcavārṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्तते । दिवाकरः स्मृतस्तस्मात् कालकृद्विभुरीश्वरः
bhānorgativiśeṣeṇa cakravatparivartate / divākaraḥ smṛtastasmāt kālakṛdvibhurīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्तकनिवर्तकः । तस्यापि भगवान् रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्तकः
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ pravartakanivartakaḥ / tasyāpi bhagavān rudraḥ sākṣāddevaḥ pravartakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येष ज्योतिषामेवं संनिवेशो ऽर्थनिश्चयः । लोकसंव्यवहारार्थं महादेवेन निर्मितः
ityeṣa jyotiṣāmevaṃ saṃniveśo 'rthaniścayaḥ / lokasaṃvyavahārārthaṃ mahādevena nirmitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिपूर्वं भगवता कल्पादौ सम्प्रवर्तितः । स आश्रयो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिरात्मकः
buddhipūrvaṃ bhagavatā kalpādau sampravartitaḥ / sa āśrayo 'bhimānī ca sarvasya jyotirātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः । नैष शक्यः प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित्
ekarūpapradhānasya pariṇāmo 'yamadbhutaḥ / naiṣa śakyaḥ prasaṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां मांसचक्षुषा । आगमादनुमानाच्च प्रत्यक्षादुपपत्तितः
gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ māṃsacakṣuṣā / āgamādanumānācca pratyakṣādupapattitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता । चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं मुनिसत्तमाः
parīkṣya nipuṇaṃ buddhyā śraddhātavyaṃ vipaścitā / cakṣuḥ śāstraṃ jalaṃ lekhyaṃ gaṇitaṃ munisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चैते हेतवो ज्ञेया ज्योतिर्मानविनिर्णये
pañcaite hetavo jñeyā jyotirmānavinirṇaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.