Library·Liṅga Purāṇa·1·1.86
ऋषय ऊचुः जपाच्छ्रेष्ठतमं प्राहुर् ब्राह्मणा दग्धकिल्बिषाः । विरक्तानां प्रबुद्धानां ध्यानयज्ञं सुशोभनम्
ṛṣaya ūcuḥ japācchreṣṭhatamaṃ prāhur brāhmaṇā dagdhakilbiṣāḥ / viraktānāṃ prabuddhānāṃ dhyānayajñaṃ suśobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्वदस्व सूताद्य ध्यानयज्ञमशेषतः । विस्तारात्सर्वयत्नेन विरक्तानां महात्मनाम्
tasmādvadasva sūtādya dhyānayajñamaśeṣataḥ / vistārātsarvayatnena viraktānāṃ mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां दीर्घसत्त्रिणाम् । रुद्रेण कथितं प्राह गुहां प्राप्य महात्मनाम्
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāṃ dīrghasattriṇām / rudreṇa kathitaṃ prāha guhāṃ prāpya mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहृत्य कालकूटाख्यं विषं वै विश्वकर्मणा । सूत उवाच गुहां प्राप्य सुखासीनं भवान्या सह शङ्करम्
saṃhṛtya kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ vai viśvakarmaṇā / sūta uvāca guhāṃ prāpya sukhāsīnaṃ bhavānyā saha śaṅkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनयः संशितात्मानः प्रणेमुस्तं गुहाश्रयम् । अस्तुवंश् च ततः सर्वे नीलकण्ठमुमापतिम्
munayaḥ saṃśitātmānaḥ praṇemustaṃ guhāśrayam / astuvaṃś ca tataḥ sarve nīlakaṇṭhamumāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्युग्रं कालकूटाख्यं संहृतं भगवंस्त्वया । अतः प्रतिष्ठितं सर्वं त्वया देव वृषध्वज
atyugraṃ kālakūṭākhyaṃ saṃhṛtaṃ bhagavaṃstvayā / ataḥ pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ tvayā deva vṛṣadhvaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्नीललोहितः । प्रहसन्प्राह विश्वात्मा सनन्दनपुरोगमान्
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bhagavānnīlalohitaḥ / prahasanprāha viśvātmā sanandanapurogamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमनेन द्विजश्रेष्ठा विषं वक्ष्ये सुदारुणम् । संहरेत्तद्विषं यस्तु स समर्थो ह्यनेन किम्
kimanena dvijaśreṣṭhā viṣaṃ vakṣye sudāruṇam / saṃharettadviṣaṃ yastu sa samartho hyanena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<चुर्से ओफ़् संसार> न विषं कालकूटाख्यं संसारो विषमुच्यते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संहरेत सुदारुणम्
<curse of saṃsāra> na viṣaṃ kālakūṭākhyaṃ saṃsāro viṣamucyate / tasmātsarvaprayatnena saṃhareta sudāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारो द्विविधः प्रोक्तः स्वाधिकारानुरूपतः । पुंसां संमूढचित्तानाम् असंक्षीणः सुदारुणः
saṃsāro dvividhaḥ proktaḥ svādhikārānurūpataḥ / puṃsāṃ saṃmūḍhacittānām asaṃkṣīṇaḥ sudāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषणारागदोषेण सर्गो ज्ञानेन सुव्रताः । तद्वशादेव सर्वेषां धर्माधर्मौ न संशयः
īṣaṇārāgadoṣeṇa sargo jñānena suvratāḥ / tadvaśādeva sarveṣāṃ dharmādharmau na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असन्निकृष्टे त्वर्थे ऽपि शास्त्रं तच्छ्रवणात्सताम् । बुद्धिमुत्पादयत्येव संसारे विदुषां द्विजाः
asannikṛṣṭe tvarthe 'pi śāstraṃ tacchravaṇātsatām / buddhimutpādayatyeva saṃsāre viduṣāṃ dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्दृष्टानुश्रविकं दुष्टमित्युभयात्मकम् । संत्यजेत्सर्वयत्नेन विरक्तः सो ऽभिधीयते
tasmāddṛṣṭānuśravikaṃ duṣṭamityubhayātmakam / saṃtyajetsarvayatnena viraktaḥ so 'bhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रमित्युच्यते भागं श्रुतेः कर्मसु तद्द्विजाः । मूर्धानं ब्रह्मणः सारम् ऋषीणां कर्मणः फलम्
śāstramityucyate bhāgaṃ śruteḥ karmasu taddvijāḥ / mūrdhānaṃ brahmaṇaḥ sāram ṛṣīṇāṃ karmaṇaḥ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु स्वभावः सर्वेषां कामो दृष्टो न चान्यथा । श्रुतिः प्रवर्तिका तेषाम् इति कर्मण्यतद्विदः
nanu svabhāvaḥ sarveṣāṃ kāmo dṛṣṭo na cānyathā / śrutiḥ pravartikā teṣām iti karmaṇyatadvidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तिलक्षणो धर्मः समर्थानाम् इहोच्यते । तस्मादज्ञानमूलो हि संसारः सर्वदेहिनाम्
nivṛttilakṣaṇo dharmaḥ samarthānām ihocyate / tasmādajñānamūlo hi saṃsāraḥ sarvadehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कला संशोषमायाति कर्मणान्यस्वभावतः । सकलस्त्रिविधो जीवो ज्ञानहीनस्त्वविद्यया
kalā saṃśoṣamāyāti karmaṇānyasvabhāvataḥ / sakalastrividho jīvo jñānahīnastvavidyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारकी पापकृत्स्वर्गी पुण्यकृत् पुण्यगौरवात् । व्यतिमिश्रेण वै जीवश् चतुर्धा संव्यवस्थितः
nārakī pāpakṛtsvargī puṇyakṛt puṇyagauravāt / vyatimiśreṇa vai jīvaś caturdhā saṃvyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भिज्जः स्वेदजश्चैव अण्डजो वै जरायुजः । एवं व्यवस्थितो देही कर्मणाज्ञो ह्यनिर्वृतः
udbhijjaḥ svedajaścaiva aṇḍajo vai jarāyujaḥ / evaṃ vyavasthito dehī karmaṇājño hyanirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजया कर्मणा मुक्तिर् धनेन च सतां न हि । त्यागेनैकेन मुक्तिः स्यात् तदभावाद्भ्रमत्यसौ
prajayā karmaṇā muktir dhanena ca satāṃ na hi / tyāgenaikena muktiḥ syāt tadabhāvādbhramatyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<एवेर्य्थिन्ग् इस् दुःख> एवमज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । षट्कौशिकं समुद्भूतं भजत्येष कलेवरम्
<everything is duḥkha> evamajñānadoṣeṇa nānākarmavaśena ca / ṣaṭkauśikaṃ samudbhūtaṃ bhajatyeṣa kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भे दुःखान्यनेकानि योनिमार्गे च भूतले । कौमारे यौवने चैव वार्द्धके मरणे ऽपि वा
garbhe duḥkhānyanekāni yonimārge ca bhūtale / kaumāre yauvane caiva vārddhake maraṇe 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारतः सतां दुःखं स्त्रीसंसर्गादिभिर् द्विजाः । दुःखेनैकेन वै दुःखं प्रशाम्यतीह दुःखिनः
vicārataḥ satāṃ duḥkhaṃ strīsaṃsargādibhir dvijāḥ / duḥkhenaikena vai duḥkhaṃ praśāmyatīha duḥkhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati / haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्विचारतो नास्ति संयोगादपि वै नृणाम् । अर्थानाम् अर्जने ऽप्येवं पालने च व्यये तथा
tasmādvicārato nāsti saṃyogādapi vai nṛṇām / arthānām arjane 'pyevaṃ pālane ca vyaye tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैशाचे राक्षसे दुःखं याक्षे चैव विचारतः । गान्धर्वे च तथा चान्द्रे सौम्यलोके द्विजोत्तमाः
paiśāce rākṣase duḥkhaṃ yākṣe caiva vicārataḥ / gāndharve ca tathā cāndre saumyaloke dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्ये तथा ब्राह्मे प्राकृते पौरुषे तथा । क्षयसातिशयाद्यैस्तु दुःखैर्दुःखानि सुव्रताः
prājāpatye tathā brāhme prākṛte pauruṣe tathā / kṣayasātiśayādyaistu duḥkhairduḥkhāni suvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि भाग्यान्यशुद्धानि संत्यजेच्च धनानि च । तस्मादष्टगुणं भोगं तथा षोडशधा स्थितम्
tāni bhāgyānyaśuddhāni saṃtyajecca dhanāni ca / tasmādaṣṭaguṇaṃ bhogaṃ tathā ṣoḍaśadhā sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशत्प्रकारेण संस्थितं चापि सुव्रताः । द्वात्रिंशद्भेदमनघाश् चत्वारिंशद्गुणं पुनः
caturviṃśatprakāreṇa saṃsthitaṃ cāpi suvratāḥ / dvātriṃśadbhedamanaghāś catvāriṃśadguṇaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाष्टचत्वारिंशच्च षट्पञ्चाशत्प्रकारतः । चतुःषष्टिविधं चैव दुःखमेव विवेकिनः
tathāṣṭacatvāriṃśacca ṣaṭpañcāśatprakārataḥ / catuḥṣaṣṭividhaṃ caiva duḥkhameva vivekinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थिवं च तथाप्यं च तैजसं च विचारतः । वायव्यं च तथा व्यौम[ं] मानसं च यथाक्रमम्
pārthivaṃ ca tathāpyaṃ ca taijasaṃ ca vicārataḥ / vāyavyaṃ ca tathā vyauma[ṃ] mānasaṃ ca yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभिमानिकमप्येवं बौद्धं प्राकृतमेव च । दुःखमेव न संदेहो योगिनां ब्रह्मवादिनाम्
ābhimānikamapyevaṃ bauddhaṃ prākṛtameva ca / duḥkhameva na saṃdeho yogināṃ brahmavādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौणं गणेश्वराणां च दुःखमेव विचारतः । आदौ मध्ये तथा चान्ते सर्वलोकेषु सर्वदा
gauṇaṃ gaṇeśvarāṇāṃ ca duḥkhameva vicārataḥ / ādau madhye tathā cānte sarvalokeṣu sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमानानि दुःखानि भविष्याणि यथातथम् । दोषदुष्टेषु देशेषु दुःखानि विविधानि च
vartamānāni duḥkhāni bhaviṣyāṇi yathātatham / doṣaduṣṭeṣu deśeṣu duḥkhāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भावयन्त्यतीतानि ह्य् अज्ञाने ज्ञानमानिनः । क्षुद्व्याधेः परिहारार्थं न सुखायान्नमुच्यते
na bhāvayantyatītāni hy ajñāne jñānamāninaḥ / kṣudvyādheḥ parihārārthaṃ na sukhāyānnamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेतरेषां रोगाणाम् औषधं न सुखाय तत् । शीतोष्णवातवर्षाद्यैस् तत्तत्कालेषु देहिनाम्
yathetareṣāṃ rogāṇām auṣadhaṃ na sukhāya tat / śītoṣṇavātavarṣādyais tattatkāleṣu dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखमेव न संदेहो न जानन्ति ह्यपण्डिताः । स्वर्गे ऽप्येवं मुनिश्रेष्ठा ह्य् अविशुद्धक्षयादिभिः
duḥkhameva na saṃdeho na jānanti hyapaṇḍitāḥ / svarge 'pyevaṃ muniśreṣṭhā hy aviśuddhakṣayādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता रागद्वेषभयादिभिः । छिन्नमूलतरुर्यद्वद् अवशः पतति क्षितौ
rogair nānāvidhair grastā rāgadveṣabhayādibhiḥ / chinnamūlataruryadvad avaśaḥ patati kṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यवृक्षक्षयात्तद्वद् गां पतन्ति दिवौकसः । दुःखाभिलाषनिष्ठानां दुःखभोगादिसंपदाम्
puṇyavṛkṣakṣayāttadvad gāṃ patanti divaukasaḥ / duḥkhābhilāṣaniṣṭhānāṃ duḥkhabhogādisaṃpadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मात्तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गाद्दिवौकसाम् । नरके दुःखमेवात्र नरकाणां निषेवणात्
asmāttu patatāṃ duḥkhaṃ kaṣṭaṃ svargāddivaukasām / narake duḥkhamevātra narakāṇāṃ niṣevaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहिताकरणाच्चैव वर्णिनां मुनिपुङ्गवाः
vihitākaraṇāccaiva varṇināṃ munipuṅgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मृगो मृत्युभयस्य भीत उच्छिन्नवासो न लभेत निद्राम् । एवं यतिर्ध्यानपरो महात्मा संसारभीतो न लभेत निद्राम्
yathā mṛgo mṛtyubhayasya bhīta ucchinnavāso na labheta nidrām / evaṃ yatirdhyānaparo mahātmā saṃsārabhīto na labheta nidrām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीटपक्षिमृगाणां च पशूनां गजवाजिनाम् । दृष्टम् एवासुखं तस्मात् त्यजतः सुखमुत्तमम्
kīṭapakṣimṛgāṇāṃ ca paśūnāṃ gajavājinām / dṛṣṭam evāsukhaṃ tasmāt tyajataḥ sukhamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैमानिकानामप्येवं दुःखं कल्पाधिकारिणाम् । स्थानाभिमानिनां चैव मन्वादीनां च सुव्रताः
vaimānikānāmapyevaṃ duḥkhaṃ kalpādhikāriṇām / sthānābhimānināṃ caiva manvādīnāṃ ca suvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां चैव दैत्यानाम् अन्योन्यविजिगीषया । दुःखमेव नृपाणां च राक्षसानां जगत्त्रये
devānāṃ caiva daityānām anyonyavijigīṣayā / duḥkhameva nṛpāṇāṃ ca rākṣasānāṃ jagattraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रमार्थमाश्रमश्चापि वर्णानां परमार्थतः । आश्रमैर्न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैर्व्रतैस् तथा
śramārthamāśramaścāpi varṇānāṃ paramārthataḥ / āśramairna ca devaiś ca yajñaiḥ sāṃkhyairvratais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उग्रैस्तपोभिर् विविधैर् दानैर्नानाविधैरपि । न लभन्ते तथात्मानं लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम्
ugraistapobhir vividhair dānairnānāvidhairapi / na labhante tathātmānaṃ labhante jñāninaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पाशुपतव्रत अस् एस्चपे फ़्रोम् संसार> तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चरेत्पाशुपतव्रतम् । भस्मशायी भवेन्नित्यं व्रते पाशुपते बुधः
<pāśupatavrata as escape from saṃsāra> tasmātsarvaprayatnena caretpāśupatavratam / bhasmaśāyī bhavennityaṃ vrate pāśupate budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चार्थज्ञानसम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः । कैवल्यकरणं योग- विधिकर्मच्छिदं बुधः
pañcārthajñānasampannaḥ śivatattve samāhitaḥ / kaivalyakaraṇaṃ yoga- vidhikarmacchidaṃ budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चार्थयोगसम्पन्नो दुःखान्तं व्रजते सुधीः । परया विद्यया वेद्यं विदन्त्यपरया न हि
pañcārthayogasampanno duḥkhāntaṃ vrajate sudhīḥ / parayā vidyayā vedyaṃ vidantyaparayā na hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा चैवापरा तथा । अपरा तत्र ऋग्वेदो यजुर्वेदो द्विजोत्तमाः
dve vidye veditavye hi parā caivāparā tathā / aparā tatra ṛgvedo yajurvedo dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामवेदस्तथाथर्वो वेदः सर्वार्थसाधकः । शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च
sāmavedastathātharvo vedaḥ sarvārthasādhakaḥ / śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chanda eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतिषं चापरा विद्या पराक्षरमिति स्थितम् । तददृश्यं तदग्राह्यम् अगोत्रं तदवर्णकम्
jyotiṣaṃ cāparā vidyā parākṣaramiti sthitam / tadadṛśyaṃ tadagrāhyam agotraṃ tadavarṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदचक्षुस्तदश्रोत्रं तदपाणि अपादकम् । तदजातमभूतं च तदशब्दं द्विजोत्तमाः
tadacakṣustadaśrotraṃ tadapāṇi apādakam / tadajātamabhūtaṃ ca tadaśabdaṃ dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्पर्शं तदरूपं च रसगन्धविवर्जितम् । अव्ययं चाप्रतिष्ठं च तन्नित्यं सर्वगं विभुम्
asparśaṃ tadarūpaṃ ca rasagandhavivarjitam / avyayaṃ cāpratiṣṭhaṃ ca tannityaṃ sarvagaṃ vibhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महान्तं तद् बृहन्तं च तदजं चिन्मयं द्विजाः । अप्राणममनस्कं च तदस्निग्धमलोहितम्
mahāntaṃ tad bṛhantaṃ ca tadajaṃ cinmayaṃ dvijāḥ / aprāṇamamanaskaṃ ca tadasnigdhamalohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमेयं तदस्थूलम् अदीर्घं तदनुल्बणम् । अह्रस्वं तदपारं च तदानन्दं तदच्युतम्
aprameyaṃ tadasthūlam adīrghaṃ tadanulbaṇam / ahrasvaṃ tadapāraṃ ca tadānandaṃ tadacyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपावृतमद्वैतं तदनन्तमगोचरम् । असंवृतं तदात्मैकं परा विद्या न चान्यथा
anapāvṛtamadvaitaṃ tadanantamagocaram / asaṃvṛtaṃ tadātmaikaṃ parā vidyā na cānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परापरेति कथिते नैवेह परमार्थतः । अहमेव जगत्सर्वं मय्येव सकलं जगत्
parāpareti kathite naiveha paramārthataḥ / ahameva jagatsarvaṃ mayyeva sakalaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्त उत्पद्यते तिष्ठन् मयि मय्येव लीयते । मत्तो नान्यदितीक्षेत मनोवाक्पाणिभिस् तथा
matta utpadyate tiṣṭhan mayi mayyeva līyate / matto nānyaditīkṣeta manovākpāṇibhis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमात्मनि संपश्येत् सच्चासच्च समाहितः । सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः
sarvamātmani saṃpaśyet saccāsacca samāhitaḥ / sarvaṃ hyātmani saṃpaśyan na bāhye kurute manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<४ स्ततेस् ओफ़् मिन्द्> अधोदृष्ट्या वितस्त्यां तु नाभ्यामुपरितिष्ठति । हृदयं तद्विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत्
<4 states of mind> adhodṛṣṭyā vitastyāṃ tu nābhyāmuparitiṣṭhati / hṛdayaṃ tadvijānīyād viśvasyāyatanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयस्यास्य मध्ये तु पुण्डरीकमवस्थितम् । धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्
hṛdayasyāsya madhye tu puṇḍarīkamavasthitam / dharmakandasamudbhūtaṃ jñānanālaṃ suśobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् । छिद्राणि च दिशो यस्य प्राणाद्याश् च प्रतिष्ठिताः
aiśvaryāṣṭadalaṃ śvetaṃ paraṃ vairāgyakarṇikam / chidrāṇi ca diśo yasya prāṇādyāś ca pratiṣṭhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणाद्यैश्चैव संयुक्तः पश्यते बहुधा क्रमात् । दशप्राणवहा नाड्यः प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः
prāṇādyaiścaiva saṃyuktaḥ paśyate bahudhā kramāt / daśaprāṇavahā nāḍyaḥ pratyekaṃ munipuṅgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विसप्ततिसहस्राणि नाड्यः सम्परिकीर्तिताः । नेत्रस्थं जाग्रतं विद्यात् कण्ठे स्वप्नं समादिशेत्
dvisaptatisahasrāṇi nāḍyaḥ samparikīrtitāḥ / netrasthaṃ jāgrataṃ vidyāt kaṇṭhe svapnaṃ samādiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषुप्तं हृदयस्थं तु तुरीयं मूर्धनि स्थितम् । जाग्रे ब्रह्मा च विष्णुश् च स्वप्ने चैव यथाक्रमात्
suṣuptaṃ hṛdayasthaṃ tu turīyaṃ mūrdhani sthitam / jāgre brahmā ca viṣṇuś ca svapne caiva yathākramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरस्तु सुषुप्ते तु तुरीये च महेश्वरः । वदन्त्य् एवम् अथान्ये ऽपि समस्तकरणैः पुमान्
īśvarastu suṣupte tu turīye ca maheśvaraḥ / vadanty evam athānye 'pi samastakaraṇaiḥ pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमानस्तदा तस्य जाग्रदित्यभिधीयते । मनोबुद्धिर् अहङ्कारं चित्तं चेति चतुष्टयम्
vartamānastadā tasya jāgradityabhidhīyate / manobuddhir ahaṅkāraṃ cittaṃ ceti catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा व्यवस्थितस्त्वेतैः स्वप्न इत्यभिधीयते । करणानि विलीनानि यदा स्वात्मनि सुव्रताः
yadā vyavasthitastvetaiḥ svapna ityabhidhīyate / karaṇāni vilīnāni yadā svātmani suvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषुप्तः करणैर्भिन्नस् तुरीयः परिकीर्त्यते । परस्तुरीयातीतो ऽसौ शिवः परमकारणम्
suṣuptaḥ karaṇairbhinnas turīyaḥ parikīrtyate / parasturīyātīto 'sau śivaḥ paramakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिश् च तुरीयं चाधिभौतिकम् । आध्यात्मिकं च विप्रेन्द्राश् चाधिदैविकमुच्यते
jāgratsvapnasuṣuptiś ca turīyaṃ cādhibhautikam / ādhyātmikaṃ ca viprendrāś cādhidaivikamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वमहम् एवेति वेदितव्यं विजानता । बुद्धीन्द्रियाणि विप्रेन्द्रास् तथा कर्मेन्द्रियाणि च
tatsarvamaham eveti veditavyaṃ vijānatā / buddhīndriyāṇi viprendrās tathā karmendriyāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोबुद्धिर् अहङ्कारश् चित्तं चेति चतुष्टयम् । अध्यात्मं पृथगेवेदं चतुर्दशविधं स्मृतम्
manobuddhir ahaṅkāraś cittaṃ ceti catuṣṭayam / adhyātmaṃ pṛthagevedaṃ caturdaśavidhaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टव्यं चैव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम् । रसितव्यं मुनिश्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथैव च
draṣṭavyaṃ caiva śrotavyaṃ ghrātavyaṃ ca yathākramam / rasitavyaṃ muniśreṣṭhāḥ sparśitavyaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्तव्यं चैव बोद्धव्यम् अहंकर्तव्यमेव च । तथा चेतयितव्यं च वक्तव्यं मुनिपुङ्गवाः
mantavyaṃ caiva boddhavyam ahaṃkartavyameva ca / tathā cetayitavyaṃ ca vaktavyaṃ munipuṅgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदातव्यं च गन्तव्यं विसर्गायितमेव च । आनन्दितव्यमित्येते ह्य् अधिभूतमनुक्रमात्
ādātavyaṃ ca gantavyaṃ visargāyitameva ca / ānanditavyamityete hy adhibhūtamanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यो ऽपि दिशश्चैव पृथिवी वरुणस् तथा । वायुश्चन्द्रस् तथा ब्रह्मा रुद्रः क्षेत्रज्ञ एव च
ādityo 'pi diśaścaiva pṛthivī varuṇas tathā / vāyuścandras tathā brahmā rudraḥ kṣetrajña eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निरिन्द्रस् तथा विष्णुर् मित्रो देवः प्रजापतिः । आधिदैविकमेवं हि चतुर्दशविधं क्रमात्
agnirindras tathā viṣṇur mitro devaḥ prajāpatiḥ / ādhidaivikamevaṃ hi caturdaśavidhaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञी सुदर्शना चैव जिता सौम्या यथाक्रमम् । मोघा रुद्रामृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः
rājñī sudarśanā caiva jitā saumyā yathākramam / moghā rudrāmṛtā satyā madhyamā ca dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडी राशिशुका चैव असुरा चैव कृत्तिका । भास्वती नाडयश्चैताश् चतुर्दशनिबन्धनाः
nāḍī rāśiśukā caiva asurā caiva kṛttikā / bhāsvatī nāḍayaścaitāś caturdaśanibandhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायवो नाडिमध्यस्था वाहकाश् च चतुर्दश । प्राणो व्यानस्त्वपानश् च उदानश् च समानकः
vāyavo nāḍimadhyasthā vāhakāś ca caturdaśa / prāṇo vyānastvapānaś ca udānaś ca samānakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैरम्भश् च तथा मुख्यो ह्य् अन्तर्यामः प्रभञ्जनः । कूर्मकश् च तथा श्येनः श्वेतः कृष्णस् तथानिलः
vairambhaś ca tathā mukhyo hy antaryāmaḥ prabhañjanaḥ / kūrmakaś ca tathā śyenaḥ śvetaḥ kṛṣṇas tathānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाग इत्येव कथिता वायवश् च चतुर्दश । यश्चक्षुःष्वथ द्रष्टव्ये तथादित्ये च सुव्रताः
nāga ityeva kathitā vāyavaś ca caturdaśa / yaścakṣuḥṣvatha draṣṭavye tathāditye ca suvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाड्यां प्राणे च विज्ञाने त्व् आनन्दे च यथाक्रमम् । हृद्याकाशे य एतस्मिन् सर्वस्मिन्नन्तरे परः
nāḍyāṃ prāṇe ca vijñāne tv ānande ca yathākramam / hṛdyākāśe ya etasmin sarvasminnantare paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा एकश् च चरति तमुपासीत मां प्रभुम् । अजरं तमनन्तं च अशोकममृतं ध्रुवम्
ātmā ekaś ca carati tamupāsīta māṃ prabhum / ajaraṃ tamanantaṃ ca aśokamamṛtaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दशविधेष्वेव संचरत्येक एव सः । लीयन्ते तानि तत्रैव यदन्यं नास्ति वै द्विजाः
caturdaśavidheṣveva saṃcaratyeka eva saḥ / līyante tāni tatraiva yadanyaṃ nāsti vai dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक एव हि सर्वज्ञः सर्वेशस्त्वेक एव सः । एष सर्वाधिपो देवस् त्व् अन्तर्यामी महाद्युतिः
eka eva hi sarvajñaḥ sarveśastveka eva saḥ / eṣa sarvādhipo devas tv antaryāmī mahādyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपास्यमानः सर्वस्य सर्वसौख्यः सनातनः । उपास्यति न चैवेह सर्वसौख्यं द्विजोत्तमाः
upāsyamānaḥ sarvasya sarvasaukhyaḥ sanātanaḥ / upāsyati na caiveha sarvasaukhyaṃ dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपास्यमानो वेदैश् च शास्त्रैर्नानाविधैरपि । न वैष वेदशास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः
upāsyamāno vedaiś ca śāstrairnānāvidhairapi / na vaiṣa vedaśāstrāṇi sarvajño yāsyati prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यैवान्नमिदं सर्वं न सो ऽन्नं भवति स्वयम् । स्वात्मना रक्षितं चाद्याद् अन्नभूतं न कुत्रचित्
asyaivānnamidaṃ sarvaṃ na so 'nnaṃ bhavati svayam / svātmanā rakṣitaṃ cādyād annabhūtaṃ na kutracit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र प्राणिनामन्नं प्राणिनां ग्रन्थिरस्म्यहम् । प्रशास्ता नयनश्चैव पञ्चात्मा स विभागशः
sarvatra prāṇināmannaṃ prāṇināṃ granthirasmyaham / praśāstā nayanaścaiva pañcātmā sa vibhāgaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नमयो ऽसौ भूतात्मा चाद्यते ह्यन्नमुच्यते । प्राणमयश्चेन्द्रियात्मा संकल्पात्मा मनोमयः
annamayo 'sau bhūtātmā cādyate hyannamucyate / prāṇamayaścendriyātmā saṃkalpātmā manomayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालात्मा सोम एवेह विज्ञानमय उच्यते । सदानन्दमयो भूत्वा महेशः परमेश्वरः
kālātmā soma eveha vijñānamaya ucyate / sadānandamayo bhūtvā maheśaḥ parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहम् एवं जगत्सर्वं मय्येव सकलं स्थितम् । परतन्त्रं स्वतन्त्रे ऽपि तदभावाद्विचारतः
so 'ham evaṃ jagatsarvaṃ mayyeva sakalaṃ sthitam / paratantraṃ svatantre 'pi tadabhāvādvicārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्वमपि नास्त्येव द्वैतं तत्र कुतस्त्वहो । एवं नास्त्यथ मर्त्यं च कुतो ऽमृतमजोद्भवः
ekatvamapi nāstyeva dvaitaṃ tatra kutastvaho / evaṃ nāstyatha martyaṃ ca kuto 'mṛtamajodbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अज्ञान = सोउर्चे ओफ़् संसार> नान्तःप्रज्ञो बहिःप्रज्ञो न चोभयगतस् तथा । न प्रज्ञानघनस्त्वेवं न प्राज्ञो ज्ञानपूर्वकः
<ajñāna = source of saṃsāra> nāntaḥprajño bahiḥprajño na cobhayagatas tathā / na prajñānaghanastvevaṃ na prājño jñānapūrvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदितं नास्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः । निर्वाणं चैव कैवल्यं निःश्रेयसमनामयम्
viditaṃ nāsti vedyaṃ ca nirvāṇaṃ paramārthataḥ / nirvāṇaṃ caiva kaivalyaṃ niḥśreyasamanāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं चाक्षरं ब्रह्म परमात्मा परापरम् । निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्यायवाचकम्
amṛtaṃ cākṣaraṃ brahma paramātmā parāparam / nirvikalpaṃ nirābhāsaṃ jñānaṃ paryāyavācakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्नं च यदेकाग्रं तदा ज्ञानमिति स्मृतम् । अज्ञानमितरत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा
prasannaṃ ca yadekāgraṃ tadā jñānamiti smṛtam / ajñānamitaratsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं प्रसन्नं विज्ञानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् । रागद्वेषानृतक्रोधं कामतृष्णादिभिः सदा
itthaṃ prasannaṃ vijñānaṃ gurusaṃparkajaṃ dhruvam / rāgadveṣānṛtakrodhaṃ kāmatṛṣṇādibhiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरामृष्टमद्यैव विज्ञेयं मुक्तिदं त्विदम् । अज्ञानमलपूर्वत्वात् पुरुषो मलिनः स्मृतः
aparāmṛṣṭamadyaiva vijñeyaṃ muktidaṃ tvidam / ajñānamalapūrvatvāt puruṣo malinaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षयाद्धि भवेन्मुक्तिर् नान्यथा जन्मकोटिभिः । ज्ञानमेकं विना नास्ति पुण्यपापपरिक्षयः
tatkṣayāddhi bhavenmuktir nānyathā janmakoṭibhiḥ / jñānamekaṃ vinā nāsti puṇyapāpaparikṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानम् एवाभ्यसेत् तस्मान् मुक्त्यर्थं ब्रह्मवित्तमाः । ज्ञानाभ्यासाद्धि वै पुंसां बुद्धिर्भवति निर्मला
jñānam evābhyaset tasmān muktyarthaṃ brahmavittamāḥ / jñānābhyāsāddhi vai puṃsāṃ buddhirbhavati nirmalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सदाभ्यसेज्ज्ञानं तन्निष्ठस्तत्परायणः । ज्ञानेनैकेन तृप्तस्य त्यक्तसंगस्य योगिनः
tasmātsadābhyasejjñānaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ / jñānenaikena tṛptasya tyaktasaṃgasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यं नास्ति विप्रेन्द्रा अस्ति चेत्तत्त्वविन्न च । इह लोके परे चापि कर्तव्यं नास्ति तस्य वै
kartavyaṃ nāsti viprendrā asti cettattvavinna ca / iha loke pare cāpi kartavyaṃ nāsti tasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तो यतस् तस्माद् ब्रह्मवित् परमार्थतः । ज्ञानाभ्यासरतो नित्यं ज्ञानतत्त्वार्थवित् स्वयम्
jīvanmukto yatas tasmād brahmavit paramārthataḥ / jñānābhyāsarato nityaṃ jñānatattvārthavit svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्याभ्यासमुत्सृज्य ज्ञानमेवाधिगच्छति । वर्णाश्रमाभिमानी यस् त्यक्तक्रोधो द्विजोत्तमाः
kartavyābhyāsamutsṛjya jñānamevādhigacchati / varṇāśramābhimānī yas tyaktakrodho dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र रमते मूढः सो ऽज्ञानी नात्र संशयः । संसारहेतुरज्ञानं संसारस्तनुसंग्रहः
anyatra ramate mūḍhaḥ so 'jñānī nātra saṃśayaḥ / saṃsāraheturajñānaṃ saṃsārastanusaṃgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षहेतुस् तथा ज्ञानं मुक्तः स्वात्मन्यवस्थितः । अज्ञाने सति विप्रेन्द्राः क्रोधाद्या नात्र संशयः
mokṣahetus tathā jñānaṃ muktaḥ svātmanyavasthitaḥ / ajñāne sati viprendrāḥ krodhādyā nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधो हर्षस् तथा लोभो मोहो दम्भो द्विजोत्तमाः । धर्माधर्मौ हि तेषां च तद्वशात्तनुसंग्रहः
krodho harṣas tathā lobho moho dambho dvijottamāḥ / dharmādharmau hi teṣāṃ ca tadvaśāttanusaṃgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरे सति वै क्लेशः सो ऽविद्यां संत्यजेद्बुधः । अविद्यां विद्यया हित्वा स्थितस्यैव च योगिनः
śarīre sati vai kleśaḥ so 'vidyāṃ saṃtyajedbudhaḥ / avidyāṃ vidyayā hitvā sthitasyaiva ca yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधाद्या नाशमायान्ति धर्माधर्मौ च वै द्विजाः । तत्क्षयाच्च शरीरेण न पुनः सम्प्रयुज्यते
krodhādyā nāśamāyānti dharmādharmau ca vai dvijāḥ / tatkṣayācca śarīreṇa na punaḥ samprayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव मुक्तः संसाराद् दुःखत्रयविवर्जितः । एवं ज्ञानं विना नास्ति ध्यानं ध्यातुर् द्विजर्षभाः
sa eva muktaḥ saṃsārād duḥkhatrayavivarjitaḥ / evaṃ jñānaṃ vinā nāsti dhyānaṃ dhyātur dvijarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं गुरोर्हि संपर्कान् न वाचा परमार्थतः । चतुर्व्यूहमिति ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समभ्यसेत्
jñānaṃ gurorhi saṃparkān na vācā paramārthataḥ / caturvyūhamiti jñātvā dhyātā dhyānaṃ samabhyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहजागन्तुकं पापम् अस्थिवागुद्भवं तथा । ज्ञानाग्निर्दहते क्षिप्रं शुष्केन्धनम् इवानलः
sahajāgantukaṃ pāpam asthivāgudbhavaṃ tathā / jñānāgnirdahate kṣipraṃ śuṣkendhanam ivānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानात्परतरं नास्ति सर्वपापविनाशनम् । अभ्यसेच्च सदा ज्ञानं सर्वसंगविवर्जितः
jñānātparataraṃ nāsti sarvapāpavināśanam / abhyasecca sadā jñānaṃ sarvasaṃgavivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानिनः सर्वपापानि जीर्यन्ते नात्र संशयः । क्रीडन्नपि न लिप्येत पापैर्नानाविधैरपि
jñāninaḥ sarvapāpāni jīryante nātra saṃśayaḥ / krīḍannapi na lipyeta pāpairnānāvidhairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<इम्पोर्तन्चे ओफ़् ध्यान> ज्ञानं यथा तथा ध्यानं तस्माद्ध्यानं समभ्यसेत् । ध्यानं निर्विषयं प्रोक्तम् आदौ सविषयं तथा
<importance of dhyāna> jñānaṃ yathā tathā dhyānaṃ tasmāddhyānaṃ samabhyaset / dhyānaṃ nirviṣayaṃ proktam ādau saviṣayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्प्रकारं समभ्यस्य चतुःषड्दशभिस् तथा । तथा द्वादशधा चैव पुनः षोडशधा क्रमात्
ṣaṭprakāraṃ samabhyasya catuḥṣaḍdaśabhis tathā / tathā dvādaśadhā caiva punaḥ ṣoḍaśadhā kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.