Madhva Anandatirtha: Anuvyakhyana 1.2

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचायर्विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे । चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते

|| iti śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāyarviracite śrīmadbrahmasūtrānuvyākhyāne prathamādhyāyasya prathamaḥ pādaḥ || liṅgātmakānāṃ śabdānāṃ vṛttirnārāyaṇe pare / cintyate sarvagatvaṃ tu prathamaṃ pravicāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः । दूरतो ऽप्यतिरिक्तः स लीलया केवलं प्रभुः

tatra tatra sthito viṣṇustattacchaktiprabodhakaḥ / dūrato 'pyatiriktaḥ sa līlayā kevalaṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञापयितुं कर्मकर्त्रोरुत्सर्गतो भिदा । अभेदो ऽपि विशेषे स्याद् बली सो ऽप्यनपोदितः

iti jñāpayituṃ karmakartrorutsargato bhidā / abhedo 'pi viśeṣe syād balī so 'pyanapoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् भावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम् । अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते

etad bhāvābhidhaṃ liṅgaṃ kriyāliṅge tataḥ param / antaryāmyantaraśceti kriyābhāvākhyamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा । अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता

adṛśyatvādyabhāvākhyaṃ śrutirliṅgādhikā parā / anityatvāt kriyāṇāṃ tu kathameva svarūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चेत् स विशेषो ऽपि क्रियाशक्तयात्मना स्थिरः । शक्तिता व्यक्तता चेति विशेषो ऽपि विशेषवान्

iti cet sa viśeṣo 'pi kriyāśaktayātmanā sthiraḥ / śaktitā vyaktatā ceti viśeṣo 'pi viśeṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिन्नो ऽपि क्रियादिश्च स्वभाव इति हि श्रुतिः । ज्ञानं नित्यं क्रिया नित्या बलं शक्तिः परात्मनः

abhinno 'pi kriyādiśca svabhāva iti hi śrutiḥ / jñānaṃ nityaṃ kriyā nityā balaṃ śaktiḥ parātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह शक्तिसद्भाव एव तु । क्रियादिनित्यता ज्ञेया तदन्यत्र त्वनित्यता

iti paiṅgiśrutiścāha śaktisadbhāva eva tu / kriyādinityatā jñeyā tadanyatra tvanityatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सत्तत्त्ववचनं द्वित्वं चैकस्य युज्यते । यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात्

iti sattattvavacanaṃ dvitvaṃ caikasya yujyate / yaḥ seturiti caikatvavacanena viśeṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तः स्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः । रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते

antaḥ sthitvā ramaṇakṛdantaraḥ samudāhṛtaḥ / ramaṇaṃ cātmaśabdenādeyaṃ mātīti cocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशिष्टसुखवत्त्वाच्च ब्रह्मत्वं च विशिष्टता । अन्योन्यनियतिश्चेशनियमे नान्यथा भवेत्

viśiṣṭasukhavattvācca brahmatvaṃ ca viśiṣṭatā / anyonyaniyatiśceśaniyame nānyathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतनानां विशेषो यः स्वभावो ऽपीश्वरापिर्तः । अन्योन्यनियमे तस्मादनवस्थित्यसम्भवौ

cetanānāṃ viśeṣo yaḥ svabhāvo 'pīśvarāpirtaḥ / anyonyaniyame tasmādanavasthityasambhavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरश्चेन्नियन्ता च स एव प्रथमागतः । किमित्यपोद्यते कस्माद् वृथावस्थितिकल्पना । दोषवत्येव तस्मात् सा नैव कार्या कथञ्चन

īśvaraścenniyantā ca sa eva prathamāgataḥ / kimityapodyate kasmād vṛthāvasthitikalpanā / doṣavatyeva tasmāt sā naiva kāryā kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते । इति चेत् सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते

ramaṇaṃ nātiyatnasya vikṣepādeva yujyate / iti cet sarvaniyamo yasya kasmānna śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनानियतं वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् । स्वाधीनसत्ताशक्तयादि कथमात्मप्रतीपकम्

ātmanāniyataṃ vastu pratīpaṃ hyātmano bhavet / svādhīnasattāśaktayādi kathamātmapratīpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणक्रियादयो भावा यदिवा स्युरभेदिनः । अभेदो ऽभावधर्माणां ब्रह्मणा युज्यते कथम्

guṇakriyādayo bhāvā yadivā syurabhedinaḥ / abhedo 'bhāvadharmāṇāṃ brahmaṇā yujyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभावो भाव इति च विशेषः प्रायशो भवेत् । अतद्भावो ऽन्यता चेति न विशेषो ऽस्ति कश्चन

nābhāvo bhāva iti ca viśeṣaḥ prāyaśo bhavet / atadbhāvo 'nyatā ceti na viśeṣo 'sti kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाभावो गुण इति प्रसिद्धो लौकिकेष्वपि । अदृश्यत्वादिकांस्तस्माद् गुणानाह स्वयं प्रभुः

doṣābhāvo guṇa iti prasiddho laukikeṣvapi / adṛśyatvādikāṃstasmād guṇānāha svayaṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावविरोधो ऽपि न तु सर्वत्र विद्यते । तदभावो हि तद्भावविरोधी न ततो ऽपरः

bhāvābhāvavirodho 'pi na tu sarvatra vidyate / tadabhāvo hi tadbhāvavirodhī na tato 'paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्तवाभावतद्रूपान् भेदांस्त्रीन् कल्पयन्ति चेत् । कल्पनागौरवाद्यास्तु दोषास्तत्र विरोधिनः

pṛthaktavābhāvatadrūpān bhedāṃstrīn kalpayanti cet / kalpanāgauravādyāstu doṣāstatra virodhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्तवान्यत्वभेदास्तु पर्यायेणैव लौकिकैः । व्यवह्रियन्ते सततं वैदिकैरपि सर्वशः

pṛthaktavānyatvabhedāstu paryāyeṇaiva laukikaiḥ / vyavahriyante satataṃ vaidikairapi sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टहानिरदृष्टस्य कल्पनेत्येव दूषणम् । यदा तदधिको दोषो विद्यते को नु वादिनाम्

dṛṣṭahāniradṛṣṭasya kalpanetyeva dūṣaṇam / yadā tadadhiko doṣo vidyate ko nu vādinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावस्वरूपास्तु विशेषा एव वस्तुनः । अभिन्ना एव सङ्ग्राह्या व्यवहारप्रसिद्धये

bhāvābhāvasvarūpāstu viśeṣā eva vastunaḥ / abhinnā eva saṅgrāhyā vyavahāraprasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैकः समवायो ऽपि भेदाभेदौ च वस्तुनि । अङ्गीकार्या विशेषेण स्थानेषु व्यवहर्तृभिः

yathaikaḥ samavāyo 'pi bhedābhedau ca vastuni / aṅgīkāryā viśeṣeṇa sthāneṣu vyavahartṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डवादिनोऽ पि स्याद्विशेषो ऽनिच्छतो ऽप्यसौ । व्यावृत्ते निर्विशेषे तु किं व्यावर्त्यबहुत्वतः

akhaṇḍavādino' pi syādviśeṣo 'nicchato 'pyasau / vyāvṛtte nirviśeṣe tu kiṃ vyāvartyabahutvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुलिङ्गसमायुक्तैर्बहुभी रूढनामभिः । प्रसिद्धैरन्यगत्वेन वाच्यः साक्षाज्जनार्दनः

bahuliṅgasamāyuktairbahubhī rūḍhanāmabhiḥ / prasiddhairanyagatvena vācyaḥ sākṣājjanārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वानरादयः शब्दा अपि तद्वाचिनस्ततः । तानि लिङ्गानि ते शब्दा अपि तद्गा हि सर्वशः । बहुलाप्यज्ञरूढिस्तत्प्रज्ञारूढिं न बाधते

vaiśvānarādayaḥ śabdā api tadvācinastataḥ / tāni liṅgāni te śabdā api tadgā hi sarvaśaḥ / bahulāpyajñarūḍhistatprajñārūḍhiṃ na bādhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.