Madhva Anandatirtha: Anuvyakhyana 3.2

उपाध्यायत्तताभावादाभासत्वविरोधतः । चेतनत्वेन चांशत्वात् समुदायैक्यमापतेत्

upādhyāyattatābhāvādābhāsatvavirodhataḥ / cetanatvena cāṃśatvāt samudāyaikyamāpatet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः पृथक्तवमुदितं समुदायांशयोर्भवेत् । ईशाख्या समुदाये स्यादीशरूपेष्विवोदिता

ataḥ pṛthaktavamuditaṃ samudāyāṃśayorbhavet / īśākhyā samudāye syādīśarūpeṣvivoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो देहाद्युपाधीनामपाये समता भवेत् । ईशरूपैरथाभासा मुख्यतः सूर्यकादिवत्

ato dehādyupādhīnāmapāye samatā bhavet / īśarūpairathābhāsā mukhyataḥ sūryakādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तदोपाध्यायत्तरूपाणां नाशिता भवेत् । इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थमाह वेदाधिपः प्रभुः । अत एवोपमेत्येव चान्याभासविशेषिताम्

yadā tadopādhyāyattarūpāṇāṃ nāśitā bhavet / ityāśaṅkānivṛttyarthamāha vedādhipaḥ prabhuḥ / ata evopametyeva cānyābhāsaviśeṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदुक्तं तदधीनत्वं सर्वावस्थास्वशेषतः । जीवस्य सदृशत्वं च चित्त्वमात्रं नचापरम्

yaduktaṃ tadadhīnatvaṃ sarvāvasthāsvaśeṣataḥ / jīvasya sadṛśatvaṃ ca cittvamātraṃ nacāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्मात्रेण चाभासो रूपमेषां चिदात्मनाम् । नोपाध्यधीनताद्यैश्च नातिसाम्यं निदर्शने

tāvanmātreṇa cābhāso rūpameṣāṃ cidātmanām / nopādhyadhīnatādyaiśca nātisāmyaṃ nidarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चित्सुखादिसादृश्यमपीशेनेसुरानृते । तत आभासते नित्यं तद्वदाभासते ऽपि च

kiñcitsukhādisādṛśyamapīśenesurānṛte / tata ābhāsate nityaṃ tadvadābhāsate 'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानमस्तित्वमपिचैवासमन्ताद् यतस्ततः । जीव आभास उद्दिष्टः सदैव परमात्मनः

bhānamastitvamapicaivāsamantād yatastataḥ / jīva ābhāsa uddiṣṭaḥ sadaiva paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जलायत्तसूर्यादिप्रतिबिम्बोपमत्वतः । तदधीनत्वमेवेति किञ्चित् सादृश्यमेव च । सम्प्रकाशयतः सूत्रगतावखिलमानतः

na jalāyattasūryādipratibimbopamatvataḥ / tadadhīnatvameveti kiñcit sādṛśyameva ca / samprakāśayataḥ sūtragatāvakhilamānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवेशभेददृष्टयैव समुदायैकता कुतः । अशेषदोषराहित्यं सर्वशक्तित्वतो हरेः

jīveśabhedadṛṣṭayaiva samudāyaikatā kutaḥ / aśeṣadoṣarāhityaṃ sarvaśaktitvato hareḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपेतेति कथितमत ऐक्यं क्व दोषिणा । अशेषशक्तियुक्तश्चेत् स्वातन्त्र्याद् दोषवान् कथम्

sarvopeteti kathitamata aikyaṃ kva doṣiṇā / aśeṣaśaktiyuktaścet svātantryād doṣavān katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुसन्धानरहितमैक्यं चेदेकता न तत् । चेतनैक्ये ऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम्

anusandhānarahitamaikyaṃ cedekatā na tat / cetanaikye 'nusandhānaṃ pramāṇaṃ naiva cāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुसन्धानरहितसमुदायैक्यमेव चेत् । चेतनेष्वस्तु तन्नाममात्रमेव यतस्ततः

anusandhānarahitasamudāyaikyameva cet / cetaneṣvastu tannāmamātrameva yatastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तौ स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिता भवेत् । सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते नैव सा यतः

muktau syādanusandhānaṃ cenmithyājñānitā bhavet / sarvajña ekatāṃ nānusandhatte naiva sā yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिता भवेत् । विद्यमानानुसन्धानं न चेदज्ञत्वमापतेत्

paścāt syādanusandhānaṃ cenmithyājñānitā bhavet / vidyamānānusandhānaṃ na cedajñatvamāpatet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असदैक्यं भवेत् पश्चाद् यदि स्यात् सप्तमो रसः । समुदायैक्यमेतस्माद् दूरतो ऽपाकृतं सदा

asadaikyaṃ bhavet paścād yadi syāt saptamo rasaḥ / samudāyaikyametasmād dūrato 'pākṛtaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽशेषगुणोन्नद्धं निर्दोषं यावदेव हि । तावदेवेश्वरो नाम तत्र भेदो ऽपि न क्वचित्

ato 'śeṣaguṇonnaddhaṃ nirdoṣaṃ yāvadeva hi / tāvadeveśvaro nāma tatra bhedo 'pi na kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेह नानास्ति किमपि हरयो ऽयमयं हि सः । इत्यादिश्रुतिमानेन जीवांशाः सर्व एव च

neha nānāsti kimapi harayo 'yamayaṃ hi saḥ / ityādiśrutimānena jīvāṃśāḥ sarva eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमेनानुसन्धानवन्तो यद्येकता स्वतः । अंशिनो ऽशेषसन्धानमत्यल्पस्यापि विद्यते

niyamenānusandhānavanto yadyekatā svataḥ / aṃśino 'śeṣasandhānamatyalpasyāpi vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवि जातेन चांशेन सुखदुःखादि तद्गतम् । अनुभूयते विशेषस्तु कश्चिदीशकृतो भवेत्

bhuvi jātena cāṃśena sukhaduḥkhādi tadgatam / anubhūyate viśeṣastu kaścidīśakṛto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते । सेशतानुपपन्नैव यदि जीवैकतास्य हि । अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः

īśasyācintyaśaktitvānnāśakyaṃ kvāpi vidyate / seśatānupapannaiva yadi jīvaikatāsya hi / anīśasyeśatetyeva viruddhaṃ sarvamānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशत्वेनैव विज्ञातमनीशत्वेन चेच्छ्रुतिः । अनीशत्वेन विज्ञातमीशत्वेनाथवा दिशेत्

īśatvenaiva vijñātamanīśatvena cecchrutiḥ / anīśatvena vijñātamīśatvenāthavā diśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपजीव्यविरोधेन नैव मानत्वमेष्यति । अत एवेशतासिद्धेर्न किञ्चिच्छक्यमस्य च

upajīvyavirodhena naiva mānatvameṣyati / ata eveśatāsiddherna kiñcicchakyamasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशत्वे ऽनीशभेदेन श्रुत्या सम्यक् प्रकाशिते । अयुक्तमपि चान्यत्र युक्तं भवति तद्बलात्

īśatve 'nīśabhedena śrutyā samyak prakāśite / ayuktamapi cānyatra yuktaṃ bhavati tadbalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽन्यत्रापि यद् दृष्टं तदीशेनैव कल्प्यते । श्रुत्याभासाप्तमपि नहीशत्वपरिपन्थि यत्

ato 'nyatrāpi yad dṛṣṭaṃ tadīśenaiva kalpyate / śrutyābhāsāptamapi nahīśatvaparipanthi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशो ऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा न हि । इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः

īśo 'nīśo jaganmithyā duḥkhī mukto bhidā na hi / iti pratijñāvyāghātaḥ sarvadoṣādhikādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतिहेयमतो ऽखिलैः । बुभूषुभिर्मतमिदं जीवेशाभेदवादिनः

iti hi brahmatarkoktiratiheyamato 'khilaiḥ / bubhūṣubhirmatamidaṃ jīveśābhedavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायुक्तमीशितुः किञ्चिदीशत्वस्याविरोधि यत् । यदीशित्वविरोधि स्यात् तदेवायुक्तमञ्जसा

nāyuktamīśituḥ kiñcidīśatvasyāvirodhi yat / yadīśitvavirodhi syāt tadevāyuktamañjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशित्वस्याविरोधेन योजयित्वाखिलाः प्रमाः । सिद्धेशित्वेन चायुक्तमपि हीशे न योजयेत्

īśitvasyāvirodhena yojayitvākhilāḥ pramāḥ / siddheśitvena cāyuktamapi hīśe na yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानतः प्राप्तमखिलं नामानं योजयेत् क्वचित् । इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतो युक्तमिहोदितम्

mānataḥ prāptamakhilaṃ nāmānaṃ yojayet kvacit / iti hi brahmatarkoktirato yuktamihoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चाप्राकृतरूपत्वादरूपः स्वगुणशत्मकम् । रूपमस्य शिरःपाणिपादाद्यात्मकमिष्यते

sa cāprākṛtarūpatvādarūpaḥ svaguṇaśatmakam / rūpamasya śiraḥpāṇipādādyātmakamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो नानित्यता नैव श्रुतिद्वयविरोधिता । यथा हि तैजसस्यैव प्रकाशस्योज्खितावपि । आत्मैव ज्योतिरित्याह जीवस्येशं श्रुतिस्तथा

ato nānityatā naiva śrutidvayavirodhitā / yathā hi taijasasyaiva prakāśasyojkhitāvapi / ātmaiva jyotirityāha jīvasyeśaṃ śrutistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम् । ब्रह्मादीनां च सर्वेषामानन्दादेर्यथाक्रमम्

tadbhaktitāratamyena tāratamyaṃ vimuktigam / brahmādīnāṃ ca sarveṣāmānandāderyathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दो ऽन्यगुणा यथा । नारायणगुणाधीनश्चात्यल्पस्तदपेक्षया

pratibimbavadapyeṣāmānando 'nyaguṇā yathā / nārāyaṇaguṇādhīnaścātyalpastadapekṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् भिन्नश्च सततमन्यज्ज्ञानं परस्य च । अन्यज्ज्ञानं तु जीवानामन्य आनन्द ईशता

tasmād bhinnaśca satatamanyajjñānaṃ parasya ca / anyajjñānaṃ tu jīvānāmanya ānanda īśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्येशता परेशस्य गौणी जीवस्य सा यतः । इति श्रुतेः सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते । स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते

mukhyeśatā pareśasya gauṇī jīvasya sā yataḥ / iti śruteḥ sṛṣṭināśau tadadhīnāvitīrite / svabhāvatvāt sthiternaitadapekṣeti na yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः स्वभावो ऽखिल ईशायत्तो ऽखिलस्य च । अव्यक्तो ऽपि स्वक्तयैव भक्तानां दृश्यते हरिः

yataḥ svabhāvo 'khila īśāyatto 'khilasya ca / avyakto 'pi svaktayaiva bhaktānāṃ dṛśyate hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः । गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः

tadabhinnā guṇā nityamapi sarve viśeṣataḥ / guṇatvena guṇitvena bhoktṛbhogyatayā sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषात्मतया तेषां नित्यशक्तयात्मना तथा । नित्यस्थितेर्न धर्माणां क्रियादीनामनित्यता

viśeṣātmatayā teṣāṃ nityaśaktayātmanā tathā / nityasthiterna dharmāṇāṃ kriyādīnāmanityatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विशेषात्मता चेयमनित्या शक्तिरूपता । सैव यत् सविशेषा स्याद् विशेषो ऽन्यो नचाप्ययम्

na viśeṣātmatā ceyamanityā śaktirūpatā / saiva yat saviśeṣā syād viśeṣo 'nyo nacāpyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वनिर्वाहकताहेतोस्तथापि स्याद् विशेषतः । विशेषत्वेन विज्ञातेः प्रमाणैरखिलैरपि

svanirvāhakatāhetostathāpi syād viśeṣataḥ / viśeṣatvena vijñāteḥ pramāṇairakhilairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससर्ज सञ्जहारेति विशेषो ह्यवगम्यते । श्रुत्यैव स स एवेति तदभेदश्च गम्यते

sasarja sañjahāreti viśeṣo hyavagamyate / śrutyaiva sa sa eveti tadabhedaśca gamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदो यदि विशेषस्य स भेदो भेदिना कथम् । भिन्नश्चेदनवस्था स्यादभिन्नश्चेत् पुरा न किम्

bhedo yadi viśeṣasya sa bhedo bhedinā katham / bhinnaścedanavasthā syādabhinnaścet purā na kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषो ऽभिन्न एवेति तेन नाभ्युपगम्यते । अभिन्नो निविर्शेषश्चेद् भेदस्तद्भेदता कुतः

viśeṣo 'bhinna eveti tena nābhyupagamyate / abhinno nivirśeṣaśced bhedastadbhedatā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनानेन भिन्नो ऽयमिति यत् स विशेषतः । भेद एवैष बहुधा दृश्यते तत् किमुत्तरम्

anenānena bhinno 'yamiti yat sa viśeṣataḥ / bheda evaiṣa bahudhā dṛśyate tat kimuttaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिना । तयोरप्यविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः

abhedabhedayoścaiva svarūpatvaṃ hi bhedinā / tayorapyaviśeṣatve paryāyatvaṃ hi śabdayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभेदभेदशब्दौ च पर्यायाविति को वदेत् । भेदो ऽन्योन्यमभेदश्च भेदिना चेद् विशेषता

abhedabhedaśabdau ca paryāyāviti ko vadet / bhedo 'nyonyamabhedaśca bhedinā ced viśeṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विशेषे कथं भेदो भेदिनैकस्तथाभिदा । पुनस्तयोर्विभेदश्च भेदिमात्रत्वतो भवेत्

nirviśeṣe kathaṃ bhedo bhedinaikastathābhidā / punastayorvibhedaśca bhedimātratvato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदिनश्चैव भेदस्य विशेषो यदि गम्यते । अभेदाभेदिनोश्चैव किं भेदो ऽभेदभेदयोः

bhedinaścaiva bhedasya viśeṣo yadi gamyate / abhedābhedinoścaiva kiṃ bhedo 'bhedabhedayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषेणैव सर्वत्र यदि व्यवहृतिर्भवेत् । कल्पनागौरवायैव किं भेदः कल्प्यते तदा

viśeṣeṇaiva sarvatra yadi vyavahṛtirbhavet / kalpanāgauravāyaiva kiṃ bhedaḥ kalpyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐक्यप्रतीत्यभावेन भेद एव गवश्वयोः । स एवेति प्रतीतौ हि विशेषो नाम भण्यते

aikyapratītyabhāvena bheda eva gavaśvayoḥ / sa eveti pratītau hi viśeṣo nāma bhaṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्चिदादेरपर्यायसिद्धयर्थं मायिनापि हि । अङ्गीकार्यो विशेषो ऽयं यद्यसत्यविशेषणम् । पृथक् पृथग् वारयितुं शब्दान्तरमितीष्यते

saccidāderaparyāyasiddhayarthaṃ māyināpi hi / aṅgīkāryo viśeṣo 'yaṃ yadyasatyaviśeṣaṇam / pṛthak pṛthag vārayituṃ śabdāntaramitīṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायाविशेषराहित्यविशेषेण विशेषिता । सत्यस्यापि भवेत् सा च तथा चेदनवस्थितिः

māyāviśeṣarāhityaviśeṣeṇa viśeṣitā / satyasyāpi bhavet sā ca tathā cedanavasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि सत्ये विशेषो न न तदुक्तिर्भवेत् तदा । लक्ष्यते चेत् तेन लक्ष्यमित्यपि स्याद् विशेषिता

yadi satye viśeṣo na na taduktirbhavet tadā / lakṣyate cet tena lakṣyamityapi syād viśeṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनःपुनर्लक्षणायामपि स्यादनवस्थितिः । यद्यभावविशेषित्वं स्यादङ्गीकृतमेव ते

punaḥpunarlakṣaṇāyāmapi syādanavasthitiḥ / yadyabhāvaviśeṣitvaṃ syādaṅgīkṛtameva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असार्वज्ञ्यादिराहित्यमप्येवं ते भविष्यति । तदा सार्वज्ञ्यमेव स्याद् भावार्थत्वान्नञोर्द्वयोः

asārvajñyādirāhityamapyevaṃ te bhaviṣyati / tadā sārvajñyameva syād bhāvārthatvānnañordvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि नैतादृशं ग्राह्यमसुखत्वानिवर्तनात् । असत्त्वज्ञानतादेश्च स्यादसत्त्वादिकं तदा

yadi naitādṛśaṃ grāhyamasukhatvānivartanāt / asattvajñānatādeśca syādasattvādikaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृतादिविरोधित्वं यद्यस्याभ्युपगम्यते । अनैश्वर्यविरोधित्वमप्येवं किं निवार्यते

anṛtādivirodhitvaṃ yadyasyābhyupagamyate / anaiśvaryavirodhitvamapyevaṃ kiṃ nivāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डखण्डनादेवं विशेषोऽखण्डवादिना । खण्डितेनापि मनसा स्वीकार्योऽनन्यथागतेः

akhaṇḍakhaṇḍanādevaṃ viśeṣo'khaṇḍavādinā / khaṇḍitenāpi manasā svīkāryo'nanyathāgateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डखण्डवादिभ्यां खण्डाखण्डेन चैव तत् । महादरेण शिरसि विशेषो धार्य एव हि

akhaṇḍakhaṇḍavādibhyāṃ khaṇḍākhaṇḍena caiva tat / mahādareṇa śirasi viśeṣo dhārya eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निदर्शनत्रयेणातो भगवानत्यभिन्नताम् । गुणानामादरेणाह तच्च नाभिहितान्वयः

nidarśanatrayeṇāto bhagavānatyabhinnatām / guṇānāmādareṇāha tacca nābhihitānvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाशेषविशेषाणमुक्तिः सामान्यतो भवेत् । पदैकेनाप्युत्तरेण विशेषावगतिर्भवेत्

yadāśeṣaviśeṣāṇamuktiḥ sāmānyato bhavet / padaikenāpyuttareṇa viśeṣāvagatirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो ऽशेषविशेषाणां वस्तुनास्त्येव चैकता । अतः सामान्यतो ज्ञातः पदान्तरबलात् पुनः । भवेद् विशेषतो ज्ञानस्तेन स्यादन्वितोक्तिता

yato 'śeṣaviśeṣāṇāṃ vastunāstyeva caikatā / ataḥ sāmānyato jñātaḥ padāntarabalāt punaḥ / bhaved viśeṣato jñānastena syādanvitoktitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वार्थ एवान्वितो यस्मात् केनचित् तद्विशेषतः । अनेनेति तदुक्तयैव ज्ञायते ऽनुभवेन हि

svārtha evānvito yasmāt kenacit tadviśeṣataḥ / aneneti taduktayaiva jñāyate 'nubhavena hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यनन्वितमेवैतत् पदं स्वार्थं वदेदिह । तथान्यान्यपि सर्वाणि कः कुर्यादन्वयं पुनः

yadyananvitamevaitat padaṃ svārthaṃ vadediha / tathānyānyapi sarvāṇi kaḥ kuryādanvayaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापारो न हि शब्दस्य परः स्वार्थप्रकाशनात् । पुमानप्येकवारोक्तया कृतकृत्यो यदा भवेत्

vyāpāro na hi śabdasya paraḥ svārthaprakāśanāt / pumānapyekavāroktayā kṛtakṛtyo yadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वयस्य कथं ज्ञानं शब्दार्थत्वं यदास्य न । यदैवानन्वितार्थस्य वचनं तैः पदैभर्वेत्

anvayasya kathaṃ jñānaṃ śabdārthatvaṃ yadāsya na / yadaivānanvitārthasya vacanaṃ taiḥ padaibharvet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्वितः स्याच्छब्दार्थो न तदर्थो हि सो ऽन्वयः । निराकाङ्क्षपदान्येव वाक्यमित्युच्यते बुधैः

ananvitaḥ syācchabdārtho na tadartho hi so 'nvayaḥ / nirākāṅkṣapadānyeva vākyamityucyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तदर्थाभिधानेन स्यान्निराकाङ्क्षता च सा

tattadarthābhidhānena syānnirākāṅkṣatā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्तेस्तावदर्थानामाकाङ्क्षा पूर्वमिष्यते । कर्मकर्तृक्रियाणां तु पूर्तौ को ऽन्यो ऽन्वयो भवेत्

apūrtestāvadarthānāmākāṅkṣā pūrvamiṣyate / karmakartṛkriyāṇāṃ tu pūrtau ko 'nyo 'nvayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते । व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः

apūrtiścet padairuktaiḥ kiṃ nṛśṛṅgeṇa pūryate / vyāpāraścet punasteṣāmanuktāvapi kiṃ na saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्ते बुद्धिस्थताहेतोर्यदि व्यापार इष्यते । बुद्धिस्थत्वाय यत्नं न कथं कुर्युः पुरैव च । पुरुषाधीनता तेषां यदि पश्चाच्च सा समा

ukte buddhisthatāhetoryadi vyāpāra iṣyate / buddhisthatvāya yatnaṃ na kathaṃ kuryuḥ puraiva ca / puruṣādhīnatā teṣāṃ yadi paścācca sā samā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुमानेवान्वयायैषां पश्चाद् यदि विचेष्यते । अनन्विताभिधानानां स एवार्थान्तरोक्तिषु । यततां शब्दशक्तिश्चेत् तत्र नैवान्वये कथम्

pumānevānvayāyaiṣāṃ paścād yadi viceṣyate / ananvitābhidhānānāṃ sa evārthāntaroktiṣu / yatatāṃ śabdaśaktiścet tatra naivānvaye katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कल्पनागुरुत्वादिदोषेतो ऽभिहितान्वयः । अनुभूतिविरुद्धश्च त्याज्य एव मनीषिभिः

tatkalpanāgurutvādidoṣeto 'bhihitānvayaḥ / anubhūtiviruddhaśca tyājya eva manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तृशब्दे ह्यभिहिते धर्मसामान्यवेदनात् । विशेषधर्ममन्विच्छन् किमित्येव हि पृच्छति

kartṛśabde hyabhihite dharmasāmānyavedanāt / viśeṣadharmamanvicchan kimityeva hi pṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणक्रियादिधर्माणां विशेषे कथिते पुनः । निराकाङ्क्षो भवेद् यस्माच्छब्दा अन्वितवाचकाः

guṇakriyādidharmāṇāṃ viśeṣe kathite punaḥ / nirākāṅkṣo bhaved yasmācchabdā anvitavācakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽनन्तगुणात्मैको भगवानेक एव तु । उच्यते सर्ववेदैश्च ते चाखिलविलक्षणाः

ato 'nantaguṇātmaiko bhagavāneka eva tu / ucyate sarvavedaiśca te cākhilavilakṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव च । तथापि सविशेषाश्च विद्वद्य्वुत्पत्तितो ऽपिच

sarve sarvaguṇātmānaḥ sarvakartāra eva ca / tathāpi saviśeṣāśca vidvadyvutpattito 'pica

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैस्तैः शब्दैश्च भण्यन्ते युज्यते चोपदेशतः । अन्यानन्दादिसादृश्यमानुकूल्यादिना परम्

taistaiḥ śabdaiśca bhaṇyante yujyate copadeśataḥ / anyānandādisādṛśyamānukūlyādinā param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णत्वादि महत् तेषां वैलक्षण्यं श्रुतौ श्रुतम् । पूर्णे ऽशेषनियन्ता च सुखादुतम एककलः

pūrṇatvādi mahat teṣāṃ vailakṣaṇyaṃ śrutau śrutam / pūrṇe 'śeṣaniyantā ca sukhādutama ekakalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणोरुसमुदायो ऽयं वासुदेवः स निष्कऌअः । वासुदेवश्रुतिः सैषा गुणान् वक्ति हरेः परान्

guṇorusamudāyo 'yaṃ vāsudevaḥ sa niṣkaḷaḥ / vāsudevaśrutiḥ saiṣā guṇān vakti hareḥ parān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवाशेषजीवस्थनिस्सङ्खयानादिकालिकान् । धर्माधर्मान् सदा पश्यन् स्वेच्छया बोधयत्यजः

sa evāśeṣajīvasthanissaṅkhayānādikālikān / dharmādharmān sadā paśyan svecchayā bodhayatyajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कांश्चित् तेषां फलं चैव ददाति स्वयमच्युतः । न ते विशेषं कमपि प्रेरणादिकमुच्यते । कुर्युः कदापि तेनायं स्वतन्त्रो ऽनुपचारतः

kāṃścit teṣāṃ phalaṃ caiva dadāti svayamacyutaḥ / na te viśeṣaṃ kamapi preraṇādikamucyate / kuryuḥ kadāpi tenāyaṃ svatantro 'nupacārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्माणि तानि च पृथक् चेतनान्येव सर्वशः । अचेतनशरीराणि स्वकर्मफलभाञ्चि च

karmāṇi tāni ca pṛthak cetanānyeva sarvaśaḥ / acetanaśarīrāṇi svakarmaphalabhāñci ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकं तेषु चानन्तकर्माण्येवंविधानि च । तानि चैवमितीशस्य निस्सीमा शक्तिरुत्तमा

pratyekaṃ teṣu cānantakarmāṇyevaṃvidhāni ca / tāni caivamitīśasya nissīmā śaktiruttamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैव ब्रह्महत्या हि वराहहरिणोदिता । ब्रह्मपारस्तवेनैव निष्क्रान्ता राजदेहतः

ekaiva brahmahatyā hi varāhahariṇoditā / brahmapārastavenaiva niṣkrāntā rājadehataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तोत्रस्य तस्य माहात्म्याद् व्याधत्वं गमिता पुनः । प्राप्य ज्ञानं परं चाप तथान्यान्यपि सर्वदा

stotrasya tasya māhātmyād vyādhatvaṃ gamitā punaḥ / prāpya jñānaṃ paraṃ cāpa tathānyānyapi sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तान्युदितान्येवं प्रभुणा कपिलेन हि । संसारे पच्यमानानि कर्माण्यपि पृथक् पृथक्

anantānyuditānyevaṃ prabhuṇā kapilena hi / saṃsāre pacyamānāni karmāṇyapi pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादनन्तमाहात्म्यगुणपूगो जनार्दनः । भक्त्या परमयाऽराध्य इति पादार्थ ईर्यते

tasmādanantamāhātmyaguṇapūgo janārdanaḥ / bhaktyā paramayā'rādhya iti pādārtha īryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.