वरतरङ्गिण्याः समङ्गायाः । तपति चरति
varataraṅgiṇyāḥ samaṅgāyāḥ | tapati carati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT]·4·4.11
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT] 4.11
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपुत्राकारम् मनोभ्रमम् स्वपुत्रमनोभ्रमम् । स्वपुत्रम् इति यावत्
svaputrākāram manobhramam svaputramanobhramam | svaputram iti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श ज्ञानदृष्ट्या दृष्टवान्
dadarśa jñānadṛṣṭyā dṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले स्वल्पकाले । कालाग्रसंस्थिताम् कालपुरोवर्तिनीम्
kāle svalpakāle | kālāgrasaṃsthitām kālapurovartinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालस्य समवर्तित्वात् वीतरागित्वम्
kālasya samavartitvāt vītarāgitvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालाः मूर्खाः । अनाविलेत्य् अस्य उत्तरार्धेन सम्बन्धः
bālāḥ mūrkhāḥ | anāvilety asya uttarārdhena sambandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद्गतिः जगद्रचना
jagadgatiḥ jagadracanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदभ्यन्तरवर्ति त्वन्मध्यवर्ति
tvadabhyantaravarti tvanmadhyavarti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रस्य चिरजीवित्वात्
śukrasya cirajīvitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियतेर् इति । मम या त्वच्छापेच्छा जाता सापि नियतिर् एव । अतो मम न को ःपि दोष इति भावः
niyater iti | mama yā tvacchāpecchā jātā sāpi niyatir eva | ato mama na ko ḥpi doṣa iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्येति शेषः । आपदम् प्राप्य । सम्पदं वा प्राप्येति
prāpyeti śeṣaḥ | āpadam prāpya | sampadaṃ vā prāpyeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः त्वय्य् अयुक्तकारित्वम् आशङ्क्य मया क्रोधः कृत इति भावः
ataḥ tvayy ayuktakāritvam āśaṅkya mayā krodhaḥ kṛta iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य । इदं कार्यम् इदं न कार्यम् । इति एवंरूपा । जगत्स्थितिः हेया भवति । तस्य तत्सम्परित्यागो ःपि हेय एव । तत्त्यागस्यापि जगत्स्थितिरूपत्वात् । अतो मया पूर्वस्थितिः न त्यक्तेति भावः
yasya | idaṃ kāryam idaṃ na kāryam | iti evaṃrūpā | jagatsthitiḥ heyā bhavati | tasya tatsamparityāgo ḥpi heya eva | tattyāgasyāpi jagatsthitirūpatvāt | ato mayā pūrvasthitiḥ na tyakteti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानयीं तनयसम्बन्धिनीम् । वाच्यताम् त्वत्क्रोधकारित्वरूपनिन्दायोग्यताम्
tānayīṃ tanayasambandhinīm | vācyatām tvatkrodhakāritvarūpanindāyogyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे सर्वग । अहम् मन्ये । इहलोके भूतानां द्वे शरीरे न भवतः । हि यस्मात् । मन एव शरीरम् भवति । येन मनसा । इदं जगत् भाव्यते भावनया प्रकटीक्रियते
he sarvaga | aham manye | ihaloke bhūtānāṃ dve śarīre na bhavataḥ | hi yasmāt | mana eva śarīram bhavati | yena manasā | idaṃ jagat bhāvyate bhāvanayā prakaṭīkriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहात् अज्ञानात्
mohāt ajñānāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलदृष्टिरूपा दृक् स्थूलदृष्टिदृक् । ताम्
sthūladṛṣṭirūpā dṛk sthūladṛṣṭidṛk | tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् जगत् । मनसः यत् मननम् मननाख्यो धर्मः । तन्मात्रम् एव भवति । कथम्भूतम् । न सत् नासत् अनिर्वचनीयम् इत्य् अर्थः । पुनः कथम्भूतम् । स्फारम् इवोदितम् स्फुरणशीलम् इव प्रादुर्भूतम् । परमार्थतस् तु नोदितम् इतीवशब्दोपादानम् । मात्रशब्दस्यार्थं स्वकण्ठेन कथयति नेतरद् इति
etat jagat | manasaḥ yat mananam mananākhyo dharmaḥ | tanmātram eva bhavati | kathambhūtam | na sat nāsat anirvacanīyam ity arthaḥ | punaḥ kathambhūtam | sphāram ivoditam sphuraṇaśīlam iva prādurbhūtam | paramārthatas tu noditam itīvaśabdopādānam | mātraśabdasyārthaṃ svakaṇṭhena kathayati netarad iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्ताख्यस्य देहस्याङ्गलतया अङ्गलतारूपया । भेदवासनया द्वैतवासनया । इद्धया पुष्टया सत्या । इयं जगद्रूपा । नानाता समुत्थिता प्रादुर्भूता । किम् इव । द्विचन्द्रत्वम् इव । यथा द्विचन्द्रत्वम् अज्ञानात् समुत्तिष्ठति । तथेत्य् अर्थः
cittākhyasya dehasyāṅgalatayā aṅgalatārūpayā | bhedavāsanayā dvaitavāsanayā | iddhayā puṣṭayā satyā | iyaṃ jagadrūpā | nānātā samutthitā prādurbhūtā | kim iva | dvicandratvam iva | yathā dvicandratvam ajñānāt samuttiṣṭhati | tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बह्व्या विस्तीर्णया । सर्वत्र सर्वेषु देशेषु कालेषु च
bahvyā vistīrṇayā | sarvatra sarveṣu deśeṣu kāleṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारताम् संसारभावम्
saṃsāratām saṃsārabhāvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्यागतः मननत्यागतः । सनातनम् अनादि
tattyāgataḥ mananatyāgataḥ | sanātanam anādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकतरङ्गिणि अनेकतरङ्गयुक्ते । सोम्यस्पन्दमय्यः सोम्यजलस्पन्दरूपाः । अनेककल्लोलावलयः । ताभिः शालिनि । एतादृशे वार्यात्मनि । यथा सः प्रसिद्धः त्र्यश्रः त्र्यश्राकारः तरङ्गः । स्वं रूपम् त्र्यश्ररूपम् स्वं रूपम् । भावयन् प्रमातारम् प्रति प्रकटीकुर्वन् । स्वभावतः उत्थितेन स्वेन स्वस्माद् । अव्यतिरिक्तेन त्र्यश्रो ःस्मीति विकल्पेन कल्पनाम् त्र्यश्राकारकल्पनाम् । करोति । न केवलम् एताम् एव करोति । किं त्व् अन्या अपि क्रियाः करोति इत्य् आह भ्रश्यंश् चेत्यादि । सः त्र्यश्रः तरङ्गः परिभ्रष्टो ःस्मीति भावयन् । अत एव भ्रश्यन् । ततः तलातलम् तलातलाख्यम् । भूतलम् । तया तादृग्भावनया । याति गच्छति । उत्थितम् इति । सः त्र्यश्रः तरङ्गः ऊर्ध्वम् उत्थितो ःस्मीति भावितः । अत एव उत्थितश् च तैः तैः विकल्पैः उत्थानविकल्पैः । साभिधम् अभिधासहितम् । तद्भावम् उत्थानभावम् । विकल्पयति विकल्पेन सम्पादयति । ससूर्येति स्पष्टम् । सरत्नेति स्पष्टम् । सतटेति । आत्तमीनः । मीनैः आत्त आत्तमीनः । प्रतिबिम्बितेति स्पष्टम् । विमल इति । विमलं यत् उल्लसनम् । तेन उत्पन्नं यत् ध्वस्तं ध्वंसः । तेन लोलं शरीरं यस्य । सः । न चोर्मय इति । ते पूर्वोक्ताः । पूर्वम् एकवचनं जात्यपेक्षया ज्ञेयम् । तेनेह बहुवचनप्रयोगः । न चेति । ते च ऊर्मयः । तेषु गुणेषु । न भवन्ति । केवलम् इति । स्वस्वभावस्थः स्वस्वरूपस्थः । यः विकल्पः तरङ्गतासादनरूपः विकल्पः । तेन विकलीकृताः पयसः उच्छिन्नाः कृताः । परस्परेति । परस्परम् अन्योःन्यम् । यः परामर्शः निकटे अवस्थितिः । तस्मात् । नानाताम् उपयान्ति । कथम्भूताः । एकं रूपम् यत् अम्बुसामान्यम् । तन्मयाः एव । अत एव निरामयाः नाशोत्पादाख्यरोगरहिताः
anekataraṅgiṇi anekataraṅgayukte | somyaspandamayyaḥ somyajalaspandarūpāḥ | anekakallolāvalayaḥ | tābhiḥ śālini | etādṛśe vāryātmani | yathā saḥ prasiddhaḥ tryaśraḥ tryaśrākāraḥ taraṅgaḥ | svaṃ rūpam tryaśrarūpam svaṃ rūpam | bhāvayan pramātāram prati prakaṭīkurvan | svabhāvataḥ utthitena svena svasmād | avyatiriktena tryaśro ḥsmīti vikalpena kalpanām tryaśrākārakalpanām | karoti | na kevalam etām eva karoti | kiṃ tv anyā api kriyāḥ karoti ity āha bhraśyaṃś cetyādi | saḥ tryaśraḥ taraṅgaḥ paribhraṣṭo ḥsmīti bhāvayan | ata eva bhraśyan | tataḥ talātalam talātalākhyam | bhūtalam | tayā tādṛgbhāvanayā | yāti gacchati | utthitam iti | saḥ tryaśraḥ taraṅgaḥ ūrdhvam utthito ḥsmīti bhāvitaḥ | ata eva utthitaś ca taiḥ taiḥ vikalpaiḥ utthānavikalpaiḥ | sābhidham abhidhāsahitam | tadbhāvam utthānabhāvam | vikalpayati vikalpena sampādayati | sasūryeti spaṣṭam | saratneti spaṣṭam | sataṭeti | āttamīnaḥ | mīnaiḥ ātta āttamīnaḥ | pratibimbiteti spaṣṭam | vimala iti | vimalaṃ yat ullasanam | tena utpannaṃ yat dhvastaṃ dhvaṃsaḥ | tena lolaṃ śarīraṃ yasya | saḥ | na cormaya iti | te pūrvoktāḥ | pūrvam ekavacanaṃ jātyapekṣayā jñeyam | teneha bahuvacanaprayogaḥ | na ceti | te ca ūrmayaḥ | teṣu guṇeṣu | na bhavanti | kevalam iti | svasvabhāvasthaḥ svasvarūpasthaḥ | yaḥ vikalpaḥ taraṅgatāsādanarūpaḥ vikalpaḥ | tena vikalīkṛtāḥ payasaḥ ucchinnāḥ kṛtāḥ | paraspareti | parasparam anyoḥnyam | yaḥ parāmarśaḥ nikaṭe avasthitiḥ | tasmāt | nānātām upayānti | kathambhūtāḥ | ekaṃ rūpam yat ambusāmānyam | tanmayāḥ eva | ata eva nirāmayāḥ nāśotpādākhyarogarahitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितपदस्यार्थं स्वकण्ठेन कथयति शुद्धे इति । निरामये चेत्याख्याद् आमयात् निष्क्रान्ते । ब्रह्ममात्रम् एकम् केवलम् । वपुः स्वरूपं यस्य । तादृशे । स्फारम् स्फुरणशीलम् । वपुर् अस्यास्तीति । तादृशे । एतादृशे ब्रह्मणि । अपृथक्कृताः शक्तयः । तथैव तरङ्गवत् । पृथग्वत् संस्थिताः भवन्ति । युग्मम्
sitapadasyārthaṃ svakaṇṭhena kathayati śuddhe iti | nirāmaye cetyākhyād āmayāt niṣkrānte | brahmamātram ekam kevalam | vapuḥ svarūpaṃ yasya | tādṛśe | sphāram sphuraṇaśīlam | vapur asyāstīti | tādṛśe | etādṛśe brahmaṇi | apṛthakkṛtāḥ śaktayaḥ | tathaiva taraṅgavat | pṛthagvat saṃsthitāḥ bhavanti | yugmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म शुद्धं चिन्मात्रतत्त्वम् । ब्रह्मणि स्ववपुषि ब्रह्माख्ये स्वस्वरूपे । बृंहितम् जगद्रूपया बृंहिततया युक्तं सत् । नानात्वम् नानाभावम् । एति गच्छति । कथम्भूतम् । नानाशक्ति । अन्यथा नानात्वगमनं युक्तं न स्याद् इति भावः । ब्रह्म किम् इव बृंहितम् । पयसि ऊर्मिमण्डलम् इव
brahma śuddhaṃ cinmātratattvam | brahmaṇi svavapuṣi brahmākhye svasvarūpe | bṛṃhitam jagadrūpayā bṛṃhitatayā yuktaṃ sat | nānātvam nānābhāvam | eti gacchati | kathambhūtam | nānāśakti | anyathā nānātvagamanaṃ yuktaṃ na syād iti bhāvaḥ | brahma kim iva bṛṃhitam | payasi ūrmimaṇḍalam iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानारूपकम् यत् रूपम् । तद्युक्तत्वात् वैरूप्यशतकारिणी पदार्थानाम् प्रति नियतरूपाख्यविरूपताशतकारिणी । नियतिः नियत्याख्या शक्तिः । पदार्थम् अधितिष्ठति स्ववशं करोति । ब्रह्मणः उत्पन्नया नियतिशक्त्या एव पदार्थानाम् प्रत्येकं नियतं रूपम् अस्तीति भावः
nānārūpakam yat rūpam | tadyuktatvāt vairūpyaśatakāriṇī padārthānām prati niyatarūpākhyavirūpatāśatakāriṇī | niyatiḥ niyatyākhyā śaktiḥ | padārtham adhitiṣṭhati svavaśaṃ karoti | brahmaṇaḥ utpannayā niyatiśaktyā eva padārthānām pratyekaṃ niyataṃ rūpam astīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनारूपिणी वासनारूपेण स्थिता । स्वस्वरूपस्थितः यः आत्मा । तस्य । शक्तिः नियतिशक्तिः । जडा जाड्यवासनारूपिणी भूत्वा । जाड्यम् उपादत्ते गृह्णाति । येन स्थावरं रूपम् प्रकटीकरोति । चिन्मयी चेतनत्ववासनारूपिणी भूत्वा । चित्त्वम् आयाति । येन जङ्गमं रूपम् प्रकटीकरोति
vāsanārūpiṇī vāsanārūpeṇa sthitā | svasvarūpasthitaḥ yaḥ ātmā | tasya | śaktiḥ niyatiśaktiḥ | jaḍā jāḍyavāsanārūpiṇī bhūtvā | jāḍyam upādatte gṛhṇāti | yena sthāvaraṃ rūpam prakaṭīkaroti | cinmayī cetanatvavāsanārūpiṇī bhūtvā | cittvam āyāti | yena jaṅgamaṃ rūpam prakaṭīkaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे अनघ । तेन ततः हेतोः । इदं स्फाराकारम् जगत् । ब्रह्मैव विजृम्भते विलसति । क इव । परिपूर्णः अर्णवः इव । यथा सः नानारूपैः परिस्पन्दैः तरङ्गाख्यैः परिस्पन्दैः । विजृम्भते । तथेत्य् अर्थः
he anagha | tena tataḥ hetoḥ | idaṃ sphārākāram jagat | brahmaiva vijṛmbhate vilasati | ka iva | paripūrṇaḥ arṇavaḥ iva | yathā saḥ nānārūpaiḥ parispandaiḥ taraṅgākhyaiḥ parispandaiḥ | vijṛmbhate | tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाकारार्थम् नानाकारग्रहणार्थम् । यः विहारः क्रीडा । तस्मात्
nānākārārtham nānākāragrahaṇārtham | yaḥ vihāraḥ krīḍā | tasmāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेशात् सर्वनियामकत्वेन स्थितात् चिन्मात्रतत्त्वात् । कलनाः जगद्रूपाः कलनाः
sarveśāt sarvaniyāmakatvena sthitāt cinmātratattvāt | kalanāḥ jagadrūpāḥ kalanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तयः जगद्रूपाः शक्तयः
śaktayaḥ jagadrūpāḥ śaktayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशक्तितायाम् हेतुम् आह सर्वज्ञ इति । यदि हि सर्वशक्तिः न स्यात् तर्हि सर्वज्ञः न स्यात् । सर्वज्ञत्वम् चात्र सर्वकर्तृतायां विश्रान्तम् । न हि यः सर्वं न जानाति सः सर्वं करोति । कुलालादौ घटादिज्ञानस्य नियतत्वेन दर्शनात्
sarvaśaktitāyām hetum āha sarvajña iti | yadi hi sarvaśaktiḥ na syāt tarhi sarvajñaḥ na syāt | sarvajñatvam cātra sarvakartṛtāyāṃ viśrāntam | na hi yaḥ sarvaṃ na jānāti saḥ sarvaṃ karoti | kulālādau ghaṭādijñānasya niyatatvena darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाड्यस्य जडत्वस्य । यत् भावनम् सङ्कल्पनम् । तद् एव हेतुः यस्याः । तादृशी
jāḍyasya jaḍatvasya | yat bhāvanam saṅkalpanam | tad eva hetuḥ yasyāḥ | tādṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचित्तः अत्यन्तशुद्धत्वेन चित्तरहितः । तान्तवं तन्तुसम्बन्धि
acittaḥ atyantaśuddhatvena cittarahitaḥ | tāntavaṃ tantusambandhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा आत्मनः । आत्मसम्बन्धिन्या स्वेच्छया । स्वकम् निजम् । वपुः चिन्मात्राख्यं स्वरूपम् । भावयित्वा स्वस्वरूपत्वेन भावनाविषयतां नीत्वा । संसारात् देहो ःहम् इति भावनारूपात् संसारात् । मोक्षम् मुक्तिम् । आयति । क इव । वारणः इव । यथासौ स्वालानात् मोक्षम् आयाति । तथेत्य् अर्थः । स्वेच्छाशब्दो ःत्र इच्छामात्रवाचकः
ātmā ātmanaḥ | ātmasambandhinyā svecchayā | svakam nijam | vapuḥ cinmātrākhyaṃ svarūpam | bhāvayitvā svasvarūpatvena bhāvanāviṣayatāṃ nītvā | saṃsārāt deho ḥham iti bhāvanārūpāt saṃsārāt | mokṣam muktim | āyati | ka iva | vāraṇaḥ iva | yathāsau svālānāt mokṣam āyāti | tathety arthaḥ | svecchāśabdo ḥtra icchāmātravācakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् एव याम् एव शक्तिम् । सततम् भावितः सदा वासितः । महान् अपि व्यापको ःपि सन्
yad eva yām eva śaktim | satatam bhāvitaḥ sadā vāsitaḥ | mahān api vyāpako ḥpi san
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाविता भावनाविषयीकृता । आत्मताम् । शक्तिरूपः यः आत्मा । तत्ताम् । मिहिकापक्षे आत्मताम् मिहिकात्वम्
bhāvitā bhāvanāviṣayīkṛtā | ātmatām | śaktirūpaḥ yaḥ ātmā | tattām | mihikāpakṣe ātmatām mihikātvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजः जन्मरहितः शुद्धं चिन्मात्रतत्त्वम् । स्थितिम् आधाररूपम् भूमिम् । द्रुमस्य आधारभूतभूम्यनुरूपत्वेनारोहणात्
ajaḥ janmarahitaḥ śuddhaṃ cinmātratattvam | sthitim ādhārarūpam bhūmim | drumasya ādhārabhūtabhūmyanurūpatvenārohaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईशस्यात्मनः । आत्मनः ईशस्य । तर्हि बन्धमोक्षौ कस्य भवत इत्य् । अत्राह बन्धेति । बन्धमोक्षयोर् उत्थानम् एव परमार्थतो नास्तीति का तदाधारचिन्तेति भावः
īśasyātmanaḥ | ātmanaḥ īśasya | tarhi bandhamokṣau kasya bhavata ity | atrāha bandheti | bandhamokṣayor utthānam eva paramārthato nāstīti kā tadādhāracinteti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यात्मनः । परमार्थतः बन्धः नास्ति । मोक्षो ःपि नास्ति । किं तु आमुखतः तन्मयः बन्धमोक्षमयः । लक्ष्यते । ननु तर्हि जगति बन्धमोक्षकलना कथम् अस्तीत्य् । अत्राह । जगच्छब्देनात्र जगद्गताः प्रमातारः लक्ष्यन्ते । अहो आश्चर्ये । जगत् जगद्गताः प्रमातारः । असत्येन असत्यभूतेन बन्धमोक्षाख्येन केनापि । ग्रस्तम् स्वकलनाविष्टं कृतम् । अत्र हेतुं विशेषणद्वारेणाह मायामयम् इति । मायामयत्वाद् एवासत्येन ग्रस्तत्वम् इति भावः
asyātmanaḥ | paramārthataḥ bandhaḥ nāsti | mokṣo ḥpi nāsti | kiṃ tu āmukhataḥ tanmayaḥ bandhamokṣamayaḥ | lakṣyate | nanu tarhi jagati bandhamokṣakalanā katham astīty | atrāha | jagacchabdenātra jagadgatāḥ pramātāraḥ lakṣyante | aho āścarye | jagat jagadgatāḥ pramātāraḥ | asatyena asatyabhūtena bandhamokṣākhyena kenāpi | grastam svakalanāviṣṭaṃ kṛtam | atra hetuṃ viśeṣaṇadvāreṇāha māyāmayam iti | māyāmayatvād evāsatyena grastatvam iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकलेन अखण्डत्वात् कलारहितेन । अनेनात्मना यदैव चित्तं कलितम् कलनया प्रकटीकृतम् । तदानेनात्मना कोशकीटवत् कोशकारक्रिमिवत् । आत्मा स्वस्वरूपम् । आवृतः । बन्धमोक्षादिकलनारूपेण कोशेनावृतः
akalena akhaṇḍatvāt kalārahitena | anenātmanā yadaiva cittaṃ kalitam kalanayā prakaṭīkṛtam | tadānenātmanā kośakīṭavat kośakārakrimivat | ātmā svasvarūpam | āvṛtaḥ | bandhamokṣādikalanārūpeṇa kośenāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्यरूपाः अभिन्नाः । इमाः पृथक्त्वेन वर्तमानाः
ananyarūpāḥ abhinnāḥ | imāḥ pṛthaktvena vartamānāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्थाः तस्मिन् परमात्मनि स्थिताः । तज्जाः तस्मात् परमात्मनः जाताः । एताः मनःशक्तयः पृथग्रूपाः भवन्ति । का इव । वीचय इव । यथा वीचयः समुद्रात् पृथग्रूपाः भवन्ति । तथेत्य् अर्थः । द्वितीयं दृष्टान्तं कथयति तत्स्था इति
tatsthāḥ tasmin paramātmani sthitāḥ | tajjāḥ tasmāt paramātmanaḥ jātāḥ | etāḥ manaḥśaktayaḥ pṛthagrūpāḥ bhavanti | kā iva | vīcaya iva | yathā vīcayaḥ samudrāt pṛthagrūpāḥ bhavanti | tathety arthaḥ | dvitīyaṃ dṛṣṭāntaṃ kathayati tatsthā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पन्दमये अहंविमर्शमये । अहंविमर्शस्यैवात्र स्पन्दत्वात् । स्फारे विस्तीर्णे । चित् चेत्योन्मुखा चित् । सा एव जलम् यस्मिन् । तादृशे । चिन्मात्रम् चेत्यानुन्मुखा चित् । सा एव रसः यस्मिन् । तादृशे । रसः जलस्य सारभूतः आस्वादाख्यो गुणः ज्ञेयः । एतादृशे परमात्ममहाम्बुधौ । काश्चित् एताः लहर्यः चिल्लहर्यः । प्रस्फुरन्ति । लहर्यः कथम्भूताः स्थिताः । हरिब्रह्मरुद्ररूपाः याः चिद्वलना चित्स्पन्दाः । ताः अधिकम् यासाम् । तादृश्यः स्थिताः । पुनः कथम्भूताः । स्वभावात् उद्भावितः प्रकटीभावं गतः । आत्मा यासाम् । ताः । काश्चिल् लहर्यः हरिब्रह्मरुद्ररूपतया स्फुरन्तीति भावः
spandamaye ahaṃvimarśamaye | ahaṃvimarśasyaivātra spandatvāt | sphāre vistīrṇe | cit cetyonmukhā cit | sā eva jalam yasmin | tādṛśe | cinmātram cetyānunmukhā cit | sā eva rasaḥ yasmin | tādṛśe | rasaḥ jalasya sārabhūtaḥ āsvādākhyo guṇaḥ jñeyaḥ | etādṛśe paramātmamahāmbudhau | kāścit etāḥ laharyaḥ cillaharyaḥ | prasphuranti | laharyaḥ kathambhūtāḥ sthitāḥ | haribrahmarudrarūpāḥ yāḥ cidvalanā citspandāḥ | tāḥ adhikam yāsām | tādṛśyaḥ sthitāḥ | punaḥ kathambhūtāḥ | svabhāvāt udbhāvitaḥ prakaṭībhāvaṃ gataḥ | ātmā yāsām | tāḥ | kāścil laharyaḥ haribrahmarudrarūpatayā sphurantīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चपलाः एषणाः इच्छाः । यासाम् । ताः
capalāḥ eṣaṇāḥ icchāḥ | yāsām | tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवल्गिताः स्पन्दिताह्
parivalgitāḥ spanditāh
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चित् कालं स्थितः आकारः यासाम् । ताः किञ्चित्स्थिताकाराः
kiñcit kālaṃ sthitaḥ ākāraḥ yāsām | tāḥ kiñcitsthitākārāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेष्व् इति बहुवचनम् पादपूरणार्थम् । तेनैतस्मिन् महाम्भोधाव् इति योज्यम्
eteṣv iti bahuvacanam pādapūraṇārtham | tenaitasmin mahāmbhodhāv iti yojyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्चित् तुच्छात् असत्यात् । स्वतुच्छभावनात् स्वविषयात् तुच्छविकल्पनात् । तुच्छशरीरिकाः भवन्ति
kāścit tucchāt asatyāt | svatucchabhāvanāt svaviṣayāt tucchavikalpanāt | tucchaśarīrikāḥ bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थैर्येण स्थिरतया । भाविताः स्थिरो ःयं संसार इति वासनायुक्ताः कृताः
sthairyeṇa sthiratayā | bhāvitāḥ sthiro ḥyaṃ saṃsāra iti vāsanāyuktāḥ kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र भावनायाः अल्पाल्पत्वम् अतिमौढ्येन ज्ञेयम्
atra bhāvanāyāḥ alpālpatvam atimauḍhyena jñeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.