Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT]·4·4.15

Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT] 4.15

MBT 4.15.1

जागतीः जगत्सम्बन्धिनीः । गतीः रचनाः

jāgatīḥ jagatsambandhinīḥ | gatīḥ racanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.2

कोटरैर् इति । कोटरेभ्यः इत्य् अस्यार्थे

koṭarair iti | koṭarebhyaḥ ity asyārthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.3

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.4

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.5

सा इति । न त्व् अन्या

sā iti | na tv anyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.6

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.7

विलसितम् इति भावे क्तः

vilasitam iti bhāve ktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.8

शुष्यते भावे लकारः

śuṣyate bhāve lakāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.9

ताः भावनाः सुरस्त्रीविषयाः । स्वस्थो ःसि चञ्चलतारहितत्वात् । अनुकम्पितो देहः देहकः । तस्यामन्त्रणं देहकेति

tāḥ bhāvanāḥ surastrīviṣayāḥ | svastho ḥsi cañcalatārahitatvāt | anukampito dehaḥ dehakaḥ | tasyāmantraṇaṃ dehaketi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.10

करङ्कताम् कङ्कलताम् । हे दुर्भगे तनो । त्वम् माम् भावयसि किं स्मरसि । अतिस्नेहाकुलत्वाद् इयम् उक्तिः

karaṅkatām kaṅkalatām | he durbhage tano | tvam mām bhāvayasi kiṃ smarasi | atisnehākulatvād iyam uktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.11

येन देहेनाहं विलासेषु मुदितः अभवम् । कङ्कलताम् उपगतात् तस्माद् एव देहात् । अहम् बिभेमि

yena dehenāhaṃ vilāseṣu muditaḥ abhavam | kaṅkalatām upagatāt tasmād eva dehāt | aham bibhemi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.12

निलीयन्ते लगन्ति

nilīyante laganti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.13

उह्यते धार्यते

uhyate dhāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.14

वित्रास्यन्ते विकारयुक्तत्वेन त्रासयुक्ताः क्रियन्ते

vitrāsyante vikārayuktatvena trāsayuktāḥ kriyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.15

शवोदरम् मृतशरीरोदरम् एव दरी

śavodaram mṛtaśarīrodaram eva darī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.16

अम्बरस्थितान् देवान्

ambarasthitān devān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.17

मम तन्वा कथम्भूतया । निर्विकल्पे विकल्पनिष्क्रान्ते चिन्मात्रे । समाधिः यस्याः । सा । तादृश्या

mama tanvā kathambhūtayā | nirvikalpe vikalpaniṣkrānte cinmātre | samādhiḥ yasyāḥ | sā | tādṛśyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.18

जागतेन जगत्सम्बन्धिना

jāgatena jagatsambandhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.19

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.20

मूलकृन्तनम् व्यावहारिकक्षोभरूपं ज्ञेयम्

mūlakṛntanam vyāvahārikakṣobharūpaṃ jñeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.21

गजाभ्रहरीणाम् गजमेघसिंहानाम् । विभ्रमम् विलासम् । चाञ्चल्यम् इति यावत् । न पश्यति नानुभवति

gajābhraharīṇām gajameghasiṃhānām | vibhramam vilāsam | cāñcalyam iti yāvat | na paśyati nānubhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.22

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.23

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.24

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.25

अतिशयः अतिशयज्ञानम्

atiśayaḥ atiśayajñānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.27

कलना शुक्रजीवप्रादुर्भावकारी सम्विदाख्यः स्पन्दः । शुक्रस्य जीवदशाम् शुक्रसम्बन्धिजीवावस्थाम् । भृगोर् इति पञ्चमी । सेति शेषः

kalanā śukrajīvaprādurbhāvakārī samvidākhyaḥ spandaḥ | śukrasya jīvadaśām śukrasambandhijīvāvasthām | bhṛgor iti pañcamī | seti śeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.28

इदम्प्रथमत्वेन तत्पूर्वत्वेन । समेत्य सम्यक् उत्थाय । औशनसी तनुः शुक्रशरीररूपा । युग्मम्

idamprathamatvena tatpūrvatvena | sametya samyak utthāya | auśanasī tanuḥ śukraśarīrarūpā | yugmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.30

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.31

इदम्प्रथमम् तत्पूर्वम् । तत् परिदेवितम् तादृशम् परिदेवनं कृतम्

idamprathamam tatpūrvam | tat paridevitam tādṛśam paridevanaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.32

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.33

किं त्व् इति पक्षान्तरे । तथा च परोपकारार्थम् एव शुक्रेण परिदेवनं कृतम् इति भावः

kiṃ tv iti pakṣāntare | tathā ca paropakārārtham eva śukreṇa paridevanaṃ kṛtam iti bhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.34

अथ वा पक्षान्तरे । देहस्य व्यवहारः इति सम्बन्धः । यद् वा लक्षणया । देहस्य देहिन इत्य् अर्थः । तथा च ज्ञस्य देहस्याज्ञस्य वा देहस्येत्य् अर्थः । ज्ञस्यासक्त्या अज्ञस्य सक्त्येति क्रमो ज्ञेयः

atha vā pakṣāntare | dehasya vyavahāraḥ iti sambandhaḥ | yad vā lakṣaṇayā | dehasya dehina ity arthaḥ | tathā ca jñasya dehasyājñasya vā dehasyety arthaḥ | jñasyāsaktyā ajñasya saktyeti kramo jñeyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.35

वनजालम् स्थितत्वमात्रे उपमानं ज्ञेयम्

vanajālam sthitatvamātre upamānaṃ jñeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.36

वासनामात्रभेदः शुद्धत्वाशुद्धत्वेन ज्ञेयः

vāsanāmātrabhedaḥ śuddhatvāśuddhatvena jñeyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.37

दर्शयन्ति अन्यान् प्रति दर्शयन्ति । न तु स्वयम् पश्यन्ति

darśayanti anyān prati darśayanti | na tu svayam paśyanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.38

शीतलाः सुखदुःखकृतक्षोभरहिताः

śītalāḥ sukhaduḥkhakṛtakṣobharahitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.39

स्थिरं वपुः दृढं स्तम्भाख्यं स्वरूपम् । क्षुभ्यन्तीत्य् अन्तर्गतणिच् । कौ प्रयोगौ । ते न क्षोभयन्तीत्य् अर्थः । कर्मेन्द्रियाण्य् उपलब्ध्याख्यकर्मकारीणि ज्ञानेन्द्रियाणीत्य् अर्थः

sthiraṃ vapuḥ dṛḍhaṃ stambhākhyaṃ svarūpam | kṣubhyantīty antargataṇic | kau prayogau | te na kṣobhayantīty arthaḥ | karmendriyāṇy upalabdhyākhyakarmakārīṇi jñānendriyāṇīty arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.40

चलाचलतया अत्यन्तचाञ्चल्येन । भास्करः कथम्भूतः । अधः अधोदेशे । स्थितिः अवस्थानं यस्य । सः

calācalatayā atyantacāñcalyena | bhāskaraḥ kathambhūtaḥ | adhaḥ adhodeśe | sthitiḥ avasthānaṃ yasya | saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.41

प्रबुद्धधीत्वाप्रबुद्धधीत्वयोर् एवात्र बन्धमोक्षौ प्रति कारणत्वम् इति भावः

prabuddhadhītvāprabuddhadhītvayor evātra bandhamokṣau prati kāraṇatvam iti bhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.42

हिशब्दः प्रसिद्धौ

hiśabdaḥ prasiddhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.43

प्रकाशने अर्थप्रकटताकरणे

prakāśane arthaprakaṭatākaraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.44

अन्तः मनसि

antaḥ manasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.45

हे राम । त्वम् । सर्वैषणाविमुक्तेन । अत एव आत्मनि न तु अनात्मरूपेषु विषयेषु । तिष्ठता आत्मना मनसा । कार्याणि नियतानि । कर्माणि कुरु । नूनं निश्चयेन । सा अमनसि स्थितिः मनसि स्थितिः न भवति

he rāma | tvam | sarvaiṣaṇāvimuktena | ata eva ātmani na tu anātmarūpeṣu viṣayeṣu | tiṣṭhatā ātmanā manasā | kāryāṇi niyatāni | karmāṇi kuru | nūnaṃ niścayena | sā amanasi sthitiḥ manasi sthitiḥ na bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.46

ममतोग्रान्धकूपे कथम्भूते । संसारवर्त्मनि संसाररूपे मार्गे । गर्ते गर्ततया स्थिते

mamatogrāndhakūpe kathambhūte | saṃsāravartmani saṃsārarūpe mārge | garte gartatayā sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.47

त्वम् साक्षिभूतशुद्धचिन्मात्ररूपः त्वम् । आत्मसंस्थः शुद्धबुद्धस्वभावस्वात्मपरः । न तु देहादिपरः

tvam sākṣibhūtaśuddhacinmātrarūpaḥ tvam | ātmasaṃsthaḥ śuddhabuddhasvabhāvasvātmaparaḥ | na tu dehādiparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

MBT 4.15.48

व्यपगतम् ममतारूपम् महान्धकारम् यस्य । तत् । तादृशम् । अत एवामलम् विगतैषणम् तृप्ततया समस्ताकाङ्क्षारहितम् । पदम् चिन्मात्राख्यम् पदम् । समेत्य स्वात्मत्वेन विभाव्य । यदि चेतसः प्रभवसि चेतः जेतुं समर्थो भवसि । हे महात्मन् । तत् तदा । ते तुभ्यम् । नमः अस्तु । कथम्भूताय । अतिधिये उत्कृष्टबुद्धये । महते महत्त्वयुक्ताय । सते सन्मात्रस्वरूपाय । इति शिवम्

vyapagatam mamatārūpam mahāndhakāram yasya | tat | tādṛśam | ata evāmalam vigataiṣaṇam tṛptatayā samastākāṅkṣārahitam | padam cinmātrākhyam padam | sametya svātmatvena vibhāvya | yadi cetasaḥ prabhavasi cetaḥ jetuṃ samartho bhavasi | he mahātman | tat tadā | te tubhyam | namaḥ astu | kathambhūtāya | atidhiye utkṛṣṭabuddhaye | mahate mahattvayuktāya | sate sanmātrasvarūpāya | iti śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.