देवैः त्रिंशत् पञ्च च वर्षाणि पञ्चत्रिंशद्वर्षाणि । असुरैः सह । सः समरः कृतः । केन केन प्रकारेण कृत इत्य् अपेक्षायाम् माययेत्यादि । उपायनेन समीपगमनेन । कार्पण्येन दीनतया । स्वान्तर्धानैः मायोद्भावितैः निजगोपनैः । असुरैः कथम्भूतैः । एवम्प्रायः बाहुल्येनैतादृशः । समारम्भः येषाम् । तैः । असुहारिभिः जीवहारिभिः । महासाहसे संरब्धाः संरम्भयुक्ताः । तैः । पुनः कथम्भूतैः । रणैः कृत्वा आरब्धम् मरणम् यैः । ते । तादृशैः । तिलकम्
devaiḥ triṃśat pañca ca varṣāṇi pañcatriṃśadvarṣāṇi | asuraiḥ saha | saḥ samaraḥ kṛtaḥ | kena kena prakāreṇa kṛta ity apekṣāyām māyayetyādi | upāyanena samīpagamanena | kārpaṇyena dīnatayā | svāntardhānaiḥ māyodbhāvitaiḥ nijagopanaiḥ | asuraiḥ kathambhūtaiḥ | evamprāyaḥ bāhulyenaitādṛśaḥ | samārambhaḥ yeṣām | taiḥ | asuhāribhiḥ jīvahāribhiḥ | mahāsāhase saṃrabdhāḥ saṃrambhayuktāḥ | taiḥ | punaḥ kathambhūtaiḥ | raṇaiḥ kṛtvā ārabdham maraṇam yaiḥ | te | tādṛśaiḥ | tilakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षाग्निहेत्यम्ब्वशनिभूभृताम् वर्षाणि वृष्टयः । पेतुः । कियन्तं कालम् । दश वर्षाणि । अष्टौ मासान् । पञ्च सप्त च द्वादशेति यावत् । दिवसान् । अर्थात् अन्यस्मिन् काले सन्ध्यादिर् एवाभूत् इति ज्ञेयम्
vṛkṣāgnihetyambvaśanibhūbhṛtām varṣāṇi vṛṣṭayaḥ | petuḥ | kiyantaṃ kālam | daśa varṣāṇi | aṣṭau māsān | pañca sapta ca dvādaśeti yāvat | divasān | arthāt anyasmin kāle sandhyādir evābhūt iti jñeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कृतेः वयं योत्स्याम इत्य् एवंरूपस्याहङ्कारस्य । ग्रस्तम् अहङ्कारग्रस्तम् । चेतः येषाम् । ते । तादृशाः
ahaṅkṛteḥ vayaṃ yotsyāma ity evaṃrūpasyāhaṅkārasya | grastam ahaṅkāragrastam | cetaḥ yeṣām | te | tādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैकट्यातिशयात् सान्निध्योद्रेकात् । बिम्बवत् प्रतिबिम्बयुक्तम्
naikaṭyātiśayāt sānnidhyodrekāt | bimbavat pratibimbayuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरतरम् बहुदूरात् । पदार्थेषु युद्धादिभावेषु । वासना मयेदं कृतम् इत्य् एवंरूपः संस्कारः
dūrataram bahudūrāt | padārtheṣu yuddhādibhāveṣu | vāsanā mayedaṃ kṛtam ity evaṃrūpaḥ saṃskāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा दामादयः दामव्यालकटाः । जाता उत्पन्ना । अहङ्कारवासना येषाम् । ते । तादृशाः । जाताः सम्पन्नाः । तदा मे जीवितम् मे अर्थ इति एवंरूपम् । दैन्यम् दीनताम् । उपागमन् उपागताः । अहङ्काराभावे हि भित्तिरहितम् ममतारूपं दैन्यं न स्यात् एव । तत्सत्तायां तु प्राप्ताधारत्वेन तद् दुर्निवारम् एवेति भावः
yadā dāmādayaḥ dāmavyālakaṭāḥ | jātā utpannā | ahaṅkāravāsanā yeṣām | te | tādṛśāḥ | jātāḥ sampannāḥ | tadā me jīvitam me artha iti evaṃrūpam | dainyam dīnatām | upāgaman upāgatāḥ | ahaṅkārābhāve hi bhittirahitam mamatārūpaṃ dainyaṃ na syāt eva | tatsattāyāṃ tu prāptādhāratvena tad durnivāram eveti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः दैन्योपागमनानन्तरम् । ते दामादयः । भयस्य देहनाशशङ्काद्युत्पन्नाया भीतेः । या वासना संस्कारः । तया ग्रस्ताः वशीकृताः । तथा मोहस्य अनात्मनि शरीरादौ आत्मत्वभावनारूपस्याज्ञानस्य । या वासना । तया हताः बाधिताः । आशापाशैः स्वात्मत्वाभिमानविषयीकृतशरीराद्यर्थं धनादिविषयैः आशापाशैः । निबद्धाः स्वाधिनीकृताः । कृपणताम् दैन्यस्य परां काष्ठाम् । गताः
tataḥ dainyopāgamanānantaram | te dāmādayaḥ | bhayasya dehanāśaśaṅkādyutpannāyā bhīteḥ | yā vāsanā saṃskāraḥ | tayā grastāḥ vaśīkṛtāḥ | tathā mohasya anātmani śarīrādau ātmatvabhāvanārūpasyājñānasya | yā vāsanā | tayā hatāḥ bādhitāḥ | āśāpāśaiḥ svātmatvābhimānaviṣayīkṛtaśarīrādyarthaṃ dhanādiviṣayaiḥ āśāpāśaiḥ | nibaddhāḥ svādhinīkṛtāḥ | kṛpaṇatām dainyasya parāṃ kāṣṭhām | gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हि निश्चये । अनहङ्कारैः अहङ्काररहितैः । दामव्यालकटैः । ततः अहङ्कारवशेन दैन्यगमनानन्तरम् । ममत्वम् ममता । मुधा एव व्यर्थम् एव । उपकल्पितम् कल्पनया दृढीकृतम् । किम् इव । रज्ज्वाम् भुजङ्गत्वम् इव । अत्यन्तम् मिथ्याभूतम् इत्य् अर्थः
hi niścaye | anahaṅkāraiḥ ahaṅkārarahitaiḥ | dāmavyālakaṭaiḥ | tataḥ ahaṅkāravaśena dainyagamanānantaram | mamatvam mamatā | mudhā eva vyartham eva | upakalpitam kalpanayā dṛḍhīkṛtam | kim iva | rajjvām bhujaṅgatvam iva | atyantam mithyābhūtam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरद्विषाम् दामव्यालकटानाम् । अवासनत्वात् वासनाराहित्यात् । तथा वपुषाम् अनास्थत्वात् शरीरास्थारहितत्वात् । या प्रहारपरता अभूत् पूर्वम् आसीत् । सा आशु मार्जिता नष्टा । अभवत् । अहङ्कारप्रभावेन देहनाशादिभयोत्पादात् इत्य् अर्थः
suradviṣām dāmavyālakaṭānām | avāsanatvāt vāsanārāhityāt | tathā vapuṣām anāsthatvāt śarīrāsthārahitatvāt | yā prahāraparatā abhūt pūrvam āsīt | sā āśu mārjitā naṣṭā | abhavat | ahaṅkāraprabhāvena dehanāśādibhayotpādāt ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेधिताः व्याप्ताः
vedhitāḥ vyāptāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वा अहङ्कृतिर् देहविषयः अहङ्कारः विद्यते येषाम् । ते । तादृशाः । तेषां रतिः आसक्तिः । राग इति यावत् । भवभावस्था संसारिकपदार्थविषया । भवभागिनी संसारप्रदा
svā ahaṅkṛtir dehaviṣayaḥ ahaṅkāraḥ vidyate yeṣām | te | tādṛśāḥ | teṣāṃ ratiḥ āsaktiḥ | rāga iti yāvat | bhavabhāvasthā saṃsārikapadārthaviṣayā | bhavabhāginī saṃsārapradā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापेक्षत्वम् मा मरिष्याम इत्य् एवंरूपापेक्षासहितत्वम् । भीत्या मरणभयेन । हरिणकाः कथम्भूताः । मत्तेभानाम् यः गणः । तेन संरब्धाः क्षोभयुक्ताः कृताः
sāpekṣatvam mā mariṣyāma ity evaṃrūpāpekṣāsahitatvam | bhītyā maraṇabhayena | hariṇakāḥ kathambhūtāḥ | mattebhānām yaḥ gaṇaḥ | tena saṃrabdhāḥ kṣobhayuktāḥ kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रेमुः भ्रमन्ति स्म
bhremuḥ bhramanti sma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरम् एकम् केवलम् । अर्थयन्ते इति तादृशानाम् । तथा मरणाद् भीतानाम् । तेषाम् मूर्ध्नि । इति पूर्वोक्तप्रकारेण । अल्पसत्त्वतया कर्त्र्या । पदं कृतम् । अल्पसत्त्वास् ते जाता इति भावः । पदं कथम्भूतम् । आपत्प्रदम् विपत्प्रदम् इत्य् अर्थः
śarīram ekam kevalam | arthayante iti tādṛśānām | tathā maraṇād bhītānām | teṣām mūrdhni | iti pūrvoktaprakāreṇa | alpasattvatayā kartryā | padaṃ kṛtam | alpasattvās te jātā iti bhāvaḥ | padaṃ kathambhūtam | āpatpradam vipatpradam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रम्लानसत्त्वाः नष्टधैर्याः । न शेकुः न समर्थाः जाताः । क्षीणम् इन्धनं येषाम् । ते इन्धनक्षीणाः
pramlānasattvāḥ naṣṭadhairyāḥ | na śekuḥ na samarthāḥ jātāḥ | kṣīṇam indhanaṃ yeṣām | te indhanakṣīṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विबुधानाम् देवानाम् । सुदम्यताम् सुनिग्राह्यताम्
vibudhānām devānām | sudamyatām sunigrāhyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् असुराणाम् । रणेन उत्सन्नः विशीर्णः । कोशः मध्यं येषाम् । तेषु
teṣām asurāṇām | raṇena utsannaḥ viśīrṇaḥ | kośaḥ madhyaṃ yeṣām | teṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरेषु दूरवर्तिषु
dūreṣu dūravartiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्रान्ते भूमौ पतिते । कुपिते ईक्षणे येषाम् । ते
niṣkrānte bhūmau patite | kupite īkṣaṇe yeṣām | te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरात् यः आपातः । तेन विपर्यस्तानि विपर्यासं गतानि । अत एव पतन्ति अंशुकानि येषाम् । ते । तादृशाः
dūrāt yaḥ āpātaḥ | tena viparyastāni viparyāsaṃ gatāni | ata eva patanti aṃśukāni yeṣām | te | tādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठलग्नानि यानि शिरस्त्राणानि । तेषां यः खटत्कारः शब्दविशेषः । ततः उग्रा भीतिः येषाम् । ते । तादृशाः
kaṇṭhalagnāni yāni śirastrāṇāni | teṣāṃ yaḥ khaṭatkāraḥ śabdaviśeṣaḥ | tataḥ ugrā bhītiḥ yeṣām | te | tādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्मल्यग्रेषु वृक्षविशेषाग्रेषु । यः दृढः । आ समन्तात् । पातः । तेन प्रोतः कङ्कटशङ्कवः कवचकीलकाः येषाम् । ते । तादृशाः
śalmalyagreṣu vṛkṣaviśeṣāgreṣu | yaḥ dṛḍhaḥ | ā samantāt | pātaḥ | tena protaḥ kaṅkaṭaśaṅkavaḥ kavacakīlakāḥ yeṣām | te | tādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.