सर्वेषाम् अतिशयानाम् यत् साफल्यम् सफलता । ततो हेतोः । सर्वत्र सर्वेषु देशेषु । सर्वदा सर्वेषु कालेषु । सर्वं सम्भवत्य् एव । यतः अतिशयप्रयुक्तानां सर्वेषां यत्नानां साफल्यम् अस्ति । अतः सर्वत्र सर्वदा सर्वं सम्भवत्य् एवेति यावत् । फलितं कथयति तस्माद् इति । तस्मात् ततो हेतोः । पुरुषः स्वं शुभोद्योगं न सन्त्यजेत्
sarveṣām atiśayānām yat sāphalyam saphalatā | tato hetoḥ | sarvatra sarveṣu deśeṣu | sarvadā sarveṣu kāleṣu | sarvaṃ sambhavaty eva | yataḥ atiśayaprayuktānāṃ sarveṣāṃ yatnānāṃ sāphalyam asti | ataḥ sarvatra sarvadā sarvaṃ sambhavaty eveti yāvat | phalitaṃ kathayati tasmād iti | tasmāt tato hetoḥ | puruṣaḥ svaṃ śubhodyogaṃ na santyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषेण उद्योगस्य साफल्यं कथयति मित्रस्वजनबन्धूनां नन्दिनानन्ददायिना । सरसीश्वरम् आराध्य मृत्युर् अप्य् उपनिर्जितः ॥मु ४,३३।२॥नन्दिना नन्दिरुद्रेण
viśeṣeṇa udyogasya sāphalyaṃ kathayati mitrasvajanabandhūnāṃ nandinānandadāyinā / sarasīśvaram ārādhya mṛtyur apy upanirjitaḥ //MU 4,33.2//nandinā nandirudreṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वोत्कर्षेण वर्तन्ते देवा अपि विमर्दिताः । दानवैर् दानवार्याढ्यैर् गजैः पद्माकरा इव ॥मु ४,३३।३॥गजैः कथम्भूतैः । दानवारिणा मदजलेनाढ्यैः युक्तैः
sarvotkarṣeṇa vartante devā api vimarditāḥ / dānavair dānavāryāḍhyair gajaiḥ padmākarā iva //MU 4,33.3//gajaiḥ kathambhūtaiḥ | dānavāriṇā madajalenāḍhyaiḥ yuktaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुत्तनृपतेर् यज्ञे संवर्तेन महर्षिणा । ब्रह्मणेवापरः सर्गो रचितः ससुरासुरः ॥मु ४,३३।४॥स्पष्टम्
maruttanṛpater yajñe saṃvartena maharṣiṇā / brahmaṇevāparaḥ sargo racitaḥ sasurāsuraḥ //MU 4,33.4//spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महातिशययुक्तेन विश्वामित्रेण विप्रता । भूयो भूयः प्रयुक्तेन दुष्प्रापा तपसार्जिता ॥मु ४,३३।५॥स्पष्टम्
mahātiśayayuktena viśvāmitreṇa vipratā / bhūyo bhūyaḥ prayuktena duṣprāpā tapasārjitā //MU 4,33.5//spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टातकाम्बु दुष्प्रापं रसायनम् इवाश्नता । दुर्भगेनेदृशेनाप्तः क्षीरोद उपमन्युना ॥मु ४,३३।६॥पिष्टातकाम्बु । पिष्टमिश्रितं जलम् । ईदृशेन दुर्भगेन एतादृशेन दरिद्रेण । आप्तः । ईश्वराराधनयेति शेषः
piṣṭātakāmbu duṣprāpaṃ rasāyanam ivāśnatā / durbhagenedṛśenāptaḥ kṣīroda upamanyunā //MU 4,33.6//piṣṭātakāmbu | piṣṭamiśritaṃ jalam | īdṛśena durbhagena etādṛśena daridreṇa | āptaḥ | īśvarārādhanayeti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यमल्लांस् तृणवन् निघ्नन् विष्ण्वब्जजादिकान् । युक्त्यातिशयदार्ढ्येन कालः श्वेतेन कालितः ॥मु ४,३३।७॥युक्त्या ईश्वराराधनरूपेणोपायेन । श्वेतेन राजविशेषेण । कथम्भूतेन । अतिशये यत्नातिशये । दार्ढ्यम् दृढता यस्य । तादृशेन
trailokyamallāṃs tṛṇavan nighnan viṣṇvabjajādikān / yuktyātiśayadārḍhyena kālaḥ śvetena kālitaḥ //MU 4,33.7//yuktyā īśvarārādhanarūpeṇopāyena | śvetena rājaviśeṣeṇa | kathambhūtena | atiśaye yatnātiśaye | dārḍhyam dṛḍhatā yasya | tādṛśena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणयेन यमं जित्वा कृत्वा वचनसङ्गरम् । परलोकाद् उपानीतः सावित्र्या सत्यवान् पतिः ॥मु ४,३३।८॥प्रणयेन स्नेहेन । उपानीत इत्य् अनेन सम्बन्धः । वचनसङ्गरम् वचनसङ्ग्रामम्
praṇayena yamaṃ jitvā kṛtvā vacanasaṅgaram / paralokād upānītaḥ sāvitryā satyavān patiḥ //MU 4,33.8//praṇayena snehena | upānīta ity anena sambandhaḥ | vacanasaṅgaram vacanasaṅgrāmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिशयः यत्नातिशयः । फलितं कथयति भवितव्यम् इति । अतः सर्वेभ्यः यः अतिशयः उद्योगाख्यः । तेन शालतीति तादृशेन पुरुषेण । विचार्य भवितव्यम् । अशुभफलसम्पादकत्वाद् अशुभो यत्नः न कार्य इति भावः
atiśayaḥ yatnātiśayaḥ | phalitaṃ kathayati bhavitavyam iti | ataḥ sarvebhyaḥ yaḥ atiśayaḥ udyogākhyaḥ | tena śālatīti tādṛśena puruṣeṇa | vicārya bhavitavyam | aśubhaphalasampādakatvād aśubho yatnaḥ na kārya iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मज्ञानम् को ःहम् इत्य् एवम् आत्मविचारः । अशेषाणाम् समस्तानाम् । सुखदुःखदशादृशाम् । मूलं कषकरं मूलतः नाशकरम् । भवति । आत्मविचारेण हि चिदात्मनि आत्मत्वेन प्राप्ते शरीरानास्थायां च जातायां शरीरानुबद्धसुखदुःखादिस्पर्शो न भवति । तस्मात् ततो हेतोः । पुरुषेण । तत्र आत्मज्ञाने । अतिशयिना अतिशययुक्तेन । भाव्यम्
ātmajñānam ko ḥham ity evam ātmavicāraḥ | aśeṣāṇām samastānām | sukhaduḥkhadaśādṛśām | mūlaṃ kaṣakaraṃ mūlataḥ nāśakaram | bhavati | ātmavicāreṇa hi cidātmani ātmatvena prāpte śarīrānāsthāyāṃ ca jātāyāṃ śarīrānubaddhasukhaduḥkhādisparśo na bhavati | tasmāt tato hetoḥ | puruṣeṇa | tatra ātmajñāne | atiśayinā atiśayayuktena | bhāvyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपहतः नष्टः । अर्थः पुरुषार्थः । अस्याम् अस्तीति तादृश्या । अत एवातिदुष्टया दृश्यरूपया दृष्ट्या दृश्यदृष्ट्या । दृश्येनेति यावत् । दुःखाद् ऋते दुःखामिश्रम् । अत एव निराबाधम् बाधरहितम् । किञ्चित् सुखं न अवाप्यते । यदि किञ्चित् प्राप्यते ःपि दुःखमिश्रम् एवेत्य् अर्थः
upahataḥ naṣṭaḥ | arthaḥ puruṣārthaḥ | asyām astīti tādṛśyā | ata evātiduṣṭayā dṛśyarūpayā dṛṣṭyā dṛśyadṛṣṭyā | dṛśyeneti yāvat | duḥkhād ṛte duḥkhāmiśram | ata eva nirābādham bādharahitam | kiñcit sukhaṃ na avāpyate | yadi kiñcit prāpyate ḥpi duḥkhamiśram evety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् अप्य् एवम् भवति । एवम् कथम् । अशमः दृश्यक्षोभः । परमम् ब्रह्म भवति । शमश् च दृश्यनाशश् च । परमम् पदम् भवति । तत्सारत्वात् । तथापि त्वम् एनम् प्रशमम् दृश्यनाशम् । शङ्करम् कल्याणकारिणम् । विद्धि । शमाशमरूपब्रह्मप्राप्तिम् प्रत्य् उपायत्वात् । नन्व् अशमस्य ब्रह्मत्वं न सिध्यति । सत्यम् । ब्रह्मत्वं त्वया किं ज्ञातम् । सुखकारित्वम् इति चेन् । न । सुखदुःखकारित्वव्यतिरिक्तस्य ब्रह्मत्वयोगात् । अतः सुखकारिवत् दुःखकारिणो ःपि स्वरूपमात्रप्राधान्येन ब्रह्मत्वानपायान् न त्वच्चोद्यावकाशः । ननु तर्हि आनन्दैकरूपत्वं कथम् ब्रह्मणः कथयन्तीति चेत् । तत्रत्य आनन्दः न त्वदनुभूत[ ]त्तिरूपानन्दरूपो भवति । किं तु अपेक्षाराहित्यमात्ररूप एवासौ । सर्वम् ब्रह्मेति ज्ञानेन हि सर्वत्र हेयोपादेयताव्यतिरिक्ता महानन्दरूपा तृप्त्यपरपर्याया उपेक्षा जायते । सा च सर्वत्र सम्भवतीति अलं चोद्येन
yady apy evam bhavati | evam katham | aśamaḥ dṛśyakṣobhaḥ | paramam brahma bhavati | śamaś ca dṛśyanāśaś ca | paramam padam bhavati | tatsāratvāt | tathāpi tvam enam praśamam dṛśyanāśam | śaṅkaram kalyāṇakāriṇam | viddhi | śamāśamarūpabrahmaprāptim praty upāyatvāt | nanv aśamasya brahmatvaṃ na sidhyati | satyam | brahmatvaṃ tvayā kiṃ jñātam | sukhakāritvam iti cen | na | sukhaduḥkhakāritvavyatiriktasya brahmatvayogāt | ataḥ sukhakārivat duḥkhakāriṇo ḥpi svarūpamātraprādhānyena brahmatvānapāyān na tvaccodyāvakāśaḥ | nanu tarhi ānandaikarūpatvaṃ katham brahmaṇaḥ kathayantīti cet | tatratya ānandaḥ na tvadanubhūta[ ]ttirūpānandarūpo bhavati | kiṃ tu apekṣārāhityamātrarūpa evāsau | sarvam brahmeti jñānena hi sarvatra heyopādeyatāvyatiriktā mahānandarūpā tṛptyaparaparyāyā upekṣā jāyate | sā ca sarvatra sambhavatīti alaṃ codyena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानम् मयेदृशः शमः कृत इत्य् एवंरूपं दर्पम् । शमम् दृश्यक्षोभराहित्यम् । आर्यत्वम् साधुत्वम् । विचार्य केनेदं सिध्यतीति विचारविषयं कृत्वा
abhimānam mayedṛśaḥ śamaḥ kṛta ity evaṃrūpaṃ darpam | śamam dṛśyakṣobharāhityam | āryatvam sādhutvam | vicārya kenedaṃ sidhyatīti vicāraviṣayaṃ kṛtvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारसागरात् यः आर्यत्वकरणद्वारेण उत्तारः । तस्मिन् न जयन्ति न प्रभवन्ति
saṃsārasāgarāt yaḥ āryatvakaraṇadvāreṇa uttāraḥ | tasmin na jayanti na prabhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशास्त्रं स्वकर्मसु शरीरयात्रानिमित्तेषु निजेषु कर्मसु । विहरतः क्रीडया यत्नं कुर्वतः । यस्य पुरुषस्य । अनुदिनम् लोभमोहरुषां तनुता भवेत् । सः सज्जनः भवति
yathāśāstraṃ svakarmasu śarīrayātrānimitteṣu nijeṣu karmasu | viharataḥ krīḍayā yatnaṃ kurvataḥ | yasya puruṣasya | anudinam lobhamoharuṣāṃ tanutā bhavet | saḥ sajjanaḥ bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यात्मविदुषः अध्यात्मशास्त्रज्ञस्य । तस्य लोभादितानववतः सज्जनस्य । सङ्गात् । पुरुषस्य सा धीः प्रवर्तते । सा का । यया धिया कारणभूतया । पुरुषेण । अस्य पुरःस्फुरतः । दृश्यस्यात्यन्ताभावः त्रैकालिकः अभावः । दृश्यते । अत इन्द्रियासामर्थ्यादिना लोभादितानववतो ःपि मूर्खस्य सङ्गान् न किञ्चिद् अपि सेत्स्यतीति भावः
adhyātmaviduṣaḥ adhyātmaśāstrajñasya | tasya lobhāditānavavataḥ sajjanasya | saṅgāt | puruṣasya sā dhīḥ pravartate | sā kā | yayā dhiyā kāraṇabhūtayā | puruṣeṇa | asya puraḥsphurataḥ | dṛśyasyātyantābhāvaḥ traikālikaḥ abhāvaḥ | dṛśyate | ata indriyāsāmarthyādinā lobhāditānavavato ḥpi mūrkhasya saṅgān na kiñcid api setsyatīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तु निश्चये । दृश्यात्यन्ताभावतः लक्षणया दृश्यात्यन्ताभावदर्शनाद् धेतोः । परम् दृश्याधिष्ठानत्वान् मुक्तम् उत्तीर्णं चिन्मात्राख्यं वस्तु । एव । अवशिष्यते अवशेषत्वेन दृश्यते । ननु ततो ःपि किं स्याद् इत्य् । अत्राहान्याभावेति । ततः अन्यस्य परवस्तुव्यतिरिक्तस्य । अभावात् । जीवः द्रष्टृत्वेन स्थितः जीवः । तत्रैव परस्मिन् वस्तुन्य् एव । लीयते । सो ःपि तद्रूपत्वेन दृश्यते इति यावत् । जीवन्मुक्ताभिप्रायेणैवमर्थः कृतः । विदेहमुक्ताभिप्रायेण तु दृश्यात्यन्ताभावः जीवलयः च[ ]शेनोपाधिमुक्त एव ज्ञेयः
tu niścaye | dṛśyātyantābhāvataḥ lakṣaṇayā dṛśyātyantābhāvadarśanād dhetoḥ | param dṛśyādhiṣṭhānatvān muktam uttīrṇaṃ cinmātrākhyaṃ vastu | eva | avaśiṣyate avaśeṣatvena dṛśyate | nanu tato ḥpi kiṃ syād ity | atrāhānyābhāveti | tataḥ anyasya paravastuvyatiriktasya | abhāvāt | jīvaḥ draṣṭṛtvena sthitaḥ jīvaḥ | tatraiva parasmin vastuny eva | līyate | so ḥpi tadrūpatvena dṛśyate iti yāvat | jīvanmuktābhiprāyeṇaivamarthaḥ kṛtaḥ | videhamuktābhiprāyeṇa tu dṛśyātyantābhāvaḥ jīvalayaḥ ca[ ]śenopādhimukta eva jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमाने वर्तमानकाले । ननु यदि दृश्यं नासीत् नास्ति न भविष्यति तर्हि किम् अस्ति । न हि अभावस्य एतादृक् प्रपञ्चाधिष्ठानत्वं युक्तम् इत्य् । अत्राह परम् एवेति । परम् साक्षित्वेन स्थितत्वात् सर्वोत्तीर्णं चिन्मात्रम् । एव । अस्ति । स्वप्ने तस्यैव प्रपञ्चाधिष्ठानत्वेन दृष्टत्वात् । तत् कथम्भूतम् । अवेदितम् वेद्यरहितम् । अवेदितम् इति कर्मणि क्तः
vartamāne vartamānakāle | nanu yadi dṛśyaṃ nāsīt nāsti na bhaviṣyati tarhi kim asti | na hi abhāvasya etādṛk prapañcādhiṣṭhānatvaṃ yuktam ity | atrāha param eveti | param sākṣitvena sthitatvāt sarvottīrṇaṃ cinmātram | eva | asti | svapne tasyaiva prapañcādhiṣṭhānatvena dṛṣṭatvāt | tat kathambhūtam | aveditam vedyarahitam | aveditam iti karmaṇi ktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् दृश्यं नासीत् नास्ति न भविष्यतीत्य् एतत् । ननु कथम् अप्रसिद्धम् एतत् दर्शितम् दर्श्यते दर्शयिष्यसि चेत्य् । अत्राह सर्वैर् इति । हि यस्मात् । एतत् सर्वैर् अनुभूतम् वर्तमाने क्तः । अनुभूयते इत्य् अर्थः । सुषुप्ताव् इति शेषः । सुषुप्तौ हि सर्वे दृश्यात्यन्ताभावम् अनुभवन्ति
etat dṛśyaṃ nāsīt nāsti na bhaviṣyatīty etat | nanu katham aprasiddham etat darśitam darśyate darśayiṣyasi cety | atrāha sarvair iti | hi yasmāt | etat sarvair anubhūtam vartamāne ktaḥ | anubhūyate ity arthaḥ | suṣuptāv iti śeṣaḥ | suṣuptau hi sarve dṛśyātyantābhāvam anubhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् अनुभूयमानम् । अखिलं त्रिजगत् । शान्तम् संवेद्याख्यक्षोभरहितम् । संविदम्बरम् चिदाकाशम् भवतीति यथा इति यत् भवति । इदम् तत् । तत्त्वम् परमार्थः भवति । तु व्यतिरेके । अत्र संविदाकाशरूपे जगति । असत्त्वादि । असत्त्वम् अचिन्मयत्वं चेत्य् एवमादि । कथञ्चन कुतः स्यात् कथञ्चनापि न स्याद् इत्य् अर्थः । दृष्टं च स्वप्नजगतः संविदाकाशात्मकत्वम् इति न विरोधः
idam anubhūyamānam | akhilaṃ trijagat | śāntam saṃvedyākhyakṣobharahitam | saṃvidambaram cidākāśam bhavatīti yathā iti yat bhavati | idam tat | tattvam paramārthaḥ bhavati | tu vyatireke | atra saṃvidākāśarūpe jagati | asattvādi | asattvam acinmayatvaṃ cety evamādi | kathañcana kutaḥ syāt kathañcanāpi na syād ity arthaḥ | dṛṣṭaṃ ca svapnajagataḥ saṃvidākāśātmakatvam iti na virodhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चञ्चला बाह्योन्मुखत्वे स्पन्दानुविद्धा । चित् । अचञ्चलात्मनि परमार्थतः तथास्थितत्वात् अचञ्चले स्वस्वरूपे । चारु सम्यक् । यत् चमत्कुरुते स्वरूपामर्शरूपम् आस्वादं करोति । तया एव न त्व् अन्येन । तद् एव चमत्करणम् एव । जगद् इति अवबुध्यते ज्ञायते । न जगन्नाम किञ्चिद् अपरं वस्तु अस्ति । चिदाश्रयविषयस्य स्वात्मपरामर्शस्यैव जगत्त्वाद् इति भावः
cañcalā bāhyonmukhatve spandānuviddhā | cit | acañcalātmani paramārthataḥ tathāsthitatvāt acañcale svasvarūpe | cāru samyak | yat camatkurute svarūpāmarśarūpam āsvādaṃ karoti | tayā eva na tv anyena | tad eva camatkaraṇam eva | jagad iti avabudhyate jñāyate | na jagannāma kiñcid aparaṃ vastu asti | cidāśrayaviṣayasya svātmaparāmarśasyaiva jagattvād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यरूपः त्रैलोक्याकारः । अनुभवः । त्रैलोक्यम् इति यावत् । चिद् एवादित्यः । तस्यांशुमण्डलम् । भवति । हे निर्विकत्थन हे अमृषावादिन् । त्वया कथ्यताम् । किम् इत्य् अपेक्षायाम् आह । क्वेति । इन्द्वंशुमतोः जलमण्डलप्रतिबिम्बितसूर्यांशुमण्डलरूपस्य इन्दोः सूर्यस्य च । भेदः क्व भवति । कस्मिन् काले देशे वा भवति । यथा जलप्रतिबिम्बितसूर्यांशुमण्डलरूपस्य चन्द्रस्य सूर्यस्य च भासमानो ःपि भेदः परमार्थतः नास्ति । तथा बाह्यान्तःकरणप्रतिबिम्बितचिदादित्यांशुमण्डलरूपस्य जगतः चिदादित्यस्य च भासमानो ःपि भेदः नास्त्य् एवेत्य् अर्थः
trailokyarūpaḥ trailokyākāraḥ | anubhavaḥ | trailokyam iti yāvat | cid evādityaḥ | tasyāṃśumaṇḍalam | bhavati | he nirvikatthana he amṛṣāvādin | tvayā kathyatām | kim ity apekṣāyām āha | kveti | indvaṃśumatoḥ jalamaṇḍalapratibimbitasūryāṃśumaṇḍalarūpasya indoḥ sūryasya ca | bhedaḥ kva bhavati | kasmin kāle deśe vā bhavati | yathā jalapratibimbitasūryāṃśumaṇḍalarūpasya candrasya sūryasya ca bhāsamāno ḥpi bhedaḥ paramārthataḥ nāsti | tathā bāhyāntaḥkaraṇapratibimbitacidādityāṃśumaṇḍalarūpasya jagataḥ cidādityasya ca bhāsamāno ḥpi bhedaḥ nāsty evety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावतः यत्नरहितम् । अस्याः आत्मत्वेन पुरःस्थायाः । चिद्दृष्टेः चिदाख्यायाः दृष्टेः । ये उन्मेषणनिमेषणे स्वव्यतिरिक्तपरामर्शरूपम् उन्मेषणं स्वमात्रपरामर्शरूपं निमेषणं च भवतः । तौ एव उन्मेषनिमेषौ एव । जगद्रूपा या अनुभूतिः । जगद् इति यावत् । तस्याः अस्तमयोदयौ भवतः । निमेषणम् अस्तमयः । उन्मेषणम् उदयः । अथ वा उन्मेषणम् स्वरूपप्रसारः । निमेषणम् स्वरूपसङ्कोचः । इति कृत्वा उन्मेषणम् अस्तमयः । निमेषणम् उदय इति योज्यम् । तथा च भेदगन्धो ःपि नास्ति । न हि उन्मेषनिमेषवतः उन्मेषनिमेषौ भिन्नौ इति भावः । एतच् च स्वप्ने सुषुप्तौ च सर्वप्रतीतिसाक्षिकम् एवेति नात्रायस्तम्
svabhāvataḥ yatnarahitam | asyāḥ ātmatvena puraḥsthāyāḥ | ciddṛṣṭeḥ cidākhyāyāḥ dṛṣṭeḥ | ye unmeṣaṇanimeṣaṇe svavyatiriktaparāmarśarūpam unmeṣaṇaṃ svamātraparāmarśarūpaṃ nimeṣaṇaṃ ca bhavataḥ | tau eva unmeṣanimeṣau eva | jagadrūpā yā anubhūtiḥ | jagad iti yāvat | tasyāḥ astamayodayau bhavataḥ | nimeṣaṇam astamayaḥ | unmeṣaṇam udayaḥ | atha vā unmeṣaṇam svarūpaprasāraḥ | nimeṣaṇam svarūpasaṅkocaḥ | iti kṛtvā unmeṣaṇam astamayaḥ | nimeṣaṇam udaya iti yojyam | tathā ca bhedagandho ḥpi nāsti | na hi unmeṣanimeṣavataḥ unmeṣanimeṣau bhinnau iti bhāvaḥ | etac ca svapne suṣuptau ca sarvapratītisākṣikam eveti nātrāyastam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमर्थः अहम् इति शब्दाभिधेयं वस्तु । अपरिज्ञातः परमार्थतः किंरूपो ःयम् इत्य् अज्ञातः सन् । परमार्थाम्बरे चिन्मात्राकाशे । मलः भवति । देहरूपतयावस्थानेन तदाच्छादकत्वात् । आच्छादकत्वम् एव हि मलस्य स्वरूपम् । तु व्यतिरेके । परिज्ञातः परमार्थतः एवंरूपो ःसाव् इति ज्ञातः सन् । परमार्थाम्बरम् चिन्मात्राकाश एव भवति । तद्रूपतायाम् एव विश्रामात्
ahamarthaḥ aham iti śabdābhidheyaṃ vastu | aparijñātaḥ paramārthataḥ kiṃrūpo ḥyam ity ajñātaḥ san | paramārthāmbare cinmātrākāśe | malaḥ bhavati | deharūpatayāvasthānena tadācchādakatvāt | ācchādakatvam eva hi malasya svarūpam | tu vyatireke | parijñātaḥ paramārthataḥ evaṃrūpo ḥsāv iti jñātaḥ san | paramārthāmbaram cinmātrākāśa eva bhavati | tadrūpatāyām eva viśrāmāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिज्ञातः परमार्थतः किंनिष्ठो ःयम् इति ज्ञातः । अहम्भावः अहङ्कारः । अहम्भावे निमित्तसप्तमी । स्थूलाहम्भावनिमित्तं न भवति । कुत एतद् इत्य् । अत्राहैकताम् इति । यतः सः अहम्भावः चिन्नभसा चिदाकाशरूपेण । आत्मना एकतां याति । किम् इव । अम्बु इव । यथाम्बु अम्बुना एकतां याति । तथेत्य् अर्थः । परमार्थतः किंनिष्ठो ःयम् इति अहङ्कारपरमार्थस्वरूपे ज्ञाते सति अहङ्कारः परमात्मनिष्ठो भवति । ततः शरीरनिष्ठतारूपाम् परिमिततां नायातीति भावः
parijñātaḥ paramārthataḥ kiṃniṣṭho ḥyam iti jñātaḥ | ahambhāvaḥ ahaṅkāraḥ | ahambhāve nimittasaptamī | sthūlāhambhāvanimittaṃ na bhavati | kuta etad ity | atrāhaikatām iti | yataḥ saḥ ahambhāvaḥ cinnabhasā cidākāśarūpeṇa | ātmanā ekatāṃ yāti | kim iva | ambu iva | yathāmbu ambunā ekatāṃ yāti | tathety arthaḥ | paramārthataḥ kiṃniṣṭho ḥyam iti ahaṅkāraparamārthasvarūpe jñāte sati ahaṅkāraḥ paramātmaniṣṭho bhavati | tataḥ śarīraniṣṭhatārūpām parimitatāṃ nāyātīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.