Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.101
जनमेजय उवाच किं कृतं कर्म धर्मेण येन शापम् उपेयिवान् कस्य शापाच् च ब्रह्मर्षे शूद्रयोनाव् अजायत
janamejaya uvāca kiṃ kṛtaṃ karma dharmeṇa yena śāpam upeyivān kasya śāpāc ca brahmarṣe śūdrayonāv ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच बभूव ब्राह्मणः कश् चिन् माण्डव्य इति विश्रुतः धृतिमान् सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः
vaiśaṃpāyana uvāca babhūva brāhmaṇaḥ kaś cin māṇḍavya iti viśrutaḥ dhṛtimān sarvadharmajñaḥ satye tapasi ca sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आश्रमपदद्वारि वृक्षमूले महातपाः ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वितः
sa āśramapadadvāri vṛkṣamūle mahātapāḥ ūrdhvabāhur mahāyogī tasthau maunavratānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कालेन महता तस्मिंस् तपसि तिष्ठतः तम् आश्रमपदं प्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर् भरतर्षभ
tasya kālena mahatā tasmiṃs tapasi tiṣṭhataḥ tam āśramapadaṃ prāptā dasyavo loptrahāriṇaḥ anusāryamāṇā bahubhī rakṣibhir bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तस्यावसथे लोप्त्रं निदधुः कुरुसत्तम निधाय च भयाल् लीनास् तत्रैवान्वागते बले
te tasyāvasathe loptraṃ nidadhuḥ kurusattama nidhāya ca bhayāl līnās tatraivānvāgate bale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु लीनेष्व् अथो शीघ्रं ततस् तद् रक्षिणां बलम् आजगाम ततो ऽपश्यंस् तम् ऋषिं तस्करानुगाः
teṣu līneṣv atho śīghraṃ tatas tad rakṣiṇāṃ balam ājagāma tato 'paśyaṃs tam ṛṣiṃ taskarānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अपृच्छंस् ततो राजंस् तथावृत्तं तपोधनम् कतरेण पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम तेन गच्छामहे ब्रह्मन् पथा शीघ्रतरं वयम्
tam apṛcchaṃs tato rājaṃs tathāvṛttaṃ tapodhanam katareṇa pathā yātā dasyavo dvijasattama tena gacchāmahe brahman pathā śīghrataraṃ vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तु रक्षिणां तेषां ब्रुवतां स तपोधनः न किं चिद् वचनं राजन्न् अवदत् साध्व् असाधु वा
tathā tu rakṣiṇāṃ teṣāṃ bruvatāṃ sa tapodhanaḥ na kiṃ cid vacanaṃ rājann avadat sādhv asādhu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते राजपुरुषा विचिन्वानास् तदाश्रमम् ददृशुस् तत्र संलीनांस् तांश् चोरान् द्रव्यम् एव च
tatas te rājapuruṣā vicinvānās tadāśramam dadṛśus tatra saṃlīnāṃs tāṃś corān dravyam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शङ्का समभवद् रक्षिणां तं मुनिं प्रति संयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश् चैव न्यवेदयन्
tataḥ śaṅkā samabhavad rakṣiṇāṃ taṃ muniṃ prati saṃyamyainaṃ tato rājñe dasyūṃś caiva nyavedayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं राजा सह तैश् चोरैर् अन्वशाद् वध्यताम् इति स वध्यघातैर् अज्ञातः शूले प्रोतो महातपाः
taṃ rājā saha taiś corair anvaśād vadhyatām iti sa vadhyaghātair ajñātaḥ śūle proto mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते शूलम् आरोप्य तं मुनिं रक्षिणस् तदा प्रतिजग्मुर् महीपालं धनान्य् आदाय तान्य् अथ
tatas te śūlam āropya taṃ muniṃ rakṣiṇas tadā pratijagmur mahīpālaṃ dhanāny ādāya tāny atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता ततः निराहारो ऽपि विप्रर्षिर् मरणं नाभ्युपागमत् धारयाम् आस च प्राणान् ऋषींश् च समुपानयत्
śūlasthaḥ sa tu dharmātmā kālena mahatā tataḥ nirāhāro 'pi viprarṣir maraṇaṃ nābhyupāgamat dhārayām āsa ca prāṇān ṛṣīṃś ca samupānayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलाग्रे तप्यमानेन तपस् तेन महात्मना संतापं परमं जग्मुर् मुनयो ऽथ परंतप
śūlāgre tapyamānena tapas tena mahātmanā saṃtāpaṃ paramaṃ jagmur munayo 'tha paraṃtapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त सर्वतः दर्शयन्तो यथाशक्ति तम् अपृच्छन् द्विजोत्तमम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रह्मन् किं पापं कृतवान् असि
te rātrau śakunā bhūtvā saṃnyavartanta sarvataḥ darśayanto yathāśakti tam apṛcchan dvijottamam śrotum icchāmahe brahman kiṃ pāpaṃ kṛtavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स मुनिशार्दूलस् तान् उवाच तपोधनान् दोषतः कं गमिष्यामि न हि मे ऽन्यो ऽपराध्यति
tataḥ sa muniśārdūlas tān uvāca tapodhanān doṣataḥ kaṃ gamiṣyāmi na hi me 'nyo 'parādhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा च तम् ऋषिं श्रुत्वा निष्क्रम्य सह मन्त्रिभिः प्रसादयाम् आस तदा शूलस्थम् ऋषिसत्तमम्
rājā ca tam ṛṣiṃ śrutvā niṣkramya saha mantribhiḥ prasādayām āsa tadā śūlastham ṛṣisattamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मयापकृतं मोहाद् अज्ञानाद् ऋषिसत्तम प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुम् अर्हसि
yan mayāpakṛtaṃ mohād ajñānād ṛṣisattama prasādaye tvāṃ tatrāhaṃ na me tvaṃ kroddhum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् ततो राज्ञा प्रसादम् अकरोन् मुनिः कृतप्रसादो राजा तं ततः समवतारयत्
evam uktas tato rājñā prasādam akaron muniḥ kṛtaprasādo rājā taṃ tataḥ samavatārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतार्य च शूलाग्रात् तच् छूलं निश्चकर्ष ह अशक्नुवंश् च निष्क्रष्टुं शूलं मूले स चिच्छिदे
avatārya ca śūlāgrāt tac chūlaṃ niścakarṣa ha aśaknuvaṃś ca niṣkraṣṭuṃ śūlaṃ mūle sa cicchide
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तथान्तर्गतेनैव शूलेन व्यचरन् मुनिः स तेन तपसा लोकान् विजिग्ये दुर्लभान् परैः अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु कथ्यते
sa tathāntargatenaiva śūlena vyacaran muniḥ sa tena tapasā lokān vijigye durlabhān paraiḥ aṇīmāṇḍavya iti ca tato lokeṣu kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा सदनं विप्रो धर्मस्य परमार्थवित् आसनस्थं ततो धर्मं दृष्ट्वोपालभत प्रभुः
sa gatvā sadanaṃ vipro dharmasya paramārthavit āsanasthaṃ tato dharmaṃ dṛṣṭvopālabhata prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु तद् दुष्कृतं कर्म मया कृतम् अजानता यस्येयं फलनिर्वृत्तिर् ईदृश्य् आसादिता मया शीघ्रम् आचक्ष्व मे तत्त्वं पश्य मे तपसो बलम्
kiṃ nu tad duṣkṛtaṃ karma mayā kṛtam ajānatā yasyeyaṃ phalanirvṛttir īdṛśy āsāditā mayā śīghram ācakṣva me tattvaṃ paśya me tapaso balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म उवाच पतंगकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिता कर्मणस् तस्य ते प्राप्तं फलम् एतत् तपोधन
dharma uvāca pataṃgakānāṃ puccheṣu tvayeṣīkā praveśitā karmaṇas tasya te prāptaṃ phalam etat tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणीमाण्डव्य उवाच अल्पे ऽपराधे विपुलो मम दण्डस् त्वया कृतः शूद्रयोनाव् अतो धर्म मानुषः संभविष्यसि
aṇīmāṇḍavya uvāca alpe 'parādhe vipulo mama daṇḍas tvayā kṛtaḥ śūdrayonāv ato dharma mānuṣaḥ saṃbhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्यादां स्थापयाम्य् अद्य लोके धर्मफलोदयाम् आ चतुर्दशमाद् वर्षान् न भविष्यति पातकम् परेण कुर्वताम् एवं दोष एव भविष्यति
maryādāṃ sthāpayāmy adya loke dharmaphalodayām ā caturdaśamād varṣān na bhaviṣyati pātakam pareṇa kurvatām evaṃ doṣa eva bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एतेन त्व् अपराधेन शापात् तस्य महात्मनः धर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनाव् अजायत
vaiśaṃpāyana uvāca etena tv aparādhena śāpāt tasya mahātmanaḥ dharmo vidurarūpeṇa śūdrayonāv ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितः दीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः
dharme cārthe ca kuśalo lobhakrodhavivarjitaḥ dīrghadarśī śamaparaḥ kurūṇāṃ ca hite rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.