Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.111
वैशंपायन उवाच तत्रापि तपसि श्रेष्ठे वर्तमानः स वीर्यवान् सिद्धचारणसंघानां बभूव प्रियदर्शनः
vaiśaṃpāyana uvāca tatrāpi tapasi śreṣṭhe vartamānaḥ sa vīryavān siddhacāraṇasaṃghānāṃ babhūva priyadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रूषुर् अनहंवादी संयतात्मा जितेन्द्रियः स्वर्गं गन्तुं पराक्रान्तः स्वेन वीर्येण भारत
śuśrūṣur anahaṃvādī saṃyatātmā jitendriyaḥ svargaṃ gantuṃ parākrāntaḥ svena vīryeṇa bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां चिद् अभवद् भ्राता केषां चिद् अभवत् सखा ऋषयस् त्व् अपरे चैनं पुत्रवत् पर्यपालयन्
keṣāṃ cid abhavad bhrātā keṣāṃ cid abhavat sakhā ṛṣayas tv apare cainaṃ putravat paryapālayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु कालेन महता प्राप्य निष्कल्मषं तपः ब्रह्मर्षिसदृशः पाण्डुर् बभूव भरतर्षभ
sa tu kālena mahatā prāpya niṣkalmaṣaṃ tapaḥ brahmarṣisadṛśaḥ pāṇḍur babhūva bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गपारं तितीर्षन् स शतशृङ्गाद् उदङ्मुखः प्रतस्थे सह पत्नीभ्याम् अब्रुवंस् तत्र तापसाः उपर्य् उपरि गच्छन्तः शैलराजम् उदङ्मुखाः
svargapāraṃ titīrṣan sa śataśṛṅgād udaṅmukhaḥ pratasthe saha patnībhyām abruvaṃs tatra tāpasāḥ upary upari gacchantaḥ śailarājam udaṅmukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टवन्तो गिरेर् अस्य दुर्गान् देशान् बहून् वयम् आक्रीडभूतान् देवानां गन्धर्वाप्सरसां तथा
dṛṣṭavanto girer asya durgān deśān bahūn vayam ākrīḍabhūtān devānāṃ gandharvāpsarasāṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यानानि कुबेरस्य समानि विषमाणि च महानदीनितम्बांश् च दुर्गांश् च गिरिगह्वरान्
udyānāni kuberasya samāni viṣamāṇi ca mahānadīnitambāṃś ca durgāṃś ca girigahvarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ति नित्यहिमा देशा निर्वृक्षमृगपक्षिणः सन्ति के चिन् महावर्षा दुर्गाः के चिद् दुरासदाः
santi nityahimā deśā nirvṛkṣamṛgapakṣiṇaḥ santi ke cin mahāvarṣā durgāḥ ke cid durāsadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिक्रामेन् न पक्षी यान् कुत एवेतरे मृगाः वायुर् एको ऽतिगाद् यत्र सिद्धाश् च परमर्षयः
atikrāmen na pakṣī yān kuta evetare mṛgāḥ vāyur eko 'tigād yatra siddhāś ca paramarṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन्त्यौ शैलराजे ऽस्मिन् राजपुत्र्यौ कथं त्व् इमे न सीदेताम् अदुःखार्हे मा गमो भरतर्षभ
gacchantyau śailarāje 'smin rājaputryau kathaṃ tv ime na sīdetām aduḥkhārhe mā gamo bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डुर् उवाच अप्रजस्य महाभागा न द्वारं परिचक्षते स्वर्गे तेनाभितप्तो ऽहम् अप्रजस् तद् ब्रवीमि वः
pāṇḍur uvāca aprajasya mahābhāgā na dvāraṃ paricakṣate svarge tenābhitapto 'ham aprajas tad bravīmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणैश् चतुर्भिः संयुक्ता जायन्ते मनुजा भुवि पितृदेवर्षिमनुजदेयैः शतसहस्रशः
ṛṇaiś caturbhiḥ saṃyuktā jāyante manujā bhuvi pitṛdevarṣimanujadeyaiḥ śatasahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि तु यथाकालं यो न बुध्यति मानवः न तस्य लोकाः सन्तीति धर्मविद्भिः प्रतिष्ठितम्
etāni tu yathākālaṃ yo na budhyati mānavaḥ na tasya lokāḥ santīti dharmavidbhiḥ pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञैश् च देवान् प्रीणाति स्वाध्यायतपसा मुनीन् पुत्रैः श्राद्धैः पितॄंश् चापि आनृशंस्येन मानवान्
yajñaiś ca devān prīṇāti svādhyāyatapasā munīn putraiḥ śrāddhaiḥ pitṝṃś cāpi ānṛśaṃsyena mānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिदेवमनुष्याणां परिमुक्तो ऽस्मि धर्मतः पित्र्याद् ऋणाद् अनिर्मुक्तस् तेन तप्ये तपोधनाः
ṛṣidevamanuṣyāṇāṃ parimukto 'smi dharmataḥ pitryād ṛṇād anirmuktas tena tapye tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहनाशे ध्रुवो नाशः पितॄणाम् एष निश्चयः इह तस्मात् प्रजाहेतोः प्रजायन्ते नरोत्तमाः
dehanāśe dhruvo nāśaḥ pitṝṇām eṣa niścayaḥ iha tasmāt prajāhetoḥ prajāyante narottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैवाहं पितुः क्षेत्रे सृष्टस् तेन महात्मना तथैवास्मिन् मम क्षेत्रे कथं वै संभवेत् प्रजा
yathaivāhaṃ pituḥ kṣetre sṛṣṭas tena mahātmanā tathaivāsmin mama kṣetre kathaṃ vai saṃbhavet prajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापसा ऊचुः अस्ति वै तव धर्मात्मन् विद्म देवोपमं शुभम् अपत्यम् अनघं राजन् वयं दिव्येन चक्षुषा
tāpasā ūcuḥ asti vai tava dharmātman vidma devopamaṃ śubham apatyam anaghaṃ rājan vayaṃ divyena cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवदिष्टं नरव्याघ्र कर्मणेहोपपादय अक्लिष्टं फलम् अव्यग्रो विन्दते बुद्धिमान् नरः
daivadiṣṭaṃ naravyāghra karmaṇehopapādaya akliṣṭaṃ phalam avyagro vindate buddhimān naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् दृष्टे फले तात प्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि अपत्यं गुणसंपन्नं लब्ध्वा प्रीतिम् अवाप्स्यसि
tasmin dṛṣṭe phale tāta prayatnaṃ kartum arhasi apatyaṃ guṇasaṃpannaṃ labdhvā prītim avāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच तच् छ्रुत्वा तापसवचः पाण्डुश् चिन्तापरो ऽभवत् आत्मनो मृगशापेन जानन्न् उपहतां क्रियाम्
vaiśaṃpāyana uvāca tac chrutvā tāpasavacaḥ pāṇḍuś cintāparo 'bhavat ātmano mṛgaśāpena jānann upahatāṃ kriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीद् विजने कुन्तीं धर्मपत्नीं यशस्विनीम् अपत्योत्पादने योगम् आपदि प्रसमर्थयन्
so 'bravīd vijane kuntīṃ dharmapatnīṃ yaśasvinīm apatyotpādane yogam āpadi prasamarthayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्यं नाम लोकेषु प्रतिष्ठा धर्मसंहिता इति कुन्ति विदुर् धीराः शाश्वतं धर्मम् आदितः
apatyaṃ nāma lokeṣu pratiṣṭhā dharmasaṃhitā iti kunti vidur dhīrāḥ śāśvataṃ dharmam āditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टं दत्तं तपस् तप्तं नियमश् च स्वनुष्ठितः सर्वम् एवानपत्यस्य न पावनम् इहोच्यते
iṣṭaṃ dattaṃ tapas taptaṃ niyamaś ca svanuṣṭhitaḥ sarvam evānapatyasya na pāvanam ihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहम् एवं विदित्वैतत् प्रपश्यामि शुचिस्मिते अनपत्यः शुभांल् लोकान् नावाप्स्यामीति चिन्तयन्
so 'ham evaṃ viditvaitat prapaśyāmi śucismite anapatyaḥ śubhāṃl lokān nāvāpsyāmīti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाभिशापान् नष्टं मे प्रजनं ह्य् अकृतात्मनः नृशंसकारिणो भीरु यथैवोपहतं तथा
mṛgābhiśāpān naṣṭaṃ me prajanaṃ hy akṛtātmanaḥ nṛśaṃsakāriṇo bhīru yathaivopahataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे वै बन्धुदायादाः षट् पुत्रा धर्मदर्शने षड् एवाबन्धुदायादाः पुत्रास् ताञ् शृणु मे पृथे
ime vai bandhudāyādāḥ ṣaṭ putrā dharmadarśane ṣaḍ evābandhudāyādāḥ putrās tāñ śṛṇu me pṛthe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंजातः प्रणीतश् च परिक्रीतश् च यः सुतः पौनर्भवश् च कानीनः स्वैरिण्यां यश् च जायते
svayaṃjātaḥ praṇītaś ca parikrītaś ca yaḥ sutaḥ paunarbhavaś ca kānīnaḥ svairiṇyāṃ yaś ca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तः क्रीतः कृत्रिमश् च उपगच्छेत् स्वयं च यः सहोढो जातरेताश् च हीनयोनिधृतश् च यः
dattaḥ krītaḥ kṛtrimaś ca upagacchet svayaṃ ca yaḥ sahoḍho jātaretāś ca hīnayonidhṛtaś ca yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपूर्वतमाभावे मत्वा लिप्सेत वै सुतम् उत्तमाद् अवराः पुंसः काङ्क्षन्ते पुत्रम् आपदि
pūrvapūrvatamābhāve matvā lipseta vai sutam uttamād avarāḥ puṃsaḥ kāṅkṣante putram āpadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्यं धर्मफलदं श्रेष्ठं विन्दन्ति साधवः आत्मशुक्राद् अपि पृथे मनुः स्वायम्भुवो ऽब्रवीत्
apatyaṃ dharmaphaladaṃ śreṣṭhaṃ vindanti sādhavaḥ ātmaśukrād api pṛthe manuḥ svāyambhuvo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रहेष्याम्य् अद्य त्वां हीनः प्रजननात् स्वयम् सदृशाच् छ्रेयसो वा त्वं विद्ध्य् अपत्यं यशस्विनि
tasmāt praheṣyāmy adya tvāṃ hīnaḥ prajananāt svayam sadṛśāc chreyaso vā tvaṃ viddhy apatyaṃ yaśasvini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु कुन्ति कथां चेमां शारदण्डायनीं प्रति या वीरपत्नी गुरुभिर् नियुक्तापत्यजन्मनि
śṛṇu kunti kathāṃ cemāṃ śāradaṇḍāyanīṃ prati yā vīrapatnī gurubhir niyuktāpatyajanmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पेण प्रयता स्नाता निशि कुन्ति चतुष्पथे वरयित्वा द्विजं सिद्धं हुत्वा पुंसवने ऽनलम्
puṣpeṇa prayatā snātā niśi kunti catuṣpathe varayitvā dvijaṃ siddhaṃ hutvā puṃsavane 'nalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मण्य् अवसिते तस्मिन् सा तेनैव सहावसत् तत्र त्रीञ् जनयाम् आस दुर्जयादीन् महारथान्
karmaṇy avasite tasmin sā tenaiva sahāvasat tatra trīñ janayām āsa durjayādīn mahārathān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा त्वम् अपि कल्याणि ब्राह्मणात् तपसाधिकात् मन्नियोगाद् यत क्षिप्रम् अपत्योत्पादनं प्रति
tathā tvam api kalyāṇi brāhmaṇāt tapasādhikāt manniyogād yata kṣipram apatyotpādanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.