Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.113
वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् तया राजा तां देवीं पुनर् अब्रवीत् धर्मविद् धर्मसंयुक्तम् इदं वचनम् उत्तमम्
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tayā rājā tāṃ devīṃ punar abravīt dharmavid dharmasaṃyuktam idaṃ vacanam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतत् पुरा कुन्ति व्युषिताश्वश् चकार ह यथा त्वयोक्तं कल्याणि स ह्य् आसीद् अमरोपमः
evam etat purā kunti vyuṣitāśvaś cakāra ha yathā tvayoktaṃ kalyāṇi sa hy āsīd amaropamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ त्व् इमं प्रवक्ष्यामि धर्मं त्व् एतं निबोध मे पुराणम् ऋषिभिर् दृष्टं धर्मविद्भिर् महात्मभिः
atha tv imaṃ pravakṣyāmi dharmaṃ tv etaṃ nibodha me purāṇam ṛṣibhir dṛṣṭaṃ dharmavidbhir mahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनावृताः किल पुरा स्त्रिय आसन् वरानने कामचारविहारिण्यः स्वतन्त्राश् चारुलोचने
anāvṛtāḥ kila purā striya āsan varānane kāmacāravihāriṇyaḥ svatantrāś cārulocane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां व्युच्चरमाणानां कौमारात् सुभगे पतीन् नाधर्मो ऽभूद् वरारोहे स हि धर्मः पुराभवत्
tāsāṃ vyuccaramāṇānāṃ kaumārāt subhage patīn nādharmo 'bhūd varārohe sa hi dharmaḥ purābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चैव धर्मं पौराणं तिर्यग्योनिगताः प्रजाः अद्याप्य् अनुविधीयन्ते कामद्वेषविवर्जिताः पुराणदृष्टो धर्मो ऽयं पूज्यते च महर्षिभिः
taṃ caiva dharmaṃ paurāṇaṃ tiryagyonigatāḥ prajāḥ adyāpy anuvidhīyante kāmadveṣavivarjitāḥ purāṇadṛṣṭo dharmo 'yaṃ pūjyate ca maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरेषु च रम्भोरु कुरुष्व् अद्यापि वर्तते स्त्रीणाम् अनुग्रहकरः स हि धर्मः सनातनः
uttareṣu ca rambhoru kuruṣv adyāpi vartate strīṇām anugrahakaraḥ sa hi dharmaḥ sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिंस् तु लोके नचिरान् मर्यादेयं शुचिस्मिते स्थापिता येन यस्माच् च तन् मे विस्तरतः शृणु
asmiṃs tu loke nacirān maryādeyaṃ śucismite sthāpitā yena yasmāc ca tan me vistarataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवोद्दालको नाम महर्षिर् इति नः श्रुतम् श्वेतकेतुर् इति ख्यातः पुत्रस् तस्याभवन् मुनिः
babhūvoddālako nāma maharṣir iti naḥ śrutam śvetaketur iti khyātaḥ putras tasyābhavan muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्यादेयं कृता तेन मानुषेष्व् इति नः श्रुतम् कोपात् कमलपत्राक्षि यदर्थं तन् निबोध मे
maryādeyaṃ kṛtā tena mānuṣeṣv iti naḥ śrutam kopāt kamalapatrākṣi yadarthaṃ tan nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतकेतोः किल पुरा समक्षं मातरं पितुः जग्राह ब्राह्मणः पाणौ गच्छाव इति चाब्रवीत्
śvetaketoḥ kila purā samakṣaṃ mātaraṃ pituḥ jagrāha brāhmaṇaḥ pāṇau gacchāva iti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिपुत्रस् ततः कोपं चकारामर्षितस् तदा मातरं तां तथा दृष्ट्वा नीयमानां बलाद् इव
ṛṣiputras tataḥ kopaṃ cakārāmarṣitas tadā mātaraṃ tāṃ tathā dṛṣṭvā nīyamānāṃ balād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुद्धं तं तु पिता दृष्ट्वा श्वेतकेतुम् उवाच ह मा तात कोपं कार्षीस् त्वम् एष धर्मः सनातनः
kruddhaṃ taṃ tu pitā dṛṣṭvā śvetaketum uvāca ha mā tāta kopaṃ kārṣīs tvam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनावृता हि सर्वेषां वर्णानाम् अङ्गना भुवि यथा गावः स्थितास् तात स्वे स्वे वर्णे तथा प्रजाः
anāvṛtā hi sarveṣāṃ varṇānām aṅganā bhuvi yathā gāvaḥ sthitās tāta sve sve varṇe tathā prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिपुत्रो ऽथ तं धर्मं श्वेतकेतुर् न चक्षमे चकार चैव मर्यादाम् इमां स्त्रीपुंसयोर् भुवि
ṛṣiputro 'tha taṃ dharmaṃ śvetaketur na cakṣame cakāra caiva maryādām imāṃ strīpuṃsayor bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषेषु महाभागे न त्व् एवान्येषु जन्तुषु तदा प्रभृति मर्यादा स्थितेयम् इति नः श्रुतम्
mānuṣeṣu mahābhāge na tv evānyeṣu jantuṣu tadā prabhṛti maryādā sthiteyam iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्युच्चरन्त्याः पतिं नार्या अद्य प्रभृति पातकम् भ्रूणहत्याकृतं पापं भविष्यत्य् असुखावहम्
vyuccarantyāḥ patiṃ nāryā adya prabhṛti pātakam bhrūṇahatyākṛtaṃ pāpaṃ bhaviṣyaty asukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यां तथा व्युच्चरतः कौमारीं ब्रह्मचारिणीम् पतिव्रताम् एतद् एव भविता पातकं भुवि
bhāryāṃ tathā vyuccarataḥ kaumārīṃ brahmacāriṇīm pativratām etad eva bhavitā pātakaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्या नियुक्ता या चैव पत्न्य् अपत्यार्थम् एव च न करिष्यति तस्याश् च भविष्यत्य् एतद् एव हि
patyā niyuktā yā caiva patny apatyārtham eva ca na kariṣyati tasyāś ca bhaviṣyaty etad eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेन पुरा भीरु मर्यादा स्थापिता बलात् उद्दालकस्य पुत्रेण धर्म्या वै श्वेतकेतुना
iti tena purā bhīru maryādā sthāpitā balāt uddālakasya putreṇa dharmyā vai śvetaketunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौदासेन च रम्भोरु नियुक्तापत्यजन्मनि मदयन्ती जगामर्षिं वसिष्ठम् इति नः श्रुतम्
saudāsena ca rambhoru niyuktāpatyajanmani madayantī jagāmarṣiṃ vasiṣṭham iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माल् लेभे च सा पुत्रम् अश्मकं नाम भामिनी भार्या कल्माषपादस्य भर्तुः प्रियचिकीर्षया
tasmāl lebhe ca sā putram aśmakaṃ nāma bhāminī bhāryā kalmāṣapādasya bhartuḥ priyacikīrṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माकम् अपि ते जन्म विदितं कमलेक्षणे कृष्णद्वैपायनाद् भीरु कुरूणां वंशवृद्धये
asmākam api te janma viditaṃ kamalekṣaṇe kṛṣṇadvaipāyanād bhīru kurūṇāṃ vaṃśavṛddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एतानि सर्वाणि कारणानि समीक्ष्य वै ममैतद् वचनं धर्म्यं कर्तुम् अर्हस्य् अनिन्दिते
ata etāni sarvāṇi kāraṇāni samīkṣya vai mamaitad vacanaṃ dharmyaṃ kartum arhasy anindite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋताव् ऋतौ राजपुत्रि स्त्रिया भर्ता यतव्रते नातिवर्तव्य इत्य् एवं धर्मं धर्मविदो विदुः
ṛtāv ṛtau rājaputri striyā bhartā yatavrate nātivartavya ity evaṃ dharmaṃ dharmavido viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषेष्व् अन्येषु कालेषु स्वातन्त्र्यं स्त्री किलार्हति धर्मम् एतं जनाः सन्तः पुराणं परिचक्षते
śeṣeṣv anyeṣu kāleṣu svātantryaṃ strī kilārhati dharmam etaṃ janāḥ santaḥ purāṇaṃ paricakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्ता भार्यां राजपुत्रि धर्म्यं वाधर्म्यम् एव वा यद् ब्रूयात् तत् तथा कार्यम् इति धर्मविदो विदुः
bhartā bhāryāṃ rājaputri dharmyaṃ vādharmyam eva vā yad brūyāt tat tathā kāryam iti dharmavido viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषतः पुत्रगृद्धी हीनः प्रजननात् स्वयम् यथाहम् अनवद्याङ्गि पुत्रदर्शनलालसः
viśeṣataḥ putragṛddhī hīnaḥ prajananāt svayam yathāham anavadyāṅgi putradarśanalālasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा रक्ताङ्गुलितलः पद्मपत्रनिभः शुभे प्रसादार्थं मया ते ऽयं शिरस्य् अभ्युद्यतो ऽञ्जलिः
tathā raktāṅgulitalaḥ padmapatranibhaḥ śubhe prasādārthaṃ mayā te 'yaṃ śirasy abhyudyato 'ñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्नियोगात् सुकेशान्ते द्विजातेस् तपसाधिकात् पुत्रान् गुणसमायुक्तान् उत्पादयितुम् अर्हसि त्वत्कृते ऽहं पृथुश्रोणि गच्छेयं पुत्रिणां गतिम्
manniyogāt sukeśānte dvijātes tapasādhikāt putrān guṇasamāyuktān utpādayitum arhasi tvatkṛte 'haṃ pṛthuśroṇi gaccheyaṃ putriṇāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ता ततः कुन्ती पाण्डुं परपुरंजयम् प्रत्युवाच वरारोहा भर्तुः प्रियहिते रता
evam uktā tataḥ kuntī pāṇḍuṃ parapuraṃjayam pratyuvāca varārohā bhartuḥ priyahite ratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृवेश्मन्य् अहं बाला नियुक्तातिथिपूजने उग्रं पर्यचरं तत्र ब्राह्मणं संशितव्रतम्
pitṛveśmany ahaṃ bālā niyuktātithipūjane ugraṃ paryacaraṃ tatra brāhmaṇaṃ saṃśitavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः तम् अहं संशितात्मानं सर्वयत्नैर् अतोषयम्
nigūḍhaniścayaṃ dharme yaṃ taṃ durvāsasaṃ viduḥ tam ahaṃ saṃśitātmānaṃ sarvayatnair atoṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मे ऽभिचारसंयुक्तम् आचष्ट भगवान् वरम् मन्त्रग्रामं च मे प्रादाद् अब्रवीच् चैव माम् इदम्
sa me 'bhicārasaṃyuktam ācaṣṭa bhagavān varam mantragrāmaṃ ca me prādād abravīc caiva mām idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं यं देवं त्वम् एतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि अकामो वा सकामो वा स ते वशम् उपैष्यति
yaṃ yaṃ devaṃ tvam etena mantreṇāvāhayiṣyasi akāmo vā sakāmo vā sa te vaśam upaiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ताहं तदा तेन पितृवेश्मनि भारत ब्राह्मणेन वचस् तथ्यं तस्य कालो ऽयम् आगतः
ity uktāhaṃ tadā tena pitṛveśmani bhārata brāhmaṇena vacas tathyaṃ tasya kālo 'yam āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुज्ञाता त्वया देवम् आह्वयेयम् अहं नृप तेन मन्त्रेण राजर्षे यथा स्यान् नौ प्रजा विभो
anujñātā tvayā devam āhvayeyam ahaṃ nṛpa tena mantreṇa rājarṣe yathā syān nau prajā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवाहयामि कं देवं ब्रूहि तत्त्वविदां वर त्वत्तो ऽनुज्ञाप्रतीक्षां मां विद्ध्य् अस्मिन् कर्मणि स्थिताम्
āvāhayāmi kaṃ devaṃ brūhi tattvavidāṃ vara tvatto 'nujñāpratīkṣāṃ māṃ viddhy asmin karmaṇi sthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डुर् उवाच अद्यैव त्वं वरारोहे प्रयतस्व यथाविधि धर्मम् आवाहय शुभे स हि देवेषु पुण्यभाक्
pāṇḍur uvāca adyaiva tvaṃ varārohe prayatasva yathāvidhi dharmam āvāhaya śubhe sa hi deveṣu puṇyabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मेण न नो धर्मः संयुज्येत कथं चन लोकश् चायं वरारोहे धर्मो ऽयम् इति मंस्यते
adharmeṇa na no dharmaḥ saṃyujyeta kathaṃ cana lokaś cāyaṃ varārohe dharmo 'yam iti maṃsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धार्मिकश् च कुरूणां स भविष्यति न संशयः दत्तस्यापि च धर्मेण नाधर्मे रंस्यते मनः
dhārmikaś ca kurūṇāṃ sa bhaviṣyati na saṃśayaḥ dattasyāpi ca dharmeṇa nādharme raṃsyate manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् धर्मं पुरस्कृत्य नियता त्वं शुचिस्मिते उपचाराभिचाराभ्यां धर्मम् आराधयस्व वै
tasmād dharmaṃ puraskṛtya niyatā tvaṃ śucismite upacārābhicārābhyāṃ dharmam ārādhayasva vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच सा तथोक्ता तथेत्य् उक्त्वा तेन भर्त्रा वराङ्गना अभिवाद्याभ्यनुज्ञाता प्रदक्षिणम् अवर्तत
vaiśaṃpāyana uvāca sā tathoktā tathety uktvā tena bhartrā varāṅganā abhivādyābhyanujñātā pradakṣiṇam avartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.