Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.119
वैशंपायन उवाच ततः क्षत्ता च राजा च भीष्मश् च सह बन्धुभिः ददुः श्राद्धं तदा पाण्डोः स्वधामृतमयं तदा
vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ kṣattā ca rājā ca bhīṣmaś ca saha bandhubhiḥ daduḥ śrāddhaṃ tadā pāṇḍoḥ svadhāmṛtamayaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरूंश् च विप्रमुख्यांश् च भोजयित्वा सहस्रशः रत्नौघान् द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ग्रामवरान् अपि
kurūṃś ca vipramukhyāṃś ca bhojayitvā sahasraśaḥ ratnaughān dvijamukhyebhyo dattvā grāmavarān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतशौचांस् ततस् तांस् तु पाण्डवान् भरतर्षभान् आदाय विविशुः पौराः पुरं वारणसाह्वयम्
kṛtaśaucāṃs tatas tāṃs tu pāṇḍavān bharatarṣabhān ādāya viviśuḥ paurāḥ puraṃ vāraṇasāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सततं स्मान्वतप्यन्त तम् एव भरतर्षभम् पौरजानपदाः सर्वे मृतं स्वम् इव बान्धवम्
satataṃ smānvatapyanta tam eva bharatarṣabham paurajānapadāḥ sarve mṛtaṃ svam iva bāndhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धावसाने तु तदा दृष्ट्वा तं दुःखितं जनम् संमूढां दुःखशोकार्तां व्यासो मातरम् अब्रवीत्
śrāddhāvasāne tu tadā dṛṣṭvā taṃ duḥkhitaṃ janam saṃmūḍhāṃ duḥkhaśokārtāṃ vyāso mātaram abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिक्रान्तसुखाः कालाः प्रत्युपस्थितदारुणाः श्वः श्वः पापीयदिवसाः पृथिवी गतयौवना
atikrāntasukhāḥ kālāḥ pratyupasthitadāruṇāḥ śvaḥ śvaḥ pāpīyadivasāḥ pṛthivī gatayauvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुमायासमाकीर्णो नानादोषसमाकुलः लुप्तधर्मक्रियाचारो घोरः कालो भविष्यति
bahumāyāsamākīrṇo nānādoṣasamākulaḥ luptadharmakriyācāro ghoraḥ kālo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ त्वं त्यागम् आस्थाय युक्ता वस तपोवने मा द्रक्ष्यसि कुलस्यास्य घोरं संक्षयम् आत्मनः
gaccha tvaṃ tyāgam āsthāya yuktā vasa tapovane mā drakṣyasi kulasyāsya ghoraṃ saṃkṣayam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत् स्नुषाम् अम्बिके तव पुत्रस्य दुर्नयात् किल भारताः सानुबन्धा विनङ्क्ष्यन्ति पौत्राश् चैवेति नः श्रुतम्
tatheti samanujñāya sā praviśyābravīt snuṣām ambike tava putrasya durnayāt kila bhāratāḥ sānubandhā vinaṅkṣyanti pautrāś caiveti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कौसल्याम् इमाम् आर्तां पुत्रशोकाभिपीडिताम् वनम् आदाय भद्रं ते गच्छावो यदि मन्यसे
tat kausalyām imām ārtāṃ putraśokābhipīḍitām vanam ādāya bhadraṃ te gacchāvo yadi manyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्य् उक्ते अम्बिकया भीष्मम् आमन्त्र्य सुव्रता वनं ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत
tathety ukte ambikayā bhīṣmam āmantrya suvratā vanaṃ yayau satyavatī snuṣābhyāṃ saha bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः सुघोरं तपः कृत्वा देव्यो भरतसत्तम देहं त्यक्त्वा महाराज गतिम् इष्टां ययुस् तदा
tāḥ sughoraṃ tapaḥ kṛtvā devyo bharatasattama dehaṃ tyaktvā mahārāja gatim iṣṭāṃ yayus tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाप्नुवन्त वेदोक्तान् संस्कारान् पाण्डवास् तदा अवर्धन्त च भोगांस् ते भुञ्जानाः पितृवेश्मनि
avāpnuvanta vedoktān saṃskārān pāṇḍavās tadā avardhanta ca bhogāṃs te bhuñjānāḥ pitṛveśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धार्तराष्ट्रैश् च सहिताः क्रीडन्तः पितृवेश्मनि बालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टाः पाण्डवाभवन्
dhārtarāṣṭraiś ca sahitāḥ krīḍantaḥ pitṛveśmani bālakrīḍāsu sarvāsu viśiṣṭāḥ pāṇḍavābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे धार्तराष्ट्रान् भीमसेनः सर्वान् स परिमर्दति
jave lakṣyābhiharaṇe bhojye pāṃsuvikarṣaṇe dhārtarāṣṭrān bhīmasenaḥ sarvān sa parimardati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षाद् एतान् क्रीडमानान् गृह्य काकनिलीयने शिरःसु च निगृह्यैनान् योधयाम् आस पाण्डवः
harṣād etān krīḍamānān gṛhya kākanilīyane śiraḥsu ca nigṛhyainān yodhayām āsa pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतम् एकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम् एक एव विमृद्नाति नातिकृच्छ्राद् वृकोदरः
śatam ekottaraṃ teṣāṃ kumārāṇāṃ mahaujasām eka eva vimṛdnāti nātikṛcchrād vṛkodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादेषु च निगृह्यैनान् विनिहत्य बलाद् बली चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोक्षिकान्
pādeṣu ca nigṛhyainān vinihatya balād balī cakarṣa krośato bhūmau ghṛṣṭajānuśirokṣikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश बालाञ् जले क्रीडन् भुजाभ्यां परिगृह्य सः आस्ते स्म सलिले मग्नः प्रमृतांश् च विमुञ्चति
daśa bālāñ jale krīḍan bhujābhyāṃ parigṛhya saḥ āste sma salile magnaḥ pramṛtāṃś ca vimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानि वृक्षम् आरुह्य प्रचिन्वन्ति च ते यदा तदा पादप्रहारेण भीमः कम्पयते द्रुमम्
phalāni vṛkṣam āruhya pracinvanti ca te yadā tadā pādaprahāreṇa bhīmaḥ kampayate drumam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहारवेगाभिहताद् द्रुमाद् व्याघूर्णितास् ततः सफलाः प्रपतन्ति स्म द्रुतं स्रस्ताः कुमारकाः
prahāravegābhihatād drumād vyāghūrṇitās tataḥ saphalāḥ prapatanti sma drutaṃ srastāḥ kumārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदा चन कुमारा उत्तरं चक्रुः स्पर्धमाना वृकोदरम्
na te niyuddhe na jave na yogyāsu kadā cana kumārā uttaraṃ cakruḥ spardhamānā vṛkodaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स धार्तराष्ट्राणां स्पर्धमानो वृकोदरः अप्रिये ऽतिष्ठद् अत्यन्तं बाल्यान् न द्रोहचेतसा
evaṃ sa dhārtarāṣṭrāṇāṃ spardhamāno vṛkodaraḥ apriye 'tiṣṭhad atyantaṃ bālyān na drohacetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बलम् अतिख्यातं धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् भीमसेनस्य तज् ज्ञात्वा दुष्टभावम् अदर्शयत्
tato balam atikhyātaṃ dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān bhīmasenasya taj jñātvā duṣṭabhāvam adarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य धर्माद् अपेतस्य पापानि परिपश्यतः मोहाद् ऐश्वर्यलोभाच् च पापा मतिर् अजायत
tasya dharmād apetasya pāpāni paripaśyataḥ mohād aiśvaryalobhāc ca pāpā matir ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं बलवतां श्रेष्ठः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः मध्यमः पाण्डुपुत्राणां निकृत्या संनिहन्यताम्
ayaṃ balavatāṃ śreṣṭhaḥ kuntīputro vṛkodaraḥ madhyamaḥ pāṇḍuputrāṇāṃ nikṛtyā saṃnihanyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्माद् अवरजं ज्येष्ठं चैव युधिष्ठिरम् प्रसह्य बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुंधराम्
atha tasmād avarajaṃ jyeṣṭhaṃ caiva yudhiṣṭhiram prasahya bandhane baddhvā praśāsiṣye vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स निश्चयं पापः कृत्वा दुर्योधनस् तदा नित्यम् एवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन् महात्मनः
evaṃ sa niścayaṃ pāpaḥ kṛtvā duryodhanas tadā nityam evāntaraprekṣī bhīmasyāsīn mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जलविहारार्थं कारयाम् आस भारत चेलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च
tato jalavihārārthaṃ kārayām āsa bhārata celakambalaveśmāni vicitrāṇi mahānti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणकोट्याम् उद्देशं स्थलं किं चिद् उपेत्य च क्रीडावसाने सर्वे ते शुचिवस्त्राः स्वलंकृताः सर्वकामसमृद्धं तद् अन्नं बुभुजिरे शनैः
pramāṇakoṭyām uddeśaṃ sthalaṃ kiṃ cid upetya ca krīḍāvasāne sarve te śucivastrāḥ svalaṃkṛtāḥ sarvakāmasamṛddhaṃ tad annaṃ bubhujire śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसान्ते परिश्रान्ता विहृत्य च कुरूद्वहाः विहारावसथेष्व् एव वीरा वासम् अरोचयन्
divasānte pariśrāntā vihṛtya ca kurūdvahāḥ vihārāvasatheṣv eva vīrā vāsam arocayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खिन्नस् तु बलवान् भीमो व्यायामाभ्यधिकस् तदा वाहयित्वा कुमारांस् ताञ् जलक्रीडागतान् विभुः प्रमाणकोट्यां वासार्थी सुष्वापारुह्य तत् स्थलम्
khinnas tu balavān bhīmo vyāyāmābhyadhikas tadā vāhayitvā kumārāṃs tāñ jalakrīḍāgatān vibhuḥ pramāṇakoṭyāṃ vāsārthī suṣvāpāruhya tat sthalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं वासं समासाद्य श्रान्तो मदविमोहितः निश्चेष्टः पाण्डवो राजन् सुष्वाप मृतकल्पवत्
śītaṃ vāsaṃ samāsādya śrānto madavimohitaḥ niśceṣṭaḥ pāṇḍavo rājan suṣvāpa mṛtakalpavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बद्ध्वा लतापाशैर् भीमं दुर्योधनः शनैः गम्भीरं भीमवेगं च स्थलाज् जलम् अपातयत्
tato baddhvā latāpāśair bhīmaṃ duryodhanaḥ śanaiḥ gambhīraṃ bhīmavegaṃ ca sthalāj jalam apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रबुद्धः कौन्तेयः सर्वं संछिद्य बन्धनम् उदतिष्ठज् जलाद् भूयो भीमः प्रहरतां वरः
tataḥ prabuddhaḥ kaunteyaḥ sarvaṃ saṃchidya bandhanam udatiṣṭhaj jalād bhūyo bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तं चापि पुनः सर्पैस् तीक्ष्णदंष्ट्रैर् महाविषैः कुपितैर् दंशयाम् आस सर्वेष्व् एवाङ्गमर्मसु
suptaṃ cāpi punaḥ sarpais tīkṣṇadaṃṣṭrair mahāviṣaiḥ kupitair daṃśayām āsa sarveṣv evāṅgamarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंष्ट्राश् च दंष्ट्रिणां तेषां मर्मस्व् अपि निपातिताः त्वचं नैवास्य बिभिदुः सारत्वात् पृथुवक्षसः
daṃṣṭrāś ca daṃṣṭriṇāṃ teṣāṃ marmasv api nipātitāḥ tvacaṃ naivāsya bibhiduḥ sāratvāt pṛthuvakṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिबुद्धस् तु भीमस् तान् सर्वान् सर्पान् अपोथयत् सारथिं चास्य दयितम् अपहस्तेन जघ्निवान्
pratibuddhas tu bhīmas tān sarvān sarpān apothayat sārathiṃ cāsya dayitam apahastena jaghnivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजने भीमसेनस्य पुनः प्राक्षेपयद् विषम् कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं लोमहर्षणम्
bhojane bhīmasenasya punaḥ prākṣepayad viṣam kālakūṭaṃ navaṃ tīkṣṇaṃ saṃbhṛtaṃ lomaharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यापुत्रस् तदाचष्ट पार्थानां हितकाम्यया तच् चापि भुक्त्वाजरयद् अविकारो वृकोदरः
vaiśyāputras tadācaṣṭa pārthānāṃ hitakāmyayā tac cāpi bhuktvājarayad avikāro vṛkodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकारं न ह्य् अजनयत् सुतीक्ष्णम् अपि तद् विषम् भीमसंहननो भीमस् तद् अप्य् अजरयत् ततः
vikāraṃ na hy ajanayat sutīkṣṇam api tad viṣam bhīmasaṃhanano bhīmas tad apy ajarayat tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दुर्योधनः कर्णः शकुनिश् चापि सौबलः अनेकैर् अभ्युपायैस् ताञ् जिघांसन्ति स्म पाण्डवान्
evaṃ duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniś cāpi saubalaḥ anekair abhyupāyais tāñ jighāṃsanti sma pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवाश् चापि तत् सर्वं प्रत्यजानन्न् अरिंदमाः उद्भावनम् अकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः
pāṇḍavāś cāpi tat sarvaṃ pratyajānann ariṃdamāḥ udbhāvanam akurvanto vidurasya mate sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.