Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.122
वैशंपायन उवाच ततो द्रुपदम् आसाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् अब्रवीत् पार्षतं राजन् सखायं विद्धि माम् इति
vaiśaṃpāyana uvāca tato drupadam āsādya bhāradvājaḥ pratāpavān abravīt pārṣataṃ rājan sakhāyaṃ viddhi mām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुपद उवाच अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन् नातिसमञ्जसी यन् मां ब्रवीषि प्रसभं सखा ते ऽहम् इति द्विज
drupada uvāca akṛteyaṃ tava prajñā brahman nātisamañjasī yan māṃ bravīṣi prasabhaṃ sakhā te 'ham iti dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि राज्ञाम् उदीर्णानाम् एवं भूतैर् नरैः क्व चित् सख्यं भवति मन्दात्मञ् श्रिया हीनैर् धनच्युतैः
na hi rājñām udīrṇānām evaṃ bhūtair naraiḥ kva cit sakhyaṃ bhavati mandātmañ śriyā hīnair dhanacyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौहृदान्य् अपि जीर्यन्ते कालेन परिजीर्यताम् सौहृदं मे त्वया ह्य् आसीत् पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम्
sauhṛdāny api jīryante kālena parijīryatām sauhṛdaṃ me tvayā hy āsīt pūrvaṃ sāmarthyabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सख्यम् अजरं लोके जातु दृश्येत कर्हि चित् कामो वैनं विहरति क्रोधश् चैनं प्रवृश्चति
na sakhyam ajaraṃ loke jātu dṛśyeta karhi cit kāmo vainaṃ viharati krodhaś cainaṃ pravṛścati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवं जीर्णम् उपासिष्ठाः सख्यं नवम् उपाकुरु आसीत् सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मे ऽर्थनिबन्धनम्
maivaṃ jīrṇam upāsiṣṭhāḥ sakhyaṃ navam upākuru āsīt sakhyaṃ dvijaśreṣṭha tvayā me 'rthanibandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दरिद्रो वसुमतो नाविद्वान् विदुषः सखा शूरस्य न सखा क्लीबः सखिपूर्वं किम् इष्यते
na daridro vasumato nāvidvān viduṣaḥ sakhā śūrasya na sakhā klībaḥ sakhipūrvaṃ kim iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययोर् एव समं वित्तं ययोर् एव समं कुलम् तयोः सख्यं विवाहश् च न तु पुष्टविपुष्टयोः
yayor eva samaṃ vittaṃ yayor eva samaṃ kulam tayoḥ sakhyaṃ vivāhaś ca na tu puṣṭavipuṣṭayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा नाराज्ञा संगतं राज्ञः सखिपूर्वं किम् इष्यते
nāśrotriyaḥ śrotriyasya nārathī rathinaḥ sakhā nārājñā saṃgataṃ rājñaḥ sakhipūrvaṃ kim iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच द्रुपदेनैवम् उक्तस् तु भारद्वाजः प्रतापवान् मुहूर्तं चिन्तयाम् आस मन्युनाभिपरिप्लुतः
vaiśaṃpāyana uvāca drupadenaivam uktas tu bhāradvājaḥ pratāpavān muhūrtaṃ cintayām āsa manyunābhipariplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चालं प्रति बुद्धिमान् जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम्
sa viniścitya manasā pāñcālaṃ prati buddhimān jagāma kurumukhyānāṃ nagaraṃ nāgasāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारास् त्व् अथ निष्क्रम्य समेता गजसाह्वयात् क्रीडन्तो वीटया तत्र वीराः पर्यचरन् मुदा
kumārās tv atha niṣkramya sametā gajasāhvayāt krīḍanto vīṭayā tatra vīrāḥ paryacaran mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पपात कूपे सा वीटा तेषां वै क्रीडतां तदा न च ते प्रत्यपद्यन्त कर्म वीटोपलब्धये
papāta kūpe sā vīṭā teṣāṃ vai krīḍatāṃ tadā na ca te pratyapadyanta karma vīṭopalabdhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ द्रोणः कुमारांस् तान् दृष्ट्वा कृत्यवतस् तदा प्रहस्य मन्दं पैशल्याद् अभ्यभाषत वीर्यवान्
atha droṇaḥ kumārāṃs tān dṛṣṭvā kṛtyavatas tadā prahasya mandaṃ paiśalyād abhyabhāṣata vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो नु धिग् बलं क्षात्रं धिग् एतां वः कृतास्त्रताम् भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत
aho nu dhig balaṃ kṣātraṃ dhig etāṃ vaḥ kṛtāstratām bharatasyānvaye jātā ye vīṭāṃ nādhigacchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष मुष्टिर् इषीकाणां मयास्त्रेणाभिमन्त्रितः अस्य वीर्यं निरीक्षध्वं यद् अन्यस्य न विद्यते
eṣa muṣṭir iṣīkāṇāṃ mayāstreṇābhimantritaḥ asya vīryaṃ nirīkṣadhvaṃ yad anyasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्स्यामीषीकया वीटां ताम् इषीकाम् अथान्यया ताम् अन्यया समायोगो वीटाया ग्रहणे मम
vetsyāmīṣīkayā vīṭāṃ tām iṣīkām athānyayā tām anyayā samāyogo vīṭāyā grahaṇe mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अपश्यन् कुमारास् ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः अवेष्क्य चोद्धृतां वीटां वीटावेद्धारम् अब्रुवन्
tad apaśyan kumārās te vismayotphullalocanāḥ aveṣkya coddhṛtāṃ vīṭāṃ vīṭāveddhāram abruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवादयामहे ब्रह्मन् नैतद् अन्येषु विद्यते को ऽसि कं त्वाभिजानीमो वयं किं करवामहे
abhivādayāmahe brahman naitad anyeṣu vidyate ko 'si kaṃ tvābhijānīmo vayaṃ kiṃ karavāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोण उवाच आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश् च माम् स एव सुमहाबुद्धिः सांप्रतं प्रतिपत्स्यते
droṇa uvāca ācakṣadhvaṃ ca bhīṣmāya rūpeṇa ca guṇaiś ca mām sa eva sumahābuddhiḥ sāṃprataṃ pratipatsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच तथेत्य् उक्त्वा तु ते सर्वे भीष्मम् ऊचुः पितामहम् ब्राह्मणस्य वचस् तथ्यं तच् च कर्मविशेषवत्
vaiśaṃpāyana uvāca tathety uktvā tu te sarve bhīṣmam ūcuḥ pitāmaham brāhmaṇasya vacas tathyaṃ tac ca karmaviśeṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत युक्तरूपः स हि गुरुर् इत्य् एवम् अनुचिन्त्य च
bhīṣmaḥ śrutvā kumārāṇāṃ droṇaṃ taṃ pratyajānata yuktarūpaḥ sa hi gurur ity evam anucintya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनम् आनीय तदा स्वयम् एव सुसत्कृतम् परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः हेतुम् आगमने तस्य द्रोणः सर्वं न्यवेदयत्
athainam ānīya tadā svayam eva susatkṛtam paripapraccha nipuṇaṃ bhīṣmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ hetum āgamane tasya droṇaḥ sarvaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महर्षेर् अग्निवेश्यस्य सकाशम् अहम् अच्युत अस्त्रार्थम् अगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया
maharṣer agniveśyasya sakāśam aham acyuta astrārtham agamaṃ pūrvaṃ dhanurvedajighṛkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः अवसं तत्र सुचिरं धनुर्वेदचिकीर्षया
brahmacārī vinītātmā jaṭilo bahulāḥ samāḥ avasaṃ tatra suciraṃ dhanurvedacikīrṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालराजपुत्रस् तु यज्ञसेनो महाबलः मया सहाकरोद् विद्यां गुरोः श्राम्यन् समाहितः
pāñcālarājaputras tu yajñaseno mahābalaḥ mayā sahākarod vidyāṃ guroḥ śrāmyan samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मे तत्र सखा चासीद् उपकारी प्रियश् च मे तेनाहं सह संगम्य रतवान् सुचिरं बत बाल्यात् प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनम् एव च
sa me tatra sakhā cāsīd upakārī priyaś ca me tenāhaṃ saha saṃgamya ratavān suciraṃ bata bālyāt prabhṛti kauravya sahādhyayanam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स समासाद्य मां तत्र प्रियकारी प्रियंवदः अब्रवीद् इति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम्
sa samāsādya māṃ tatra priyakārī priyaṃvadaḥ abravīd iti māṃ bhīṣma vacanaṃ prītivardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर् द्रोण महात्मनः अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा
ahaṃ priyatamaḥ putraḥ pitur droṇa mahātmanaḥ abhiṣekṣyati māṃ rājye sa pāñcālyo yadā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वद्भोज्यं भविता राज्यं सखे सत्येन ते शपे मम भोगाश् च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च
tvadbhojyaṃ bhavitā rājyaṃ sakhe satyena te śape mama bhogāś ca vittaṃ ca tvadadhīnaṃ sukhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः प्रवव्राज कृतास्त्रो ऽहं धनेप्सया अभिषिक्तं च श्रुत्वैनं कृतार्थो ऽस्मीति चिन्तयन्
evam uktaḥ pravavrāja kṛtāstro 'haṃ dhanepsayā abhiṣiktaṃ ca śrutvainaṃ kṛtārtho 'smīti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियं सखायं सुप्रीतो राज्यस्थं पुनर् आव्रजम् संस्मरन् संगमं चैव वचनं चैव तस्य तत्
priyaṃ sakhāyaṃ suprīto rājyasthaṃ punar āvrajam saṃsmaran saṃgamaṃ caiva vacanaṃ caiva tasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रुपदम् आगम्य सखिपूर्वम् अहं प्रभो अब्रुवं पुरुषव्याघ्र सखायं विद्धि माम् इति
tato drupadam āgamya sakhipūrvam ahaṃ prabho abruvaṃ puruṣavyāghra sakhāyaṃ viddhi mām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थितं तु द्रुपदः सखिवच् चाभिसंगतम् स मां निराकारम् इव प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत्
upasthitaṃ tu drupadaḥ sakhivac cābhisaṃgatam sa māṃ nirākāram iva prahasann idam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन् नातिसमञ्जसी यद् आत्थ मां त्वं प्रसभं सखा ते ऽहम् इति द्विज
akṛteyaṃ tava prajñā brahman nātisamañjasī yad āttha māṃ tvaṃ prasabhaṃ sakhā te 'ham iti dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि राज्ञाम् उदीर्णानाम् एवंभूतैर् नरैः क्व चित् सख्यं भवति मन्दात्मञ् श्रिया हीनैर् धनच्युतैः
na hi rājñām udīrṇānām evaṃbhūtair naraiḥ kva cit sakhyaṃ bhavati mandātmañ śriyā hīnair dhanacyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किम् इष्यते
nāśrotriyaḥ śrotriyasya nārathī rathinaḥ sakhā nārājā pārthivasyāpi sakhipūrvaṃ kim iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुपदेनैवम् उक्तो ऽहं मन्युनाभिपरिप्लुतः अभ्यागच्छं कुरून् भीष्म शिष्यैर् अर्थी गुणान्वितैः
drupadenaivam ukto 'haṃ manyunābhipariplutaḥ abhyāgacchaṃ kurūn bhīṣma śiṣyair arthī guṇānvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह पौत्रान् आदाय तान् सर्वान् वसूनि विविधानि च
pratijagrāha taṃ bhīṣmo guruṃ pāṇḍusutaiḥ saha pautrān ādāya tān sarvān vasūni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्या इति ददौ राजन् द्रोणाय विधिपूर्वकम् स च शिष्यान् महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान्
śiṣyā iti dadau rājan droṇāya vidhipūrvakam sa ca śiṣyān maheṣvāsaḥ pratijagrāha kauravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्य च तान् सर्वान् द्रोणो वचनम् अब्रवीत् रहस्य् एकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस् तदा
pratigṛhya ca tān sarvān droṇo vacanam abravīt rahasy ekaḥ pratītātmā kṛtopasadanāṃs tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं मे काङ्क्षितं किं चिद् धृदि संपरिवर्तते कृतास्त्रैस् तत् प्रदेयं मे तद् ऋतं वदतानघाः
kāryaṃ me kāṅkṣitaṃ kiṃ cid dhṛdi saṃparivartate kṛtāstrais tat pradeyaṃ me tad ṛtaṃ vadatānaghāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा कौरवेयास् ते तूष्णीम् आसन् विशां पते अर्जुनस् तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परंतपः
tac chrutvā kauraveyās te tūṣṇīm āsan viśāṃ pate arjunas tu tataḥ sarvaṃ pratijajñe paraṃtapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽर्जुनं मूर्ध्नि तदा समाघ्राय पुनः पुनः प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा
tato 'rjunaṃ mūrdhni tadā samāghrāya punaḥ punaḥ prītipūrvaṃ pariṣvajya praruroda mudā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रान् अस्त्राणि विविधानि च ग्राहयाम् आस दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान्
tato droṇaḥ pāṇḍuputrān astrāṇi vividhāni ca grāhayām āsa divyāni mānuṣāṇi ca vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रास् तथैवान्ये समेत्य भरतर्षभ अभिजग्मुस् ततो द्रोणम् अस्त्रार्थे द्विजसत्तमम् वृष्णयश् चान्धकाश् चैव नानादेश्याश् च पार्थिवाः
rājaputrās tathaivānye sametya bharatarṣabha abhijagmus tato droṇam astrārthe dvijasattamam vṛṣṇayaś cāndhakāś caiva nānādeśyāś ca pārthivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतपुत्रश् च राधेयो गुरुं द्रोणम् इयात् तदा स्पर्धमानस् तु पार्थेन सूतपुत्रो ऽत्यमर्षणः दुर्योधनम् उपाश्रित्य पाण्डवान् अत्यमन्यत
sūtaputraś ca rādheyo guruṃ droṇam iyāt tadā spardhamānas tu pārthena sūtaputro 'tyamarṣaṇaḥ duryodhanam upāśritya pāṇḍavān atyamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.