Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.145
जनमेजय उवाच एकचक्रां गतास् ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः अतः परं द्विजश्रेष्ठ किम् अकुर्वत पाण्डवाः
janamejaya uvāca ekacakrāṃ gatās te tu kuntīputrā mahārathāḥ ataḥ paraṃ dvijaśreṣṭha kim akurvata pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एकचक्रां गतास् ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः ऊषुर् नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने
vaiśaṃpāyana uvāca ekacakrāṃ gatās te tu kuntīputrā mahārathāḥ ūṣur nāticiraṃ kālaṃ brāhmaṇasya niveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च पार्थिवान् अपि चोद्देशान् सरितश् च सरांसि च
ramaṇīyāni paśyanto vanāni vividhāni ca pārthivān api coddeśān saritaś ca sarāṃsi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेरुर् भैक्षं तदा ते तु सर्व एव विशां पते बभूवुर् नागराणां च स्वैर् गुणैः प्रियदर्शनाः
cerur bhaikṣaṃ tadā te tu sarva eva viśāṃ pate babhūvur nāgarāṇāṃ ca svair guṇaiḥ priyadarśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदयन्ति स्म च ते भैक्षं कुन्त्याः सदा निशि तया विभक्तान् भागांस् ते भुञ्जते स्म पृथक् पृथक्
nivedayanti sma ca te bhaikṣaṃ kuntyāḥ sadā niśi tayā vibhaktān bhāgāṃs te bhuñjate sma pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धं ते भुञ्जते वीराः सह मात्रा परंतपाः अर्धं भैक्षस्य सर्वस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः
ardhaṃ te bhuñjate vīrāḥ saha mātrā paraṃtapāḥ ardhaṃ bhaikṣasya sarvasya bhīmo bhuṅkte mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तु तेषां वसतां तत्र राजन् महात्मनाम् अतिचक्राम सुमहान् कालो ऽथ भरतर्षभ
tathā tu teṣāṃ vasatāṃ tatra rājan mahātmanām aticakrāma sumahān kālo 'tha bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदा चिद् भैक्षाय गतास् ते भरतर्षभाः संगत्या भीमसेनस् तु तत्रास्ते पृथया सह
tataḥ kadā cid bhaikṣāya gatās te bharatarṣabhāḥ saṃgatyā bhīmasenas tu tatrāste pṛthayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने भृशम् उत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत
athārtijaṃ mahāśabdaṃ brāhmaṇasya niveśane bhṛśam utpatitaṃ ghoraṃ kuntī śuśrāva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोरूयमाणांस् तान् सर्वान् परिदेवयतश् च सा कारुण्यात् साधुभावाच् च देवी राजन् न चक्षमे
rorūyamāṇāṃs tān sarvān paridevayataś ca sā kāruṇyāt sādhubhāvāc ca devī rājan na cakṣame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा ततः उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितम् इदं वचः
mathyamāneva duḥkhena hṛdayena pṛthā tataḥ uvāca bhīmaṃ kalyāṇī kṛpānvitam idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः
vasāmaḥ susukhaṃ putra brāhmaṇasya niveśane ajñātā dhārtarāṣṭrāṇāṃ satkṛtā vītamanyavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्व् अहम् प्रियं कुर्याम् इति गृहे यत् कुर्युर् उषिताः सुखम्
sā cintaye sadā putra brāhmaṇasyāsya kiṃ nv aham priyaṃ kuryām iti gṛhe yat kuryur uṣitāḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावान् पुरुषस् तात कृतं यस्मिन् न नश्यति यावच् च कुर्याद् अन्यो ऽस्य कुर्याद् अभ्यधिकं ततः
etāvān puruṣas tāta kṛtaṃ yasmin na naśyati yāvac ca kuryād anyo 'sya kuryād abhyadhikaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखम् आपतितं ध्रुवम् तत्रास्य यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत्
tad idaṃ brāhmaṇasyāsya duḥkham āpatitaṃ dhruvam tatrāsya yadi sāhāyyaṃ kuryāma sukṛtaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीम उवाच ज्ञायताम् अस्य यद् दुःखं यतश् चैव समुत्थितम् विदिते व्यवसिष्यामि यद्य् अपि स्यात् सुदुष्करम्
bhīma uvāca jñāyatām asya yad duḥkhaṃ yataś caiva samutthitam vidite vyavasiṣyāmi yady api syāt suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच तथा हि कथयन्तौ तौ भूयः शुश्रुवतुः स्वनम् आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशां पते
vaiśaṃpāyana uvāca tathā hi kathayantau tau bhūyaḥ śuśruvatuḥ svanam ārtijaṃ tasya viprasya sabhāryasya viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःपुरं ततस् तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः विवेश कुन्ती त्वरिता बद्धवत्सेव सौरभी
antaḥpuraṃ tatas tasya brāhmaṇasya mahātmanaḥ viveśa kuntī tvaritā baddhavatseva saurabhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम्
tatas taṃ brāhmaṇaṃ tatra bhāryayā ca sutena ca duhitrā caiva sahitaṃ dadarśa vikṛtānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच धिग् इदं जीवितं लोके ऽनलसारम् अनर्थकम् दुःखमूलं पराधीनं भृशम् अप्रियभागि च
brāhmaṇa uvāca dhig idaṃ jīvitaṃ loke 'nalasāram anarthakam duḥkhamūlaṃ parādhīnaṃ bhṛśam apriyabhāgi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानाम् आगमो ध्रुवः
jīvite paramaṃ duḥkhaṃ jīvite paramo jvaraḥ jīvite vartamānasya dvandvānām āgamo dhruvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकात्मापि हि धर्मार्थौ कामं च न निषेवते एतैश् च विप्रयोगो ऽपि दुःखं परमकं मतम्
ekātmāpi hi dharmārthau kāmaṃ ca na niṣevate etaiś ca viprayogo 'pi duḥkhaṃ paramakaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहुः के चित् परं मोक्षं स च नास्ति कथं चन अर्थप्राप्तौ च नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते
āhuḥ ke cit paraṃ mokṣaṃ sa ca nāsti kathaṃ cana arthaprāptau ca narakaḥ kṛtsna evopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थेप्सुता परं दुःखम् अर्थप्राप्तौ ततो ऽधिकम् जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम्
arthepsutā paraṃ duḥkham arthaprāptau tato 'dhikam jātasnehasya cārtheṣu viprayoge mahattaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयम् आपदः पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयाम् अनामयम्
na hi yogaṃ prapaśyāmi yena mucyeyam āpadaḥ putradāreṇa vā sārdhaṃ prādraveyām anāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतितं वै मया पूर्वं यथा त्वं वेत्थ ब्राह्मणि यतः क्षेमं ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम्
yatitaṃ vai mayā pūrvaṃ yathā tvaṃ vettha brāhmaṇi yataḥ kṣemaṃ tato gantuṃ tvayā tu mama na śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह जाता विवृद्धास्मि पिता चेह ममेति च उक्तवत्य् असि दुर्मेधे याच्यमाना मयासकृत्
iha jātā vivṛddhāsmi pitā ceha mameti ca uktavaty asi durmedhe yācyamānā mayāsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गतो हि पिता वृद्धस् तथा माता चिरं तव बान्धवा भूतपूर्वाश् च तत्र वासे तु का रतिः
svargato hi pitā vṛddhas tathā mātā ciraṃ tava bāndhavā bhūtapūrvāś ca tatra vāse tu kā ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम
so 'yaṃ te bandhukāmāyā aśṛṇvantyā vaco mama bandhupraṇāśaḥ saṃprāpto bhṛśaṃ duḥkhakaro mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा मद्विनाशो ऽयं न हि शक्ष्यामि कं चन परित्यक्तुम् अहं बन्धुं स्वयं जीवन् नृशंसवत्
athavā madvināśo 'yaṃ na hi śakṣyāmi kaṃ cana parityaktum ahaṃ bandhuṃ svayaṃ jīvan nṛśaṃsavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम सखायं विहितां देवैर् नित्यं परमिकां गतिम्
sahadharmacarīṃ dāntāṃ nityaṃ mātṛsamāṃ mama sakhāyaṃ vihitāṃ devair nityaṃ paramikāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रा पित्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम् वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत् परिणीय च
mātrā pitrā ca vihitāṃ sadā gārhasthyabhāginīm varayitvā yathānyāyaṃ mantravat pariṇīya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलीनां शीलसंपन्नाम् अपत्यजननीं मम त्वाम् अहं जीवितस्यार्थे साध्वीम् अनपकारिणीम् परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यम् अनुव्रताम्
kulīnāṃ śīlasaṃpannām apatyajananīṃ mama tvām ahaṃ jīvitasyārthe sādhvīm anapakāriṇīm parityaktuṃ na śakṣyāmi bhāryāṃ nityam anuvratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्य् अहं स्वयम् बालाम् अप्राप्तवयसम् अजातव्यञ्जनाकृतिम्
kuta eva parityaktuṃ sutāṃ śakṣyāmy ahaṃ svayam bālām aprāptavayasam ajātavyañjanākṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तुर् अर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना यस्यां दौहित्रजांल् लोकान् आशंसे पितृभिः सह स्वयम् उत्पाद्य तां बालां कथम् उत्स्रष्टुम् उत्सहे
bhartur arthāya nikṣiptāṃ nyāsaṃ dhātrā mahātmanā yasyāṃ dauhitrajāṃl lokān āśaṃse pitṛbhiḥ saha svayam utpādya tāṃ bālāṃ katham utsraṣṭum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्यन्ते के चिद् अधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर् नराः कन्यायां नैव तु पुनर् मम तुल्याव् उभौ मतौ
manyante ke cid adhikaṃ snehaṃ putre pitur narāḥ kanyāyāṃ naiva tu punar mama tulyāv ubhau matau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिंल् लोकाः प्रसूतिश् च स्थिता नित्यम् अथो सुखम् अपापां ताम् अहं बालां कथम् उत्स्रष्टुम् उत्सहे
yasmiṃl lokāḥ prasūtiś ca sthitā nityam atho sukham apāpāṃ tām ahaṃ bālāṃ katham utsraṣṭum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानम् अपि चोत्सृज्य तप्स्ये प्रेतवशं गतः त्यक्ता ह्य् एते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम्
ātmānam api cotsṛjya tapsye pretavaśaṃ gataḥ tyaktā hy ete mayā vyaktaṃ neha śakṣyanti jīvitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना
eṣāṃ cānyatamatyāgo nṛśaṃso garhito budhaiḥ ātmatyāge kṛte ceme mariṣyanti mayā vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कृच्छ्राम् अहम् आपन्नो न शक्तस् तर्तुम् आपदम् अहो धिक् कां गतिं त्व् अद्य गमिष्यामि सबान्धवः सर्वैः सह मृतं श्रेयो न तु मे जीवितं क्षमम्
sa kṛcchrām aham āpanno na śaktas tartum āpadam aho dhik kāṃ gatiṃ tv adya gamiṣyāmi sabāndhavaḥ sarvaiḥ saha mṛtaṃ śreyo na tu me jīvitaṃ kṣamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.