Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.146
ब्राह्मण्य् उवाच न संतापस् त्वया कार्यः प्राकृतेनेव कर्हि चित् न हि संतापकालो ऽयं वैद्यस्य तव विद्यते
brāhmaṇy uvāca na saṃtāpas tvayā kāryaḥ prākṛteneva karhi cit na hi saṃtāpakālo 'yaṃ vaidyasya tava vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं निधनं सर्वैर् गन्तव्यम् इह मानवैः अवश्यभाविन्य् अर्थे वै संतापो नेह विद्यते
avaśyaṃ nidhanaṃ sarvair gantavyam iha mānavaiḥ avaśyabhāviny arthe vai saṃtāpo neha vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्या पुत्रो ऽथ दुहिता सर्वम् आत्मार्थम् इष्यते व्यथां जहि सुबुद्ध्या त्वं स्वयं यास्यामि तत्र वै
bhāryā putro 'tha duhitā sarvam ātmārtham iṣyate vyathāṃ jahi subuddhyā tvaṃ svayaṃ yāsyāmi tatra vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् धि परमं नार्याः कार्यं लोके सनातनम् प्राणान् अपि परित्यज्य यद् भर्तृहितम् आचरेत्
etad dhi paramaṃ nāryāḥ kāryaṃ loke sanātanam prāṇān api parityajya yad bhartṛhitam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च तत्र कृतं कर्म तवापीह सुखावहम् भवत्य् अमुत्र चाक्षय्यं लोके ऽस्मिंश् च यशस्करम्
tac ca tatra kṛtaṃ karma tavāpīha sukhāvaham bhavaty amutra cākṣayyaṃ loke 'smiṃś ca yaśaskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष चैव गुरुर् धर्मो यं प्रवक्षाम्य् अहं तव अर्थश् च तव धर्मश् च भूयान् अत्र प्रदृश्यते
eṣa caiva gurur dharmo yaṃ pravakṣāmy ahaṃ tava arthaś ca tava dharmaś ca bhūyān atra pradṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदर्थम् इष्यते भार्या प्राप्तः सो ऽर्थस् त्वया मयि कन्या चैव कुमारश् च कृताहम् अनृणा त्वया
yadartham iṣyate bhāryā prāptaḥ so 'rthas tvayā mayi kanyā caiva kumāraś ca kṛtāham anṛṇā tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थः पोषणे चासि सुतयो रक्षणे तथा न त्व् अहं सुतयोः शक्ता तथा रक्षणपोषणे
samarthaḥ poṣaṇe cāsi sutayo rakṣaṇe tathā na tv ahaṃ sutayoḥ śaktā tathā rakṣaṇapoṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम हि त्वद्विहीनायाः सर्वकामा न आपदः कथं स्यातां सुतौ बालौ भवेयं च कथं त्व् अहम्
mama hi tvadvihīnāyāḥ sarvakāmā na āpadaḥ kathaṃ syātāṃ sutau bālau bhaveyaṃ ca kathaṃ tv aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं हि विधवानाथा बालपुत्रा विना त्वया मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथि
kathaṃ hi vidhavānāthā bālaputrā vinā tvayā mithunaṃ jīvayiṣyāmi sthitā sādhugate pathi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंकृतावलिप्तैश् च प्रार्थ्यमानाम् इमां सुताम् अयुक्तैस् तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम्
ahaṃkṛtāvaliptaiś ca prārthyamānām imāṃ sutām ayuktais tava saṃbandhe kathaṃ śakṣyāmi rakṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सृष्टम् आमिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाः प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे वीरहीनां तथा स्त्रियम्
utsṛṣṭam āmiṣaṃ bhūmau prārthayanti yathā khagāḥ prārthayanti janāḥ sarve vīrahīnāṃ tathā striyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिः स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तम
sāhaṃ vicālyamānā vai prārthyamānā durātmabhiḥ sthātuṃ pathi na śakṣyāmi sajjaneṣṭe dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं तव कुलस्यैकाम् इमां बालाम् असंस्कृताम् पितृपैतामहे मार्गे नियोक्तुम् अहम् उत्सहे
kathaṃ tava kulasyaikām imāṃ bālām asaṃskṛtām pitṛpaitāmahe mārge niyoktum aham utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं शक्ष्यामि बाले ऽस्मिन् गुणान् आधातुम् ईप्षितान् अनाथे सर्वतो लुप्ते यथा त्वं धर्मदर्शिवान्
kathaṃ śakṣyāmi bāle 'smin guṇān ādhātum īpṣitān anāthe sarvato lupte yathā tvaṃ dharmadarśivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमाम् अपि च ते बालाम् अनाथां परिभूय माम् अनर्हाः प्रार्थयिष्यन्ति शूद्रा वेदश्रुतिं यथा
imām api ca te bālām anāthāṃ paribhūya mām anarhāḥ prārthayiṣyanti śūdrā vedaśrutiṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां चेद् अहं न दित्सेयं त्वद्गुणैर् उपबृंहिताम् प्रमथ्यैनां हरेयुस् ते हविर् ध्वाङ्क्षा इवाध्वरात्
tāṃ ced ahaṃ na ditseyaṃ tvadguṇair upabṛṃhitām pramathyaināṃ hareyus te havir dhvāṅkṣā ivādhvarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रेक्षमाणा पुत्रं ते नानुरूपम् इवात्मनः अनर्हवशम् आपन्नाम् इमां चापि सुतां तव
saṃprekṣamāṇā putraṃ te nānurūpam ivātmanaḥ anarhavaśam āpannām imāṃ cāpi sutāṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवज्ञाता च लोकस्य तथात्मानम् अजानती अवलिप्तैर् नरैर् ब्रह्मन् मरिष्यामि न संशयः
avajñātā ca lokasya tathātmānam ajānatī avaliptair narair brahman mariṣyāmi na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ विहीनौ मया बालौ त्वया चैव ममात्मजौ विनश्येतां न संदेहो मत्स्याव् इव जलक्षये
tau vihīnau mayā bālau tvayā caiva mamātmajau vinaśyetāṃ na saṃdeho matsyāv iva jalakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रितयं सर्वथाप्य् एवं विनशिष्यत्य् असंशयम् त्वया विहीनं तस्मात् त्वं मां परित्यक्तुम् अर्हसि
tritayaṃ sarvathāpy evaṃ vinaśiṣyaty asaṃśayam tvayā vihīnaṃ tasmāt tvaṃ māṃ parityaktum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्युष्टिर् एषा परा स्त्रीणां पूर्वं भर्तुः परा गतिः न तु ब्राह्मण पुत्राणां विषये परिवर्तितुम्
vyuṣṭir eṣā parā strīṇāṃ pūrvaṃ bhartuḥ parā gatiḥ na tu brāhmaṇa putrāṇāṃ viṣaye parivartitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परित्यक्तः सुतश् चायं दुहितेयं तथा मया बान्धवाश् च परित्यक्तास् त्वदर्थं जीवितं च मे
parityaktaḥ sutaś cāyaṃ duhiteyaṃ tathā mayā bāndhavāś ca parityaktās tvadarthaṃ jīvitaṃ ca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञैस् तपोभिर् नियमैर् दानैश् च विविधैस् तथा विशिष्यते स्त्रिया भर्तुर् नित्यं प्रियहिते स्थितिः
yajñais tapobhir niyamair dānaiś ca vividhais tathā viśiṣyate striyā bhartur nityaṃ priyahite sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदं यच् चिकीर्षामि धर्म्यं परमसंमतम् इष्टं चैव हितं चैव तव चैव कुलस्य च
tad idaṃ yac cikīrṣāmi dharmyaṃ paramasaṃmatam iṣṭaṃ caiva hitaṃ caiva tava caiva kulasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टानि चाप्य् अपत्यानि द्रव्याणि सुहृदः प्रियाः आपद्धर्मविमोक्षाय भार्या चापि सतां मतम्
iṣṭāni cāpy apatyāni dravyāṇi suhṛdaḥ priyāḥ āpaddharmavimokṣāya bhāryā cāpi satāṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकतो वा कुलं कृत्स्नम् आत्मा वा कुलवर्धन न समं सर्वम् एवेति बुधानाम् एष निश्चयः
ekato vā kulaṃ kṛtsnam ātmā vā kulavardhana na samaṃ sarvam eveti budhānām eṣa niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कुरुष्व मया कार्यं तारयात्मानम् आत्मना अनुजानीहि माम् आर्य सुतौ मे परिरक्ष च
sa kuruṣva mayā kāryaṃ tārayātmānam ātmanā anujānīhi mām ārya sutau me parirakṣa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवध्याः स्त्रिय इत्य् आहुर् धर्मज्ञा धर्मनिश्चये धर्मज्ञान् राक्षसान् आहुर् न हन्यात् स च माम् अपि
avadhyāḥ striya ity āhur dharmajñā dharmaniścaye dharmajñān rākṣasān āhur na hanyāt sa ca mām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःसंशयो वधः पुंसां स्त्रीणां संशयितो वधः अतो माम् एव धर्मज्ञ प्रस्थापयितुम् अर्हसि
niḥsaṃśayo vadhaḥ puṃsāṃ strīṇāṃ saṃśayito vadhaḥ ato mām eva dharmajña prasthāpayitum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्तं प्रियाण्य् अवाप्तानि धर्मश् च चरितो मया त्वत्प्रसूतिः प्रिया प्राप्ता न मां तप्स्यत्य् अजीवितम्
bhuktaṃ priyāṇy avāptāni dharmaś ca carito mayā tvatprasūtiḥ priyā prāptā na māṃ tapsyaty ajīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातपुत्रा च वृद्धा च प्रियकामा च ते सदा समीक्ष्यैतद् अहं सर्वं व्यवसायं करोम्य् अतः
jātaputrā ca vṛddhā ca priyakāmā ca te sadā samīkṣyaitad ahaṃ sarvaṃ vyavasāyaṃ karomy ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सृज्यापि च माम् आर्य वेत्स्यस्य् अन्याम् अपि स्त्रियम् ततः प्रतिष्ठितो धर्मो भविष्यति पुनस् तव
utsṛjyāpi ca mām ārya vetsyasy anyām api striyam tataḥ pratiṣṭhito dharmo bhaviṣyati punas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाप्य् अधर्मः कल्याण बहुपत्नीकता नृणाम् स्त्रीणाम् अधर्मः सुमहान् भर्तुः पूर्वस्य लङ्घने
na cāpy adharmaḥ kalyāṇa bahupatnīkatā nṛṇām strīṇām adharmaḥ sumahān bhartuḥ pūrvasya laṅghane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् सर्वं समीक्ष्य त्वम् आत्मत्यागं च गर्हितम् आत्मानं तारय मया कुलं चेमौ च दारकौ
etat sarvaṃ samīkṣya tvam ātmatyāgaṃ ca garhitam ātmānaṃ tāraya mayā kulaṃ cemau ca dārakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् तया भर्ता तां समालिङ्ग्य भारत मुमोच बाष्पं शनकैः सभार्यो भृशदुःखितः
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tayā bhartā tāṃ samāliṅgya bhārata mumoca bāṣpaṃ śanakaiḥ sabhāryo bhṛśaduḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.