Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.165
अर्जुन उवाच किंनिमित्तम् अभूद् वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः वसतोर् आश्रमे पुण्ये शंस नः सर्वम् एव तत्
arjuna uvāca kiṃnimittam abhūd vairaṃ viśvāmitravasiṣṭhayoḥ vasator āśrame puṇye śaṃsa naḥ sarvam eva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्व उवाच इदं वासिष्ठम् आख्यानं पुराणं परिचक्षते पार्थ सर्वेषु लोकेषु यथावत् तन् निबोध मे
gandharva uvāca idaṃ vāsiṣṭham ākhyānaṃ purāṇaṃ paricakṣate pārtha sarveṣu lokeṣu yathāvat tan nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यकुब्जे महान् आसीत् पार्थिवो भरतर्षभ गाधीति विश्रुतो लोके सत्यधर्मपरायणः
kanyakubje mahān āsīt pārthivo bharatarṣabha gādhīti viśruto loke satyadharmaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य धर्मात्मनः पुत्रः समृद्धबलवाहनः विश्वामित्र इति ख्यातो बभूव रिपुमर्दनः
tasya dharmātmanaḥ putraḥ samṛddhabalavāhanaḥ viśvāmitra iti khyāto babhūva ripumardanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चचार सहामात्यो मृगयां गहने वने मृगान् विध्यन् वराहांश् च रम्येषु मरुधन्वसु
sa cacāra sahāmātyo mṛgayāṃ gahane vane mṛgān vidhyan varāhāṃś ca ramyeṣu marudhanvasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यायामकर्शितः सो ऽथ मृगलिप्सुः पिपासितः आजगाम नरश्रेष्ठ वसिष्ठस्याश्रमं प्रति
vyāyāmakarśitaḥ so 'tha mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ ājagāma naraśreṣṭha vasiṣṭhasyāśramaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य वसिष्ठः श्रेष्ठभाग् ऋषिः विश्वामित्रं नरश्रेष्ठं प्रतिजग्राह पूजया
tam āgatam abhiprekṣya vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāg ṛṣiḥ viśvāmitraṃ naraśreṣṭhaṃ pratijagrāha pūjayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्यार्घ्याचमनीयेन स्वागतेन च भारत तथैव प्रतिजग्राह वन्येन हविषा तथा
pādyārghyācamanīyena svāgatena ca bhārata tathaiva pratijagrāha vanyena haviṣā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याथ कामधुग् धेनुर् वसिष्ठस्य महात्मनः उक्ता कामान् प्रयच्छेति सा कामान् दुदुहे ततः
tasyātha kāmadhug dhenur vasiṣṭhasya mahātmanaḥ uktā kāmān prayaccheti sā kāmān duduhe tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्यारण्या ओषधीश् च दुदुहे पय एव च षड्रसं चामृतरसं रसायनम् अनुत्तमम्
grāmyāraṇyā oṣadhīś ca duduhe paya eva ca ṣaḍrasaṃ cāmṛtarasaṃ rasāyanam anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजनीयानि पेयानि भक्ष्याणि विविधानि च लेह्यान्य् अमृतकल्पानि चोष्याणि च तथार्जुन
bhojanīyāni peyāni bhakṣyāṇi vividhāni ca lehyāny amṛtakalpāni coṣyāṇi ca tathārjuna
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः कामैः सर्वसंपूर्णैः पूजितः स महीपतिः सामात्यः सबलश् चैव तुतोष स भृशं नृपः
taiḥ kāmaiḥ sarvasaṃpūrṇaiḥ pūjitaḥ sa mahīpatiḥ sāmātyaḥ sabalaś caiva tutoṣa sa bhṛśaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडायतां सुपार्श्वोरुं त्रिपृथुं पञ्च संवृताम् मण्डूकनेत्रां स्वाकारां पीनोधसम् अनिन्दिताम्
ṣaḍāyatāṃ supārśvoruṃ tripṛthuṃ pañca saṃvṛtām maṇḍūkanetrāṃ svākārāṃ pīnodhasam aninditām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवालधिं शङ्कुकर्णां चारुशृङ्गां मनोरमाम् पुष्टायतशिरोग्रीवां विस्मितः सो ऽभिवीक्ष्य ताम्
suvāladhiṃ śaṅkukarṇāṃ cāruśṛṅgāṃ manoramām puṣṭāyataśirogrīvāṃ vismitaḥ so 'bhivīkṣya tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनन्दति तां नन्दीं वसिष्ठस्य पयस्विनीम् अब्रवीच् च भृशं तुष्टो विश्वामित्रो मुनिं तदा
abhinandati tāṃ nandīṃ vasiṣṭhasya payasvinīm abravīc ca bhṛśaṃ tuṣṭo viśvāmitro muniṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्बुदेन गवां ब्रह्मन् मम राज्येन वा पुनः नन्दिनीं संप्रयच्छस्व भुङ्क्ष्व राज्यं महामुने
arbudena gavāṃ brahman mama rājyena vā punaḥ nandinīṃ saṃprayacchasva bhuṅkṣva rājyaṃ mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच देवतातिथिपित्रर्थम् आज्यार्थं च पयस्विनी अदेया नन्दिनीयं मे राज्येनापि तवानघ
vasiṣṭha uvāca devatātithipitrartham ājyārthaṃ ca payasvinī adeyā nandinīyaṃ me rājyenāpi tavānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्र उवाच क्षत्रियो ऽहं भवान् विप्रस् तपःस्वाध्यायसाधनः ब्राह्मणेषु कुतो वीर्यं प्रशान्तेषु धृतात्मसु
viśvāmitra uvāca kṣatriyo 'haṃ bhavān vipras tapaḥsvādhyāyasādhanaḥ brāhmaṇeṣu kuto vīryaṃ praśānteṣu dhṛtātmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्बुदेन गवां यस् त्वं न ददासि ममेप्सिताम् स्वधर्मं न प्रहास्यामि नयिष्ये ते बलेन गाम्
arbudena gavāṃ yas tvaṃ na dadāsi mamepsitām svadharmaṃ na prahāsyāmi nayiṣye te balena gām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच बलस्थश् चासि राजा च बाहुवीर्यश् च क्षत्रियः यथेच्छसि तथा क्षिप्रं कुरु त्वं मा विचारय
vasiṣṭha uvāca balasthaś cāsi rājā ca bāhuvīryaś ca kṣatriyaḥ yathecchasi tathā kṣipraṃ kuru tvaṃ mā vicāraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्व उवाच एवम् उक्तस् तदा पार्थ विश्वामित्रो बलाद् इव हंसचन्द्रप्रतीकाशां नन्दिनीं तां जहार गाम्
gandharva uvāca evam uktas tadā pārtha viśvāmitro balād iva haṃsacandrapratīkāśāṃ nandinīṃ tāṃ jahāra gām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कशादण्डप्रतिहता काल्यमाना ततस् ततः हम्भायमाना कल्याणी वसिष्ठस्याथ नन्दिनी
kaśādaṇḍapratihatā kālyamānā tatas tataḥ hambhāyamānā kalyāṇī vasiṣṭhasyātha nandinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगम्याभिमुखी पार्थ तस्थौ भगवदुन्मुखी भृशं च ताड्यमानापि न जगामाश्रमात् ततः
āgamyābhimukhī pārtha tasthau bhagavadunmukhī bhṛśaṃ ca tāḍyamānāpi na jagāmāśramāt tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच शृणोमि ते रवं भद्रे विनदन्त्याः पुनः पुनः बलाद् ध्रियसि मे नन्दि क्षमावान् ब्राह्मणो ह्य् अहम्
vasiṣṭha uvāca śṛṇomi te ravaṃ bhadre vinadantyāḥ punaḥ punaḥ balād dhriyasi me nandi kṣamāvān brāhmaṇo hy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्व उवाच सा तु तेषां बलान् नन्दी बलानां भरतर्षभ विश्वामित्रभयोद्विग्ना वसिष्ठं समुपागमत्
gandharva uvāca sā tu teṣāṃ balān nandī balānāṃ bharatarṣabha viśvāmitrabhayodvignā vasiṣṭhaṃ samupāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौर् उवाच पाषाणदण्डाभिहतां क्रन्दन्तीं माम् अनाथवत् विश्वामित्रबलैर् घोरैर् भगवन् किम् उपेक्षसे
gaur uvāca pāṣāṇadaṇḍābhihatāṃ krandantīṃ mām anāthavat viśvāmitrabalair ghorair bhagavan kim upekṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्व उवाच एवं तस्यां तदा पर्थ धर्षितायां महामुनिः न चुक्षुभे न धैर्याच् च विचचाल धृतव्रतः
gandharva uvāca evaṃ tasyāṃ tadā partha dharṣitāyāṃ mahāmuniḥ na cukṣubhe na dhairyāc ca vicacāla dhṛtavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच क्षत्रियाणां बलं तेजो ब्राह्मणानां क्षमा बलम् क्षमा मां भजते तस्माद् गम्यतां यदि रोचते
vasiṣṭha uvāca kṣatriyāṇāṃ balaṃ tejo brāhmaṇānāṃ kṣamā balam kṣamā māṃ bhajate tasmād gamyatāṃ yadi rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौर् उवाच किं नु त्यक्तास्मि भगवन् यद् एवं मां प्रभाषसे अत्यक्ताहं त्वया ब्रह्मन् न शक्या नयितुं बलात्
gaur uvāca kiṃ nu tyaktāsmi bhagavan yad evaṃ māṃ prabhāṣase atyaktāhaṃ tvayā brahman na śakyā nayituṃ balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच न त्वां त्यजामि कल्याणि स्थीयतां यदि शक्यते दृढेन दाम्ना बद्ध्वैष वत्सस् ते ह्रियते बलात्
vasiṣṭha uvāca na tvāṃ tyajāmi kalyāṇi sthīyatāṃ yadi śakyate dṛḍhena dāmnā baddhvaiṣa vatsas te hriyate balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्व उवाच स्थीयताम् इति तच् छ्रुत्वा वसिष्ठस्य पयस्विनी ऊर्ध्वाञ्चितशिरोग्रीवा प्रबभौ घोरदर्शना
gandharva uvāca sthīyatām iti tac chrutvā vasiṣṭhasya payasvinī ūrdhvāñcitaśirogrīvā prababhau ghoradarśanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधरक्तेक्षणा सा गौर् हम्भारवघनस्वना विश्वामित्रस्य तत् सैन्यं व्यद्रावयत सर्वशः
krodharaktekṣaṇā sā gaur hambhāravaghanasvanā viśvāmitrasya tat sainyaṃ vyadrāvayata sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कशाग्रदण्डाभिहता काल्यमाना ततस् ततः क्रोधदीप्तेक्षणा क्रोधं भूय एव समादधे
kaśāgradaṇḍābhihatā kālyamānā tatas tataḥ krodhadīptekṣaṇā krodhaṃ bhūya eva samādadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्य इव मध्याह्ने क्रोधदीप्तवपुर् बभौ अङ्गारवर्षं मुञ्चन्ती मुहुर् वालधितो महत्
āditya iva madhyāhne krodhadīptavapur babhau aṅgāravarṣaṃ muñcantī muhur vāladhito mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असृजत् पह्लवान् पुच्छाच् छकृतः शबराञ् शकान् मूत्रतश् चासृजच् चापि यवनान् क्रोधमूर्च्छिता
asṛjat pahlavān pucchāc chakṛtaḥ śabarāñ śakān mūtrataś cāsṛjac cāpi yavanān krodhamūrcchitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्ड्रान् किरातान् द्रमिडान् सिंहलान् बर्बरांस् तथा तथैव दरदान् म्लेच्छान् फेनतः सा ससर्ज ह
puṇḍrān kirātān dramiḍān siṃhalān barbarāṃs tathā tathaiva daradān mlecchān phenataḥ sā sasarja ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् विसृष्टैर् महत् सैन्यं नानाम्लेच्छगणैस् तदा नानावरणसंछन्नैर् नानायुधधरैस् तथा अवाकीर्यत संरब्धैर् विश्वामित्रस्य पश्यतः
tair visṛṣṭair mahat sainyaṃ nānāmlecchagaṇais tadā nānāvaraṇasaṃchannair nānāyudhadharais tathā avākīryata saṃrabdhair viśvāmitrasya paśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकश् च तदा योधः पञ्चभिः सप्तभिर् वृतः अस्त्रवर्षेण महता काल्यमानं बलं ततः प्रभग्नं सर्वतस् त्रस्तं विश्वामित्रस्य पश्यतः
ekaikaś ca tadā yodhaḥ pañcabhiḥ saptabhir vṛtaḥ astravarṣeṇa mahatā kālyamānaṃ balaṃ tataḥ prabhagnaṃ sarvatas trastaṃ viśvāmitrasya paśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च प्राणैर् वियुज्यन्त के चित् ते सैनिकास् तदा विश्वामित्रस्य संक्रुद्धैर् वासिष्ठैर् भरतर्षभ
na ca prāṇair viyujyanta ke cit te sainikās tadā viśvāmitrasya saṃkruddhair vāsiṣṭhair bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रस्य सैन्यं तु काल्यमानं त्रियोजनम् क्रोशमानं भयोद्विग्नं त्रातारं नाध्यगच्छत
viśvāmitrasya sainyaṃ tu kālyamānaṃ triyojanam krośamānaṃ bhayodvignaṃ trātāraṃ nādhyagacchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तन् महद् आश्चर्यं ब्रह्मतेजोभवं तदा विश्वामित्रः क्षत्रभावान् निर्विण्णो वाक्यम् अब्रवीत्
dṛṣṭvā tan mahad āścaryaṃ brahmatejobhavaṃ tadā viśvāmitraḥ kṣatrabhāvān nirviṇṇo vākyam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिग् बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजोबलं बलम् बलाबलं विनिश्चित्य तप एव परं बलम्
dhig balaṃ kṣatriyabalaṃ brahmatejobalaṃ balam balābalaṃ viniścitya tapa eva paraṃ balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राज्यं स्फीतम् उत्सृज्य तां च दीप्तां नृपश्रियम् भोगांश् च पृष्ठतः कृत्वा तपस्य् एव मनो दधे
sa rājyaṃ sphītam utsṛjya tāṃ ca dīptāṃ nṛpaśriyam bhogāṃś ca pṛṣṭhataḥ kṛtvā tapasy eva mano dadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा तपसा सिद्धिं लोकान् विष्टभ्य तेजसा तताप सर्वान् दीप्तौजा ब्राह्मणत्वम् अवाप च अपिबच् च सुतं सोमम् इन्द्रेण सह कौशिकः
sa gatvā tapasā siddhiṃ lokān viṣṭabhya tejasā tatāpa sarvān dīptaujā brāhmaṇatvam avāpa ca apibac ca sutaṃ somam indreṇa saha kauśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.