Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.199
द्रुपद उवाच एवम् एतन् महाप्राज्ञ यथात्थ विदुराद्य माम् ममापि परमो हर्षः संबन्धे ऽस्मिन् कृते विभो
drupada uvāca evam etan mahāprājña yathāttha vidurādya mām mamāpi paramo harṣaḥ saṃbandhe 'smin kṛte vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गमनं चापि युक्तं स्याद् गृहम् एषां महात्मनाम् न तु तावन् मया युक्तम् एतद् वक्तुं स्वयं गिरा
gamanaṃ cāpi yuktaṃ syād gṛham eṣāṃ mahātmanām na tu tāvan mayā yuktam etad vaktuṃ svayaṃ girā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु मन्यते वीरः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ च पुरुषर्षभौ
yadā tu manyate vīraḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ bhīmasenārjunau caiva yamau ca puruṣarṣabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामकृष्णौ च धर्मज्ञौ तदा गच्छन्तु पाण्डवाः एतौ हि पुरुषव्याघ्राव् एषां प्रियहिते रतौ
rāmakṛṣṇau ca dharmajñau tadā gacchantu pāṇḍavāḥ etau hi puruṣavyāghrāv eṣāṃ priyahite ratau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच परवन्तो वयं राजंस् त्वयि सर्वे सहानुगाः यथा वक्ष्यसि नः प्रीत्या करिष्यामस् तथा वयम्
yudhiṣṭhira uvāca paravanto vayaṃ rājaṃs tvayi sarve sahānugāḥ yathā vakṣyasi naḥ prītyā kariṣyāmas tathā vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततो ऽब्रवीद् वासुदेवो गमनं मम रोचते यथा वा मन्यते राजा द्रुपदः सर्वधर्मवित्
vaiśaṃpāyana uvāca tato 'bravīd vāsudevo gamanaṃ mama rocate yathā vā manyate rājā drupadaḥ sarvadharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुपद उवाच यथैव मन्यते वीरो दाशार्हः पुरुषोत्तमः प्राप्तकालं महाबाहुः सा बुद्धिर् निश्चिता मम
drupada uvāca yathaiva manyate vīro dāśārhaḥ puruṣottamaḥ prāptakālaṃ mahābāhuḥ sā buddhir niścitā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव हि महाभागाः कौन्तेया मम सांप्रतम् तथैव वासुदेवस्य पाण्डुपुत्रा न संशयः
yathaiva hi mahābhāgāḥ kaunteyā mama sāṃpratam tathaiva vāsudevasya pāṇḍuputrā na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तद् ध्यायति कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः यद् एषां पुरुषव्याघ्रः श्रेयो ध्यायति केशवः
na tad dhyāyati kaunteyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ yad eṣāṃ puruṣavyāghraḥ śreyo dhyāyati keśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततस् ते समनुज्ञाता द्रुपदेन महात्मना पाण्डवाश् चैव कृष्णश् च विदुरश् च महामतिः
vaiśaṃpāyana uvāca tatas te samanujñātā drupadena mahātmanā pāṇḍavāś caiva kṛṣṇaś ca viduraś ca mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदाय द्रौपदीं कृष्णां कुन्तीं चैव यशस्विनीम् सविहारं सुखं जग्मुर् नगरं नागसाह्वयम्
ādāya draupadīṃ kṛṣṇāṃ kuntīṃ caiva yaśasvinīm savihāraṃ sukhaṃ jagmur nagaraṃ nāgasāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा चोपस्थितान् वीरान् धृतराष्ट्रो ऽपि कौरवः प्रतिग्रहाय पाण्डूनां प्रेषयाम् आस कौरवान्
śrutvā copasthitān vīrān dhṛtarāṣṭro 'pi kauravaḥ pratigrahāya pāṇḍūnāṃ preṣayām āsa kauravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकर्णं च महेष्वासं चित्रसेनं च भारत द्रोणं च परमेष्वासं गौतमं कृपम् एव च
vikarṇaṃ ca maheṣvāsaṃ citrasenaṃ ca bhārata droṇaṃ ca parameṣvāsaṃ gautamaṃ kṛpam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस् ते परिवृता वीराः शोभमाना महारथाः नगरं हास्तिनपुरं शनैः प्रविविशुस् तदा
tais te parivṛtā vīrāḥ śobhamānā mahārathāḥ nagaraṃ hāstinapuraṃ śanaiḥ praviviśus tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतूहलेन नगरं दीर्यमाणम् इवाभवत् यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शोकदुःखविनाशनाः
kautūhalena nagaraṃ dīryamāṇam ivābhavat yatra te puruṣavyāghrāḥ śokaduḥkhavināśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उच्चावचा वाचः प्रियाः प्रियचिकीर्षुभिः उदीरिता अशृण्वंस् ते पाण्डवा हृदयंगमाः
tata uccāvacā vācaḥ priyāḥ priyacikīrṣubhiḥ udīritā aśṛṇvaṃs te pāṇḍavā hṛdayaṃgamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं स पुरुषव्याघ्रः पुनर् आयाति धर्मवित् यो नः स्वान् इव दायादान् धर्मेण परिरक्षति
ayaṃ sa puruṣavyāghraḥ punar āyāti dharmavit yo naḥ svān iva dāyādān dharmeṇa parirakṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य पाण्डुर् महाराजो वनाद् इव वनप्रियः आगतः प्रियम् अस्माकं चिकीर्षुर् नात्र संशयः
adya pāṇḍur mahārājo vanād iva vanapriyaḥ āgataḥ priyam asmākaṃ cikīrṣur nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु नाद्य कृतं तावत् सर्वेषां नः परं प्रियम् यन् नः कुन्तीसुता वीरा भर्तारः पुनरागताः
kiṃ nu nādya kṛtaṃ tāvat sarveṣāṃ naḥ paraṃ priyam yan naḥ kuntīsutā vīrā bhartāraḥ punarāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि दत्तं यदि हुतं विद्यते यदि नस् तपः तेन तिष्ठन्तु नगरे पाण्डवाः शरदां शतम्
yadi dattaṃ yadi hutaṃ vidyate yadi nas tapaḥ tena tiṣṭhantu nagare pāṇḍavāḥ śaradāṃ śatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य च महात्मनः अन्येषां च तदर्हाणां चक्रुः पादाभिवन्दनम्
tatas te dhṛtarāṣṭrasya bhīṣmasya ca mahātmanaḥ anyeṣāṃ ca tadarhāṇāṃ cakruḥ pādābhivandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तु कुशलप्रश्नं सर्वेण नगरेण ते समाविशन्त वेश्मानि धृतराष्ट्रस्य शासनात्
kṛtvā tu kuśalapraśnaṃ sarveṇa nagareṇa te samāviśanta veśmāni dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्तास् ते महात्मानः कं चित् कालं महाबलाः आहूता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शांतनवेन च
viśrāntās te mahātmānaḥ kaṃ cit kālaṃ mahābalāḥ āhūtā dhṛtarāṣṭreṇa rājñā śāṃtanavena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच भ्रातृभिः सह कौन्तेय निबोधेदं वचो मम पुनर् वो विग्रहो मा भूत् खाण्डवप्रस्थम् आविश
dhṛtarāṣṭra uvāca bhrātṛbhiḥ saha kaunteya nibodhedaṃ vaco mama punar vo vigraho mā bhūt khāṇḍavaprastham āviśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च वो वसतस् तत्र कश् चिच् छक्तः प्रबाधितुम् संरक्ष्यमाणान् पार्थेन त्रिदशान् इव वज्रिणा अर्धं राज्यस्य संप्राप्य खाण्डवप्रस्थम् आविश
na ca vo vasatas tatra kaś cic chaktaḥ prabādhitum saṃrakṣyamāṇān pārthena tridaśān iva vajriṇā ardhaṃ rājyasya saṃprāpya khāṇḍavaprastham āviśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच प्रतिगृह्य तु तद् वाक्यं नृपं सर्वे प्रणम्य च प्रतस्थिरे ततो घोरं वनं तन् मनुजर्षभाः अर्धं राज्यस्य संप्राप्य खाण्डवप्रस्थम् आविशन्
vaiśaṃpāyana uvāca pratigṛhya tu tad vākyaṃ nṛpaṃ sarve praṇamya ca pratasthire tato ghoraṃ vanaṃ tan manujarṣabhāḥ ardhaṃ rājyasya saṃprāpya khāṇḍavaprastham āviśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते पाण्डवास् तत्र गत्वा कृष्णपुरोगमाः मण्डयां चक्रिरे तद् वै पुरं स्वर्गवद् अच्युताः
tatas te pāṇḍavās tatra gatvā kṛṣṇapurogamāḥ maṇḍayāṃ cakrire tad vai puraṃ svargavad acyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुण्ये शिवे देशे शान्तिं कृत्वा महारथाः नगरं मापयाम् आसुर् द्वैपायनपुरोगमाः
tataḥ puṇye śive deśe śāntiṃ kṛtvā mahārathāḥ nagaraṃ māpayām āsur dvaipāyanapurogamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सागरप्रतिरूपाभिः परिखाभिर् अलंकृतम् प्राकारेण च संपन्नं दिवम् आवृत्य तिष्ठता
sāgarapratirūpābhiḥ parikhābhir alaṃkṛtam prākāreṇa ca saṃpannaṃ divam āvṛtya tiṣṭhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डुराभ्रप्रकाशेन हिमराशिनिभेन च शुशुभे तत् पुरश्रेष्ठं नागैर् भोगवती यथा
pāṇḍurābhraprakāśena himarāśinibhena ca śuśubhe tat puraśreṣṭhaṃ nāgair bhogavatī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपक्षगरुडप्रख्यैर् द्वारैर् घोरप्रदर्शनैः गुप्तम् अभ्रचयप्रख्यैर् गोपुरैर् मन्दरोपमैः
dvipakṣagaruḍaprakhyair dvārair ghorapradarśanaiḥ guptam abhracayaprakhyair gopurair mandaropamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधैर् अतिनिर्विद्धैः शस्त्रोपेतैः सुसंवृतैः शक्तिभिश् चावृतं तद् धि द्विजिह्वैर् इव पन्नगैः तल्पैश् चाभ्यासिकैर् युक्तं शुशुभे योधरक्षितम्
vividhair atinirviddhaiḥ śastropetaiḥ susaṃvṛtaiḥ śaktibhiś cāvṛtaṃ tad dhi dvijihvair iva pannagaiḥ talpaiś cābhyāsikair yuktaṃ śuśubhe yodharakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णाङ्कुशशतघ्नीभिर् यन्त्रजालैश् च शोभितम् आयसैश् च महाचक्रैः शुशुभे तत् पुरोत्तमम्
tīkṣṇāṅkuśaśataghnībhir yantrajālaiś ca śobhitam āyasaiś ca mahācakraiḥ śuśubhe tat purottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुविभक्तमहारथ्यं देवताबाधवर्जितम् विरोचमानं विविधैः पाण्डुरैर् भवनोत्तमैः
suvibhaktamahārathyaṃ devatābādhavarjitam virocamānaṃ vividhaiḥ pāṇḍurair bhavanottamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् त्रिविष्टपसंकाशम् इन्द्रप्रस्थं व्यरोचत मेघवृन्दम् इवाकाशे वृद्धं विद्युत्समावृतम्
tat triviṣṭapasaṃkāśam indraprasthaṃ vyarocata meghavṛndam ivākāśe vṛddhaṃ vidyutsamāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रम्ये शुभे देशे कौरव्यस्य निवेशनम् शुशुभे धनसंपूर्णं धनाध्यक्षक्षयोपमम्
tatra ramye śubhe deśe kauravyasya niveśanam śuśubhe dhanasaṃpūrṇaṃ dhanādhyakṣakṣayopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रागच्छन् द्विजा राजन् सर्ववेदविदां वराः निवासं रोचयन्ति स्म सर्वभाषाविदस् तथा
tatrāgacchan dvijā rājan sarvavedavidāṃ varāḥ nivāsaṃ rocayanti sma sarvabhāṣāvidas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिजश् चाभ्ययुस् तत्र देशे दिग्भ्यो धनार्थिनः सर्वशिल्पविदश् चैव वासायाभ्यागमंस् तदा
vaṇijaś cābhyayus tatra deśe digbhyo dhanārthinaḥ sarvaśilpavidaś caiva vāsāyābhyāgamaṃs tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततः आम्रैर् आम्रातकैर् नीपैर् अशोकैश् चम्पकैस् तथा
udyānāni ca ramyāṇi nagarasya samantataḥ āmrair āmrātakair nīpair aśokaiś campakais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंनागैर् नागपुष्पैश् च लकुचैः पनसैस् तथा शालतालकदम्बैश् च बकुलैश् च सकेतकैः
puṃnāgair nāgapuṣpaiś ca lakucaiḥ panasais tathā śālatālakadambaiś ca bakulaiś ca saketakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोहरैः पुष्पितैश् च फलभारावनामितैः प्राचीनामलकैर् लोध्रैर् अङ्कोलैश् च सुपुष्पितैः
manoharaiḥ puṣpitaiś ca phalabhārāvanāmitaiḥ prācīnāmalakair lodhrair aṅkolaiś ca supuṣpitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जम्बूभिः पाटलाभिश् च कुब्जकैर् अतिमुक्तकैः करवीरैः पारिजातैर् अन्यैश् च विविधैर् द्रुमैः
jambūbhiḥ pāṭalābhiś ca kubjakair atimuktakaiḥ karavīraiḥ pārijātair anyaiś ca vividhair drumaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यपुष्पफलोपेतैर् नानाद्विजगणायुतम् मत्तबर्हिणसंघुष्टं कोकिलैश् च सदामदैः
nityapuṣpaphalopetair nānādvijagaṇāyutam mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ kokilaiś ca sadāmadaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहैर् आदर्शविमलैर् विविधैश् च लतागृहैः मनोहरैश् चित्रगृहैस् तथा जगतिपर्वतैः वापीभिर् विविधाभिश् च पूर्णाभिः परमाम्भसा
gṛhair ādarśavimalair vividhaiś ca latāgṛhaiḥ manoharaiś citragṛhais tathā jagatiparvataiḥ vāpībhir vividhābhiś ca pūrṇābhiḥ paramāmbhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरोभिर् अतिरम्यैश् च पद्मोत्पलसुगन्धिभिः हंसकारण्डवयुतैश् चक्रवाकोपशोभितैः
sarobhir atiramyaiś ca padmotpalasugandhibhiḥ haṃsakāraṇḍavayutaiś cakravākopaśobhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रम्याश् च विविधास् तत्र पुष्करिण्यो वनावृताः तडागानि च रम्याणि बृहन्ति च महान्ति च
ramyāś ca vividhās tatra puṣkariṇyo vanāvṛtāḥ taḍāgāni ca ramyāṇi bṛhanti ca mahānti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां पुण्यजनोपेतं राष्ट्रम् आवसतां महत् पाण्डवानां महाराज शश्वत् प्रीतिर् अवर्धत
teṣāṃ puṇyajanopetaṃ rāṣṭram āvasatāṃ mahat pāṇḍavānāṃ mahārāja śaśvat prītir avardhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भीष्मेण राज्ञा च धर्मप्रणयने कृते पाण्डवाः समपद्यन्त खाण्डवप्रस्थवासिनः
tatra bhīṣmeṇa rājñā ca dharmapraṇayane kṛte pāṇḍavāḥ samapadyanta khāṇḍavaprasthavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभिस् तैर् महेष्वासैर् इन्द्रकल्पैः समन्वितम् शुशुभे तत् पुरश्रेष्ठं नागैर् भोगवती यथा
pañcabhis tair maheṣvāsair indrakalpaiḥ samanvitam śuśubhe tat puraśreṣṭhaṃ nāgair bhogavatī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् निवेश्य ततो वीरो रामेण सह केशवः ययौ द्वारवतीं राजन् पाण्डवानुमते तदा
tān niveśya tato vīro rāmeṇa saha keśavaḥ yayau dvāravatīṃ rājan pāṇḍavānumate tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.