Mahābhārata (critical edition) 1.1

यदाश्रौषं वासुदेवे प्रयाते; रथस्यैकाम् अग्रतस् तिष्ठमानाम् आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vāsudeve prayāte; rathasyaikām agratas tiṣṭhamānām ārtāṃ pṛthāṃ sāntvitāṃ keśavena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं; तथा भीष्मं शांतनवं च तेषाम् भारद्वाजं चाशिषो ऽनुब्रुवाणं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ mantriṇaṃ vāsudevaṃ; tathā bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ ca teṣām bhāradvājaṃ cāśiṣo 'nubruvāṇaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं कर्ण उवाच भीष्मं; नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति हित्वा सेनाम् अपचक्राम चैव; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇa uvāca bhīṣmaṃ; nāhaṃ yotsye yudhyamāne tvayīti hitvā senām apacakrāma caiva; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ; तथा धनुर् गाण्डिवम् अप्रमेयम् त्रीण्य् उग्रवीर्याणि समागतानि; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vāsudevārjunau tau; tathā dhanur gāṇḍivam aprameyam trīṇy ugravīryāṇi samāgatāni; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं कश्मलेनाभिपन्ने; रथोपस्थे सीदमाने ऽर्जुने वै कृष्णं लोकान् दर्शयानं शरीरे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ kaśmalenābhipanne; rathopasthe sīdamāne 'rjune vai kṛṣṇaṃ lokān darśayānaṃ śarīre; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं भीष्मम् अमित्रकर्शनं; निघ्नन्तम् आजाव् अयुतं रथानाम् नैषां कश् चिद् वध्यते दृश्यरूपस्; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ bhīṣmam amitrakarśanaṃ; nighnantam ājāv ayutaṃ rathānām naiṣāṃ kaś cid vadhyate dṛśyarūpas; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं भीष्मम् अत्यन्तशूरं; हतं पार्थेनाहवेष्व् अप्रधृष्यम् शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ bhīṣmam atyantaśūraṃ; hataṃ pārthenāhaveṣv apradhṛṣyam śikhaṇḍinaṃ purataḥ sthāpayitvā; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं शरतल्पे शयानं; वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः भीष्मं कृत्वा सोमकान् अल्पशेषांस्; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śaratalpe śayānaṃ; vṛddhaṃ vīraṃ sāditaṃ citrapuṅkhaiḥ bhīṣmaṃ kṛtvā somakān alpaśeṣāṃs; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं शांतनवे शयाने; पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śāṃtanave śayāne; pānīyārthe coditenārjunena bhūmiṃ bhittvā tarpitaṃ tatra bhīṣmaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ; कौन्तेयानाम् अनुलोमौ जयाय नित्यं चास्माञ् श्वापदा व्याभषन्तस्; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śukrasūryau ca yuktau; kaunteyānām anulomau jayāya nityaṃ cāsmāñ śvāpadā vyābhaṣantas; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा द्रोणो विविधान् अस्त्रमार्गान्; विदर्शयन् समरे चित्रयोधी न पाण्डवाञ् श्रेष्ठतमान् निहन्ति; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadā droṇo vividhān astramārgān; vidarśayan samare citrayodhī na pāṇḍavāñ śreṣṭhatamān nihanti; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं चास्मदीयान् महारथान्; व्यवस्थितान् अर्जुनस्यान्तकाय संशप्तकान् निहतान् अर्जुनेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ cāsmadīyān mahārathān; vyavasthitān arjunasyāntakāya saṃśaptakān nihatān arjunena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं व्यूहम् अभेद्यम् अन्यैर्; भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम् भित्त्वा सौभद्रं वीरम् एकं प्रविष्टं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vyūham abhedyam anyair; bhāradvājenāttaśastreṇa guptam bhittvā saubhadraṃ vīram ekaṃ praviṣṭaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाभिमन्युं परिवार्य बालं; सर्वे हत्वा हृष्टरूपा बभूवुः महारथाः पार्थम् अशक्नुवन्तस्; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadābhimanyuṃ parivārya bālaṃ; sarve hatvā hṛṣṭarūpā babhūvuḥ mahārathāḥ pārtham aśaknuvantas; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषम् अभिमन्युं निहत्य; हर्षान् मूढान् क्रोशतो धार्तराष्ट्रान् क्रोधं मुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣam abhimanyuṃ nihatya; harṣān mūḍhān krośato dhārtarāṣṭrān krodhaṃ muktaṃ saindhave cārjunena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां; प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन सत्यां निस्तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ saindhavārthe pratijñāṃ; pratijñātāṃ tadvadhāyārjunena satyāṃ nistīrṇāṃ śatrumadhye ca tena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं श्रान्तहये धनंजये; मुक्त्वा हयान् पाययित्वोपवृत्तान् पुनर् युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śrāntahaye dhanaṃjaye; muktvā hayān pāyayitvopavṛttān punar yuktvā vāsudevaṃ prayātaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं वाहनेष्व् आश्वसत्सु; रथोपस्थे तिष्ठता गाण्डिवेन सर्वान् योधान् वारितान् अर्जुनेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vāhaneṣv āśvasatsu; rathopasthe tiṣṭhatā gāṇḍivena sarvān yodhān vāritān arjunena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं नागबलैर् दुरुत्सहं; द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ nāgabalair durutsahaṃ; droṇānīkaṃ yuyudhānaṃ pramathya yātaṃ vārṣṇeyaṃ yatra tau kṛṣṇapārthau; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं कर्णम् आसाद्य मुक्तं; वधाद् भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः धनुष्कोट्या तुद्य कर्णेन वीरं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇam āsādya muktaṃ; vadhād bhīmaṃ kutsayitvā vacobhiḥ dhanuṣkoṭyā tudya karṇena vīraṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश् च; कर्णो द्रौणिर् मद्रराजश् च शूरः अमर्षयन् सैन्धवं वध्यमानं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadā droṇaḥ kṛtavarmā kṛpaś ca; karṇo drauṇir madrarājaś ca śūraḥ amarṣayan saindhavaṃ vadhyamānaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं देवराजेन दत्तां; दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ devarājena dattāṃ; divyāṃ śaktiṃ vyaṃsitāṃ mādhavena ghaṭotkace rākṣase ghorarūpe; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां; युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम् यया वध्यः समरे सव्यसाची; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇaghaṭotkacābhyāṃ; yuddhe muktāṃ sūtaputreṇa śaktim yayā vadhyaḥ samare savyasācī; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं द्रोणम् आचार्यम् एकं; धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम् रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ droṇam ācāryam ekaṃ; dhṛṣṭadyumnenābhyatikramya dharmam rathopasthe prāyagataṃ viśastaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं; माद्रीपुत्रं नकुलं लोकमध्ये समं युद्धे पाण्डवं युध्यमानं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ drauṇinā dvairathasthaṃ; mādrīputraṃ nakulaṃ lokamadhye samaṃ yuddhe pāṇḍavaṃ yudhyamānaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो; नारायणं दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वन् नैषाम् अन्तं गतवान् पाण्डवानां; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadā droṇe nihate droṇaputro; nārāyaṇaṃ divyam astraṃ vikurvan naiṣām antaṃ gatavān pāṇḍavānāṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं कर्णम् अत्यन्तशूरं; हतं पार्थेनाहवेष्व् अप्रधृष्यम् तस्मिन् भ्रातॄणां विग्रहे देवगुह्ये; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇam atyantaśūraṃ; hataṃ pārthenāhaveṣv apradhṛṣyam tasmin bhrātṝṇāṃ vigrahe devaguhye; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रं कृपं च; दुःशासनं कृतवर्माणम् उग्रम् युधिष्ठिरं शून्यम् अधर्षयन्तं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ droṇaputraṃ kṛpaṃ ca; duḥśāsanaṃ kṛtavarmāṇam ugram yudhiṣṭhiraṃ śūnyam adharṣayantaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं निहतं मद्रराजं; रणे शूरं धर्मराजेन सूत सदा संग्रामे स्पर्धते यः स कृष्णं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ nihataṃ madrarājaṃ; raṇe śūraṃ dharmarājena sūta sadā saṃgrāme spardhate yaḥ sa kṛṣṇaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं कलहद्यूतमूलं; मायाबलं सौबलं पाण्डवेन हतं संग्रामे सहदेवेन पापं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ kalahadyūtamūlaṃ; māyābalaṃ saubalaṃ pāṇḍavena hataṃ saṃgrāme sahadevena pāpaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं श्रान्तम् एकं शयानं; ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तद् अम्भः दुर्योधनं विरथं भग्नदर्पं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śrāntam ekaṃ śayānaṃ; hradaṃ gatvā stambhayitvā tad ambhaḥ duryodhanaṃ virathaṃ bhagnadarpaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं पाण्डवांस् तिष्ठमानान्; गङ्गाह्रदे वासुदेवेन सार्धम् अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ pāṇḍavāṃs tiṣṭhamānān; gaṅgāhrade vāsudevena sārdham amarṣaṇaṃ dharṣayataḥ sutaṃ me; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं विविधांस् तात मार्गान्; गदायुद्धे मण्डलं संचरन्तम् मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vividhāṃs tāta mārgān; gadāyuddhe maṇḍalaṃ saṃcarantam mithyā hataṃ vāsudevasya buddhyā; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस् तैर्; हतान् पाञ्चालान् द्रौपदेयांश् च सुप्तान् कृतं बीभत्सम् अयशस्यं च कर्म; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ droṇaputrādibhis tair; hatān pāñcālān draupadeyāṃś ca suptān kṛtaṃ bībhatsam ayaśasyaṃ ca karma; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं भीमसेनानुयातेन; अश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम् क्रुद्धेनैषीकम् अवधीद् येन गर्भं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ bhīmasenānuyātena; aśvatthāmnā paramāstraṃ prayuktam kruddhenaiṣīkam avadhīd yena garbhaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं ब्रह्मशिरो ऽर्जुनेन; मुक्तं स्वस्तीत्य् अस्त्रम् अस्त्रेण शान्तम् अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ brahmaśiro 'rjunena; muktaṃ svastīty astram astreṇa śāntam aśvatthāmnā maṇiratnaṃ ca dattaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे; वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रे द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं; परस्परेणाभिशापैः शशाप

yadāśrauṣaṃ droṇaputreṇa garbhe; vairāṭyā vai pātyamāne mahāstre dvaipāyanaḥ keśavo droṇaputraṃ; paraspareṇābhiśāpaiḥ śaśāpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर् विहीना; तथा वध्वः पितृभिर् भ्रातृभिश् च कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः; प्राप्तं राज्यम् असपत्नं पुनस् तैः

śocyā gāndhārī putrapautrair vihīnā; tathā vadhvaḥ pitṛbhir bhrātṛbhiś ca kṛtaṃ kāryaṃ duṣkaraṃ pāṇḍaveyaiḥ; prāptaṃ rājyam asapatnaṃ punas taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे; त्रयो ऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त द्व्यूना विंशतिर् आहताक्षौहिणीनां; तस्मिन् संग्रामे विग्रहे क्षत्रियाणाम्

kaṣṭaṃ yuddhe daśa śeṣāḥ śrutā me; trayo 'smākaṃ pāṇḍavānāṃ ca sapta dvyūnā viṃśatir āhatākṣauhiṇīnāṃ; tasmin saṃgrāme vigrahe kṣatriyāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमसा त्व् अभ्यवस्तीर्णो मोह आविशतीव माम् संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे

tamasā tv abhyavastīrṇo moha āviśatīva mām saṃjñāṃ nopalabhe sūta mano vihvalatīva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा धृतराष्ट्रो ऽथ विलप्य बहुदुःखितः मूर्च्छितः पुनर् आश्वस्तः संजयं वाक्यम् अब्रवीत्

ity uktvā dhṛtarāṣṭro 'tha vilapya bahuduḥkhitaḥ mūrcchitaḥ punar āśvastaḥ saṃjayaṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजयैवंगते प्राणांस् त्यक्तुम् इच्छामि माचिरम् स्तोकं ह्य् अपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे

saṃjayaivaṃgate prāṇāṃs tyaktum icchāmi māciram stokaṃ hy api na paśyāmi phalaṃ jīvitadhāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तथावादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् गावल्गणिर् इदं धीमान् महार्थं वाक्यम् अब्रवीत्

taṃ tathāvādinaṃ dīnaṃ vilapantaṃ mahīpatim gāvalgaṇir idaṃ dhīmān mahārthaṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतवान् असि वै राज्ञो महोत्साहान् महाबलान् द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः

śrutavān asi vai rājño mahotsāhān mahābalān dvaipāyanasya vadato nāradasya ca dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च जातान् दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः

mahatsu rājavaṃśeṣu guṇaiḥ samuditeṣu ca jātān divyāstraviduṣaḥ śakrapratimatejasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैर् इष्ट्वाप्तदक्षिणैः अस्मिंल् लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गताः

dharmeṇa pṛthivīṃ jitvā yajñair iṣṭvāptadakṣiṇaiḥ asmiṃl loke yaśaḥ prāpya tataḥ kālavaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैन्यं महारथं वीरं सृञ्जयं जयतां वरम् सुहोत्रं रन्तिदेवं च कक्षीवन्तं तथौशिजम्

vainyaṃ mahārathaṃ vīraṃ sṛñjayaṃ jayatāṃ varam suhotraṃ rantidevaṃ ca kakṣīvantaṃ tathauśijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्लीकं दमनं शैब्यं शर्यातिम् अजितं जितम् विश्वामित्रम् अमित्रघ्नम् अम्बरीषं महाबलम्

bāhlīkaṃ damanaṃ śaibyaṃ śaryātim ajitaṃ jitam viśvāmitram amitraghnam ambarīṣaṃ mahābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरुत्तं मनुम् इक्ष्वाकुं गयं भरतम् एव च रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम्

maruttaṃ manum ikṣvākuṃ gayaṃ bharatam eva ca rāmaṃ dāśarathiṃ caiva śaśabinduṃ bhagīratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिं शुभकर्माणं देवैर् यो याजितः स्वयम् चैत्ययूपाङ्किता भूमिर् यस्येयं सवनाकरा

yayātiṃ śubhakarmāṇaṃ devair yo yājitaḥ svayam caityayūpāṅkitā bhūmir yasyeyaṃ savanākarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति राज्ञां चतुर्विंशन् नारदेन सुरर्षिणा पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा शैब्याय कीर्तिताः

iti rājñāṃ caturviṃśan nāradena surarṣiṇā putraśokābhitaptāya purā śaibyāya kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यश् चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः

tebhyaś cānye gatāḥ pūrvaṃ rājāno balavattarāḥ mahārathā mahātmānaḥ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरुः कुरुर् यदुः शूरो विष्वगश्वो महाधृतिः अनेना युवनाश्वश् च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः

pūruḥ kurur yaduḥ śūro viṣvagaśvo mahādhṛtiḥ anenā yuvanāśvaś ca kakutstho vikramī raghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजिती वीतिहोत्रश् च भवः श्वेतो बृहद्गुरुः उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः

vijitī vītihotraś ca bhavaḥ śveto bṛhadguruḥ uśīnaraḥ śatarathaḥ kaṅko duliduho drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर् निमिः अजेयः परशुः पुण्ड्रः शम्भुर् देवावृधो ऽनघः

dambhodbhavaḥ paro venaḥ sagaraḥ saṃkṛtir nimiḥ ajeyaḥ paraśuḥ puṇḍraḥ śambhur devāvṛdho 'naghaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर् नैषधो नलः

devāhvayaḥ supratimaḥ supratīko bṛhadrathaḥ mahotsāho vinītātmā sukratur naiṣadho nalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः जानुजङ्घो ऽनरण्यो ऽर्कः प्रियभृत्यः शुभव्रतः

satyavrataḥ śāntabhayaḥ sumitraḥ subalaḥ prabhuḥ jānujaṅgho 'naraṇyo 'rkaḥ priyabhṛtyaḥ śubhavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलबन्धुर् निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः धृष्टकेतुर् बृहत्केतुर् दीप्तकेतुर् निरामयः

balabandhur nirāmardaḥ ketuśṛṅgo bṛhadbalaḥ dhṛṣṭaketur bṛhatketur dīptaketur nirāmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविक्षित् प्रबलो धूर्तः कृतबन्धुर् दृढेषुधिः महापुराणः संभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः

avikṣit prabalo dhūrtaḥ kṛtabandhur dṛḍheṣudhiḥ mahāpurāṇaḥ saṃbhāvyaḥ pratyaṅgaḥ parahā śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते चान्ये च बहवः शतशो ऽथ सहस्रशः श्रूयन्ते ऽयुतशश् चान्ये संख्याताश् चापि पद्मशः

ete cānye ca bahavaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ śrūyante 'yutaśaś cānye saṃkhyātāś cāpi padmaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हित्वा सुविपुलान् भोगान् बुद्धिमन्तो महाबलाः राजानो निधनं प्राप्तास् तव पुत्रैर् महत्तमाः

hitvā suvipulān bhogān buddhimanto mahābalāḥ rājāno nidhanaṃ prāptās tava putrair mahattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस् त्याग एव च माहात्म्यम् अपि चास्तिक्यं सत्यता शौचम् आर्जवम्

yeṣāṃ divyāni karmāṇi vikramas tyāga eva ca māhātmyam api cāstikyaṃ satyatā śaucam ārjavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः सर्वर्द्धिगुणसंपन्नास् ते चापि निधनं गताः

vidvadbhiḥ kathyate loke purāṇaiḥ kavisattamaiḥ sarvarddhiguṇasaṃpannās te cāpi nidhanaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश् चैव मन्युना लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ् शोचितुम् अर्हसि

tava putrā durātmānaḥ prataptāś caiva manyunā lubdhā durvṛttabhūyiṣṭhā na tāñ śocitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतवान् असि मेधावी बुद्धिमान् प्राज्ञसंमतः येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर् न ते मुह्यन्ति भारत

śrutavān asi medhāvī buddhimān prājñasaṃmataḥ yeṣāṃ śāstrānugā buddhir na te muhyanti bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप नात्यन्तम् एवानुवृत्तिः श्रूयते पुत्ररक्षणे

nigrahānugrahau cāpi viditau te narādhipa nātyantam evānuvṛttiḥ śrūyate putrarakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवितव्यं तथा तच् च नातः शोचितुम् अर्हसि दैवं प्रज्ञाविशेषेण को निवर्तितुम् अर्हति

bhavitavyaṃ tathā tac ca nātaḥ śocitum arhasi daivaṃ prajñāviśeṣeṇa ko nivartitum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधातृविहितं मार्गं न कश् चिद् अतिवर्तते कालमूलम् इदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे

vidhātṛvihitaṃ mārgaṃ na kaś cid ativartate kālamūlam idaṃ sarvaṃ bhāvābhāvau sukhāsukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालः पचति भूतानि कालः संहरति प्रजाः निर्दहन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharati prajāḥ nirdahantaṃ prajāḥ kālaṃ kālaḥ śamayate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालो विकुरुते भावान् सर्वांल् लोके शुभाशुभान् कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्य् अविधृतः समः

kālo vikurute bhāvān sarvāṃl loke śubhāśubhān kālaḥ saṃkṣipate sarvāḥ prajā visṛjate punaḥ kālaḥ sarveṣu bhūteṣu caraty avidhṛtaḥ samaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम् तान् कालनिर्मितान् बुद्ध्वा न संज्ञां हातुम् अर्हसि

atītānāgatā bhāvā ye ca vartanti sāṃpratam tān kālanirmitān buddhvā na saṃjñāṃ hātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनो ऽब्रवीत् भारताध्ययनात् पुण्याद् अपि पादम् अधीयतः श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्य् अशेषतः

sūta uvāca atropaniṣadaṃ puṇyāṃ kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt bhāratādhyayanāt puṇyād api pādam adhīyataḥ śraddadhānasya pūyante sarvapāpāny aśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवर्षयो ह्य् अत्र पुण्या ब्रह्मराजर्षयस् तथा कीर्त्यन्ते शुभकर्माणस् तथा यक्षमहोरगाः

devarṣayo hy atra puṇyā brahmarājarṣayas tathā kīrtyante śubhakarmāṇas tathā yakṣamahoragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् वासुदेवश् च कीर्त्यते ऽत्र सनातनः स हि सत्यम् ऋतं चैव पवित्रं पुण्यम् एव च

bhagavān vāsudevaś ca kīrtyate 'tra sanātanaḥ sa hi satyam ṛtaṃ caiva pavitraṃ puṇyam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् यस्य दिव्यानि कर्माणि कथयन्ति मनीषिणः

śāśvataṃ brahma paramaṃ dhruvaṃ jyotiḥ sanātanam yasya divyāni karmāṇi kathayanti manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत् सत् सद् असच् चैव यस्माद् देवात् प्रवर्तते संततिश् च प्रवृत्तिश् च जन्म मृत्युः पुनर्भवः

asat sat sad asac caiva yasmād devāt pravartate saṃtatiś ca pravṛttiś ca janma mṛtyuḥ punarbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यात्मं श्रूयते यच् च पञ्चभूतगुणात्मकम् अव्यक्तादि परं यच् च स एव परिगीयते

adhyātmaṃ śrūyate yac ca pañcabhūtaguṇātmakam avyaktādi paraṃ yac ca sa eva parigīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तद् यतिवरा युक्ता ध्यानयोगबलान्विताः प्रतिबिम्बम् इवादर्शे पश्यन्त्य् आत्मन्य् अवस्थितम्

yat tad yativarā yuktā dhyānayogabalānvitāḥ pratibimbam ivādarśe paśyanty ātmany avasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रद्दधानः सदोद्युक्तः सत्यधर्मपरायणः आसेवन्न् इमम् अध्यायं नरः पापात् प्रमुच्यते

śraddadhānaḥ sadodyuktaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ āsevann imam adhyāyaṃ naraḥ pāpāt pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुक्रमणिम् अध्यायं भारतस्येमम् आदितः आस्तिकः सततं शृण्वन् न कृच्छ्रेष्व् अवसीदति

anukramaṇim adhyāyaṃ bhāratasyemam āditaḥ āstikaḥ satataṃ śṛṇvan na kṛcchreṣv avasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे संध्ये जपन् किं चित् सद्यो मुच्येत किल्बिषात् अनुक्रमण्या यावत् स्याद् अह्ना रात्र्या च संचितम्

ubhe saṃdhye japan kiṃ cit sadyo mucyeta kilbiṣāt anukramaṇyā yāvat syād ahnā rātryā ca saṃcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारतस्य वपुर् ह्य् एतत् सत्यं चामृतम् एव च नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा

bhāratasya vapur hy etat satyaṃ cāmṛtam eva ca navanītaṃ yathā dadhno dvipadāṃ brāhmaṇo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रदानाम् उदधिः श्रेष्ठो गौर् वरिष्ठा चतुष्पदाम् यथैतानि वरिष्ठानि तथा भारतम् उच्यते

hradānām udadhiḥ śreṣṭho gaur variṣṭhā catuṣpadām yathaitāni variṣṭhāni tathā bhāratam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् चैनं श्रावयेच् छ्राद्धे ब्राह्मणान् पादम् अन्ततः अक्षय्यम् अन्नपानं तत् पितॄंस् तस्योपतिष्ठति

yaś cainaṃ śrāvayec chrāddhe brāhmaṇān pādam antataḥ akṣayyam annapānaṃ tat pitṝṃs tasyopatiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् बिभेत्य् अल्पश्रुताद् वेदो माम् अयं प्रतरिष्यति

itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet bibhety alpaśrutād vedo mām ayaṃ pratariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्ष्णं वेदम् इमं विद्वाञ् श्रावयित्वार्थम् अश्नुते भ्रूणहत्याकृतं चापि पापं जह्यान् न संशयः

kārṣṇaṃ vedam imaṃ vidvāñ śrāvayitvārtham aśnute bhrūṇahatyākṛtaṃ cāpi pāpaṃ jahyān na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इमं शुचिर् अध्यायं पठेत् पर्वणि पर्वणि अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्याद् इति मे मतिः

ya imaṃ śucir adhyāyaṃ paṭhet parvaṇi parvaṇi adhītaṃ bhārataṃ tena kṛtsnaṃ syād iti me matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् चेमं शृणुयान् नित्यम् आर्षं श्रद्धासमन्वितः स दीर्घम् आयुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान् नरः

yaś cemaṃ śṛṇuyān nityam ārṣaṃ śraddhāsamanvitaḥ sa dīrgham āyuḥ kīrtiṃ ca svargatiṃ cāpnuyān naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वार एकतो वेदा भारतं चैकम् एकतः समागतैः सुरर्षिभिस् तुलाम् आरोपितं पुरा महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं ततो ऽधिकम्

catvāra ekato vedā bhārataṃ caikam ekataḥ samāgataiḥ surarṣibhis tulām āropitaṃ purā mahattve ca gurutve ca dhriyamāṇaṃ tato 'dhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्त्वाद् भारवत्त्वाच् च महाभारतम् उच्यते निरुक्तम् अस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते

mahattvād bhāravattvāc ca mahābhāratam ucyate niruktam asya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपो न कल्को ऽध्ययनं न कल्कः; स्वाभाविको वेदविधिर् न कल्कः प्रसह्य वित्ताहरणं न कल्कस्; तान्य् एव भावोपहतानि कल्कः

tapo na kalko 'dhyayanaṃ na kalkaḥ; svābhāviko vedavidhir na kalkaḥ prasahya vittāharaṇaṃ na kalkas; tāny eva bhāvopahatāni kalkaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.