Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.26
सूत उवाच स्पृष्टमात्रा तु पद्भ्यां सा गरुडेन बलीयसा अभज्यत तरोः शाखा भग्नां चैनाम् अधारयत्
sūta uvāca spṛṣṭamātrā tu padbhyāṃ sā garuḍena balīyasā abhajyata taroḥ śākhā bhagnāṃ cainām adhārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां भग्नां स महाशाखां स्मयन् समवलोकयन् अथात्र लम्बतो ऽपश्यद् वालखिल्यान् अधोमुखान्
tāṃ bhagnāṃ sa mahāśākhāṃ smayan samavalokayan athātra lambato 'paśyad vālakhilyān adhomukhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद्विनाशसंत्रासाद् अनुपत्य खगाधिपः शाखाम् आस्येन जग्राह तेषाम् एवान्ववेक्षया शनैः पर्यपतत् पक्षी पर्वतान् प्रविशातयन्
sa tadvināśasaṃtrāsād anupatya khagādhipaḥ śākhām āsyena jagrāha teṣām evānvavekṣayā śanaiḥ paryapatat pakṣī parvatān praviśātayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सो ऽभ्यपतद् देशान् बहून् सगजकच्छपः दयार्थं वालखिल्यानां न च स्थानम् अविन्दत
evaṃ so 'bhyapatad deśān bahūn sagajakacchapaḥ dayārthaṃ vālakhilyānāṃ na ca sthānam avindata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा पर्वतश्रेष्ठं गन्धमादनम् अव्ययम् ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम्
sa gatvā parvataśreṣṭhaṃ gandhamādanam avyayam dadarśa kaśyapaṃ tatra pitaraṃ tapasi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहंगमम् तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम्
dadarśa taṃ pitā cāpi divyarūpaṃ vihaṃgamam tejovīryabalopetaṃ manomārutaraṃhasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलशृङ्गप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम् अचिन्त्यम् अनभिज्ञेयं सर्वभूतभयंकरम्
śailaśṛṅgapratīkāśaṃ brahmadaṇḍam ivodyatam acintyam anabhijñeyaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायावीर्यधरं साक्षाद् अग्निम् इद्धम् इवोद्यतम् अप्रधृष्यम् अजेयं च देवदानवराक्षसैः
māyāvīryadharaṃ sākṣād agnim iddham ivodyatam apradhṛṣyam ajeyaṃ ca devadānavarākṣasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेत्तारं गिरिशृङ्गाणां नदीजलविशोषणम् लोकसंलोडनं घोरं कृतान्तसमदर्शनम्
bhettāraṃ giriśṛṅgāṇāṃ nadījalaviśoṣaṇam lokasaṃloḍanaṃ ghoraṃ kṛtāntasamadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य भगवान् कश्यपस् तदा विदित्वा चास्य संकल्पम् इदं वचनम् अब्रवीत्
tam āgatam abhiprekṣya bhagavān kaśyapas tadā viditvā cāsya saṃkalpam idaṃ vacanam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र मा साहसं कार्षीर् मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम् मा त्वा दहेयुः संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपाः
putra mā sāhasaṃ kārṣīr mā sadyo lapsyase vyathām mā tvā daheyuḥ saṃkruddhā vālakhilyā marīcipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादयाम् आस स तान् कश्यपः पुत्रकारणात् वालखिल्यांस् तपःसिद्धान् इदम् उद्दिश्य कारणम्
prasādayām āsa sa tān kaśyapaḥ putrakāraṇāt vālakhilyāṃs tapaḥsiddhān idam uddiśya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजाहितार्थम् आरम्भो गरुडस्य तपोधनाः चिकीर्षति महत् कर्म तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ
prajāhitārtham ārambho garuḍasya tapodhanāḥ cikīrṣati mahat karma tad anujñātum arhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ता भगवता मुनयस् ते समभ्ययुः मुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्तं तपोर्थिनः
evam uktā bhagavatā munayas te samabhyayuḥ muktvā śākhāṃ giriṃ puṇyaṃ himavantaṃ taporthinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तेष्व् अपयातेषु पितरं विनतात्मजः शाखाव्याक्षिप्तवदनः पर्यपृच्छत कश्यपम्
tatas teṣv apayāteṣu pitaraṃ vinatātmajaḥ śākhāvyākṣiptavadanaḥ paryapṛcchata kaśyapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन् क्व विमुञ्चामि तरुशाखाम् इमाम् अहम् वर्जितं ब्राह्मणैर् देशम् आख्यातु भगवान् मम
bhagavan kva vimuñcāmi taruśākhām imām aham varjitaṃ brāhmaṇair deśam ākhyātu bhagavān mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निष्पुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम् अगम्यं मनसाप्य् अन्यैस् तस्याचख्यौ स कश्यपः
tato niṣpuruṣaṃ śailaṃ himasaṃruddhakandaram agamyaṃ manasāpy anyais tasyācakhyau sa kaśyapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पर्वतमहाकुक्षिम् आविश्य मनसा खगः जवेनाभ्यपतत् तार्क्ष्यः सशाखागजकच्छपः
taṃ parvatamahākukṣim āviśya manasā khagaḥ javenābhyapatat tārkṣyaḥ saśākhāgajakacchapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तां वध्रः परिणहेच् छतचर्मा महान् अणुः शाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्य ययौ खगः
na tāṃ vadhraḥ pariṇahec chatacarmā mahān aṇuḥ śākhino mahatīṃ śākhāṃ yāṃ pragṛhya yayau khagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स शतसाहस्रं योजनान्तरम् आगतः कालेन नातिमहता गरुडः पततां वरः
tataḥ sa śatasāhasraṃ yojanāntaram āgataḥ kālena nātimahatā garuḍaḥ patatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात् पितुः अमुञ्चन् महतीं शाखां सस्वनां तत्र खेचरः
sa taṃ gatvā kṣaṇenaiva parvataṃ vacanāt pituḥ amuñcan mahatīṃ śākhāṃ sasvanāṃ tatra khecaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षानिलहतश् चास्य प्राकम्पत स शैलराट् मुमोच पुष्पवर्षं च समागलितपादपः
pakṣānilahataś cāsya prākampata sa śailarāṭ mumoca puṣpavarṣaṃ ca samāgalitapādapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस् तस्य समन्ततः मणिकाञ्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम्
śṛṅgāṇi ca vyaśīryanta gires tasya samantataḥ maṇikāñcanacitrāṇi śobhayanti mahāgirim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखिनो बहवश् चापि शाखयाभिहतास् तया काञ्चनैः कुसुमैर् भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः
śākhino bahavaś cāpi śākhayābhihatās tayā kāñcanaiḥ kusumair bhānti vidyutvanta ivāmbudāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हेमविकचा भूयो युक्ताः पर्वतधातुभिः व्यराजञ् शाखिनस् तत्र सूर्यांशुप्रतिरञ्जिताः
te hemavikacā bhūyo yuktāḥ parvatadhātubhiḥ vyarājañ śākhinas tatra sūryāṃśupratirañjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य गिरेः शृङ्गम् आस्थाय स खगोत्तमः भक्षयाम् आस गरुडस् ताव् उभौ गजकच्छपौ
tatas tasya gireḥ śṛṅgam āsthāya sa khagottamaḥ bhakṣayām āsa garuḍas tāv ubhau gajakacchapau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पर्वतकूटाग्राद् उत्पपात मनोजवः प्रावर्तन्ताथ देवानाम् उत्पाता भयवेदिनः
tataḥ parvatakūṭāgrād utpapāta manojavaḥ prāvartantātha devānām utpātā bhayavedinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रस्य वज्रं दयितं प्रजज्वाल व्यथान्वितम् सधूमा चापतत् सार्चिर् दिवोल्का नभसश् च्युता
indrasya vajraṃ dayitaṃ prajajvāla vyathānvitam sadhūmā cāpatat sārcir divolkā nabhasaś cyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वसूनां रुद्राणाम् आदित्यानां च सर्वशः साध्यानां मरुतां चैव ये चान्ये देवतागणाः स्वं स्वं प्रहरणं तेषां परस्परम् उपाद्रवत्
tathā vasūnāṃ rudrāṇām ādityānāṃ ca sarvaśaḥ sādhyānāṃ marutāṃ caiva ye cānye devatāgaṇāḥ svaṃ svaṃ praharaṇaṃ teṣāṃ parasparam upādravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभूतपूर्वं संग्रामे तदा देवासुरे ऽपि च ववुर् वाताः सनिर्घाताः पेतुर् उल्काः समन्ततः
abhūtapūrvaṃ saṃgrāme tadā devāsure 'pi ca vavur vātāḥ sanirghātāḥ petur ulkāḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरभ्रम् अपि चाकाशं प्रजगर्ज महास्वनम् देवानाम् अपि यो देवः सो ऽप्य् अवर्षद् असृक् तदा
nirabhram api cākāśaṃ prajagarja mahāsvanam devānām api yo devaḥ so 'py avarṣad asṛk tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम्लुर् माल्यानि देवानां शेमुस् तेजांसि चैव हि उत्पातमेघा रौद्राश् च ववर्षुः शोणितं बहु रजांसि मुकुटान्य् एषाम् उत्थितानि व्यधर्षयन्
mamlur mālyāni devānāṃ śemus tejāṃsi caiva hi utpātameghā raudrāś ca vavarṣuḥ śoṇitaṃ bahu rajāṃsi mukuṭāny eṣām utthitāni vyadharṣayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् त्राससमुद्विग्नः सह देवैः शतक्रतुः उत्पातान् दारुणान् पश्यन्न् इत्य् उवाच बृहस्पतिम्
tatas trāsasamudvignaḥ saha devaiḥ śatakratuḥ utpātān dāruṇān paśyann ity uvāca bṛhaspatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं भगवन् घोरा महोत्पाताः समुत्थिताः न च शत्रुं प्रपश्यामि युधि यो नः प्रधर्षयेत्
kimarthaṃ bhagavan ghorā mahotpātāḥ samutthitāḥ na ca śatruṃ prapaśyāmi yudhi yo naḥ pradharṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिर् उवाच तवापराधाद् देवेन्द्र प्रमादाच् च शतक्रतो तपसा वालखिल्यानां भूतम् उत्पन्नम् अद्भुतम्
bṛhaspatir uvāca tavāparādhād devendra pramādāc ca śatakrato tapasā vālakhilyānāṃ bhūtam utpannam adbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यपस्य मुनेः पुत्रो विनतायाश् च खेचरः हर्तुं सोमम् अनुप्राप्तो बलवान् कामरूपवान्
kaśyapasya muneḥ putro vinatāyāś ca khecaraḥ hartuṃ somam anuprāpto balavān kāmarūpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थो बलिनां श्रेष्ठो हर्तुं सोमं विहंगमः सर्वं संभावयाम्य् अस्मिन्न् असाध्यम् अपि साधयेत्
samartho balināṃ śreṣṭho hartuṃ somaṃ vihaṃgamaḥ sarvaṃ saṃbhāvayāmy asminn asādhyam api sādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच श्रुत्वैतद् वचनं शक्रः प्रोवाचामृतरक्षिणः महावीर्यबलः पक्षी हर्तुं सोमम् इहोद्यतः
sūta uvāca śrutvaitad vacanaṃ śakraḥ provācāmṛtarakṣiṇaḥ mahāvīryabalaḥ pakṣī hartuṃ somam ihodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्मान् संबोधयाम्य् एष यथा स न हरेद् बलात् अतुलं हि बलं तस्य बृहस्पतिर् उवाच मे
yuṣmān saṃbodhayāmy eṣa yathā sa na hared balāt atulaṃ hi balaṃ tasya bṛhaspatir uvāca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं विस्मिता यत्नम् आस्थिताः परिवार्यामृतं तस्थुर् वज्री चेन्द्रः शतक्रतुः
tac chrutvā vibudhā vākyaṃ vismitā yatnam āsthitāḥ parivāryāmṛtaṃ tasthur vajrī cendraḥ śatakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयन्तो महार्हाणि कवचानि मनस्विनः काञ्चनानि विचित्राणि वैडूर्यविकृतानि च
dhārayanto mahārhāṇi kavacāni manasvinaḥ kāñcanāni vicitrāṇi vaiḍūryavikṛtāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधानि च शस्त्राणि घोररूपाण्य् अनेकशः शिततीक्ष्णाग्रधाराणि समुद्यम्य सहस्रशः
vividhāni ca śastrāṇi ghorarūpāṇy anekaśaḥ śitatīkṣṇāgradhārāṇi samudyamya sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविस्फुलिङ्गज्वालानि सधूमानि च सर्वशः चक्राणि परिघांश् चैव त्रिशूलानि परश्वधान्
savisphuliṅgajvālāni sadhūmāni ca sarvaśaḥ cakrāṇi parighāṃś caiva triśūlāni paraśvadhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तीश् च विविधास् तीक्ष्णाः करवालांश् च निर्मलान् स्वदेहरूपाण्य् आदाय गदाश् चोग्रप्रदर्शनाः
śaktīś ca vividhās tīkṣṇāḥ karavālāṃś ca nirmalān svadeharūpāṇy ādāya gadāś cograpradarśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः शस्त्रैर् भानुमद्भिस् ते दिव्याभरणभूषिताः भानुमन्तः सुरगणास् तस्थुर् विगतकल्मषाः
taiḥ śastrair bhānumadbhis te divyābharaṇabhūṣitāḥ bhānumantaḥ suragaṇās tasthur vigatakalmaṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुपमबलवीर्यतेजसो; धृतमनसः परिरक्षणे ऽमृतस्य असुरपुरविदारणाः सुरा; ज्वलनसमिद्धवपुःप्रकाशिनः
anupamabalavīryatejaso; dhṛtamanasaḥ parirakṣaṇe 'mṛtasya asurapuravidāraṇāḥ surā; jvalanasamiddhavapuḥprakāśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति समरवरं सुरास्थितं; परिघसहस्रशतैः समाकुलम् विगलितम् इव चाम्बरान्तरे; तपनमरीचिविभासितं बभौ
iti samaravaraṃ surāsthitaṃ; parighasahasraśataiḥ samākulam vigalitam iva cāmbarāntare; tapanamarīcivibhāsitaṃ babhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.