Mahābhārata (critical edition) 1.41

सूत उवाच एतस्मिन्न् एव काले तु जरत्कारुर् महातपाः चचार पृथिवीं कृत्स्नां यत्रसायंगृहो मुनिः

sūta uvāca etasminn eva kāle tu jaratkārur mahātapāḥ cacāra pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yatrasāyaṃgṛho muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरन् दीक्षां महातेजा दुश्चराम् अकृतात्मभिः तीर्थेष्व् आप्लवनं कुर्वन् पुण्येषु विचचार ह

caran dīkṣāṃ mahātejā duścarām akṛtātmabhiḥ tīrtheṣv āplavanaṃ kurvan puṇyeṣu vicacāra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्न् अहरहर् मुनिः स ददर्श पितॄन् गर्ते लम्बमानान् अधोमुखान्

vāyubhakṣo nirāhāraḥ śuṣyann aharahar muniḥ sa dadarśa pitṝn garte lambamānān adhomukhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकतन्त्ववशिष्टं वै वीरणस्तम्बम् आश्रितान् तं च तन्तुं शनैर् आखुम् आददानं बिलाश्रयम्

ekatantvavaśiṣṭaṃ vai vīraṇastambam āśritān taṃ ca tantuṃ śanair ākhum ādadānaṃ bilāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निराहारान् कृशान् दीनान् गर्ते ऽऽर्तांस् त्राणम् इच्छतः उपसृत्य स तान् दीनान् दीनरूपो ऽभ्यभाषत

nirāhārān kṛśān dīnān garte ''rtāṃs trāṇam icchataḥ upasṛtya sa tān dīnān dīnarūpo 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के भवन्तो ऽवलम्बन्ते वीरणस्तम्बम् आश्रिताः दुर्बलं खादितैर् मूलैर् आखुना बिलवासिना

ke bhavanto 'valambante vīraṇastambam āśritāḥ durbalaṃ khāditair mūlair ākhunā bilavāsinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरणस्तम्बके मूलं यद् अप्य् एकम् इह स्थितम् तद् अप्य् अयं शनैर् आखुर् आदत्ते दशनैः शितैः

vīraṇastambake mūlaṃ yad apy ekam iha sthitam tad apy ayaṃ śanair ākhur ādatte daśanaiḥ śitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेत्स्यते ऽल्पावशिष्टत्वाद् एतद् अप्य् अचिराद् इव ततः स्थ पतितारो ऽत्र गर्ते अस्मिन्न् अधोमुखाः

chetsyate 'lpāvaśiṣṭatvād etad apy acirād iva tataḥ stha patitāro 'tra garte asminn adhomukhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मे दुःखम् उत्पन्नं दृष्ट्वा युष्मान् अधोमुखान् कृच्छ्राम् आपदम् आपन्नान् प्रियं किं करवाणि वः

tato me duḥkham utpannaṃ dṛṣṭvā yuṣmān adhomukhān kṛcchrām āpadam āpannān priyaṃ kiṃ karavāṇi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसो ऽस्य चतुर्थेन तृतीयेनापि वा पुनः अर्धेन वापि निस्तर्तुम् आपदं ब्रूत माचिरम्

tapaso 'sya caturthena tṛtīyenāpi vā punaḥ ardhena vāpi nistartum āpadaṃ brūta māciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवापि समग्रेण तरन्तु तपसा मम भवन्तः सर्व एवास्मात् कामम् एवं विधीयताम्

athavāpi samagreṇa tarantu tapasā mama bhavantaḥ sarva evāsmāt kāmam evaṃ vidhīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितर ऊचुः ऋद्धो भवान् ब्रह्मचारी यो नस् त्रातुम् इहेच्छति न तु विप्राग्र्य तपसा शक्यम् एतद् व्यपोहितुम्

pitara ūcuḥ ṛddho bhavān brahmacārī yo nas trātum ihecchati na tu viprāgrya tapasā śakyam etad vyapohitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति नस् तात तपसः फलं प्रवदतां वर संतानप्रक्षयाद् ब्रह्मन् पतामो निरये ऽशुचौ

asti nas tāta tapasaḥ phalaṃ pravadatāṃ vara saṃtānaprakṣayād brahman patāmo niraye 'śucau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लम्बताम् इह नस् तात न ज्ञानं प्रतिभाति वै येन त्वां नाभिजानीमो लोके विख्यातपौरुषम्

lambatām iha nas tāta na jñānaṃ pratibhāti vai yena tvāṃ nābhijānīmo loke vikhyātapauruṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋद्धो भवान् महाभागो यो नः शोच्यान् सुदुःखितान् शोचस्य् उपेत्य कारुण्याच् छृणु ये वै वयं द्विज

ṛddho bhavān mahābhāgo yo naḥ śocyān suduḥkhitān śocasy upetya kāruṇyāc chṛṇu ye vai vayaṃ dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यायावरा नाम वयम् ऋषयः संशितव्रताः लोकात् पुण्याद् इह भ्रष्टाः संतानप्रक्षयाद् विभो

yāyāvarā nāma vayam ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ lokāt puṇyād iha bhraṣṭāḥ saṃtānaprakṣayād vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रनष्टं नस् तपः पुण्यं न हि नस् तन्तुर् अस्ति वै अस्ति त्व् एको ऽद्य नस् तन्तुः सो ऽपि नास्ति यथा तथा

pranaṣṭaṃ nas tapaḥ puṇyaṃ na hi nas tantur asti vai asti tv eko 'dya nas tantuḥ so 'pi nāsti yathā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दभाग्यो ऽल्पभाग्यानां बन्धुः स किल नः कुले जरत्कारुर् इति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः नियतात्मा महात्मा च सुव्रतः सुमहातपाः

mandabhāgyo 'lpabhāgyānāṃ bandhuḥ sa kila naḥ kule jaratkārur iti khyāto vedavedāṅgapāragaḥ niyatātmā mahātmā ca suvrataḥ sumahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन स्म तपसो लोभात् कृच्छ्रम् आपादिता वयम् न तस्य भार्या पुत्रो वा बान्धवो वास्ति कश् चन

tena sma tapaso lobhāt kṛcchram āpāditā vayam na tasya bhāryā putro vā bāndhavo vāsti kaś cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माल् लम्बामहे गर्ते नष्टसंज्ञा ह्य् अनाथवत् स वक्तव्यस् त्वया दृष्ट्वा अस्माकं नाथवत्तया

tasmāl lambāmahe garte naṣṭasaṃjñā hy anāthavat sa vaktavyas tvayā dṛṣṭvā asmākaṃ nāthavattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरस् ते ऽवलम्बन्ते गर्ते दीना अधोमुखाः साधु दारान् कुरुष्वेति प्रजायस्वेति चाभिभो कुलतन्तुर् हि नः शिष्टस् त्वम् एवैकस् तपोधन

pitaras te 'valambante garte dīnā adhomukhāḥ sādhu dārān kuruṣveti prajāyasveti cābhibho kulatantur hi naḥ śiṣṭas tvam evaikas tapodhana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं तु पश्यसि नो ब्रह्मन् वीरणस्तम्बम् आश्रितान् एषो ऽस्माकं कुलस्तम्ब आसीत् स्वकुलवर्धनः

yaṃ tu paśyasi no brahman vīraṇastambam āśritān eṣo 'smākaṃ kulastamba āsīt svakulavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि पश्यसि वै ब्रह्मन् मूलानीहास्य वीरुधः एते नस् तन्तवस् तात कालेन परिभक्षिताः

yāni paśyasi vai brahman mūlānīhāsya vīrudhaḥ ete nas tantavas tāta kālena paribhakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् त्व् एतत् पश्यसि ब्रह्मन् मूलम् अस्यार्धभक्षितम् तत्र लम्बामहे सर्वे सो ऽप्य् एकस् तप आस्थितः

yat tv etat paśyasi brahman mūlam asyārdhabhakṣitam tatra lambāmahe sarve so 'py ekas tapa āsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यम् आखुं पश्यसि ब्रह्मन् काल एष महाबलः स तं तपोरतं मन्दं शनैः क्षपयते तुदन् जरत्कारुं तपोलुब्धं मन्दात्मानम् अचेतसम्

yam ākhuṃ paśyasi brahman kāla eṣa mahābalaḥ sa taṃ taporataṃ mandaṃ śanaiḥ kṣapayate tudan jaratkāruṃ tapolubdhaṃ mandātmānam acetasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि नस् तत् तपस् तस्य तारयिष्यति सत्तम छिन्नमूलान् परिभ्रष्टान् कालोपहतचेतसः नरकप्रतिष्ठान् पश्यास्मान् यथा दुष्कृतिनस् तथा

na hi nas tat tapas tasya tārayiṣyati sattama chinnamūlān paribhraṣṭān kālopahatacetasaḥ narakapratiṣṭhān paśyāsmān yathā duṣkṛtinas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मासु पतितेष्व् अत्र सह पूर्वैः पितामहैः छिन्नः कालेन सो ऽप्य् अत्र गन्ता वै नरकं ततः

asmāsu patiteṣv atra saha pūrvaiḥ pitāmahaiḥ chinnaḥ kālena so 'py atra gantā vai narakaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपो वाप्य् अथवा यज्ञो यच् चान्यत् पावनं महत् तत् सर्वं न समं तात संतत्येति सतां मतम्

tapo vāpy athavā yajño yac cānyat pāvanaṃ mahat tat sarvaṃ na samaṃ tāta saṃtatyeti satāṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तात दृष्ट्वा ब्रूयास् त्वं जरत्कारुं तपस्विनम् यथादृष्टम् इदं चास्मै त्वयाख्येयम् अशेषतः

sa tāta dṛṣṭvā brūyās tvaṃ jaratkāruṃ tapasvinam yathādṛṣṭam idaṃ cāsmai tvayākhyeyam aśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दारान् प्रकुर्यात् स पुत्रांश् चोत्पादयेद् यथा तथा ब्रह्मंस् त्वया वाच्यः सो ऽस्माकं नाथवत्तया

yathā dārān prakuryāt sa putrāṃś cotpādayed yathā tathā brahmaṃs tvayā vācyaḥ so 'smākaṃ nāthavattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.