Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.57
वैशंपायन उवाच राजोपरिचरो नाम धर्मनित्यो महीपतिः बभूव मृगयां गन्तुं स कदा चिद् धृतव्रतः
vaiśaṃpāyana uvāca rājoparicaro nāma dharmanityo mahīpatiḥ babhūva mṛgayāṃ gantuṃ sa kadā cid dhṛtavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चेदिविषयं रम्यं वसुः पौरवनन्दनः इन्द्रोपदेशाज् जग्राह ग्रहणीयं महीपतिः
sa cediviṣayaṃ ramyaṃ vasuḥ pauravanandanaḥ indropadeśāj jagrāha grahaṇīyaṃ mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आश्रमे न्यस्तशस्त्रं निवसन्तं तपोरतिम् देवः साक्षात् स्वयं वज्री समुपायान् महीपतिम्
tam āśrame nyastaśastraṃ nivasantaṃ taporatim devaḥ sākṣāt svayaṃ vajrī samupāyān mahīpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रत्वम् अर्हो राजायं तपसेत्य् अनुचिन्त्य वै तं सान्त्वेन नृपं साक्षात् तपसः संन्यवर्तयत्
indratvam arho rājāyaṃ tapasety anucintya vai taṃ sāntvena nṛpaṃ sākṣāt tapasaḥ saṃnyavartayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र उवाच न संकीर्येत धर्मो ऽयं पृथिव्यां पृथिवीपते तं पाहि धर्मो हि धृतः कृत्स्नं धारयते जगत्
indra uvāca na saṃkīryeta dharmo 'yaṃ pṛthivyāṃ pṛthivīpate taṃ pāhi dharmo hi dhṛtaḥ kṛtsnaṃ dhārayate jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोक्यं धर्मं पालय त्वं नित्ययुक्तः समाहितः धर्मयुक्तस् ततो लोकान् पुण्यान् आप्स्यसि शाश्वतान्
lokyaṃ dharmaṃ pālaya tvaṃ nityayuktaḥ samāhitaḥ dharmayuktas tato lokān puṇyān āpsyasi śāśvatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिविष्ठस्य भुविष्ठस् त्वं सखा भूत्वा मम प्रियः ऊधः पृथिव्या यो देशस् तम् आवस नराधिप
diviṣṭhasya bhuviṣṭhas tvaṃ sakhā bhūtvā mama priyaḥ ūdhaḥ pṛthivyā yo deśas tam āvasa narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशव्यश् चैव पुण्यश् च सुस्थिरो धनधान्यवान् स्वारक्ष्यश् चैव सौम्यश् च भोग्यैर् भूमिगुणैर् युतः
paśavyaś caiva puṇyaś ca susthiro dhanadhānyavān svārakṣyaś caiva saumyaś ca bhogyair bhūmiguṇair yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्य् अन्यान् एष देशो हि धनरत्नादिभिर् युतः वसुपूर्णा च वसुधा वस चेदिषु चेदिप
aty anyān eṣa deśo hi dhanaratnādibhir yutaḥ vasupūrṇā ca vasudhā vasa cediṣu cedipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मशीला जनपदाः सुसंतोषाश् च साधवः न च मिथ्याप्रलापो ऽत्र स्वैरेष्व् अपि कुतो ऽन्यथा
dharmaśīlā janapadāḥ susaṃtoṣāś ca sādhavaḥ na ca mithyāpralāpo 'tra svaireṣv api kuto 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च पित्रा विभज्यन्ते नरा गुरुहिते रताः युञ्जते धुरि नो गाश् च कृशाः संधुक्षयन्ति च
na ca pitrā vibhajyante narā guruhite ratāḥ yuñjate dhuri no gāś ca kṛśāḥ saṃdhukṣayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे वर्णाः स्वधर्मस्थाः सदा चेदिषु मानद न ते ऽस्त्य् अविदितं किं चित् त्रिषु लोकेषु यद् भवेत्
sarve varṇāḥ svadharmasthāḥ sadā cediṣu mānada na te 'sty aviditaṃ kiṃ cit triṣu lokeṣu yad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवोपभोग्यं दिव्यं च आकाशे स्फाटिकं महत् आकाशगं त्वां मद्दत्तं विमानम् उपपत्स्यते
devopabhogyaṃ divyaṃ ca ākāśe sphāṭikaṃ mahat ākāśagaṃ tvāṃ maddattaṃ vimānam upapatsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एकः सर्वमर्त्येषु विमानवरम् आस्थितः चरिष्यस्य् उपरिस्थो वै देवो विग्रहवान् इव
tvam ekaḥ sarvamartyeṣu vimānavaram āsthitaḥ cariṣyasy uparistho vai devo vigrahavān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददामि ते वैजयन्तीं मालाम् अम्लानपङ्कजाम् धारयिष्यति संग्रामे या त्वां शस्त्रैर् अविक्षतम्
dadāmi te vaijayantīṃ mālām amlānapaṅkajām dhārayiṣyati saṃgrāme yā tvāṃ śastrair avikṣatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षणं चैतद् एवेह भविता ते नराधिप इन्द्रमालेति विख्यातं धन्यम् अप्रतिमं महत्
lakṣaṇaṃ caitad eveha bhavitā te narādhipa indramāleti vikhyātaṃ dhanyam apratimaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच यष्टिं च वैणवीं तस्मै ददौ वृत्रनिषूदनः इष्टप्रदानम् उद्दिश्य शिष्टानां परिपालिनीम्
vaiśaṃpāyana uvāca yaṣṭiṃ ca vaiṇavīṃ tasmai dadau vṛtraniṣūdanaḥ iṣṭapradānam uddiśya śiṣṭānāṃ paripālinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः शक्रस्य पूजार्थं भूमौ भूमिपतिस् तदा प्रवेशं कारयाम् आस गते संवत्सरे तदा
tasyāḥ śakrasya pūjārthaṃ bhūmau bhūmipatis tadā praveśaṃ kārayām āsa gate saṃvatsare tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति चाद्यापि यष्ट्याः क्षितिपसत्तमैः प्रवेशः क्रियते राजन् यथा तेन प्रवर्तितः
tataḥ prabhṛti cādyāpi yaṣṭyāḥ kṣitipasattamaiḥ praveśaḥ kriyate rājan yathā tena pravartitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरेद्युस् तथा चास्याः क्रियते उच्छ्रयो नृपैः अलंकृतायाः पिटकैर् गन्धैर् माल्यैश् च भूषणैः माल्यदामपरिक्षिप्ता विधिवत् क्रियते ऽपि च
aparedyus tathā cāsyāḥ kriyate ucchrayo nṛpaiḥ alaṃkṛtāyāḥ piṭakair gandhair mālyaiś ca bhūṣaṇaiḥ mālyadāmaparikṣiptā vidhivat kriyate 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवान् पूज्यते चात्र हास्यरूपेण शंकरः स्वयम् एव गृहीतेन वसोः प्रीत्या महात्मनः
bhagavān pūjyate cātra hāsyarūpeṇa śaṃkaraḥ svayam eva gṛhītena vasoḥ prītyā mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतां पूजां महेन्द्रस् तु दृष्ट्वा देव कृतां शुभाम् वसुना राजमुख्येन प्रीतिमान् अब्रवीद् विभुः
etāṃ pūjāṃ mahendras tu dṛṣṭvā deva kṛtāṃ śubhām vasunā rājamukhyena prītimān abravīd vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये पूजयिष्यन्ति नरा राजानश् च महं मम कारयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर् नृपः
ye pūjayiṣyanti narā rājānaś ca mahaṃ mama kārayiṣyanti ca mudā yathā cedipatir nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां श्रीर् विजयश् चैव सराष्ट्राणां भविष्यति तथा स्फीतो जनपदो मुदितश् च भविष्यति
teṣāṃ śrīr vijayaś caiva sarāṣṭrāṇāṃ bhaviṣyati tathā sphīto janapado muditaś ca bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं महात्मना तेन महेन्द्रेण नराधिप वसुः प्रीत्या मघवता महाराजो ऽभिसत्कृतः
evaṃ mahātmanā tena mahendreṇa narādhipa vasuḥ prītyā maghavatā mahārājo 'bhisatkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवं कारयिष्यन्ति सदा शक्रस्य ये नराः भूमिदानादिभिर् दानैर् यथा पूता भवन्ति वै वरदानमहायज्ञैस् तथा शक्रोत्सवेन ते
utsavaṃ kārayiṣyanti sadā śakrasya ye narāḥ bhūmidānādibhir dānair yathā pūtā bhavanti vai varadānamahāyajñais tathā śakrotsavena te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूजितो मघवता वसुश् चेदिपतिस् तदा पालयाम् आस धर्मेण चेदिस्थः पृथिवीम् इमाम् इन्द्रप्रीत्या भूमिपतिश् चकारेन्द्रमहं वसुः
saṃpūjito maghavatā vasuś cedipatis tadā pālayām āsa dharmeṇa cedisthaḥ pṛthivīm imām indraprītyā bhūmipatiś cakārendramahaṃ vasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्राश् चास्य महावीर्याः पञ्चासन्न् अमितौजसः नानाराज्येषु च सुतान् स सम्राड् अभ्यषेचयत्
putrāś cāsya mahāvīryāḥ pañcāsann amitaujasaḥ nānārājyeṣu ca sutān sa samrāḍ abhyaṣecayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महारथो मगधराड् विश्रुतो यो बृहद्रथः प्रत्यग्रहः कुशाम्बश् च यम् आहुर् मणिवाहनम् मच्छिल्लश् च यदुश् चैव राजन्यश् चापराजितः
mahāratho magadharāḍ viśruto yo bṛhadrathaḥ pratyagrahaḥ kuśāmbaś ca yam āhur maṇivāhanam macchillaś ca yaduś caiva rājanyaś cāparājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते तस्य सुता राजन् राजर्षेर् भूरितेजसः न्यवेशयन् नामभिः स्वैस् ते देशांश् च पुराणि च वासवाः पञ्च राजानः पृथग्वंशाश् च शाश्वताः
ete tasya sutā rājan rājarṣer bhūritejasaḥ nyaveśayan nāmabhiḥ svais te deśāṃś ca purāṇi ca vāsavāḥ pañca rājānaḥ pṛthagvaṃśāś ca śāśvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्तम् इन्द्रप्रासादे आकाशे स्फाटिके च तम् उपतस्थुर् महात्मानं गन्धर्वाप्सरसो नृपम् राजोपरिचरेत्य् एवं नाम तस्याथ विश्रुतम्
vasantam indraprāsāde ākāśe sphāṭike ca tam upatasthur mahātmānaṃ gandharvāpsaraso nṛpam rājoparicarety evaṃ nāma tasyātha viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरोपवाहिनीं तस्य नदीं शुक्तिमतीं गिरिः अरौत्सीच् चेतनायुक्तः कामात् कोलाहलः किल
puropavāhinīṃ tasya nadīṃ śuktimatīṃ giriḥ arautsīc cetanāyuktaḥ kāmāt kolāhalaḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिं कोलाहलं तं तु पदा वसुर् अताडयत् निश्चक्राम नदी तेन प्रहारविवरेण सा
giriṃ kolāhalaṃ taṃ tu padā vasur atāḍayat niścakrāma nadī tena prahāravivareṇa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां नद्याम् अजनयन् मिथुनं पर्वतः स्वयम् तस्माद् विमोक्षणात् प्रीता नदी राज्ञे न्यवेदयत्
tasyāṃ nadyām ajanayan mithunaṃ parvataḥ svayam tasmād vimokṣaṇāt prītā nadī rājñe nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पुमान् अभवत् तत्र तं स राजर्षिसत्तमः वसुर् वसुप्रदश् चक्रे सेनापतिम् अरिंदमम् चकार पत्नीं कन्यां तु दयितां गिरिकां नृपः
yaḥ pumān abhavat tatra taṃ sa rājarṣisattamaḥ vasur vasupradaś cakre senāpatim ariṃdamam cakāra patnīṃ kanyāṃ tu dayitāṃ girikāṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसोः पत्नी तु गिरिका कामात् काले न्यवेदयत् ऋतुकालम् अनुप्राप्तं स्नाता पुंसवने शुचिः
vasoḥ patnī tu girikā kāmāt kāle nyavedayat ṛtukālam anuprāptaṃ snātā puṃsavane śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदहः पितरश् चैनम् ऊचुर् जहि मृगान् इति तं राजसत्तमं प्रीतास् तदा मतिमतां वरम्
tadahaḥ pitaraś cainam ūcur jahi mṛgān iti taṃ rājasattamaṃ prītās tadā matimatāṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पितॄणां नियोगं तम् अव्यतिक्रम्य पार्थिवः चचार मृगयां कामी गिरिकाम् एव संस्मरन् अतीव रूपसंपन्नां साक्षाच् छ्रियम् इवापराम्
sa pitṝṇāṃ niyogaṃ tam avyatikramya pārthivaḥ cacāra mṛgayāṃ kāmī girikām eva saṃsmaran atīva rūpasaṃpannāṃ sākṣāc chriyam ivāparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य रेतः प्रचस्कन्द चरतो रुचिरे वने स्कन्नमात्रं च तद् रेतो वृक्षपत्रेण भूमिपः
tasya retaḥ pracaskanda carato rucire vane skannamātraṃ ca tad reto vṛkṣapatreṇa bhūmipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिजग्राह मिथ्या मे न स्कन्देद् रेत इत्य् उत ऋतुश् च तस्याः पत्न्या मे न मोघः स्याद् इति प्रभुः
pratijagrāha mithyā me na skanded reta ity uta ṛtuś ca tasyāḥ patnyā me na moghaḥ syād iti prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संचिन्त्यैवं तदा राजा विचार्य च पुनः पुनः अमोघत्वं च विज्ञाय रेतसो राजसत्तमः
saṃcintyaivaṃ tadā rājā vicārya ca punaḥ punaḥ amoghatvaṃ ca vijñāya retaso rājasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रप्रस्थापने कालं महिष्याः प्रसमीक्ष्य सः अभिमन्त्र्याथ तच् छुक्रम् आरात् तिष्ठन्तम् आशुगम् सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्वज्ञो ज्ञात्वा श्येनं ततो ऽब्रवीत्
śukraprasthāpane kālaṃ mahiṣyāḥ prasamīkṣya saḥ abhimantryātha tac chukram ārāt tiṣṭhantam āśugam sūkṣmadharmārthatattvajño jñātvā śyenaṃ tato 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्प्रियार्थम् इदं सौम्य शुक्रं मम गृहं नय गिरिकायाः प्रयच्छाशु तस्या ह्य् आर्तवम् अद्य वै
matpriyārtham idaṃ saumya śukraṃ mama gṛhaṃ naya girikāyāḥ prayacchāśu tasyā hy ārtavam adya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा तत् तदा श्येनस् तूर्णम् उत्पत्य वेगवान् जवं परमम् आस्थाय प्रदुद्राव विहंगमः
gṛhītvā tat tadā śyenas tūrṇam utpatya vegavān javaṃ paramam āsthāya pradudrāva vihaṃgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अपश्यद् अथायान्तं श्येनं श्येनस् तथापरः अभ्यद्रवच् च तं सद्यो दृष्ट्वैवामिषशङ्कया
tam apaśyad athāyāntaṃ śyenaṃ śyenas tathāparaḥ abhyadravac ca taṃ sadyo dṛṣṭvaivāmiṣaśaṅkayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुण्डयुद्धम् अथाकाशे ताव् उभौ संप्रचक्रतुः युध्यतोर् अपतद् रेतस् तच् चापि यमुनाम्भसि
tuṇḍayuddham athākāśe tāv ubhau saṃpracakratuḥ yudhyator apatad retas tac cāpi yamunāmbhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राद्रिकेति विख्याता ब्रह्मशापाद् वराप्सराः मीनभावम् अनुप्राप्ता बभूव यमुनाचरी
tatrādriketi vikhyātā brahmaśāpād varāpsarāḥ mīnabhāvam anuprāptā babhūva yamunācarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येनपादपरिभ्रष्टं तद् वीर्यम् अथ वासवम् जग्राह तरसोपेत्य साद्रिका मत्स्यरूपिणी
śyenapādaparibhraṣṭaṃ tad vīryam atha vāsavam jagrāha tarasopetya sādrikā matsyarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदा चिद् अथ मत्सीं तां बबन्धुर् मत्स्यजीविनः मासे च दशमे प्राप्ते तदा भरतसत्तम उज्जह्रुर् उदरात् तस्याः स्त्रीपुमांसं च मानुषम्
kadā cid atha matsīṃ tāṃ babandhur matsyajīvinaḥ māse ca daśame prāpte tadā bharatasattama ujjahrur udarāt tasyāḥ strīpumāṃsaṃ ca mānuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यभूतं मत्वा तद् राज्ञस् ते प्रत्यवेदयन् काये मत्स्या इमौ राजन् संभूतौ मानुषाव् इति
āścaryabhūtaṃ matvā tad rājñas te pratyavedayan kāye matsyā imau rājan saṃbhūtau mānuṣāv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः पुमांसं जग्राह राजोपरिचरस् तदा स मत्स्यो नाम राजासीद् धार्मिकः सत्यसंगरः
tayoḥ pumāṃsaṃ jagrāha rājoparicaras tadā sa matsyo nāma rājāsīd dhārmikaḥ satyasaṃgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्सरा मुक्तशापा च क्षणेन समपद्यत पुरोक्ता या भगवता तिर्यग्योनिगता शुभे मानुषौ जनयित्वा त्वं शापमोक्षम् अवाप्स्यसि
sāpsarā muktaśāpā ca kṣaṇena samapadyata puroktā yā bhagavatā tiryagyonigatā śubhe mānuṣau janayitvā tvaṃ śāpamokṣam avāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा जनयित्वा तौ विशस्ता मत्स्यघातिना संत्यज्य मत्स्यरूपं सा दिव्यं रूपम् अवाप्य च सिद्धर्षिचारणपथं जगामाथ वराप्सराः
tataḥ sā janayitvā tau viśastā matsyaghātinā saṃtyajya matsyarūpaṃ sā divyaṃ rūpam avāpya ca siddharṣicāraṇapathaṃ jagāmātha varāpsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या कन्या दुहिता तस्या मत्स्या मत्स्यसगन्धिनी राज्ञा दत्ताथ दाशाय इयं तव भवत्व् इति रूपसत्त्वसमायुक्ता सर्वैः समुदिता गुणैः
yā kanyā duhitā tasyā matsyā matsyasagandhinī rājñā dattātha dāśāya iyaṃ tava bhavatv iti rūpasattvasamāyuktā sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तु सत्यवती नाम मत्स्यघात्यभिसंश्रयात् आसीन् मत्स्यसगन्धैव कं चित् कालं शुचिस्मिता
sā tu satyavatī nāma matsyaghātyabhisaṃśrayāt āsīn matsyasagandhaiva kaṃ cit kālaṃ śucismitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रूषार्थं पितुर् नावं तां तु वाहयतीं जले तीर्थयात्रां परिक्रामन्न् अपश्यद् वै पराशरः
śuśrūṣārthaṃ pitur nāvaṃ tāṃ tu vāhayatīṃ jale tīrthayātrāṃ parikrāmann apaśyad vai parāśaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीव रूपसंपन्नां सिद्धानाम् अपि काङ्क्षिताम् दृष्ट्वैव च स तां धीमांश् चकमे चारुदर्शनाम् विद्वांस् तां वासवीं कन्यां कार्यवान् मुनिपुंगवः
atīva rūpasaṃpannāṃ siddhānām api kāṅkṣitām dṛṣṭvaiva ca sa tāṃ dhīmāṃś cakame cārudarśanām vidvāṃs tāṃ vāsavīṃ kanyāṃ kāryavān munipuṃgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साब्रवीत् पश्य भगवन् पारावारे ऋषीन् स्थितान् आवयोर् दृश्यतोर् एभिः कथं नु स्यात् समागमः
sābravīt paśya bhagavan pārāvāre ṛṣīn sthitān āvayor dṛśyator ebhiḥ kathaṃ nu syāt samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्तो भगवान् नीहारम् असृजत् प्रभुः येन देशः स सर्वस् तु तमोभूत इवाभवत्
evaṃ tayokto bhagavān nīhāram asṛjat prabhuḥ yena deśaḥ sa sarvas tu tamobhūta ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सृष्टं तु नीहारं ततस् तं परमर्षिणा विस्मिता चाब्रवीत् कन्या व्रीडिता च मनस्विनी
dṛṣṭvā sṛṣṭaṃ tu nīhāraṃ tatas taṃ paramarṣiṇā vismitā cābravīt kanyā vrīḍitā ca manasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्धि मां भगवन् कन्यां सदा पितृवशानुगाम् त्वत्संयोगाच् च दुष्येत कन्याभावो ममानघ
viddhi māṃ bhagavan kanyāṃ sadā pitṛvaśānugām tvatsaṃyogāc ca duṣyeta kanyābhāvo mamānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यात्वे दूषिते चापि कथं शक्ष्ये द्विजोत्तम गन्तुं गृहं गृहे चाहं धीमन् न स्थातुम् उत्सहे एतत् संचिन्त्य भगवन् विधत्स्व यद् अनन्तरम्
kanyātve dūṣite cāpi kathaṃ śakṣye dvijottama gantuṃ gṛhaṃ gṛhe cāhaṃ dhīman na sthātum utsahe etat saṃcintya bhagavan vidhatsva yad anantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं तां तु प्रीतिमान् ऋषिसत्तमः उवाच मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यसि
evam uktavatīṃ tāṃ tu prītimān ṛṣisattamaḥ uvāca matpriyaṃ kṛtvā kanyaiva tvaṃ bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृणीष्व च वरं भीरु यं त्वम् इच्छसि भामिनि वृथा हि न प्रसादो मे भूतपूर्वः शुचिस्मिते
vṛṇīṣva ca varaṃ bhīru yaṃ tvam icchasi bhāmini vṛthā hi na prasādo me bhūtapūrvaḥ śucismite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ता वरं वव्रे गात्रसौगन्ध्यम् उत्तमम् स चास्यै भगवान् प्रादान् मनसः काङ्क्षितं प्रभुः
evam uktā varaṃ vavre gātrasaugandhyam uttamam sa cāsyai bhagavān prādān manasaḥ kāṅkṣitaṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो लब्धवरा प्रीता स्त्रीभावगुणभूषिता जगाम सह संसर्गम् ऋषिणाद्भुतकर्मणा
tato labdhavarā prītā strībhāvaguṇabhūṣitā jagāma saha saṃsargam ṛṣiṇādbhutakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन गन्धवतीत्य् एव नामास्याः प्रथितं भुवि तस्यास् तु योजनाद् गन्धम् आजिघ्रन्ति नरा भुवि
tena gandhavatīty eva nāmāsyāḥ prathitaṃ bhuvi tasyās tu yojanād gandham ājighranti narā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो योजनगन्धेति तस्या नाम परिश्रुतम् पराशरो ऽपि भगवाञ् जगाम स्वं निवेशनम्
tato yojanagandheti tasyā nāma pariśrutam parāśaro 'pi bhagavāñ jagāma svaṃ niveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सत्यवती हृष्टा लब्ध्वा वरम् अनुत्तमम् पराशरेण संयुक्ता सद्यो गर्भं सुषाव सा जज्ञे च यमुनाद्वीपे पाराशर्यः स वीर्यवान्
iti satyavatī hṛṣṭā labdhvā varam anuttamam parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मातरम् उपस्थाय तपस्य् एव मनो दधे स्मृतो ऽहं दर्शयिष्यामि कृत्येष्व् इति च सो ऽब्रवीत्
sa mātaram upasthāya tapasy eva mano dadhe smṛto 'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣv iti ca so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वैपायनो जज्ञे सत्यवत्यां पराशरात् द्वीपे न्यस्तः स यद् बालस् तस्माद् द्वैपायनो ऽभवत्
evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt dvīpe nyastaḥ sa yad bālas tasmād dvaipāyano 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादापसारिणं धर्मं विद्वान् स तु युगे युगे आयुः शक्तिं च मर्त्यानां युगानुगम् अवेक्ष्य च
pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ vidvān sa tu yuge yuge āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugānugam avekṣya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो ब्राह्मणानां च तथानुग्रहकाम्यया विव्यास वेदान् यस्माच् च तस्माद् व्यास इति स्मृतः
brahmaṇo brāhmaṇānāṃ ca tathānugrahakāmyayā vivyāsa vedān yasmāc ca tasmād vyāsa iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदान् अध्यापयाम् आस महाभारतपञ्चमान् सुमन्तुं जैमिनिं पैलं शुकं चैव स्वम् आत्मजम्
vedān adhyāpayām āsa mahābhāratapañcamān sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svam ātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभुर् वरिष्ठो वरदो वैशंपायनम् एव च संहितास् तैः पृथक्त्वेन भारतस्य प्रकाशिताः
prabhur variṣṭho varado vaiśaṃpāyanam eva ca saṃhitās taiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakāśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा भीष्मः शांतनवो गङ्गायाम् अमितद्युतिः वसुवीर्यात् समभवन् महावीर्यो महायशाः
tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavo gaṅgāyām amitadyutiḥ vasuvīryāt samabhavan mahāvīryo mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूले प्रोतः पुराणर्षिर् अचोरश् चोरशङ्कया अणीमाण्डव्य इति वै विख्यातः सुमहायशाः
śūle protaḥ purāṇarṣir acoraś coraśaṅkayā aṇīmāṇḍavya iti vai vikhyātaḥ sumahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धर्मम् आहूय पुरा महर्षिर् इदम् उक्तवान् इषीकया मया बाल्याद् एका विद्धा शकुन्तिका
sa dharmam āhūya purā maharṣir idam uktavān iṣīkayā mayā bālyād ekā viddhā śakuntikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् किल्बिषं स्मरे धर्म नान्यत् पापम् अहं स्मरे तन् मे सहस्रसमितं कस्मान् नेहाजयत् तपः
tat kilbiṣaṃ smare dharma nānyat pāpam ahaṃ smare tan me sahasrasamitaṃ kasmān nehājayat tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरीयान् ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधाद् यतः तस्मात् त्वं किल्बिषाद् अस्माच् छूद्रयोनौ जनिष्यसि
garīyān brāhmaṇavadhaḥ sarvabhūtavadhād yataḥ tasmāt tvaṃ kilbiṣād asmāc chūdrayonau janiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन शापेन धर्मो ऽपि शूद्रयोनाव् अजायत विद्वान् विदुररूपेण धार्मी तनुर् अकिल्बिषी
tena śāpena dharmo 'pi śūdrayonāv ajāyata vidvān vidurarūpeṇa dhārmī tanur akilbiṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजयो मुनिकल्पस् तु जज्ञे सूतो गवल्गणात् सूर्याच् च कुन्तिकन्यायां जज्ञे कर्णो महारथः सहजं कवचं बिभ्रत् कुण्डलोद्द्योतिताननः
saṃjayo munikalpas tu jajñe sūto gavalgaṇāt sūryāc ca kuntikanyāyāṃ jajñe karṇo mahārathaḥ sahajaṃ kavacaṃ bibhrat kuṇḍaloddyotitānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहार्थं लोकानां विष्णुर् लोकनमस्कृतः वसुदेवात् तु देवक्यां प्रादुर्भूतो महायशाः
anugrahārthaṃ lokānāṃ viṣṇur lokanamaskṛtaḥ vasudevāt tu devakyāṃ prādurbhūto mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिनिधनो देवः स कर्ता जगतः प्रभुः अव्यक्तम् अक्षरं ब्रह्म प्रधानं निर्गुणात्मकम्
anādinidhano devaḥ sa kartā jagataḥ prabhuḥ avyaktam akṣaraṃ brahma pradhānaṃ nirguṇātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानम् अव्ययं चैव प्रकृतिं प्रभवं परम् पुरुषं विश्वकर्माणं सत्त्वयोगं ध्रुवाक्षरम्
ātmānam avyayaṃ caiva prakṛtiṃ prabhavaṃ param puruṣaṃ viśvakarmāṇaṃ sattvayogaṃ dhruvākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तम् अचलं देवं हंसं नारायणं प्रभुम् धातारम् अजरं नित्यं तम् आहुः परम् अव्ययम्
anantam acalaṃ devaṃ haṃsaṃ nārāyaṇaṃ prabhum dhātāram ajaraṃ nityaṃ tam āhuḥ param avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषः स विभुः कर्ता सर्वभूतपितामहः धर्मसंवर्धनार्थाय प्रजज्ञे ऽन्धकवृष्णिषु
puruṣaḥ sa vibhuḥ kartā sarvabhūtapitāmahaḥ dharmasaṃvardhanārthāya prajajñe 'ndhakavṛṣṇiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रज्ञौ तु महावीर्यौ सर्वशस्त्रविशारदौ सात्यकिः कृतवर्मा च नारायणम् अनुव्रतौ सत्यकाद् धृदिकाच् चैव जज्ञाते ऽस्त्रविशारदौ
astrajñau tu mahāvīryau sarvaśastraviśāradau sātyakiḥ kṛtavarmā ca nārāyaṇam anuvratau satyakād dhṛdikāc caiva jajñāte 'straviśāradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाजस्य च स्कन्नं द्रोण्यां शुक्रम् अवर्धत महर्षेर् उग्रतपसस् तस्माद् द्रोणो व्यजायत
bharadvājasya ca skannaṃ droṇyāṃ śukram avardhata maharṣer ugratapasas tasmād droṇo vyajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमान् मिथुनं जज्ञे शरस्तम्बाच् छरद्वतः अश्वत्थाम्नश् च जननी कृपश् चैव महाबलः अश्वत्थामा ततो जज्ञे द्रोणाद् अस्त्रभृतां वरः
gautamān mithunaṃ jajñe śarastambāc charadvataḥ aśvatthāmnaś ca jananī kṛpaś caiva mahābalaḥ aśvatthāmā tato jajñe droṇād astrabhṛtāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव धृष्टद्युम्नो ऽपि साक्षाद् अग्निसमद्युतिः वैताने कर्मणि तते पावकात् समजायत वीरो द्रोणविनाशाय धनुषा सह वीर्यवान्
tathaiva dhṛṣṭadyumno 'pi sākṣād agnisamadyutiḥ vaitāne karmaṇi tate pāvakāt samajāyata vīro droṇavināśāya dhanuṣā saha vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव वेद्यां कृष्णापि जज्ञे तेजस्विनी शुभा विभ्राजमाना वपुषा बिभ्रती रूपम् उत्तमम्
tathaiva vedyāṃ kṛṣṇāpi jajñe tejasvinī śubhā vibhrājamānā vapuṣā bibhratī rūpam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्रादशिष्यो नग्नजित् सुबलश् चाभवत् ततः तस्य प्रजा धर्महन्त्री जज्ञे देवप्रकोपनात्
prahrādaśiṣyo nagnajit subalaś cābhavat tataḥ tasya prajā dharmahantrī jajñe devaprakopanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धारराजपुत्रो ऽभूच् छकुनिः सौबलस् तथा दुर्योधनस्य माता च जज्ञाते ऽर्थविदाव् उभौ
gāndhārarājaputro 'bhūc chakuniḥ saubalas tathā duryodhanasya mātā ca jajñāte 'rthavidāv ubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णद्वैपायनाज् जज्ञे धृतराष्ट्रो जनेश्वरः क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य पाण्डुश् चैव महाबलः
kṛṣṇadvaipāyanāj jajñe dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ kṣetre vicitravīryasya pāṇḍuś caiva mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डोस् तु जज्ञिरे पञ्च पुत्रा देवसमाः पृथक् द्वयोः स्त्रियोर् गुणज्येष्ठस् तेषाम् आसीद् युधिष्ठिरः
pāṇḍos tu jajñire pañca putrā devasamāḥ pṛthak dvayoḥ striyor guṇajyeṣṭhas teṣām āsīd yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माद् युधिष्ठिरो जज्ञे मारुतात् तु वृकोदरः इन्द्राद् धनंजयः श्रीमान् सर्वशस्त्रभृतां वरः
dharmād yudhiṣṭhiro jajñe mārutāt tu vṛkodaraḥ indrād dhanaṃjayaḥ śrīmān sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जज्ञाते रूपसंपन्नाव् अश्विभ्यां तु यमाव् उभौ नकुलः सहदेवश् च गुरुशुश्रूषणे रतौ
jajñāte rūpasaṃpannāv aśvibhyāṃ tu yamāv ubhau nakulaḥ sahadevaś ca guruśuśrūṣaṇe ratau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः दुर्योधनप्रभृतयो युयुत्सुः करणस् तथा
tathā putraśataṃ jajñe dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ duryodhanaprabhṛtayo yuyutsuḥ karaṇas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमन्युः सुभद्रायाम् अर्जुनाद् अभ्यजायत स्वस्रीयो वासुदेवस्य पौत्रः पाण्डोर् महात्मनः
abhimanyuḥ subhadrāyām arjunād abhyajāyata svasrīyo vāsudevasya pautraḥ pāṇḍor mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवेभ्यो ऽपि पञ्चभ्यः कृष्णायां पञ्च जज्ञिरे कुमारा रूपसंपन्नाः सर्वशस्त्रविशारदाः
pāṇḍavebhyo 'pi pañcabhyaḥ kṛṣṇāyāṃ pañca jajñire kumārā rūpasaṃpannāḥ sarvaśastraviśāradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात् सुतसोमो वृकोदरात् अर्जुनाच् छ्रुतकीर्तिस् तु शतानीकस् तु नाकुलिः
prativindhyo yudhiṣṭhirāt sutasomo vṛkodarāt arjunāc chrutakīrtis tu śatānīkas tu nākuliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव सहदेवाच् च श्रुतसेनः प्रतापवान् हिडिम्बायां च भीमेन वने जज्ञे घटोत्कचः
tathaiva sahadevāc ca śrutasenaḥ pratāpavān hiḍimbāyāṃ ca bhīmena vane jajñe ghaṭotkacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डी द्रुपदाज् जज्ञे कन्या पुत्रत्वम् आगता यां यक्षः पुरुषं चक्रे स्थूणः प्रियचिकीर्षया
śikhaṇḍī drupadāj jajñe kanyā putratvam āgatā yāṃ yakṣaḥ puruṣaṃ cakre sthūṇaḥ priyacikīrṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरूणां विग्रहे तस्मिन् समागच्छन् बहून्य् अथ राज्ञां शतसहस्राणि योत्स्यमानानि संयुगे
kurūṇāṃ vigrahe tasmin samāgacchan bahūny atha rājñāṃ śatasahasrāṇi yotsyamānāni saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अपरिमेयानि नामधेयानि सर्वशः न शक्यं परिसंख्यातुं वर्षाणाम् अयुतैर् अपि एते तु कीर्तिता मुख्या यैर् आख्यानम् इदं ततम्
teṣām aparimeyāni nāmadheyāni sarvaśaḥ na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ varṣāṇām ayutair api ete tu kīrtitā mukhyā yair ākhyānam idaṃ tatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.