Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.65
वैशंपायन उवाच ततो गच्छन् महाबाहुर् एको ऽमात्यान् विसृज्य तान् नापश्यद् आश्रमे तस्मिंस् तम् ऋषिं संशितव्रतम्
vaiśaṃpāyana uvāca tato gacchan mahābāhur eko 'mātyān visṛjya tān nāpaśyad āśrame tasmiṃs tam ṛṣiṃ saṃśitavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपश्यमानस् तम् ऋषिं शून्यं दृष्ट्वा तम् आश्रमम् उवाच क इहेत्य् उच्चैर् वनं संनादयन्न् इव
so 'paśyamānas tam ṛṣiṃ śūnyaṃ dṛṣṭvā tam āśramam uvāca ka ihety uccair vanaṃ saṃnādayann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वाथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीर् इव रूपिणी निश्चक्रामाश्रमात् तस्मात् तापसीवेषधारिणी
śrutvātha tasya taṃ śabdaṃ kanyā śrīr iva rūpiṇī niścakrāmāśramāt tasmāt tāpasīveṣadhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुःषन्तम् असितेक्षणा स्वागतं त इति क्षिप्रम् उवाच प्रतिपूज्य च
sā taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ duḥṣantam asitekṣaṇā svāgataṃ ta iti kṣipram uvāca pratipūjya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हि पप्रच्छानामयं राजन् कुशलं च नराधिपम्
āsanenārcayitvā ca pādyenārghyeṇa caiva hi papracchānāmayaṃ rājan kuśalaṃ ca narādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावद् अर्चयित्वा सा पृष्ट्वा चानामयं तदा उवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियताम् इति
yathāvad arcayitvā sā pṛṣṭvā cānāmayaṃ tadā uvāca smayamāneva kiṃ kāryaṃ kriyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् अब्रवीत् ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम् दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत् प्रतिपूजितः
tām abravīt tato rājā kanyāṃ madhurabhāṣiṇīm dṛṣṭvā sarvānavadyāṅgīṃ yathāvat pratipūjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतो ऽहं महाभागम् ऋषिं कण्वम् उपासितुम् क्व गतो भगवान् भद्रे तन् ममाचक्ष्व शोभने
āgato 'haṃ mahābhāgam ṛṣiṃ kaṇvam upāsitum kva gato bhagavān bhadre tan mamācakṣva śobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शकुन्तलोवाच गतः पिता मे भगवान् फलान्य् आहर्तुम् आश्रमात् मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रक्ष्यस्य् एनम् इहागतम्
śakuntalovāca gataḥ pitā me bhagavān phalāny āhartum āśramāt muhūrtaṃ saṃpratīkṣasva drakṣyasy enam ihāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच अपश्यमानस् तम् ऋषिं तया चोक्तस् तथा नृपः तां च दृष्ट्वा वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम्
vaiśaṃpāyana uvāca apaśyamānas tam ṛṣiṃ tayā coktas tathā nṛpaḥ tāṃ ca dṛṣṭvā varārohāṃ śrīmatīṃ cāruhāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन च रूपयौवनसंपन्नाम् इत्य् उवाच महीपतिः
vibhrājamānāṃ vapuṣā tapasā ca damena ca rūpayauvanasaṃpannām ity uvāca mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासि कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम् एवंरूपगुणोपेता कुतस् त्वम् असि शोभने
kāsi kasyāsi suśroṇi kimarthaṃ cāgatā vanam evaṃrūpaguṇopetā kutas tvam asi śobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनाद् एव हि शुभे त्वया मे ऽपहृतं मनः इच्छामि त्वाम् अहं ज्ञातुं तन् ममाचक्ष्व शोभने
darśanād eva hi śubhe tvayā me 'pahṛtaṃ manaḥ icchāmi tvām ahaṃ jñātuṃ tan mamācakṣva śobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ता तदा कन्या तेन राज्ञा तदाश्रमे उवाच हसती वाक्यम् इदं सुमधुराक्षरम्
evam uktā tadā kanyā tena rājñā tadāśrame uvāca hasatī vākyam idaṃ sumadhurākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्वष्याहं भगवतो दुःषन्त दुहिता मता तपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य यशस्विनः
kaṇvaṣyāhaṃ bhagavato duḥṣanta duhitā matā tapasvino dhṛtimato dharmajñasya yaśasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःषन्त उवाच ऊर्ध्वरेता महाभागो भगवांल् लोकपूजितः चलेद् धि वृत्ताद् धर्मो ऽपि न चलेत् संशितव्रतः
duḥṣanta uvāca ūrdhvaretā mahābhāgo bhagavāṃl lokapūjitaḥ caled dhi vṛttād dharmo 'pi na calet saṃśitavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं त्वं तस्य दुहिता संभूता वरवर्णिनी संशयो मे महान् अत्र तं मे छेत्तुम् इहार्हसि
kathaṃ tvaṃ tasya duhitā saṃbhūtā varavarṇinī saṃśayo me mahān atra taṃ me chettum ihārhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शकुन्तलोवाच यथायम् आगमो मह्यं यथा चेदम् अभूत् पुरा शृणु राजन् यथातत्त्वं यथास्मि दुहिता मुनेः
śakuntalovāca yathāyam āgamo mahyaṃ yathā cedam abhūt purā śṛṇu rājan yathātattvaṃ yathāsmi duhitā muneḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिः कश् चिद् इहागम्य मम जन्माभ्यचोदयत् तस्मै प्रोवाच भगवान् यथा तच् छृणु पार्थिव
ṛṣiḥ kaś cid ihāgamya mama janmābhyacodayat tasmai provāca bhagavān yathā tac chṛṇu pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्यमानः किल पुरा विश्वामित्रो महत् तपः सुभृशं तापयाम् आस शक्रं सुरगणेश्वरम्
tapyamānaḥ kila purā viśvāmitro mahat tapaḥ subhṛśaṃ tāpayām āsa śakraṃ suragaṇeśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा दीप्तवीर्यो ऽयं स्थानान् मां च्यावयेद् इति भीतः पुरंदरस् तस्मान् मेनकाम् इदम् अब्रवीत्
tapasā dīptavīryo 'yaṃ sthānān māṃ cyāvayed iti bhītaḥ puraṃdaras tasmān menakām idam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणैर् दिव्यैर् अप्सरसां मेनके त्वं विशिष्यसे श्रेयो मे कुरु कल्याणि यत् त्वां वक्ष्यामि तच् छृणु
guṇair divyair apsarasāṃ menake tvaṃ viśiṣyase śreyo me kuru kalyāṇi yat tvāṃ vakṣyāmi tac chṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाव् आदित्यसंकाशो विश्वामित्रो महातपाः तप्यमानस् तपो घोरं मम कम्पयते मनः
asāv ādityasaṃkāśo viśvāmitro mahātapāḥ tapyamānas tapo ghoraṃ mama kampayate manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेनके तव भारो ऽयं विश्वामित्रः सुमध्यमे संशितात्मा सुदुर्धर्ष उग्रे तपसि वर्तते
menake tava bhāro 'yaṃ viśvāmitraḥ sumadhyame saṃśitātmā sudurdharṣa ugre tapasi vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मां न च्यावयेत् स्थानात् तं वै गत्वा प्रलोभय चर तस्य तपोविघ्नं कुरु मे प्रियम् उत्तमम्
sa māṃ na cyāvayet sthānāt taṃ vai gatvā pralobhaya cara tasya tapovighnaṃ kuru me priyam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपयौवनमाधुर्यचेष्टितस्मितभाषितैः लोभयित्वा वरारोहे तपसः संनिवर्तय
rūpayauvanamādhuryaceṣṭitasmitabhāṣitaiḥ lobhayitvā varārohe tapasaḥ saṃnivartaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेनकोवाच महातेजाः स भगवान् सदैव च महातपाः कोपनश् च तथा ह्य् एनं जानाति भगवान् अपि
menakovāca mahātejāḥ sa bhagavān sadaiva ca mahātapāḥ kopanaś ca tathā hy enaṃ jānāti bhagavān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसस् तपसश् चैव कोपस्य च महात्मनः त्वम् अप्य् उद्विजसे यस्य नोद्विजेयम् अहं कथम्
tejasas tapasaś caiva kopasya ca mahātmanaḥ tvam apy udvijase yasya nodvijeyam ahaṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभागं वसिष्ठं यः पुत्रैर् इष्टैर् व्ययोजयत् क्षत्रे जातश् च यः पूर्वम् अभवद् ब्राह्मणो बलात्
mahābhāgaṃ vasiṣṭhaṃ yaḥ putrair iṣṭair vyayojayat kṣatre jātaś ca yaḥ pūrvam abhavad brāhmaṇo balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौचार्थं यो नदीं चक्रे दुर्गमां बहुभिर् जलैः यां तां पुण्यतमां लोके कौशिकीति विदुर् जनाः
śaucārthaṃ yo nadīṃ cakre durgamāṃ bahubhir jalaiḥ yāṃ tāṃ puṇyatamāṃ loke kauśikīti vidur janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभार यत्रास्य पुरा काले दुर्गे महात्मनः दारान् मतङ्गो धर्मात्मा राजर्षिर् व्याधतां गतः
babhāra yatrāsya purā kāle durge mahātmanaḥ dārān mataṅgo dharmātmā rājarṣir vyādhatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीतकाले दुर्भिक्षे यत्रैत्य पुनर् आश्रमम् मुनिः पारेति नद्या वै नाम चक्रे तदा प्रभुः
atītakāle durbhikṣe yatraitya punar āśramam muniḥ pāreti nadyā vai nāma cakre tadā prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतङ्गं याजयां चक्रे यत्र प्रीतमनाः स्वयम् त्वं च सोमं भयाद् यस्य गतः पातुं शुरेश्वर
mataṅgaṃ yājayāṃ cakre yatra prītamanāḥ svayam tvaṃ ca somaṃ bhayād yasya gataḥ pātuṃ śureśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अति नक्षत्रवंशांश् च क्रुद्धो नक्षत्रसंपदा प्रति श्रवणपूर्वाणि नक्षत्राणि ससर्ज यः
ati nakṣatravaṃśāṃś ca kruddho nakṣatrasaṃpadā prati śravaṇapūrvāṇi nakṣatrāṇi sasarja yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि यस्य कर्माणि तस्याहं भृशम् उद्विजे यथा मां न दहेत् क्रुद्धस् तथाज्ञापय मां विभो
etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśam udvije yathā māṃ na dahet kruddhas tathājñāpaya māṃ vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसा निर्दहेल् लोकान् कम्पयेद् धरणीं पदा संक्षिपेच् च महामेरुं तूर्णम् आवर्तयेत् तथा
tejasā nirdahel lokān kampayed dharaṇīṃ padā saṃkṣipec ca mahāmeruṃ tūrṇam āvartayet tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशं तपसा युक्तं प्रदीप्तम् इव पावकम् कथम् अस्मद्विधा बाला जितेन्द्रियम् अभिस्पृशेत्
tādṛśaṃ tapasā yuktaṃ pradīptam iva pāvakam katham asmadvidhā bālā jitendriyam abhispṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुताशनमुखं दीप्तं सूर्यचन्द्राक्षितारकम् कालजिह्वं सुरश्रेष्ठ कथम् अस्मद्विधा स्पृशेत्
hutāśanamukhaṃ dīptaṃ sūryacandrākṣitārakam kālajihvaṃ suraśreṣṭha katham asmadvidhā spṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमश् च सोमश् च महर्षयश् च; साध्या विश्वे वालखिल्याश् च सर्वे एते ऽपि यस्योद्विजन्ते प्रभावात्; कस्मात् तस्मान् मादृशी नोद्विजेत
yamaś ca somaś ca maharṣayaś ca; sādhyā viśve vālakhilyāś ca sarve ete 'pi yasyodvijante prabhāvāt; kasmāt tasmān mādṛśī nodvijeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयैवम् उक्ता च कथं समीपम्; ऋषेर् न गच्छेयम् अहं सुरेन्द्र रक्षां तु मे चिन्तय देवराज; यथा त्वदर्थं रक्षिताहं चरेयम्
tvayaivam uktā ca kathaṃ samīpam; ṛṣer na gaccheyam ahaṃ surendra rakṣāṃ tu me cintaya devarāja; yathā tvadarthaṃ rakṣitāhaṃ careyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं तु मे मारुतस् तत्र वासः; प्रक्रीडिताया विवृणोतु देव भवेच् च मे मन्मथस् तत्र कार्ये; सहायभूतस् तव देवप्रसादात्
kāmaṃ tu me mārutas tatra vāsaḥ; prakrīḍitāyā vivṛṇotu deva bhavec ca me manmathas tatra kārye; sahāyabhūtas tava devaprasādāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनाच् च वायुः सुरभिः प्रवायेत्; तस्मिन् काले तम् ऋषिं लोभयन्त्याः तथेत्य् उक्त्वा विहिते चैव तस्मिंस्; ततो ययौ साश्रमं कौशिकस्य
vanāc ca vāyuḥ surabhiḥ pravāyet; tasmin kāle tam ṛṣiṃ lobhayantyāḥ tathety uktvā vihite caiva tasmiṃs; tato yayau sāśramaṃ kauśikasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.