Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.70
वैशंपायन उवाच प्रजापतेस् तु दक्षस्य मनोर् वैवस्वतस्य च भरतस्य कुरोः पूरोर् अजमीढस्य चान्वये
vaiśaṃpāyana uvāca prajāpates tu dakṣasya manor vaivasvatasya ca bharatasya kuroḥ pūror ajamīḍhasya cānvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादवानाम् इमं वंशं पौरवाणां च सर्वशः तथैव भारतानां च पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् धन्यं यशस्यम् आयुष्यं कीर्तयिष्यामि ते ऽनघ
yādavānām imaṃ vaṃśaṃ pauravāṇāṃ ca sarvaśaḥ tathaiva bhāratānāṃ ca puṇyaṃ svastyayanaṃ mahat dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोभिर् उदिताः सर्वे महर्षिसमतेजसः दश प्रचेतसः पुत्राः सन्तः पूर्वजनाः स्मृताः मेघजेनाग्निना ये ते पूर्वं दग्धा महौजसः
tejobhir uditāḥ sarve maharṣisamatejasaḥ daśa pracetasaḥ putrāḥ santaḥ pūrvajanāḥ smṛtāḥ meghajenāgninā ye te pūrvaṃ dagdhā mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यः प्राचेतसो जज्ञे दक्षो दक्षाद् इमाः प्रजाः संभूताः पुरुषव्याघ्र स हि लोकपितामहः
tebhyaḥ prācetaso jajñe dakṣo dakṣād imāḥ prajāḥ saṃbhūtāḥ puruṣavyāghra sa hi lokapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरिण्या सह संगम्य दक्षः प्राचेतसो मुनिः आत्मतुल्यान् अजनयत् सहस्रं संशितव्रतान्
vīriṇyā saha saṃgamya dakṣaḥ prācetaso muniḥ ātmatulyān ajanayat sahasraṃ saṃśitavratān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रसंख्यान् समितान् सुतान् दक्षस्य नारदः मोक्षम् अध्यापयाम् आस सांख्यज्ञानम् अनुत्तमम्
sahasrasaṃkhyān samitān sutān dakṣasya nāradaḥ mokṣam adhyāpayām āsa sāṃkhyajñānam anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पञ्चाशतं कन्याः पुत्रिका अभिसंदधे प्रजापतिः प्रजा दक्षः सिसृक्षुर् जनमेजय
tataḥ pañcāśataṃ kanyāḥ putrikā abhisaṃdadhe prajāpatiḥ prajā dakṣaḥ sisṛkṣur janamejaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिम् इन्दवे
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatim indave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा मारीचः कश्यपस् तस्याम् आदित्यान् समजीजनत् इन्द्रादीन् वीर्यसंपन्नान् विवस्वन्तम् अथापि च
trayodaśānāṃ patnīnāṃ yā tu dākṣāyaṇī varā mārīcaḥ kaśyapas tasyām ādityān samajījanat indrādīn vīryasaṃpannān vivasvantam athāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवस्वतः सुतो जज्ञे यमो वैवस्वतः प्रभुः मार्तण्डश् च यमस्यापि पुत्रो राजन्न् अजायत
vivasvataḥ suto jajñe yamo vaivasvataḥ prabhuḥ mārtaṇḍaś ca yamasyāpi putro rājann ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्तण्डस्य मनुर् धीमान् अजायत सुतः प्रभुः मनोर् वंशो मानवानां ततो ऽयं प्रथितो ऽभवत् ब्रह्मक्षत्रादयस् तस्मान् मनोर् जातास् तु मानवाः
mārtaṇḍasya manur dhīmān ajāyata sutaḥ prabhuḥ manor vaṃśo mānavānāṃ tato 'yaṃ prathito 'bhavat brahmakṣatrādayas tasmān manor jātās tu mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राभवत् तदा राजन् ब्रह्म क्षत्रेण संगतम् ब्राह्मणा मानवास् तेषां साङ्गं वेदम् अदीधरन्
tatrābhavat tadā rājan brahma kṣatreṇa saṃgatam brāhmaṇā mānavās teṣāṃ sāṅgaṃ vedam adīdharan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनं धृष्णुं नरिष्यन्तं नाभागेक्ष्वाकुम् एव च करूषम् अथ शर्यातिं तथैवात्राष्टमीम् इलाम्
venaṃ dhṛṣṇuṃ nariṣyantaṃ nābhāgekṣvākum eva ca karūṣam atha śaryātiṃ tathaivātrāṣṭamīm ilām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृषध्रनवमान् आहुः क्षत्रधर्मपरायणान् नाभागारिष्टदशमान् मनोः पुत्रान् महाबलान्
pṛṣadhranavamān āhuḥ kṣatradharmaparāyaṇān nābhāgāriṣṭadaśamān manoḥ putrān mahābalān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाशतं मनोः पुत्रास् तथैवान्ये ऽभवन् क्षितौ अन्योन्यभेदात् ते सर्वे विनेशुर् इति नः श्रुतम्
pañcāśataṃ manoḥ putrās tathaivānye 'bhavan kṣitau anyonyabhedāt te sarve vineśur iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरूरवास् ततो विद्वान् इलायां समपद्यत सा वै तस्याभवन् माता पिता चेति हि नः श्रुतम्
purūravās tato vidvān ilāyāṃ samapadyata sā vai tasyābhavan mātā pitā ceti hi naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयोदश समुद्रस्य द्वीपान् अश्नन् पुरूरवाः अमानुषैर् वृतः सत्त्वैर् मानुषः सन् महायशाः
trayodaśa samudrasya dvīpān aśnan purūravāḥ amānuṣair vṛtaḥ sattvair mānuṣaḥ san mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रैः स विग्रहं चक्रे वीर्योन्मत्तः पुरूरवाः जहार च स विप्राणां रत्नान्य् उत्क्रोशताम् अपि
vipraiḥ sa vigrahaṃ cakre vīryonmattaḥ purūravāḥ jahāra ca sa viprāṇāṃ ratnāny utkrośatām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारस् तं राजन् ब्रह्मलोकाद् उपेत्य ह अनुदर्शयां ततश् चक्रे प्रत्यगृह्णान् न चाप्य् असौ
sanatkumāras taṃ rājan brahmalokād upetya ha anudarśayāṃ tataś cakre pratyagṛhṇān na cāpy asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो महर्षिभिः क्रुद्धैः शप्तः सद्यो व्यनश्यत लोभान्वितो मदबलान् नष्टसंज्ञो नराधिपः
tato maharṣibhiḥ kruddhaiḥ śaptaḥ sadyo vyanaśyata lobhānvito madabalān naṣṭasaṃjño narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि गन्धर्वलोकस्थ उर्वश्या सहितो विराट् आनिनाय क्रियार्थे ऽग्नीन् यथावद् विहितांस् त्रिधा
sa hi gandharvalokastha urvaśyā sahito virāṭ ānināya kriyārthe 'gnīn yathāvad vihitāṃs tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट् पुत्रा जज्ञिरे ऽथैलाद् आयुर् धीमान् अमावसुः दृढायुश् च वनायुश् च श्रुतायुश् चोर्वशीसुताः
ṣaṭ putrā jajñire 'thailād āyur dhīmān amāvasuḥ dṛḍhāyuś ca vanāyuś ca śrutāyuś corvaśīsutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नहुषं वृद्धशर्माणं रजिं रम्भम् अनेनसम् स्वर्भानवीसुतान् एतान् आयोः पुत्रान् प्रचक्षते
nahuṣaṃ vṛddhaśarmāṇaṃ rajiṃ rambham anenasam svarbhānavīsutān etān āyoḥ putrān pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुषो नहुषः पुत्रो धीमान् सत्यपराक्रमः राज्यं शशास सुमहद् धर्मेण पृथिवीपतिः
āyuṣo nahuṣaḥ putro dhīmān satyaparākramaḥ rājyaṃ śaśāsa sumahad dharmeṇa pṛthivīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄन् देवान् ऋषीन् विप्रान् गन्धर्वोरगराक्षसान् नहुषः पालयाम् आस ब्रह्मक्षत्रम् अथो विशः
pitṝn devān ṛṣīn viprān gandharvoragarākṣasān nahuṣaḥ pālayām āsa brahmakṣatram atho viśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हत्वा दस्युसंघातान् ऋषीन् करम् अदापयत् पशुवच् चैव तान् पृष्ठे वाहयाम् आस वीर्यवान्
sa hatvā dasyusaṃghātān ṛṣīn karam adāpayat paśuvac caiva tān pṛṣṭhe vāhayām āsa vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयाम् आस चेन्द्रत्वम् अभिभूय दिवौकसः तेजसा तपसा चैव विक्रमेणौजसा तथा
kārayām āsa cendratvam abhibhūya divaukasaḥ tejasā tapasā caiva vikrameṇaujasā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतिं ययातिं संयातिम् आयातिं पाञ्चम् उद्धवम् नहुषो जनयाम् आस षट् पुत्रान् प्रियवाससि
yatiṃ yayātiṃ saṃyātim āyātiṃ pāñcam uddhavam nahuṣo janayām āsa ṣaṭ putrān priyavāsasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययातिर् नाहुषः सम्राड् आसीत् सत्यपराक्रमः स पालयाम् आस महीम् ईजे च विविधैः सवैः
yayātir nāhuṣaḥ samrāḍ āsīt satyaparākramaḥ sa pālayām āsa mahīm īje ca vividhaiḥ savaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिशक्त्या पितॄन् अर्चन् देवांश् च प्रयतः सदा अन्वगृह्णात् प्रजाः सर्वा ययातिर् अपराजितः
atiśaktyā pitṝn arcan devāṃś ca prayataḥ sadā anvagṛhṇāt prajāḥ sarvā yayātir aparājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रा महेष्वासाः सर्वैः समुदिता गुणैः देवयान्यां महाराज शर्मिष्ठायां च जज्ञिरे
tasya putrā maheṣvāsāḥ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ devayānyāṃ mahārāja śarmiṣṭhāyāṃ ca jajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवयान्याम् अजायेतां यदुस् तुर्वसुर् एव च द्रुह्युश् चानुश् च पूरुश् च शर्मिष्ठायां प्रजज्ञिरे
devayānyām ajāyetāṃ yadus turvasur eva ca druhyuś cānuś ca pūruś ca śarmiṣṭhāyāṃ prajajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शाश्वतीः समा राजन् प्रजा धर्मेण पालयन् जराम् आर्छन् महाघोरां नाहुषो रूपनाशिनीम्
sa śāśvatīḥ samā rājan prajā dharmeṇa pālayan jarām ārchan mahāghorāṃ nāhuṣo rūpanāśinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराभिभूतः पुत्रान् स राजा वचनम् अब्रवीत् यदुं पूरुं तुर्वसुं च द्रुह्युं चानुं च भारत
jarābhibhūtaḥ putrān sa rājā vacanam abravīt yaduṃ pūruṃ turvasuṃ ca druhyuṃ cānuṃ ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनेन चरन् कामान् युवा युवतिभिः सह विहर्तुम् अहम् इच्छामि साह्यं कुरुत पुत्रकाः
yauvanena caran kāmān yuvā yuvatibhiḥ saha vihartum aham icchāmi sāhyaṃ kuruta putrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पुत्रो देवयानेयः पूर्वजो यदुर् अब्रवीत् किं कार्यं भवतः कार्यम् अस्माभिर् यौवनेन च
taṃ putro devayāneyaḥ pūrvajo yadur abravīt kiṃ kāryaṃ bhavataḥ kāryam asmābhir yauvanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययातिर् अब्रवीत् तं वै जरा मे प्रतिगृह्यताम् यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयान् अहम्
yayātir abravīt taṃ vai jarā me pratigṛhyatām yauvanena tvadīyena careyaṃ viṣayān aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजतो दीर्घसत्रैर् मे शापाच् चोशनसो मुनेः कामार्थः परिहीणो मे तप्ये ऽहं तेन पुत्रकाः
yajato dīrghasatrair me śāpāc cośanaso muneḥ kāmārthaḥ parihīṇo me tapye 'haṃ tena putrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामकेन शरीरेण राज्यम् एकः प्रशास्तु वः अहं तन्वाभिनवया युवा कामान् अवाप्नुयाम्
māmakena śarīreṇa rājyam ekaḥ praśāstu vaḥ ahaṃ tanvābhinavayā yuvā kāmān avāpnuyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते तस्य प्रत्यगृह्णन् यदुप्रभृतयो जराम् तम् अब्रवीत् ततः पूरुः कनीयान् सत्यविक्रमः
na te tasya pratyagṛhṇan yaduprabhṛtayo jarām tam abravīt tataḥ pūruḥ kanīyān satyavikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजंश् चराभिनवया तन्वा यौवनगोचरः अहं जरां समास्थाय राज्ये स्थास्यामि ते ऽऽज्ञया
rājaṃś carābhinavayā tanvā yauvanagocaraḥ ahaṃ jarāṃ samāsthāya rājye sthāsyāmi te ''jñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः स राजर्षिस् तपोवीर्यसमाश्रयात् संचारयाम् आस जरां तदा पुत्रे महात्मनि
evam uktaḥ sa rājarṣis tapovīryasamāśrayāt saṃcārayām āsa jarāṃ tadā putre mahātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौरवेणाथ वयसा राजा यौवनम् आस्थितः यायातेनापि वयसा राज्यं पूरुर् अकारयत्
pauraveṇātha vayasā rājā yauvanam āsthitaḥ yāyātenāpi vayasā rājyaṃ pūrur akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वर्षसहस्रान्ते ययातिर् अपराजितः अतृप्त एव कामानां पूरुं पुत्रम् उवाच ह
tato varṣasahasrānte yayātir aparājitaḥ atṛpta eva kāmānāṃ pūruṃ putram uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया दायादवान् अस्मि त्वं मे वंशकरः सुतः पौरवो वंश इति ते ख्यातिं लोके गमिष्यति
tvayā dāyādavān asmi tvaṃ me vaṃśakaraḥ sutaḥ pauravo vaṃśa iti te khyātiṃ loke gamiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स नृपशार्दूलः पूरुं राज्ये ऽभिषिच्य च कालेन महता पश्चात् कालधर्मम् उपेयिवान्
tataḥ sa nṛpaśārdūlaḥ pūruṃ rājye 'bhiṣicya ca kālena mahatā paścāt kāladharmam upeyivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.