Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.73
वैशंपायन उवाच कृतविद्ये कचे प्राप्ते हृष्टरूपा दिवौकसः कचाद् अधीत्य तां विद्यां कृतार्था भरतर्षभ
vaiśaṃpāyana uvāca kṛtavidye kace prāpte hṛṣṭarūpā divaukasaḥ kacād adhītya tāṃ vidyāṃ kṛtārthā bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व एव समागम्य शतक्रतुम् अथाब्रुवन् कालस् ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून् पुरंदर
sarva eva samāgamya śatakratum athābruvan kālas te vikramasyādya jahi śatrūn puraṃdara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तु सहितैस् त्रिदशैर् मघवांस् तदा तथेत्य् उक्त्वोपचक्राम सो ऽपश्यत वने स्त्रियः
evam uktas tu sahitais tridaśair maghavāṃs tadā tathety uktvopacakrāma so 'paśyata vane striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे वायुभूतः स वस्त्राणि सर्वाण्य् एव व्यमिश्रयत्
krīḍantīnāṃ tu kanyānāṃ vane caitrarathopame vāyubhūtaḥ sa vastrāṇi sarvāṇy eva vyamiśrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जलात् समुत्तीर्य कन्यास् ताः सहितास् तदा वस्त्राणि जगृहुस् तानि यथासन्नान्य् अनेकशः
tato jalāt samuttīrya kanyās tāḥ sahitās tadā vastrāṇi jagṛhus tāni yathāsannāny anekaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वासो देवयान्याः शर्मिष्ठा जगृहे तदा व्यतिमिश्रम् अजानन्ती दुहिता वृषपर्वणः
tatra vāso devayānyāḥ śarmiṣṭhā jagṛhe tadā vyatimiśram ajānantī duhitā vṛṣaparvaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तयोर् मिथस् तत्र विरोधः समजायत देवयान्याश् च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश् च तत्कृते
tatas tayor mithas tatra virodhaḥ samajāyata devayānyāś ca rājendra śarmiṣṭhāyāś ca tatkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवयान्य् उवाच कस्माद् गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि समुदाचारहीनाया न ते श्रेयो भविष्यति
devayāny uvāca kasmād gṛhṇāsi me vastraṃ śiṣyā bhūtvā mamāsuri samudācārahīnāyā na te śreyo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्मिष्ठोवाच आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम स्तौति वन्दति चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत्
śarmiṣṭhovāca āsīnaṃ ca śayānaṃ ca pitā te pitaraṃ mama stauti vandati cābhīkṣṇaṃ nīcaiḥ sthitvā vinītavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याचतस् त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः सुताहं स्तूयमानस्य ददतो ऽप्रतिगृह्णतः
yācatas tvaṃ hi duhitā stuvataḥ pratigṛhṇataḥ sutāhaṃ stūyamānasya dadato 'pratigṛhṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्य् अहम्
anāyudhā sāyudhāyā riktā kṣubhyasi bhikṣuki lapsyase pratiyoddhāraṃ na hi tvāṃ gaṇayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि शर्मिष्ठा प्राक्षिपत् कूपे ततः स्वपुरम् आव्रजत्
vaiśaṃpāyana uvāca samucchrayaṃ devayānīṃ gatāṃ saktāṃ ca vāsasi śarmiṣṭhā prākṣipat kūpe tataḥ svapuram āvrajat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतेयम् इति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा
hateyam iti vijñāya śarmiṣṭhā pāpaniścayā anavekṣya yayau veśma krodhavegaparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तं देशम् अभ्यागाद् ययातिर् नहुषात्मजः श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः
atha taṃ deśam abhyāgād yayātir nahuṣātmajaḥ śrāntayugyaḥ śrāntahayo mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम् ददर्श कन्यां तां तत्र दीप्ताम् अग्निशिखाम् इव
sa nāhuṣaḥ prekṣamāṇa udapānaṃ gatodakam dadarśa kanyāṃ tāṃ tatra dīptām agniśikhām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् अपृच्छत् स दृष्ट्वैव कन्याम् अमरवर्णिनीम् सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठः साम्ना परमवल्गुना
tām apṛcchat sa dṛṣṭvaiva kanyām amaravarṇinīm sāntvayitvā nṛpaśreṣṭhaḥ sāmnā paramavalgunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला दीर्घं ध्यायसि चात्यर्थं कस्माच् छ्वसिषि चातुरा
kā tvaṃ tāmranakhī śyāmā sumṛṣṭamaṇikuṇḍalā dīrghaṃ dhyāyasi cātyarthaṃ kasmāc chvasiṣi cāturā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं च पतितास्य् अस्मिन् कूपे वीरुत्तृणावृते दुहिता चैव कस्य त्वं वद सर्वं सुमध्यमे
kathaṃ ca patitāsy asmin kūpe vīruttṛṇāvṛte duhitā caiva kasya tvaṃ vada sarvaṃ sumadhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवयान्य् उवाच यो ऽसौ देवैर् हतान् दैत्यान् उत्थापयति विद्यया तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते
devayāny uvāca yo 'sau devair hatān daityān utthāpayati vidyayā tasya śukrasya kanyāhaṃ sa māṃ nūnaṃ na budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष मे दक्षिणो राजन् पाणिस् ताम्रनखाङ्गुलिः समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस् त्वं हि मे मतः
eṣa me dakṣiṇo rājan pāṇis tāmranakhāṅguliḥ samuddhara gṛhītvā māṃ kulīnas tvaṃ hi me mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानामि हि त्वां संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम् तस्मान् मां पतिताम् अस्मात् कूपाद् उद्धर्तुम् अर्हसि
jānāmi hi tvāṃ saṃśāntaṃ vīryavantaṃ yaśasvinam tasmān māṃ patitām asmāt kūpād uddhartum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ताम् अथ ब्राह्मणीं स्त्रीं च विज्ञाय नहुषात्मजः गृहीत्वा दक्षिणे पाणाव् उज्जहार ततो ऽवटात्
vaiśaṃpāyana uvāca tām atha brāhmaṇīṃ strīṃ ca vijñāya nahuṣātmajaḥ gṛhītvā dakṣiṇe pāṇāv ujjahāra tato 'vaṭāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात् कूपान् नराधिपः आमन्त्रयित्वा सुश्रोणीं ययातिः स्वपुरं ययौ
uddhṛtya caināṃ tarasā tasmāt kūpān narādhipaḥ āmantrayitvā suśroṇīṃ yayātiḥ svapuraṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवयान्य् उवाच त्वरितं घूर्णिके गच्छ सर्वम् आचक्ष्व मे पितुः नेदानीं हि प्रवेक्यामि नगरं वृषपर्वणः
devayāny uvāca tvaritaṃ ghūrṇike gaccha sarvam ācakṣva me pituḥ nedānīṃ hi pravekyāmi nagaraṃ vṛṣaparvaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच सा तु वै त्वरितं गत्वा घूर्णिकासुरमन्दिरम् दृष्ट्वा काव्यम् उवाचेदं संभ्रमाविष्टचेतना
vaiśaṃpāyana uvāca sā tu vai tvaritaṃ gatvā ghūrṇikāsuramandiram dṛṣṭvā kāvyam uvācedaṃ saṃbhramāviṣṭacetanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचक्षे ते महाप्राज्ञ देवयानी वने हता शर्मिष्ठया महाभाग दुहित्रा वृषपर्वणः
ācakṣe te mahāprājña devayānī vane hatā śarmiṣṭhayā mahābhāga duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा दुहितरं काव्यस् तत्र शर्मिष्ठया हताम् त्वरया निर्ययौ दुःखान् मार्गमाणः सुतां वने
śrutvā duhitaraṃ kāvyas tatra śarmiṣṭhayā hatām tvarayā niryayau duḥkhān mārgamāṇaḥ sutāṃ vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने बाहुभ्यां संपरिष्वज्य दुःखितो वाक्यम् अब्रवीत्
dṛṣṭvā duhitaraṃ kāvyo devayānīṃ tato vane bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya duḥkhito vākyam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मदोषैर् नियच्छन्ति सर्वे दुःखसुखे जनाः मन्ये दुश्चरितं ते ऽस्ति यस्येयं निष्कृतिः कृता
ātmadoṣair niyacchanti sarve duḥkhasukhe janāḥ manye duścaritaṃ te 'sti yasyeyaṃ niṣkṛtiḥ kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवयान्य् उवाच निष्कृतिर् मे ऽस्तु वा मास्तु शृणुष्वावहितो मम शर्मिष्ठया यद् उक्तास्मि दुहित्रा वृषपर्वणः सत्यं किलैतत् सा प्राह दैत्यानाम् असि गायनः
devayāny uvāca niṣkṛtir me 'stu vā māstu śṛṇuṣvāvahito mama śarmiṣṭhayā yad uktāsmi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ satyaṃ kilaitat sā prāha daityānām asi gāyanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी वचनं तीक्ष्णपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम्
evaṃ hi me kathayati śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī vacanaṃ tīkṣṇaparuṣaṃ krodharaktekṣaṇā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुवतो दुहिता हि त्वं याचतः प्रतिगृह्णतः सुताहं स्तूयमानस्य ददतो ऽप्रतिगृह्णतः
stuvato duhitā hi tvaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ sutāhaṃ stūyamānasya dadato 'pratigṛhṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति माम् आह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुनः
iti mām āha śarmiṣṭhā duhitā vṛṣaparvaṇaḥ krodhasaṃraktanayanā darpapūrṇā punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् अहं स्तुवतस् तात दुहिता प्रतिगृह्णतः प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठाम् इत्य् उक्ता हि सखी मया
yady ahaṃ stuvatas tāta duhitā pratigṛhṇataḥ prasādayiṣye śarmiṣṭhām ity uktā hi sakhī mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्र उवाच स्तुवतो दुहिता न त्वं भद्रे न प्रतिगृह्णतः अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्य् असि
śukra uvāca stuvato duhitā na tvaṃ bhadre na pratigṛhṇataḥ astotuḥ stūyamānasya duhitā devayāny asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषपर्वैव तद् वेद शक्रो राजा च नाहुषः अचिन्त्यं ब्रह्म निर्द्वन्द्वम् ऐश्वरं हि बलं मम
vṛṣaparvaiva tad veda śakro rājā ca nāhuṣaḥ acintyaṃ brahma nirdvandvam aiśvaraṃ hi balaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.