Mahābhārata (critical edition) 1.78

वैशंपायन उवाच श्रुत्वा कुमारं जातं तु देवयानी शुचिस्मिता चिन्तयाम् आस दुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत

vaiśaṃpāyana uvāca śrutvā kumāraṃ jātaṃ tu devayānī śucismitā cintayām āsa duḥkhārtā śarmiṣṭhāṃ prati bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिगम्य च शर्मिष्ठां देवयान्य् अब्रवीद् इदम् किम् इदं वृजिनं सुभ्रु कृतं ते कामलुब्धया

abhigamya ca śarmiṣṭhāṃ devayāny abravīd idam kim idaṃ vṛjinaṃ subhru kṛtaṃ te kāmalubdhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्मिष्ठोवाच ऋषिर् अभ्यागतः कश् चिद् धर्मात्मा वेदपारगः स मया वरदः कामं याचितो धर्मसंहितम्

śarmiṣṭhovāca ṛṣir abhyāgataḥ kaś cid dharmātmā vedapāragaḥ sa mayā varadaḥ kāmaṃ yācito dharmasaṃhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहम् अन्यायतः कामम् आचरामि शुचिस्मिते तस्माद् ऋषेर् ममापत्यम् इति सत्यं ब्रवीमि ते

nāham anyāyataḥ kāmam ācarāmi śucismite tasmād ṛṣer mamāpatyam iti satyaṃ bravīmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवयान्य् उवाच शोभनं भीरु सत्यं चेद् अथ स ज्ञायते द्विजः गोत्रनामाभिजनतो वेत्तुम् इच्छामि तं द्विजम्

devayāny uvāca śobhanaṃ bhīru satyaṃ ced atha sa jñāyate dvijaḥ gotranāmābhijanato vettum icchāmi taṃ dvijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्मिष्ठोवाच ओजसा तेजसा चैव दीप्यमानं रविं यथा तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर् नासीच् छुचिस्मिते

śarmiṣṭhovāca ojasā tejasā caiva dīpyamānaṃ raviṃ yathā taṃ dṛṣṭvā mama saṃpraṣṭuṃ śaktir nāsīc chucismite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवयान्य् उवाच यद्य् एतद् एवं शर्मिष्ठे न मन्युर् विद्यते मम अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच् छ्रेष्ठाच् च वै द्विजात्

devayāny uvāca yady etad evaṃ śarmiṣṭhe na manyur vidyate mama apatyaṃ yadi te labdhaṃ jyeṣṭhāc chreṣṭhāc ca vai dvijāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच अन्योन्यम् एवम् उक्त्वा च संप्रहस्य च ते मिथः जगाम भार्गवी वेश्म तथ्यम् इत्य् एव जज्ञुषी

vaiśaṃpāyana uvāca anyonyam evam uktvā ca saṃprahasya ca te mithaḥ jagāma bhārgavī veśma tathyam ity eva jajñuṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिर् देवयान्यां तु पुत्राव् अजनयन् नृपः यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ

yayātir devayānyāṃ tu putrāv ajanayan nṛpaḥ yaduṃ ca turvasuṃ caiva śakraviṣṇū ivāparau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् एव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी द्रुह्युं चानुं च पूरुं च त्रीन् कुमारान् अजीजनत्

tasmād eva tu rājarṣeḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca trīn kumārān ajījanat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः काले तु कस्मिंश् चिद् देवयानी शुचिस्मिता ययातिसहिता राजन् निर्जगाम महावनम्

tataḥ kāle tu kasmiṃś cid devayānī śucismitā yayātisahitā rājan nirjagāma mahāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श च तदा तत्र कुमारान् देवरूपिणः क्रीडमानान् सुविश्रब्धान् विस्मिता चेदम् अब्रवीत्

dadarśa ca tadā tatra kumārān devarūpiṇaḥ krīḍamānān suviśrabdhān vismitā cedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यैते दारका राजन् देवपुत्रोपमाः शुभाः वर्चसा रूपतश् चैव सदृशा मे मतास् तव

kasyaite dārakā rājan devaputropamāḥ śubhāḥ varcasā rūpataś caiva sadṛśā me matās tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान् पर्यपृच्छत किंनामधेयगोत्रो वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता विब्रूत मे यथातथ्यं श्रोतुम् इच्छामि तं ह्य् अहम्

evaṃ pṛṣṭvā tu rājānaṃ kumārān paryapṛcchata kiṃnāmadheyagotro vaḥ putrakā brāhmaṇaḥ pitā vibrūta me yathātathyaṃ śrotum icchāmi taṃ hy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽदर्शयन् प्रदेशिन्या तम् एव नृपसत्तमम् शर्मिष्ठां मातरं चैव तस्याचख्युश् च दारकाः

te 'darśayan pradeśinyā tam eva nṛpasattamam śarmiṣṭhāṃ mātaraṃ caiva tasyācakhyuś ca dārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा सहितास् ते तु राजानम् उपचक्रमुः नाभ्यनन्दत तान् राजा देवयान्यास् तदान्तिके रुदन्तस् ते ऽथ शर्मिष्ठाम् अभ्ययुर् बालकास् ततः

ity uktvā sahitās te tu rājānam upacakramuḥ nābhyanandata tān rājā devayānyās tadāntike rudantas te 'tha śarmiṣṭhām abhyayur bālakās tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तु तेषां बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति बुद्ध्वा च तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठाम् इदम् अब्रवीत्

dṛṣṭvā tu teṣāṃ bālānāṃ praṇayaṃ pārthivaṃ prati buddhvā ca tattvato devī śarmiṣṭhām idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदधीना सती कस्माद् अकार्षीर् विप्रियं मम तम् एवासुरधर्मं त्वम् आस्थिता न बिभेषि किम्

madadhīnā satī kasmād akārṣīr vipriyaṃ mama tam evāsuradharmaṃ tvam āsthitā na bibheṣi kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्मिष्ठोवाच यद् उक्तम् ऋषिर् इत्य् एव तत् सत्यं चारुहासिनि न्यायतो धर्मतश् चैव चरन्ती न बिभेमि ते

śarmiṣṭhovāca yad uktam ṛṣir ity eva tat satyaṃ cāruhāsini nyāyato dharmataś caiva carantī na bibhemi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा त्वया वृतो राजा वृत एव तदा मया सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने

yadā tvayā vṛto rājā vṛta eva tadā mayā sakhībhartā hi dharmeṇa bhartā bhavati śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूज्यासि मम मान्या च ज्येष्ठा श्रेष्ठा च ब्राह्मणी त्वत्तो ऽपि मे पूज्यतमो राजर्षिः किं न वेत्थ तत्

pūjyāsi mama mānyā ca jyeṣṭhā śreṣṭhā ca brāhmaṇī tvatto 'pi me pūjyatamo rājarṣiḥ kiṃ na vettha tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच श्रुत्वा तस्यास् ततो वाक्यं देवयान्य् अब्रवीद् इदम् राजन् नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे कृतं त्वया

vaiśaṃpāyana uvāca śrutvā tasyās tato vākyaṃ devayāny abravīd idam rājan nādyeha vatsyāmi vipriyaṃ me kṛtaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम् त्वरितं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस् तदा

sahasotpatitāṃ śyāmāṃ dṛṣṭvā tāṃ sāśrulocanām tvaritaṃ sakāśaṃ kāvyasya prasthitāṃ vyathitas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन् नृपः न्यवर्तत न चैव स्म क्रोधसंरक्तलोचना

anuvavrāja saṃbhrāntaḥ pṛṣṭhataḥ sāntvayan nṛpaḥ nyavartata na caiva sma krodhasaṃraktalocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविब्रुवन्ती किं चित् तु राजानं चारुलोचना अचिराद् इव संप्राप्ता काव्यस्योशनसो ऽन्तिकम्

avibruvantī kiṃ cit tu rājānaṃ cārulocanā acirād iva saṃprāptā kāvyasyośanaso 'ntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु दृष्ट्वैव पितरम् अभिवाद्याग्रतः स्थिता अनन्तरं ययातिस् तु पूजयाम् आस भार्गवम्

sā tu dṛṣṭvaiva pitaram abhivādyāgrataḥ sthitā anantaraṃ yayātis tu pūjayām āsa bhārgavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवयान्य् उवाच अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तम् अधरोत्तरम् शर्मिष्ठयातिवृत्तास्मि दुहित्रा वृषपर्वणः

devayāny uvāca adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttam adharottaram śarmiṣṭhayātivṛttāsmi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयो ऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञानेन ययातिना दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते

trayo 'syāṃ janitāḥ putrā rājñānena yayātinā durbhagāyā mama dvau tu putrau tāta bravīmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह अतिक्रान्तश् च मर्यादां काव्यैतत् कथयामि ते

dharmajña iti vikhyāta eṣa rājā bhṛgūdvaha atikrāntaś ca maryādāṃ kāvyaitat kathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्र उवाच धर्मज्ञः सन् महाराज यो ऽधर्मम् अकृथाः प्रियम् तस्माज् जरा त्वाम् अचिराद् धर्षयिष्यति दुर्जया

śukra uvāca dharmajñaḥ san mahārāja yo 'dharmam akṛthāḥ priyam tasmāj jarā tvām acirād dharṣayiṣyati durjayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिर् उवाच ऋतुं वै याचमानाया भगवन् नान्यचेतसा दुहितुर् दानवेन्द्रस्य धर्म्यम् एतत् कृतं मया

yayātir uvāca ṛtuṃ vai yācamānāyā bhagavan nānyacetasā duhitur dānavendrasya dharmyam etat kṛtaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुं वै याचमानाया न ददाति पुमान् वृतः भ्रूणहेत्य् उच्यते ब्रह्मन् स इह ब्रह्मवादिभिः

ṛtuṃ vai yācamānāyā na dadāti pumān vṛtaḥ bhrūṇahety ucyate brahman sa iha brahmavādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिकामां स्त्रियं यस् तु गम्यां रहसि याचितः नोपैति स च धर्मेषु भ्रूणहेत्य् उच्यते बुधैः

abhikāmāṃ striyaṃ yas tu gamyāṃ rahasi yācitaḥ nopaiti sa ca dharmeṣu bhrūṇahety ucyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एतानि समीक्ष्याहं कारणानि भृगूद्वह अधर्मभयसंविग्नः शर्मिष्ठाम् उपजग्मिवान्

ity etāni samīkṣyāhaṃ kāraṇāni bhṛgūdvaha adharmabhayasaṃvignaḥ śarmiṣṭhām upajagmivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्र उवाच नन्व् अहं प्रत्यवेक्ष्यस् ते मदधीनो ऽसि पार्थिव मिथ्याचारस्य धर्मेषु चौर्यं भवति नाहुष

śukra uvāca nanv ahaṃ pratyavekṣyas te madadhīno 'si pārthiva mithyācārasya dharmeṣu cauryaṃ bhavati nāhuṣa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच क्रुद्धेनोशनसा शप्तो ययातिर् नाहुषस् तदा पूर्वं वयः परित्यज्य जरां सद्यो ऽन्वपद्यत

vaiśaṃpāyana uvāca kruddhenośanasā śapto yayātir nāhuṣas tadā pūrvaṃ vayaḥ parityajya jarāṃ sadyo 'nvapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिर् उवाच अतृप्तो यौवनस्याहं देवयान्यां भृगूद्वह प्रसादं कुरु मे ब्रह्मञ् जरेयं मा विशेत माम्

yayātir uvāca atṛpto yauvanasyāhaṃ devayānyāṃ bhṛgūdvaha prasādaṃ kuru me brahmañ jareyaṃ mā viśeta mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्र उवाच नाहं मृषा ब्रवीम्य् एतज् जरां प्राप्तो ऽसि भूमिप जरां त्व् एतां त्वम् अन्यस्मै संक्रामय यदीच्छसि

śukra uvāca nāhaṃ mṛṣā bravīmy etaj jarāṃ prāpto 'si bhūmipa jarāṃ tv etāṃ tvam anyasmai saṃkrāmaya yadīcchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिर् उवाच राज्यभाक् स भवेद् ब्रह्मन् पुण्यभाक् कीर्तिभाक् तथा यो मे दद्याद् वयः पुत्रस् तद् भवान् अनुमन्यताम्

yayātir uvāca rājyabhāk sa bhaved brahman puṇyabhāk kīrtibhāk tathā yo me dadyād vayaḥ putras tad bhavān anumanyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्र उवाच संक्रामयिष्यसि जरां यथेष्टं नहुषात्मज माम् अनुध्याय भावेन न च पापम् अवाप्स्यसि

śukra uvāca saṃkrāmayiṣyasi jarāṃ yatheṣṭaṃ nahuṣātmaja mām anudhyāya bhāvena na ca pāpam avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयो दास्यति ते पुत्रो यः स राजा भविष्यति आयुष्मान् कीर्तिमांश् चैव बह्वपत्यस् तथैव च

vayo dāsyati te putro yaḥ sa rājā bhaviṣyati āyuṣmān kīrtimāṃś caiva bahvapatyas tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.