Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.89
जनमेजय उवाच भगवञ् श्रोतुम् इच्छामि पूरोर् वंशकरान् नृपान् यद्वीर्या यादृशाश् चैव यावन्तो यत्पराक्रमाः
janamejaya uvāca bhagavañ śrotum icchāmi pūror vaṃśakarān nṛpān yadvīryā yādṛśāś caiva yāvanto yatparākramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् अस्मिञ् शीलहीनो वा निर्वीर्यो वा नराधिपः प्रजाविरहितो वापि भूतपूर्वः कदा चन
na hy asmiñ śīlahīno vā nirvīryo vā narādhipaḥ prajāvirahito vāpi bhūtapūrvaḥ kadā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां प्रथितवृत्तानां राज्ञां विज्ञानशालिनाम् चरितं श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण तपोधन
teṣāṃ prathitavṛttānāṃ rājñāṃ vijñānaśālinām caritaṃ śrotum icchāmi vistareṇa tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच हन्त ते कथयिष्यामि यन् मां त्वं परिपृच्छसि पूरोर् वंशधरान् वीराञ् शक्रप्रतिमतेजसः
vaiśaṃpāyana uvāca hanta te kathayiṣyāmi yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi pūror vaṃśadharān vīrāñ śakrapratimatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवीरेश्वररौद्राश्वास् त्रयः पुत्रा महारथाः पूरोः पौष्ट्याम् अजायन्त प्रवीरस् तत्र वंशकृत्
pravīreśvararaudrāśvās trayaḥ putrā mahārathāḥ pūroḥ pauṣṭyām ajāyanta pravīras tatra vaṃśakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस्युर् अभवत् तस्माच् छूरः श्येनीसुतः प्रभुः पृथिव्याश् चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः
manasyur abhavat tasmāc chūraḥ śyenīsutaḥ prabhuḥ pṛthivyāś caturantāyā goptā rājīvalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुभ्रूः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास् त्रयः मनस्योर् अभवन् पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः
subhrūḥ saṃhanano vāgmī sauvīrītanayās trayaḥ manasyor abhavan putrāḥ śūrāḥ sarve mahārathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवः यज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताः सर्वे सर्वास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः
raudrāśvasya maheṣvāsā daśāpsarasi sūnavaḥ yajvāno jajñire śūrāḥ prajāvanto bahuśrutāḥ sarve sarvāstravidvāṃsaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋचेपुर् अथ कक्षेपुः कृकणेपुश् च वीर्यवान् स्थण्डिलेपुर् वनेपुश् च स्थलेपुश् च महारथः
ṛcepur atha kakṣepuḥ kṛkaṇepuś ca vīryavān sthaṇḍilepur vanepuś ca sthalepuś ca mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजेपुर् बलवान् धीमान् सत्येपुश् चेन्द्रविक्रमः धर्मेपुः संनतेपुश् च दशमो देवविक्रमः अनाधृष्टिसुतास् तात राजसूयाश्वमेधिनः
tejepur balavān dhīmān satyepuś cendravikramaḥ dharmepuḥ saṃnatepuś ca daśamo devavikramaḥ anādhṛṣṭisutās tāta rājasūyāśvamedhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतिनारस् ततो राजा विद्वांश् चर्चेपुतो ऽभवत् मतिनारसुता राजंश् चत्वारो ऽमितविक्रमाः तंसुर् महान् अतिरथो द्रुह्युश् चाप्रतिमद्युतिः
matināras tato rājā vidvāṃś carceputo 'bhavat matinārasutā rājaṃś catvāro 'mitavikramāḥ taṃsur mahān atiratho druhyuś cāpratimadyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तंसुर् महावीर्यः पौरवं वंशम् उद्वहन् आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम्
teṣāṃ taṃsur mahāvīryaḥ pauravaṃ vaṃśam udvahan ājahāra yaśo dīptaṃ jigāya ca vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इलिनं तु सुतं तंसुर् जनयाम् आस वीर्यवान् सो ऽपि कृत्स्नाम् इमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः
ilinaṃ tu sutaṃ taṃsur janayām āsa vīryavān so 'pi kṛtsnām imāṃ bhūmiṃ vijigye jayatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथंतर्यां सुतान् पञ्च पञ्चभूतोपमांस् ततः इलिनो जनयाम् आस दुःषन्तप्रभृतीन् नृप
rathaṃtaryāṃ sutān pañca pañcabhūtopamāṃs tataḥ ilino janayām āsa duḥṣantaprabhṛtīn nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःषन्तं शूरभीमौ च प्रपूर्वं वसुम् एव च तेषां ज्येष्ठो ऽभवद् राजा दुःषन्तो जनमेजय
duḥṣantaṃ śūrabhīmau ca prapūrvaṃ vasum eva ca teṣāṃ jyeṣṭho 'bhavad rājā duḥṣanto janamejaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःषन्ताद् भरतो जज्ञे विद्वाञ् शाकुन्तलो नृपः तस्माद् भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद् यशः
duḥṣantād bharato jajñe vidvāñ śākuntalo nṛpaḥ tasmād bharatavaṃśasya vipratasthe mahad yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरतस् तिसृषु स्त्रीषु नव पुत्रान् अजीजनत् नाभ्यनन्दन्त तान् राजा नानुरूपा ममेत्य् उत
bharatas tisṛṣu strīṣu nava putrān ajījanat nābhyanandanta tān rājā nānurūpā mamety uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो महद्भिः क्रतुभिर् ईजानो भरतस् तदा लेभे पुत्रं भरद्वाजाद् भुमन्युं नाम भारत
tato mahadbhiḥ kratubhir ījāno bharatas tadā lebhe putraṃ bharadvājād bhumanyuṃ nāma bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुत्रिणम् आत्मानं ज्ञात्वा पौरवनन्दनः भुमन्युं भरतश्रेष्ठ यौवराज्ये ऽभ्यषेचयत्
tataḥ putriṇam ātmānaṃ jñātvā pauravanandanaḥ bhumanyuṃ bharataśreṣṭha yauvarājye 'bhyaṣecayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य महीन्द्रस्य वितथः पुत्रको ऽभवत् ततः स वितथो नाम भुमन्योर् अभवत् सुतः
tatas tasya mahīndrasya vitathaḥ putrako 'bhavat tataḥ sa vitatho nāma bhumanyor abhavat sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहोत्रश् च सुहोता च सुहविः सुयजुस् तथा पुष्करिण्याम् ऋचीकस्य भुमन्योर् अभवन् सुताः
suhotraś ca suhotā ca suhaviḥ suyajus tathā puṣkariṇyām ṛcīkasya bhumanyor abhavan sutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां ज्येष्ठः सुहोत्रस् तु राज्यम् आप महीक्षिताम् राजसूयाश्वमेधाद्यैः सो ऽयजद् बहुभिः सवैः
teṣāṃ jyeṣṭhaḥ suhotras tu rājyam āpa mahīkṣitām rājasūyāśvamedhādyaiḥ so 'yajad bahubhiḥ savaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहोत्रः पृथिवीं सर्वां बुभुजे सागराम्बराम् पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य बहुरत्नसमाकुलाम्
suhotraḥ pṛthivīṃ sarvāṃ bubhuje sāgarāmbarām pūrṇāṃ hastigavāśvasya bahuratnasamākulām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममज्जेव मही तस्य भूरिभारावपीडिता हस्त्यश्वरथसंपूर्णा मनुष्यकलिला भृशम्
mamajjeva mahī tasya bhūribhārāvapīḍitā hastyaśvarathasaṃpūrṇā manuṣyakalilā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहोत्रे राजनि तदा धर्मतः शासति प्रजाः चैत्ययूपाङ्किता चासीद् भूमिः शतसहस्रशः प्रवृद्धजनसस्या च सहदेवा व्यरोचत
suhotre rājani tadā dharmataḥ śāsati prajāḥ caityayūpāṅkitā cāsīd bhūmiḥ śatasahasraśaḥ pravṛddhajanasasyā ca sahadevā vyarocata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐक्ष्वाकी जनयाम् आस सुहोत्रात् पृथिवीपतेः अजमीढं सुमीढं च पुरुमीढं च भारत
aikṣvākī janayām āsa suhotrāt pṛthivīpateḥ ajamīḍhaṃ sumīḍhaṃ ca purumīḍhaṃ ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजमीढो वरस् तेषां तस्मिन् वंशः प्रतिष्ठितः षट् पुत्रान् सो ऽप्य् अजनयत् तिसृषु स्त्रीषु भारत
ajamīḍho varas teṣāṃ tasmin vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ ṣaṭ putrān so 'py ajanayat tisṛṣu strīṣu bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्षं धूमिन्य् अथो नीली दुःषन्तपरमेष्ठिनौ केशिन्य् अजनयज् जह्नुम् उभौ च जनरूपिणौ
ṛkṣaṃ dhūminy atho nīlī duḥṣantaparameṣṭhinau keśiny ajanayaj jahnum ubhau ca janarūpiṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेमे सर्वपाञ्चाला दुःषन्तपरमेष्ठिनोः अन्वयाः कुशिका राजञ् जह्नोर् अमिततेजसः
tatheme sarvapāñcālā duḥṣantaparameṣṭhinoḥ anvayāḥ kuśikā rājañ jahnor amitatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनरूपिणयोर् ज्येष्ठम् ऋक्षम् आहुर् जनाधिपम् ऋक्षात् संवरणो जज्ञे राजन् वंशकरस् तव
janarūpiṇayor jyeṣṭham ṛkṣam āhur janādhipam ṛkṣāt saṃvaraṇo jajñe rājan vaṃśakaras tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्क्षे संवरणे राजन् प्रशासति वसुंधराम् संक्षयः सुमहान् आसीत् प्रजानाम् इति शुश्रुमः
ārkṣe saṃvaraṇe rājan praśāsati vasuṃdharām saṃkṣayaḥ sumahān āsīt prajānām iti śuśrumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यशीर्यत ततो राष्ट्रं क्षयैर् नानाविधैस् तथा क्षुन्मृत्युभ्याम् अनावृष्ट्या व्याधिभिश् च समाहतम् अभ्यघ्नन् भारतांश् चैव सपत्नानां बलानि च
vyaśīryata tato rāṣṭraṃ kṣayair nānāvidhais tathā kṣunmṛtyubhyām anāvṛṣṭyā vyādhibhiś ca samāhatam abhyaghnan bhāratāṃś caiva sapatnānāṃ balāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चालयन् वसुधां चैव बलेन चतुरङ्गिणा अभ्ययात् तं च पाञ्चाल्यो विजित्य तरसा महीम् अक्षौहिणीभिर् दशभिः स एनं समरे ऽजयत्
cālayan vasudhāṃ caiva balena caturaṅgiṇā abhyayāt taṃ ca pāñcālyo vijitya tarasā mahīm akṣauhiṇībhir daśabhiḥ sa enaṃ samare 'jayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सदारः सामात्यः सपुत्रः ससुहृज्जनः राजा संवरणस् तस्मात् पलायत महाभयात्
tataḥ sadāraḥ sāmātyaḥ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ rājā saṃvaraṇas tasmāt palāyata mahābhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्धोर् नदस्य महतो निकुञ्जे न्यवसत् तदा नदीविषयपर्यन्ते पर्वतस्य समीपतः तत्रावसन् बहून् कालान् भारता दुर्गमाश्रिताः
sindhor nadasya mahato nikuñje nyavasat tadā nadīviṣayaparyante parvatasya samīpataḥ tatrāvasan bahūn kālān bhāratā durgamāśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां निवसतां तत्र सहस्रं परिवत्सरान् अथाभ्यगच्छद् भरतान् वसिष्ठो भगवान् ऋषिः
teṣāṃ nivasatāṃ tatra sahasraṃ parivatsarān athābhyagacchad bharatān vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आगतं प्रयत्नेन प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च अर्घ्यम् अभ्याहरंस् तस्मै ते सर्वे भारतास् तदा निवेद्य सर्वम् ऋषये सत्कारेण सुवर्चसे
tam āgataṃ prayatnena pratyudgamyābhivādya ca arghyam abhyāharaṃs tasmai te sarve bhāratās tadā nivedya sarvam ṛṣaye satkāreṇa suvarcase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं समाम् अष्टमीम् उष्टं राजा वव्रे स्वयं तदा पुरोहितो भवान् नो ऽस्तु राज्याय प्रयतामहे ओम् इत्य् एवं वसिष्ठो ऽपि भारतान् प्रत्यपद्यत
taṃ samām aṣṭamīm uṣṭaṃ rājā vavre svayaṃ tadā purohito bhavān no 'stu rājyāya prayatāmahe om ity evaṃ vasiṣṭho 'pi bhāratān pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाभ्यषिञ्चत् साम्राज्ये सर्वक्षत्रस्य पौरवम् विषाणभूतं सर्वस्यां पृथिव्याम् इति नः श्रुतम्
athābhyaṣiñcat sāmrājye sarvakṣatrasya pauravam viṣāṇabhūtaṃ sarvasyāṃ pṛthivyām iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरताध्युषितं पूर्वं सो ऽध्यतिष्ठत् पुरोत्तमम् पुनर् बलिभृतश् चैव चक्रे सर्वमहीक्षितः
bharatādhyuṣitaṃ pūrvaṃ so 'dhyatiṣṭhat purottamam punar balibhṛtaś caiva cakre sarvamahīkṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पृथिवीं प्राप्य पुनर् ईजे महाबलः आजमीढो महायज्ञैर् बहुभिर् भूरिदक्षिणैः
tataḥ sa pṛthivīṃ prāpya punar īje mahābalaḥ ājamīḍho mahāyajñair bahubhir bhūridakṣiṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संवरणात् सौरी सुषुवे तपती कुरुम् राजत्वे तं प्रजाः सर्वा धर्मज्ञ इति वव्रिरे
tataḥ saṃvaraṇāt saurī suṣuve tapatī kurum rājatve taṃ prajāḥ sarvā dharmajña iti vavrire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य नाम्नाभिविख्यातं पृथिव्यां कुरुजाङ्गलम् कुरुक्षेत्रं स तपसा पुण्यं चक्रे महातपाः
tasya nāmnābhivikhyātaṃ pṛthivyāṃ kurujāṅgalam kurukṣetraṃ sa tapasā puṇyaṃ cakre mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्ववन्तम् अभिष्वन्तं तथा चित्ररथं मुनिम् जनमेजयं च विख्यातं पुत्रांश् चास्यानुशुश्रुमः पञ्चैतान् वाहिनी पुत्रान् व्यजायत मनस्विनी
aśvavantam abhiṣvantaṃ tathā citrarathaṃ munim janamejayaṃ ca vikhyātaṃ putrāṃś cāsyānuśuśrumaḥ pañcaitān vāhinī putrān vyajāyata manasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिष्वतः परिक्षित् तु शबलाश्वश् च वीर्यवान् अभिराजो विराजश् च शल्मलश् च महाबलः
abhiṣvataḥ parikṣit tu śabalāśvaś ca vīryavān abhirājo virājaś ca śalmalaś ca mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चैःश्रवा भद्रकारो जितारिश् चाष्टमः स्मृतः एतेषाम् अन्ववाये तु ख्यातास् ते कर्मजैर् गुणैः
uccaiḥśravā bhadrakāro jitāriś cāṣṭamaḥ smṛtaḥ eteṣām anvavāye tu khyātās te karmajair guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनमेजयादयः सप्त तथैवान्ये महाबलाः परिक्षितो ऽभवन् पुत्राः सर्वे धर्मार्थकोविदाः
janamejayādayaḥ sapta tathaivānye mahābalāḥ parikṣito 'bhavan putrāḥ sarve dharmārthakovidāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कक्षसेनोग्रसेनौ च चित्रसेनश् च वीर्यवान् इन्द्रसेनः सुषेणश् च भीमसेनश् च नामतः
kakṣasenograsenau ca citrasenaś ca vīryavān indrasenaḥ suṣeṇaś ca bhīmasenaś ca nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनमेजयस्य तनया भुवि ख्याता महाबलाः धृतराष्ट्रः प्रथमजः पाण्डुर् बाह्लीक एव च
janamejayasya tanayā bhuvi khyātā mahābalāḥ dhṛtarāṣṭraḥ prathamajaḥ pāṇḍur bāhlīka eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषधश् च महातेजास् तथा जाम्बूनदो बली कुण्डोदरः पदातिश् च वसातिश् चाष्टमः स्मृतः सर्वे धर्मार्थकुशलाः सर्वे भूतहिते रताः
niṣadhaś ca mahātejās tathā jāmbūnado balī kuṇḍodaraḥ padātiś ca vasātiś cāṣṭamaḥ smṛtaḥ sarve dharmārthakuśalāḥ sarve bhūtahite ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्रो ऽथ राजासीत् तस्य पुत्रो ऽथ कुण्डिकः हस्ती वितर्कः क्राथश् च कुण्डलश् चापि पञ्चमः हविःश्रवास् तथेन्द्राभः सुमन्युश् चापराजितः
dhṛtarāṣṭro 'tha rājāsīt tasya putro 'tha kuṇḍikaḥ hastī vitarkaḥ krāthaś ca kuṇḍalaś cāpi pañcamaḥ haviḥśravās tathendrābhaḥ sumanyuś cāparājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीपस्य त्रयः पुत्रा जज्ञिरे भरतर्षभ देवापिः शंतनुश् चैव बाह्लीकश् च महारथः
pratīpasya trayaḥ putrā jajñire bharatarṣabha devāpiḥ śaṃtanuś caiva bāhlīkaś ca mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवापिस् तु प्रवव्राज तेषां धर्मपरीप्सया शंतनुश् च महीं लेभे बाह्लीकश् च महारथः
devāpis tu pravavrāja teṣāṃ dharmaparīpsayā śaṃtanuś ca mahīṃ lebhe bāhlīkaś ca mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरतस्यान्वये जाताः सत्त्ववन्तो महारथाः देवर्षिकल्पा नृपते बहवो राजसत्तमाः
bharatasyānvaye jātāḥ sattvavanto mahārathāḥ devarṣikalpā nṛpate bahavo rājasattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधाश् चाप्य् अपरे देवकल्पा महारथाः जाता मनोर् अन्ववाये ऐलवंशविवर्धनाः
evaṃvidhāś cāpy apare devakalpā mahārathāḥ jātā manor anvavāye ailavaṃśavivardhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.