Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.92
वैशंपायन उवाच ततः प्रतीपो राजा स सर्वभूतहिते रतः निषसाद समा बह्वीर् गङ्गातीरगतो जपन्
vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ pratīpo rājā sa sarvabhūtahite rataḥ niṣasāda samā bahvīr gaṅgātīragato japan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य रूपगुणोपेता गङ्गा श्रीर् इव रूपिणी उत्तीर्य सलिलात् तस्माल् लोभनीयतमाकृतिः
tasya rūpaguṇopetā gaṅgā śrīr iva rūpiṇī uttīrya salilāt tasmāl lobhanīyatamākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधीयानस्य राजर्षेर् दिव्यरूपा मनस्विनी दक्षिणं शालसंकाशम् ऊरुं भेजे शुभानना
adhīyānasya rājarṣer divyarūpā manasvinī dakṣiṇaṃ śālasaṃkāśam ūruṃ bheje śubhānanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीपस् तु महीपालस् ताम् उवाच मनस्विनीम् करवाणि किं ते कल्याणि प्रियं यत् ते ऽभिकाङ्क्षितम्
pratīpas tu mahīpālas tām uvāca manasvinīm karavāṇi kiṃ te kalyāṇi priyaṃ yat te 'bhikāṅkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्र्य् उवाच त्वाम् अहं कामये राजन् कुरुश्रेष्ठ भजस्व माम् त्यागः कामवतीनां हि स्त्रीणां सद्भिर् विगर्हितः
stry uvāca tvām ahaṃ kāmaye rājan kuruśreṣṭha bhajasva mām tyāgaḥ kāmavatīnāṃ hi strīṇāṃ sadbhir vigarhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीप उवाच नाहं परस्त्रियं कामाद् गच्छेयं वरवर्णिनि न चासवर्णां कल्याणि धर्म्यं तद् विद्धि मे व्रतम्
pratīpa uvāca nāhaṃ parastriyaṃ kāmād gaccheyaṃ varavarṇini na cāsavarṇāṃ kalyāṇi dharmyaṃ tad viddhi me vratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्र्य् उवाच नाश्रेयस्य् अस्मि नागम्या न वक्तव्या च कर्हि चित् भज मां भजमानां त्वं राजन् कन्यां वरस्त्रियम्
stry uvāca nāśreyasy asmi nāgamyā na vaktavyā ca karhi cit bhaja māṃ bhajamānāṃ tvaṃ rājan kanyāṃ varastriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीप उवाच मयातिवृत्तम् एतत् ते यन् मां चोदयसि प्रियम् अन्यथा प्रतिपन्नं मां नाशयेद् धर्मविप्लवः
pratīpa uvāca mayātivṛttam etat te yan māṃ codayasi priyam anyathā pratipannaṃ māṃ nāśayed dharmaviplavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य दक्षिणम् ऊरुं मे त्वम् आश्लिष्टा वराङ्गने अपत्यानां स्नुषाणां च भीरु विद्ध्य् एतद् आसनम्
prāpya dakṣiṇam ūruṃ me tvam āśliṣṭā varāṅgane apatyānāṃ snuṣāṇāṃ ca bhīru viddhy etad āsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सव्यतः कामिनीभागस् त्वया स च विवर्जितः तस्माद् अहं नाचरिष्ये त्वयि कामं वराङ्गने
savyataḥ kāminībhāgas tvayā sa ca vivarjitaḥ tasmād ahaṃ nācariṣye tvayi kāmaṃ varāṅgane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुषा मे भव कल्याणि पुत्रार्थे त्वां वृणोम्य् अहम् स्नुषापक्षं हि वामोरु त्वम् आगम्य समाश्रिता
snuṣā me bhava kalyāṇi putrārthe tvāṃ vṛṇomy aham snuṣāpakṣaṃ hi vāmoru tvam āgamya samāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्र्य् उवाच एवम् अप्य् अस्तु धर्मज्ञ संयुज्येयं सुतेन ते त्वद्भक्त्यैव भजिष्यामि प्रख्यातं भारतं कुलम्
stry uvāca evam apy astu dharmajña saṃyujyeyaṃ sutena te tvadbhaktyaiva bhajiṣyāmi prakhyātaṃ bhārataṃ kulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिव्यां पार्थिवा ये च तेषां यूयं परायणम् गुणा न हि मया शक्या वक्तुं वर्षशतैर् अपि कुलस्य ये वः प्रस्थितास् तत्साधुत्वम् अनुत्तमम्
pṛthivyāṃ pārthivā ye ca teṣāṃ yūyaṃ parāyaṇam guṇā na hi mayā śakyā vaktuṃ varṣaśatair api kulasya ye vaḥ prasthitās tatsādhutvam anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मे नाभिजनज्ञः स्याद् आचरेयं च यद् विभो तत् सर्वम् एव पुत्रस् ते न मीमांसेत कर्हि चित्
sa me nābhijanajñaḥ syād ācareyaṃ ca yad vibho tat sarvam eva putras te na mīmāṃseta karhi cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वसन्ती पुत्रे ते वर्धयिष्याम्य् अहं प्रियम् पुत्रैः पुण्यैः प्रियैश् चापि स्वर्गं प्राप्स्यति ते सुतः
evaṃ vasantī putre te vardhayiṣyāmy ahaṃ priyam putraiḥ puṇyaiḥ priyaiś cāpi svargaṃ prāpsyati te sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच तथेत्य् उक्त्वा तु सा राजंस् तत्रैवान्तरधीयत पुत्रजन्म प्रतीक्षंस् तु स राजा तद् अधारयत्
vaiśaṃpāyana uvāca tathety uktvā tu sā rājaṃs tatraivāntaradhīyata putrajanma pratīkṣaṃs tu sa rājā tad adhārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् एव काले तु प्रतीपः क्षत्रियर्षभः तपस् तेपे सुतस्यार्थे सभार्यः कुरुनन्दन
etasminn eva kāle tu pratīpaḥ kṣatriyarṣabhaḥ tapas tepe sutasyārthe sabhāryaḥ kurunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः समभवत् पुत्रो वृद्धयोः स महाभिषः शान्तस्य जज्ञे संतानस् तस्माद् आसीत् स शंतनुः
tayoḥ samabhavat putro vṛddhayoḥ sa mahābhiṣaḥ śāntasya jajñe saṃtānas tasmād āsīt sa śaṃtanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्मरंश् चाक्षयांल् लोकान् विजितान् स्वेन कर्मणा पुण्यकर्मकृद् एवासीच् छंतनुः कुरुसत्तम
saṃsmaraṃś cākṣayāṃl lokān vijitān svena karmaṇā puṇyakarmakṛd evāsīc chaṃtanuḥ kurusattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीपः शंतनुं पुत्रं यौवनस्थं ततो ऽन्वशात् पुरा मां स्त्री समभ्यागाच् छंतनो भूतये तव
pratīpaḥ śaṃtanuṃ putraṃ yauvanasthaṃ tato 'nvaśāt purā māṃ strī samabhyāgāc chaṃtano bhūtaye tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाम् आव्रजेद् यदि रहः सा पुत्र वरवर्णिनी कामयानाभिरूपाढ्या दिव्या स्त्री पुत्रकाम्यया सा त्वया नानुयोक्तव्या कासि कस्यासि वाङ्गने
tvām āvrajed yadi rahaḥ sā putra varavarṇinī kāmayānābhirūpāḍhyā divyā strī putrakāmyayā sā tvayā nānuyoktavyā kāsi kasyāsi vāṅgane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् च कुर्यान् न तत् कार्यं प्रष्टव्या सा त्वयानघ मन्नियोगाद् भजन्तीं तां भजेथा इत्य् उवाच तम्
yac ca kuryān na tat kāryaṃ praṣṭavyā sā tvayānagha manniyogād bhajantīṃ tāṃ bhajethā ity uvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संदिश्य तनयं प्रतीपः शंतनुं तदा स्वे च राज्ये ऽभिषिच्यैनं वनं राजा विवेश ह
evaṃ saṃdiśya tanayaṃ pratīpaḥ śaṃtanuṃ tadā sve ca rājye 'bhiṣicyainaṃ vanaṃ rājā viveśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा शंतनुर् धीमान् ख्यातः पृथ्व्यां धनुर्धरः बभूव मृगयाशीलः सततं वनगोचरः
sa rājā śaṃtanur dhīmān khyātaḥ pṛthvyāṃ dhanurdharaḥ babhūva mṛgayāśīlaḥ satataṃ vanagocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मृगान् महिषांश् चैव विनिघ्नन् राजसत्तमः गङ्गाम् अनुचचारैकः सिद्धचारणसेविताम्
sa mṛgān mahiṣāṃś caiva vinighnan rājasattamaḥ gaṅgām anucacāraikaḥ siddhacāraṇasevitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदा चिन् महाराज ददर्श परमस्त्रियम् जाज्वल्यमानां वपुषा साक्षात् पद्माम् इव श्रियम्
sa kadā cin mahārāja dadarśa paramastriyam jājvalyamānāṃ vapuṣā sākṣāt padmām iva śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वानवद्यां सुदतीं दिव्याभरणभूषिताम् सूक्ष्माम्बरधराम् एकां पद्मोदरसमप्रभाम्
sarvānavadyāṃ sudatīṃ divyābharaṇabhūṣitām sūkṣmāmbaradharām ekāṃ padmodarasamaprabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा हृष्टरोमाभूद् विस्मितो रूपसंपदा पिबन्न् इव च नेत्राभ्यां नातृप्यत नराधिपः
tāṃ dṛṣṭvā hṛṣṭaromābhūd vismito rūpasaṃpadā pibann iva ca netrābhyāṃ nātṛpyata narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च दृष्ट्वैव राजानं विचरन्तं महाद्युतिम् स्नेहाद् आगतसौहार्दा नातृप्यत विलासिनी
sā ca dṛṣṭvaiva rājānaṃ vicarantaṃ mahādyutim snehād āgatasauhārdā nātṛpyata vilāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् उवाच ततो राजा सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया गिरा देवी वा दानवी वा त्वं गन्धर्वी यदि वाप्सराः
tām uvāca tato rājā sāntvayañ ślakṣṇayā girā devī vā dānavī vā tvaṃ gandharvī yadi vāpsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्षी वा पन्नगी वापि मानुषी वा सुमध्यमे या वा त्वं सुरगर्भाभे भार्या मे भव शोभने
yakṣī vā pannagī vāpi mānuṣī vā sumadhyame yā vā tvaṃ suragarbhābhe bhāryā me bhava śobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा वचो राज्ञः सस्मितं मृदु वल्गु च वसूनां समयं स्मृत्वा अभ्यगच्छद् अनिन्दिता
etac chrutvā vaco rājñaḥ sasmitaṃ mṛdu valgu ca vasūnāṃ samayaṃ smṛtvā abhyagacchad aninditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चैव राज्ञः सा ह्लादयन्ती मनो गिरा भविष्यामि महीपाल महिषी ते वशानुगा
uvāca caiva rājñaḥ sā hlādayantī mano girā bhaviṣyāmi mahīpāla mahiṣī te vaśānugā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु कुर्याम् अहं राजञ् शुभं वा यदि वाशुभम् न तद् वारयितव्यास्मि न वक्तव्या तथाप्रियम्
yat tu kuryām ahaṃ rājañ śubhaṃ vā yadi vāśubham na tad vārayitavyāsmi na vaktavyā tathāpriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हि वर्तमाने ऽहं त्वयि वत्स्यामि पार्थिव वारिता विप्रियं चोक्ता त्यजेयं त्वाम् असंशयम्
evaṃ hi vartamāne 'haṃ tvayi vatsyāmi pārthiva vāritā vipriyaṃ coktā tyajeyaṃ tvām asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति राज्ञा सा तूक्ता तदा भरतसत्तम प्रहर्षम् अतुलं लेभे प्राप्य तं पार्थिवोत्तमम्
tatheti rājñā sā tūktā tadā bharatasattama praharṣam atulaṃ lebhe prāpya taṃ pārthivottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसाद्य शंतनुस् तां च बुभुजे कामतो वशी न प्रष्टव्येति मन्वानो न स तां किं चिद् ऊचिवान्
āsādya śaṃtanus tāṃ ca bubhuje kāmato vaśī na praṣṭavyeti manvāno na sa tāṃ kiṃ cid ūcivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्याः शीलवृत्तेन रूपौदार्यगुणेन च उपचारेण च रहस् तुतोष जगतीपतिः
sa tasyāḥ śīlavṛttena rūpaudāryaguṇena ca upacāreṇa ca rahas tutoṣa jagatīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यरूपा हि सा देवी गङ्गा त्रिपथगा नदी मानुषं विग्रहं श्रीमत् कृत्वा सा वरवर्णिनी
divyarūpā hi sā devī gaṅgā tripathagā nadī mānuṣaṃ vigrahaṃ śrīmat kṛtvā sā varavarṇinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाग्योपनतकामस्य भार्येवोपस्थिताभवत् शंतनो राजसिंहस्य देवराजसमद्युतेः
bhāgyopanatakāmasya bhāryevopasthitābhavat śaṃtano rājasiṃhasya devarājasamadyuteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभोगस्नेहचातुर्यैर् हावलास्यैर् मनोहरैः राजानं रमयाम् आस यथा रेमे तथैव सः
saṃbhogasnehacāturyair hāvalāsyair manoharaiḥ rājānaṃ ramayām āsa yathā reme tathaiva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा रतिसक्तत्वाद् उत्तमस्त्रीगुणैर् हृतः संवत्सरान् ऋतून् मासान् न बुबोध बहून् गतान्
sa rājā ratisaktatvād uttamastrīguṇair hṛtaḥ saṃvatsarān ṛtūn māsān na bubodha bahūn gatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रममाणस् तया सार्धं यथाकामं जनेश्वरः अष्टाव् अजनयत् पुत्रांस् तस्याम् अमरवर्णिनः
ramamāṇas tayā sārdhaṃ yathākāmaṃ janeśvaraḥ aṣṭāv ajanayat putrāṃs tasyām amaravarṇinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातं जातं च सा पुत्रं क्षिपत्य् अम्भसि भारत प्रीणामि त्वाहम् इत्य् उक्त्वा गङ्गास्रोतस्य् अमज्जयत्
jātaṃ jātaṃ ca sā putraṃ kṣipaty ambhasi bhārata prīṇāmi tvāham ity uktvā gaṅgāsrotasy amajjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तन् न प्रियं राज्ञः शंतनोर् अभवत् तदा न च तां किं चनोवाच त्यागाद् भीतो महीपतिः
tasya tan na priyaṃ rājñaḥ śaṃtanor abhavat tadā na ca tāṃ kiṃ canovāca tyāgād bhīto mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ताम् अष्टमे पुत्रे जाते प्रहसिताम् इव उवाच राजा दुःखार्तः परीप्सन् पुत्रम् आत्मनः
atha tām aṣṭame putre jāte prahasitām iva uvāca rājā duḥkhārtaḥ parīpsan putram ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा वधीः कासि कस्यासि किं हिंससि सुतान् इति पुत्रघ्नि सुमहत् पापं मा प्रापस् तिष्ठ गर्हिते
mā vadhīḥ kāsi kasyāsi kiṃ hiṃsasi sutān iti putraghni sumahat pāpaṃ mā prāpas tiṣṭha garhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्र्य् उवाच पुत्रकाम न ते हन्मि पुत्रं पुत्रवतां वर जीर्णस् तु मम वासो ऽयं यथा स समयः कृतः
stry uvāca putrakāma na te hanmi putraṃ putravatāṃ vara jīrṇas tu mama vāso 'yaṃ yathā sa samayaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं गङ्गा जह्नुसुता महर्षिगणसेविता देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थम् उषिटाहं त्वया सह
ahaṃ gaṅgā jahnusutā maharṣigaṇasevitā devakāryārthasiddhyartham uṣiṭāhaṃ tvayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टेमे वसवो देवा महाभागा महौजसः वसिष्ठशापदोषेण मानुषत्वम् उपागताः
aṣṭeme vasavo devā mahābhāgā mahaujasaḥ vasiṣṭhaśāpadoṣeṇa mānuṣatvam upāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां जनयिता नान्यस् त्वद् ऋते भुवि विद्यते मद्विधा मानुषी धात्री न चैवास्तीह का चन
teṣāṃ janayitā nānyas tvad ṛte bhuvi vidyate madvidhā mānuṣī dhātrī na caivāstīha kā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् तज्जननीहेतोर् मानुषत्वम् उपागता जनयित्वा वसून् अष्टौ जिता लोकास् त्वयाक्षयाः
tasmāt tajjananīhetor mānuṣatvam upāgatā janayitvā vasūn aṣṭau jitā lokās tvayākṣayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां समयस् त्व् एष वसूनां संश्रुतो मया जातं जातं मोक्षयिष्ये जन्मतो मानुषाद् इति
devānāṃ samayas tv eṣa vasūnāṃ saṃśruto mayā jātaṃ jātaṃ mokṣayiṣye janmato mānuṣād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् ते शापाद् विनिर्मुक्ता आपवस्य महात्मनः स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामि पुत्रं पाहि महाव्रतम्
tat te śāpād vinirmuktā āpavasya mahātmanaḥ svasti te 'stu gamiṣyāmi putraṃ pāhi mahāvratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष पर्यायवासो मे वसूनां संनिधौ कृतः मत्प्रसूतं विजानीहि गङ्गादत्तम् इमं सुतम्
eṣa paryāyavāso me vasūnāṃ saṃnidhau kṛtaḥ matprasūtaṃ vijānīhi gaṅgādattam imaṃ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.