Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.96
वैशंपायन उवाच हते चित्राङ्गदे भीष्मो बाले भ्रातरि चानघ पालयाम् आस तद् राज्यं सत्यवत्या मते स्थितः
vaiśaṃpāyana uvāca hate citrāṅgade bhīṣmo bāle bhrātari cānagha pālayām āsa tad rājyaṃ satyavatyā mate sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्तयौवनं पश्यन् भ्रातरं धीमतां वरम् भीष्मो विचित्रवीर्यस्य विवाहायाकरोन् मतिम्
saṃprāptayauvanaṃ paśyan bhrātaraṃ dhīmatāṃ varam bhīṣmo vicitravīryasya vivāhāyākaron matim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ काशिपतेर् भीष्मः कन्यास् तिस्रो ऽप्सरःसमाः शुश्राव सहिता राजन् वृण्वतीर् वै स्वयं वरम्
atha kāśipater bhīṣmaḥ kanyās tisro 'psaraḥsamāḥ śuśrāva sahitā rājan vṛṇvatīr vai svayaṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स रथिनां श्रेष्ठो रथेनैकेन वर्मभृत् जगामानुमते मातुः पुरीं वाराणसीं प्रति
tataḥ sa rathināṃ śreṣṭho rathenaikena varmabhṛt jagāmānumate mātuḥ purīṃ vārāṇasīṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र राज्ञः समुदितान् सर्वतः समुपागतान् ददर्श कन्यास् ताश् चैव भीष्मः शंतनुनन्दनः
tatra rājñaḥ samuditān sarvataḥ samupāgatān dadarśa kanyās tāś caiva bhīṣmaḥ śaṃtanunandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्त्यमानेषु राज्ञां तु नामस्व् अथ सहस्रशः भीष्मः स्वयं तदा राजन् वरयाम् आस ताः प्रभुः
kīrtyamāneṣu rājñāṃ tu nāmasv atha sahasraśaḥ bhīṣmaḥ svayaṃ tadā rājan varayām āsa tāḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच च महीपालान् राजञ् जलदनिःस्वनः रथम् आरोप्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः
uvāca ca mahīpālān rājañ jaladaniḥsvanaḥ ratham āropya tāḥ kanyā bhīṣmaḥ praharatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहूय दानं कन्यानां गुणवद्भ्यः स्मृतं बुधैः अलंकृत्य यथाशक्ति प्रदाय च धनान्य् अपि
āhūya dānaṃ kanyānāṃ guṇavadbhyaḥ smṛtaṃ budhaiḥ alaṃkṛtya yathāśakti pradāya ca dhanāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयच्छन्त्य् अपरे कन्यां मिथुनेन गवाम् अपि वित्तेन कथितेनान्ये बलेनान्ये ऽनुमान्य च
prayacchanty apare kanyāṃ mithunena gavām api vittena kathitenānye balenānye 'numānya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमत्ताम् उपयान्त्य् अन्ये स्वयम् अन्ये च विन्दते अष्टमं तम् अथो वित्त विवाहं कविभिः स्मृतम्
pramattām upayānty anye svayam anye ca vindate aṣṭamaṃ tam atho vitta vivāhaṃ kavibhiḥ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंवरं तु राजन्याः प्रशंसन्त्य् उपयान्ति च प्रमथ्य तु हृताम् आहुर् ज्यायसीं धर्मवादिनः
svayaṃvaraṃ tu rājanyāḥ praśaṃsanty upayānti ca pramathya tu hṛtām āhur jyāyasīṃ dharmavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता इमाः पृथिवीपाला जिहीर्षामि बलाद् इतः ते यतध्वं परं शक्त्या विजयायेतराय वा स्थितो ऽहं पृथिवीपाला युद्धाय कृतनिश्चयः
tā imāḥ pṛthivīpālā jihīrṣāmi balād itaḥ te yatadhvaṃ paraṃ śaktyā vijayāyetarāya vā sthito 'haṃ pṛthivīpālā yuddhāya kṛtaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा महीपालान् काशिराजं च वीर्यवान् सर्वाः कन्याः स कौरव्यो रथम् आरोपयत् स्वकम् आमन्त्र्य च स तान् प्रायाच् छीघ्रं कन्याः प्रगृह्य ताः
evam uktvā mahīpālān kāśirājaṃ ca vīryavān sarvāḥ kanyāḥ sa kauravyo ratham āropayat svakam āmantrya ca sa tān prāyāc chīghraṃ kanyāḥ pragṛhya tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते पार्थिवाः सर्वे समुत्पेतुर् अमर्षिताः संस्पृशन्तः स्वकान् बाहून् दशन्तो दशनच्छदान्
tatas te pārthivāḥ sarve samutpetur amarṣitāḥ saṃspṛśantaḥ svakān bāhūn daśanto daśanacchadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् आभरणान्य् आशु त्वरितानां विमुञ्चताम् आमुञ्चतां च वर्माणि संभ्रमः सुमहान् अभूत्
teṣām ābharaṇāny āśu tvaritānāṃ vimuñcatām āmuñcatāṃ ca varmāṇi saṃbhramaḥ sumahān abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराणाम् इव संपातो बभूव जनमेजय भूषणानां च शुभ्राणां कवचानां च सर्वशः
tārāṇām iva saṃpāto babhūva janamejaya bhūṣaṇānāṃ ca śubhrāṇāṃ kavacānāṃ ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवर्मभिर् भूषणैस् ते द्राग् भ्राजद्भिर् इतस् ततः सक्रोधामर्षजिह्मभ्रूसकषायदृशस् तथा
savarmabhir bhūṣaṇais te drāg bhrājadbhir itas tataḥ sakrodhāmarṣajihmabhrūsakaṣāyadṛśas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतोपकॢप्तान् रुचिरान् सदश्वोद्यतधूर्गतान् रथान् आस्थाय ते वीराः सर्वप्रहरणान्विताः प्रयान्तम् एकं कौरव्यम् अनुसस्रुर् उदायुधाः
sūtopakḷptān rucirān sadaśvodyatadhūrgatān rathān āsthāya te vīrāḥ sarvapraharaṇānvitāḥ prayāntam ekaṃ kauravyam anusasrur udāyudhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समभवद् युद्धं तेषां तस्य च भारत एकस्य च बहूनां च तुमुलं लोमहर्षणम्
tataḥ samabhavad yuddhaṃ teṣāṃ tasya ca bhārata ekasya ca bahūnāṃ ca tumulaṃ lomaharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते त्व् इषून् दशसाहस्रांस् तस्मै युगपद् आक्षिपन् अप्राप्तांश् चैव तान् आशु भीष्मः सर्वांस् तदाच्छिनत्
te tv iṣūn daśasāhasrāṃs tasmai yugapad ākṣipan aprāptāṃś caiva tān āśu bhīṣmaḥ sarvāṃs tadācchinat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते पार्थिवाः सर्वे सर्वतः परिवारयन् ववर्षुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिम् अम्बुदाः
tatas te pārthivāḥ sarve sarvataḥ parivārayan vavarṣuḥ śaravarṣeṇa varṣeṇevādrim ambudāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद् बाणमयं वर्षं शरैर् आवार्य सर्वतः ततः सर्वान् महीपालान् प्रत्यविध्यत् त्रिभिस् त्रिभिः
sa tad bāṇamayaṃ varṣaṃ śarair āvārya sarvataḥ tataḥ sarvān mahīpālān pratyavidhyat tribhis tribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याति पुरुषान् अन्यांल् लाघवं रथचारिणः रक्षणं चात्मनः संख्ये शत्रवो ऽप्य् अभ्यपूजयन्
tasyāti puruṣān anyāṃl lāghavaṃ rathacāriṇaḥ rakṣaṇaṃ cātmanaḥ saṃkhye śatravo 'py abhyapūjayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् विनिर्जित्य तु रणे सर्वशस्त्रविशारदः कन्याभिः सहितः प्रायाद् भारतो भारतान् प्रति
tān vinirjitya tu raṇe sarvaśastraviśāradaḥ kanyābhiḥ sahitaḥ prāyād bhārato bhāratān prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं पृष्ठतो राजञ् शाल्वराजो महारथः अभ्याहनद् अमेयात्मा भीष्मं शांतनवं रणे
tatas taṃ pṛṣṭhato rājañ śālvarājo mahārathaḥ abhyāhanad ameyātmā bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारणं जघने निघ्नन् दन्ताभ्याम् अपरो यथा वाशिताम् अनुसंप्राप्तो यूथपो बलिनां वरः
vāraṇaṃ jaghane nighnan dantābhyām aparo yathā vāśitām anusaṃprāpto yūthapo balināṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीकाम तिष्ठ तिष्ठेति भीष्मम् आह स पार्थिवः शाल्वराजो महाबाहुर् अमर्षेणाभिचोदितः
strīkāma tiṣṭha tiṣṭheti bhīṣmam āha sa pārthivaḥ śālvarājo mahābāhur amarṣeṇābhicoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पुरुषव्याघ्रो भीष्मः परबलार्दनः तद्वाक्याकुलितः क्रोधाद् विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन्
tataḥ sa puruṣavyāghro bhīṣmaḥ parabalārdanaḥ tadvākyākulitaḥ krodhād vidhūmo 'gnir iva jvalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रधर्मं समास्थाय व्यपेतभयसंभ्रमः निवर्तयाम् आस रथं शाल्वं प्रति महारथः
kṣatradharmaṃ samāsthāya vyapetabhayasaṃbhramaḥ nivartayām āsa rathaṃ śālvaṃ prati mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवर्तमानं तं दृष्ट्वा राजानः सर्व एव ते प्रेक्षकाः समपद्यन्त भीष्मशाल्वसमागमे
nivartamānaṃ taṃ dṛṣṭvā rājānaḥ sarva eva te prekṣakāḥ samapadyanta bhīṣmaśālvasamāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ वृषाव् इव नर्दन्तौ बलिनौ वाशितान्तरे अन्योन्यम् अभिवर्तेतां बलविक्रमशालिनौ
tau vṛṣāv iva nardantau balinau vāśitāntare anyonyam abhivartetāṃ balavikramaśālinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भीष्मं शांतनवं शरैः शतसहस्रशः शाल्वराजो नरश्रेष्ठः समवाकिरद् आशुगैः
tato bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ śaraiḥ śatasahasraśaḥ śālvarājo naraśreṣṭhaḥ samavākirad āśugaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वम् अभ्यर्दितं दृष्ट्वा भीष्मं शाल्वेन ते नृपाः विस्मिताः समपद्यन्त साधु साध्व् इति चाब्रुवन्
pūrvam abhyarditaṃ dṛṣṭvā bhīṣmaṃ śālvena te nṛpāḥ vismitāḥ samapadyanta sādhu sādhv iti cābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाघवं तस्य ते दृष्ट्वा संयुगे सर्वपार्थिवाः अपूजयन्त संहृष्टा वाग्भिः शाल्वं नराधिपाः
lāghavaṃ tasya te dṛṣṭvā saṃyuge sarvapārthivāḥ apūjayanta saṃhṛṣṭā vāgbhiḥ śālvaṃ narādhipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियाणां तदा वाचः श्रुत्वा परपुरंजयः क्रुद्धः शांतनवो भीष्मस् तिष्ठ तिष्ठेत्य् अभाषत
kṣatriyāṇāṃ tadā vācaḥ śrutvā parapuraṃjayaḥ kruddhaḥ śāṃtanavo bhīṣmas tiṣṭha tiṣṭhety abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारथिं चाब्रवीत् क्रुद्धो याहि यत्रैष पार्थिवः यावद् एनं निहन्म्य् अद्य भुजंगम् इव पक्षिराट्
sārathiṃ cābravīt kruddho yāhi yatraiṣa pārthivaḥ yāvad enaṃ nihanmy adya bhujaṃgam iva pakṣirāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्त्रं वारुणं सम्यग् योजयाम् आस कौरवः तेनाश्वांश् चतुरो ऽमृद्नाच् छाल्वराज्ञो नराधिप
tato 'straṃ vāruṇaṃ samyag yojayām āsa kauravaḥ tenāśvāṃś caturo 'mṛdnāc chālvarājño narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य शाल्वराज्ञः स कौरवः भीष्मो नृपतिशार्दूल न्यवधीत् तस्य सारथिम् अस्त्रेण चाप्य् अथैकेन न्यवधीत् तुरगोत्तमान्
astrair astrāṇi saṃvārya śālvarājñaḥ sa kauravaḥ bhīṣmo nṛpatiśārdūla nyavadhīt tasya sārathim astreṇa cāpy athaikena nyavadhīt turagottamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याहेतोर् नरश्रेष्ठ भीष्मः शांतनवस् तदा जित्वा विसर्जयाम् आस जीवन्तं नृपसत्तमम् ततः शाल्वः स्वनगरं प्रययौ भरतर्षभ
kanyāhetor naraśreṣṭha bhīṣmaḥ śāṃtanavas tadā jitvā visarjayām āsa jīvantaṃ nṛpasattamam tataḥ śālvaḥ svanagaraṃ prayayau bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानो ये च तत्रासन् स्वयंवरदिदृक्षवः स्वान्य् एव ते ऽपि राष्ट्राणि जग्मुः परपुरंजय
rājāno ye ca tatrāsan svayaṃvaradidṛkṣavaḥ svāny eva te 'pi rāṣṭrāṇi jagmuḥ parapuraṃjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विजित्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः प्रययौ हास्तिनपुरं यत्र राजा स कौरवः
evaṃ vijitya tāḥ kanyā bhīṣmaḥ praharatāṃ varaḥ prayayau hāstinapuraṃ yatra rājā sa kauravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽचिरेणैव कालेन अत्यक्रामन् नराधिप वनानि सरितश् चैव शैलांश् च विविधद्रुमान्
so 'cireṇaiva kālena atyakrāman narādhipa vanāni saritaś caiva śailāṃś ca vividhadrumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षतः क्षपयित्वारीन् संख्ये ऽसंख्येयविक्रमः आनयाम् आस काश्यस्य सुताः सागरगासुतः
akṣataḥ kṣapayitvārīn saṃkhye 'saṃkhyeyavikramaḥ ānayām āsa kāśyasya sutāḥ sāgaragāsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुषा इव स धर्मात्मा भगिन्य इव चानुजाः यथा दुहितरश् चैव प्रतिगृह्य ययौ कुरून्
snuṣā iva sa dharmātmā bhaginya iva cānujāḥ yathā duhitaraś caiva pratigṛhya yayau kurūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः सर्वा गुणसंपन्ना भ्राता भ्रात्रे यवीयसे भीष्मो विचित्रवीर्याय प्रददौ विक्रमाहृताः
tāḥ sarvā guṇasaṃpannā bhrātā bhrātre yavīyase bhīṣmo vicitravīryāya pradadau vikramāhṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतां धर्मेण धर्मज्ञः कृत्वा कर्मातिमानुषम् भ्रातुर् विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे सत्यवत्या सह मिथः कृत्वा निश्चयम् आत्मवान्
satāṃ dharmeṇa dharmajñaḥ kṛtvā karmātimānuṣam bhrātur vicitravīryasya vivāhāyopacakrame satyavatyā saha mithaḥ kṛtvā niścayam ātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवाहं कारयिष्यन्तं भीष्मं काशिपतेः सुता ज्येष्ठा तासाम् इदं वाक्यम् अब्रवीद् ध सती तदा
vivāhaṃ kārayiṣyantaṃ bhīṣmaṃ kāśipateḥ sutā jyeṣṭhā tāsām idaṃ vākyam abravīd dha satī tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया सौभपतिः पूर्वं मनसाभिवृतः पतिः तेन चास्मि वृता पूर्वम् एष कामश् च मे पितुः
mayā saubhapatiḥ pūrvaṃ manasābhivṛtaḥ patiḥ tena cāsmi vṛtā pūrvam eṣa kāmaś ca me pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया वरयितव्यो ऽभूच् छाल्वस् तस्मिन् स्वयंवरे एतद् विज्ञाय धर्मज्ञ ततस् त्वं धर्मम् आचर
mayā varayitavyo 'bhūc chālvas tasmin svayaṃvare etad vijñāya dharmajña tatas tvaṃ dharmam ācara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तया भीष्मः कन्यया विप्रसंसदि चिन्ताम् अभ्यगमद् वीरो युक्तां तस्यैव कर्मणः
evam uktas tayā bhīṣmaḥ kanyayā viprasaṃsadi cintām abhyagamad vīro yuktāṃ tasyaiva karmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विनिश्चित्य धर्मज्ञो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः अनुजज्ञे तदा ज्येष्टाम् अम्बां काशिपतेः सुताम्
sa viniścitya dharmajño brāhmaṇair vedapāragaiḥ anujajñe tadā jyeṣṭām ambāṃ kāśipateḥ sutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बिकाम्बालिके भार्ये प्रादाद् भ्रात्रे यवीयसे भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा
ambikāmbālike bhārye prādād bhrātre yavīyase bhīṣmo vicitravīryāya vidhidṛṣṭena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः पाणिं गृहीत्वा स रूपयौवनदर्पितः विचित्रवीर्यो धर्मात्मा कामात्मा समपद्यत
tayoḥ pāṇiṃ gṛhītvā sa rūpayauvanadarpitaḥ vicitravīryo dharmātmā kāmātmā samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चापि बृहती श्यामे नीलकुञ्चितमूर्धजे रक्ततुङ्गनखोपेते पीनश्रोणिपयोधरे
te cāpi bṛhatī śyāme nīlakuñcitamūrdhaje raktatuṅganakhopete pīnaśroṇipayodhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनः प्रतिरूपो ऽसौ लब्धः पतिर् इति स्थिते विचित्रवीर्यं कल्याणं पूजयाम् आसतुस् तु ते
ātmanaḥ pratirūpo 'sau labdhaḥ patir iti sthite vicitravīryaṃ kalyāṇaṃ pūjayām āsatus tu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाश्विरूपसदृशो देवसत्त्वपराक्रमः सर्वासाम् एव नारीणां चित्तप्रमथनो ऽभवत्
sa cāśvirūpasadṛśo devasattvaparākramaḥ sarvāsām eva nārīṇāṃ cittapramathano 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां सह समाः सप्त विहरन् पृथिवीपतिः विचित्रवीर्यस् तरुणो यक्ष्माणं समपद्यत
tābhyāṃ saha samāḥ sapta viharan pṛthivīpatiḥ vicitravīryas taruṇo yakṣmāṇaṃ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहृदां यतमानानाम् आप्तैः सह चिकित्सकैः जगामास्तम् इवादित्यः कौरव्यो यमसादनम्
suhṛdāṃ yatamānānām āptaiḥ saha cikitsakaiḥ jagāmāstam ivādityaḥ kauravyo yamasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतकार्याणि सर्वाणि तस्य सम्यग् अकारयत् राज्ञो विचित्रवीर्यस्य सत्यवत्या मते स्थितः ऋत्विग्भिः सहितो भीष्मः सर्वैश् च कुरुपुंगवैः
pretakāryāṇi sarvāṇi tasya samyag akārayat rājño vicitravīryasya satyavatyā mate sthitaḥ ṛtvigbhiḥ sahito bhīṣmaḥ sarvaiś ca kurupuṃgavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.