Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.98
भीष्म उवाच जामदग्न्येन रामेण पितुर् वधम् अमृष्यता क्रुद्धेन च महाभागे हैहयाधिपतिर् हतः शतानि दश बाहूनां निकृत्तान्य् अर्जुनस्य वै
bhīṣma uvāca jāmadagnyena rāmeṇa pitur vadham amṛṣyatā kruddhena ca mahābhāge haihayādhipatir hataḥ śatāni daśa bāhūnāṃ nikṛttāny arjunasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश् च धनुर् आदाय महास्त्राणि प्रमुञ्चता निर्दग्धं क्षत्रम् असकृद् रथेन जयता महीम्
punaś ca dhanur ādāya mahāstrāṇi pramuñcatā nirdagdhaṃ kṣatram asakṛd rathena jayatā mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उच्चावचैर् अस्त्रैर् भार्गवेण महात्मना त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया पुरा
evam uccāvacair astrair bhārgaveṇa mahātmanā triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivī kṛtā niḥkṣatriyā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संभूय सर्वाभिः क्षत्रियाभिः समन्ततः उत्पादितान्य् अपत्यानि ब्राह्मणैर् नियतात्मभिः
tataḥ saṃbhūya sarvābhiḥ kṣatriyābhiḥ samantataḥ utpāditāny apatyāni brāhmaṇair niyatātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्राहस्य तनय इति वेदेषु निश्चितम् धर्मं मनसि संस्थाप्य ब्राह्मणांस् ताः समभ्ययुः लोके ऽप्य् आचरितो दृष्टः क्षत्रियाणां पुनर्भवः
pāṇigrāhasya tanaya iti vedeṣu niścitam dharmaṃ manasi saṃsthāpya brāhmaṇāṃs tāḥ samabhyayuḥ loke 'py ācarito dṛṣṭaḥ kṣatriyāṇāṃ punarbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोतथ्य इति ख्यात आसीद् धीमान् ऋषिः पुरा ममता नाम तस्यासीद् भार्या परमसंमता
athotathya iti khyāta āsīd dhīmān ṛṣiḥ purā mamatā nāma tasyāsīd bhāryā paramasaṃmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उतथ्यस्य यवीयांस् तु पुरोधास् त्रिदिवौकसाम् बृहस्पतिर् बृहत्तेजा ममतां सो ऽन्वपद्यत
utathyasya yavīyāṃs tu purodhās tridivaukasām bṛhaspatir bṛhattejā mamatāṃ so 'nvapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच ममता तं तु देवरं वदतां वरम् अन्तर्वत्नी अहं भ्रात्रा ज्येष्ठेनारम्यताम् इति
uvāca mamatā taṃ tu devaraṃ vadatāṃ varam antarvatnī ahaṃ bhrātrā jyeṣṭhenāramyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं च मे महाभाग कुक्षाव् एव बृहस्पते औतथ्यो वेदम् अत्रैव षडङ्गं प्रत्यधीयत
ayaṃ ca me mahābhāga kukṣāv eva bṛhaspate autathyo vedam atraiva ṣaḍaṅgaṃ pratyadhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमोघरेतास् त्वं चापि नूनं भवितुम् अर्हसि तस्माद् एवंगते ऽद्य त्वम् उपारमितुम् अर्हसि
amogharetās tvaṃ cāpi nūnaṃ bhavitum arhasi tasmād evaṃgate 'dya tvam upāramitum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तया सम्यग् बृहत्तेजा बृहस्पतिः कामात्मानं तदात्मानं न शशाक नियच्छितुम्
evam uktas tayā samyag bṛhattejā bṛhaspatiḥ kāmātmānaṃ tadātmānaṃ na śaśāka niyacchitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबभूव ततः कामी तया सार्धम् अकामया उत्सृजन्तं तु तं रेतः स गर्भस्थो ऽभ्यभाषत
saṃbabhūva tataḥ kāmī tayā sārdham akāmayā utsṛjantaṃ tu taṃ retaḥ sa garbhastho 'bhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोस् तात कन्यस वदे द्वयोर् नास्त्य् अत्र संभवः अमोघशुक्रश् च भवान् पूर्वं चाहम् इहागतः
bhos tāta kanyasa vade dvayor nāsty atra saṃbhavaḥ amoghaśukraś ca bhavān pūrvaṃ cāham ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाप तं ततः क्रुद्ध एवम् उक्तो बृहस्पतिः उतथ्यपुत्रं गर्भस्थं निर्भर्त्स्य भगवान् ऋषिः
śaśāpa taṃ tataḥ kruddha evam ukto bṛhaspatiḥ utathyaputraṃ garbhasthaṃ nirbhartsya bhagavān ṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात् त्वम् ईदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति एवम् आत्थ वचस् तस्मात् तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि
yasmāt tvam īdṛśe kāle sarvabhūtepsite sati evam āttha vacas tasmāt tamo dīrghaṃ pravekṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै दीर्घतमा नाम शापाद् ऋषिर् अजायत बृहस्पतेर् बृहत्कीर्तेर् बृहस्पतिर् इवौजसा
sa vai dīrghatamā nāma śāpād ṛṣir ajāyata bṛhaspater bṛhatkīrter bṛhaspatir ivaujasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पुत्राञ् जनयाम् आस गौतमादीन् महायशाः ऋषेर् उतथ्यस्य तदा संतानकुलवृद्धये
sa putrāñ janayām āsa gautamādīn mahāyaśāḥ ṛṣer utathyasya tadā saṃtānakulavṛddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभमोहाभिभूतास् ते पुत्रास् तं गौतमादयः काष्ठे समुद्गे प्रक्षिप्य गङ्गायां समवासृजन्
lobhamohābhibhūtās te putrās taṃ gautamādayaḥ kāṣṭhe samudge prakṣipya gaṅgāyāṃ samavāsṛjan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्याद् अन्धश् च वृद्धश् च भर्तव्यो ऽयम् इति स्म ते चिन्तयित्वा ततः क्रूराः प्रतिजग्मुर् अथो गृहान्
na syād andhaś ca vṛddhaś ca bhartavyo 'yam iti sma te cintayitvā tataḥ krūrāḥ pratijagmur atho gṛhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽनुस्रोतस् तदा राजन् प्लवमान ऋषिस् ततः जगाम सुबहून् देशान् अन्धस् तेनोडुपेन ह
so 'nusrotas tadā rājan plavamāna ṛṣis tataḥ jagāma subahūn deśān andhas tenoḍupena ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु राजा बलिर् नाम सर्वधर्मविशारदः अपश्यन् मज्जनगतः स्रोतसाभ्याशम् आगतम्
taṃ tu rājā balir nāma sarvadharmaviśāradaḥ apaśyan majjanagataḥ srotasābhyāśam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्राह चैनं धर्मात्मा बलिः सत्यपराक्रमः ज्ञात्वा चैनं स वव्रे ऽथ पुत्रार्थं मनुजर्षभ
jagrāha cainaṃ dharmātmā baliḥ satyaparākramaḥ jñātvā cainaṃ sa vavre 'tha putrārthaṃ manujarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतानार्थं महाभाग भार्यासु मम मानद पुत्रान् धर्मार्थकुशलान् उत्पादयितुम् अर्हसि
saṃtānārthaṃ mahābhāga bhāryāsu mama mānada putrān dharmārthakuśalān utpādayitum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः स तेजस्वी तं तथेत्य् उक्तवान् ऋषिः तस्मै स राजा स्वां भार्यां सुदेष्णां प्राहिणोत् तदा
evam uktaḥ sa tejasvī taṃ tathety uktavān ṛṣiḥ tasmai sa rājā svāṃ bhāryāṃ sudeṣṇāṃ prāhiṇot tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धं वृद्धं च तं मत्वा न सा देवी जगाम ह स्वां तु धात्रेयिकां तस्मै वृद्धाय प्राहिणोत् तदा
andhaṃ vṛddhaṃ ca taṃ matvā na sā devī jagāma ha svāṃ tu dhātreyikāṃ tasmai vṛddhāya prāhiṇot tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां काक्षीवदादीन् स शूद्रयोनाव् ऋषिर् वशी जनयाम् आस धर्मात्मा पुत्रान् एकादशैव तु
tasyāṃ kākṣīvadādīn sa śūdrayonāv ṛṣir vaśī janayām āsa dharmātmā putrān ekādaśaiva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काक्षीवदादीन् पुत्रांस् तान् दृष्ट्वा सर्वान् अधीयतः उवाच तम् ऋषिं राजा ममैत इति वीर्यवान्
kākṣīvadādīn putrāṃs tān dṛṣṭvā sarvān adhīyataḥ uvāca tam ṛṣiṃ rājā mamaita iti vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्य् उवाच महर्षिस् तं ममैवैत इति ब्रुवन् शूद्रयोनौ मया हीमे जाताः काक्षीवदादयः
nety uvāca maharṣis taṃ mamaivaita iti bruvan śūdrayonau mayā hīme jātāḥ kākṣīvadādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धं वृद्धं च मां मत्वा सुदेष्णा महिषी तव अवमन्य ददौ मूढा शूद्रां धात्रेयिकां हि मे
andhaṃ vṛddhaṃ ca māṃ matvā sudeṣṇā mahiṣī tava avamanya dadau mūḍhā śūdrāṃ dhātreyikāṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रसादयाम् आस पुनस् तम् ऋषिसत्तमम् बलिः सुदेष्णां भार्यां च तस्मै तां प्राहिणोत् पुनः
tataḥ prasādayām āsa punas tam ṛṣisattamam baliḥ sudeṣṇāṃ bhāryāṃ ca tasmai tāṃ prāhiṇot punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां स दीर्घतमाङ्गेषु स्पृष्ट्वा देवीम् अथाब्रवीत् भविष्यति कुमारस् ते तेजस्वी सत्यवाग् इति
tāṃ sa dīrghatamāṅgeṣu spṛṣṭvā devīm athābravīt bhaviṣyati kumāras te tejasvī satyavāg iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राङ्गो नाम राजर्षिः सुदेष्णायाम् अजायत एवम् अन्ये महेष्वासा ब्राह्मणैः क्षत्रिया भुवि
tatrāṅgo nāma rājarṣiḥ sudeṣṇāyām ajāyata evam anye maheṣvāsā brāhmaṇaiḥ kṣatriyā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाताः परमधर्मज्ञा वीर्यवन्तो महाबलाः एतच् छ्रुत्वा त्वम् अप्य् अत्र मातः कुरु यथेप्सितम्
jātāḥ paramadharmajñā vīryavanto mahābalāḥ etac chrutvā tvam apy atra mātaḥ kuru yathepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.